1.10 Balakanda - Dashama Sargah

ॐ

1.10 બાલકાણ્ડ - દશમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે બાલકાણ્ડમ્ ।

અથ દશમસ્સર્ગઃ ।

સુમન્ત્રશ્ચોદિતો રાજ્ઞા પ્રોવાચેદં વચસ્તદા ।

યથર્શ્યશૃઙ્ગસ્ત્વાનીત શ્શ્રુણુ મે મન્ત્રિભિસ્સહ ॥ 1 ॥

રોમપાદમુવાચેદં સહામાત્યઃ પુરોહિતઃ ।

ઉપાયો નિરપાયોઽયમસ્માભિરભિચિન્તિતઃ ॥ 2 ॥

ઋશ્યશૃઙ્ગો વનચરસ્તપસ્સ્વાધ્યયને રતઃ ।

અનભિજ્ઞસ્સ નારીણાં વિષયાણાં સુખસ્ય ચ ॥ 3 ॥

ઇન્દ્રિયાર્થૈરભિમતૈર્નરચિત્તપ્રમાથિભિઃ ।

પુરમાનાયયિષ્યામઃ ક્ષિપ્રં ચાધ્યવસીયતામ્ ॥ 4 ॥

ગણિકાસ્તત્ર ગચ્છન્તુ રૂપવત્યસ્સ્વલઙ્કૃતાઃ ।

પ્રલોભ્ય વિવિધોપાયૈરાનેષ્યન્તીહ સત્કૃતાઃ ॥ 5 ॥

શ્રુત્વા તથેતિ રાજા ચ પ્રત્યુવાચ પુરોહિતમ્ ।

પુરોહિતો મન્ત્રિણશ્ચ તથા ચક્રુશ્ચ તે તદા ॥ 6 ॥

વારમુખ્યાશ્ચ તચ્છ્રુત્વા વનં પ્રવિવિશુર્મહત્ ।

આશ્રમસ્યાવિદૂરેઽસ્મિન્ યત્નં કુર્વન્તિ દર્શને ॥ 7 ॥

ઋષિપુત્રસ્ય ધીરસ્ય નિત્યમાશ્રમવાસિનઃ ।

પિતુસ્સનિત્યસન્તુષ્ટો નાતિચક્રામ ચાશ્રમાત્ ॥ 8 ॥

ન તેન જન્મપ્રભૃતિ દૃષ્ટપૂર્વં તપસ્વિના ।

સ્ત્રી વા પુમાન્વા યચ્ચાન્યત્સર્વં નગરરાષ્ટ્રજમ્ ॥ 9 ॥

તતઃ કદાચિત્તં દેશમાજગામ યદૃચ્છયા ।

વિભણ્ડકસુતસ્તત્ર તાશ્ચાપશ્યદ્વરાઙ્ગનાઃ ॥ 10 ॥

તાશ્ચિત્રવેષાઃ પ્રમદા ગાયન્ત્યો મધુરસ્વરાઃ ।

ઋષિપુત્રમુપાગમ્ય સર્વા વચનમબ્રુવન્ ॥ 11 ॥

કસ્ત્વં કિં વર્તસે બ્રહ્મન્ જ્ઞાતુમિચ્છામહે વયમ્ ।

એકસ્ત્વં વિજને ઘોરે વને ચરસિ શંસ નઃ ॥ 12 ॥

અદૃષ્ટરૂપાસ્તાસ્તેન કામ્યરૂપા વને સ્ત્રિયઃ ।

હાર્દાત્તસ્ય મતિર્જાતા વ્યાખ્યાતું પિતરં સ્વકમ્ ॥ 13 ॥

પિતા વિભણ્ડકોઽસ્માકં તસ્યાહં સુત ઔરસઃ ।

ઋશ્યશૃઙ્ગ ઇતિ ખ્યાતં નામ કર્મ ચ મે ભુવિ ॥ 14 ॥

ઇહાશ્રમપદોઽસ્માકં સમીપે શુભદર્શનાઃ ।

કરિષ્યે વોઽત્ર પૂજાં વૈ સર્વેષાં વિધિપૂર્વકમ્ ॥ 15 ॥

ઋષિપુત્રવચશ્શ્રુત્વા સર્વાસાં મતિરાસ વૈ ।

તદાશ્રમપદં દ્રષ્ટું જગ્મુસ્સર્વાશ્ચ તેન તાઃ ॥ 16 ॥

આગતાનાં તતઃ પૂજામૃષિપુત્રશ્ચકાર હ ।

ઇદમર્ઘ્યમિદં પાદ્યમિદં મૂલમિદં ફલં ચ નઃ ॥ 17 ॥

પ્રતિગૃહ્ય ચ તાં પૂજાં સર્વા એવ સમુત્સુકાઃ ।

ઋષેર્ભીતાશ્ચ શીઘ્રં તા ગમનાય મતિં દધુઃ ॥ 18 ॥

અસ્માકમપિ મુખ્યાનિ ફલાનીમાનિ વૈ દ્વિજ ।

ગૃહાણ પ્રતિ ભદ્રં તે ભક્ષયસ્વ ચ મા ચિરમ્ ॥ 19 ॥

તતસ્તાસ્તં સમાલિઙ્ગ્ય સર્વા હર્ષસમન્વિતાઃ ।

મોદકાન્પ્રદદુસ્તસ્મૈ ભક્ષ્યાંશ્ચ વિવિધાન્ બહૂન્ ॥ 20 ॥

તાનિ ચાસ્વાદ્ય તેજસ્વી ફલાનીતિ સ્મ મન્યતે ।

અનાસ્વાદિતપૂર્વાણિ વને નિત્યનિવાસિનામ્ ॥ 21 ॥

આપૃચ્છ્ય ચ તદા વિપ્રં વ્રતચર્યાં નિવેદ્ય ચ ।

ગચ્છન્તિ સ્માપદેશાત્તા ભીતાસ્તસ્ય પિતુસ્સ્ત્રિયઃ ॥ 22 ॥

ગતાસુ તાસુ સર્વાસુ કાશ્યપસ્યાત્મજો દ્વિજઃ ।

અસ્વસ્થહૃદયશ્ચાસીદ્દુઃખં સ્મ પરિવર્તતે ॥ 23 ॥

તતોઽપરેદ્યુસ્તં દેશમાજગામ સ વીર્યવાન્ ।

મનોજ્ઞા યત્ર તા દૃષ્ટા વારમુખ્યાસ્સ્વલઙ્કૃતાઃ ॥ 24 ॥

દૃષ્ટ્વૈવ ચ તાસ્તદા વિપ્રમાયાન્તં હૃષ્ટમાનસાઃ ।

ઉપસૃત્ય તતસ્સર્વાસ્તાસ્તમૂચુરિદં વચઃ ॥ 25 ॥

એહ્યાશ્રમપદં સૌમ્ય હ્યસ્માકમિતિ ચાબ્રુવન્ ।

તત્રાપ્યેષ વિધિશ્શ્રીમાન્ વિશેષેણ ભવિષ્યતિ ॥ 26 ॥

શ્રુત્વા તુ વચનં તાસાં સર્વાસાં હૃદયઙ્ગમમ્ ।

ગમનાય મતિં ચક્રે તં ચ નિન્યુસ્તદા સ્ત્રિયઃ ॥ 27 ॥

તત્ર ચાનીયમાને તુ વિપ્રે તસ્મિન્મહાત્મનિ ।

વવર્ષ સહસા દેવો જગત્પ્રહ્લાદયંસ્તદા ॥ 28 ॥

વર્ષેણૈવાગતં વિપ્રં વિષયં સ્વં નરાધિપઃ ।

પ્રત્યુદ્ગમ્ય મુનિં પ્રહ્વશ્શિરસા ચ મહીં ગતઃ ॥ 29 ॥

અર્ઘ્યં ચ પ્રદદૌ તસ્મૈ ન્યાયતસ્સુસમાહિતઃ ।

વવ્રે પ્રસાદં વિપ્રેન્દ્રાન્મા વિપ્રં મન્યુરાવિશેત્ ॥ 30 ॥

અન્તઃપુરં પ્રવિશ્યાસ્મૈ કન્યાં દત્ત્વા યથાવિધિ ।

શાન્તાં શાન્તેન મનસા રાજા હર્ષમવાપ સઃ ॥ 31 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે બાલકાણ્ડે દશમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |

atha daśamassargaḥ |

sumantraścodito rājñā provācedaṃ vacastadā |

yatharśyaśṛṅgastvānīta śśruṇu me mantribhissaha || 1 ||

romapādamuvācedaṃ sahāmātyaḥ purohitaḥ |

upāyo nirapāyo'yamasmābhirabhicintitaḥ || 2 ||

ṛśyaśṛṅgo vanacarastapassvādhyayane rataḥ |

anabhijñassa nārīṇāṃ viṣayāṇāṃ sukhasya ca || 3 ||

indriyārthairabhimatairnaracittapramāthibhiḥ |

puramānāyayiṣyāmaḥ kṣipraṃ cādhyavasīyatām || 4 ||

gaṇikāstatra gacchantu rūpavatyassvalaṅkṛtāḥ |

pralobhya vividhopāyairāneṣyantīha satkṛtāḥ || 5 ||

śrutvā tatheti rājā ca pratyuvāca purohitam |

purohito mantriṇaśca tathā cakruśca te tadā || 6 ||

vāramukhyāśca tacchrutvā vanaṃ praviviśurmahat |

āśramasyāvidūre'smin yatnaṃ kurvanti darśane || 7 ||

ṛṣiputrasya dhīrasya nityamāśramavāsinaḥ |

pitussanityasantuṣṭo nāticakrāma cāśramāt || 8 ||

na tena janmaprabhṛti dṛṣṭapūrvaṃ tapasvinā |

strī vā pumānvā yaccānyatsarvaṃ nagararāṣṭrajam || 9 ||

tataḥ kadācittaṃ deśamājagāma yadṛcchayā |

vibhaṇḍakasutastatra tāścāpaśyadvarāṅganāḥ || 10 ||

tāścitraveṣāḥ pramadā gāyantyo madhurasvarāḥ |

ṛṣiputramupāgamya sarvā vacanamabruvan || 11 ||

kastvaṃ kiṃ vartase brahman jñātumicchāmahe vayam |

ekastvaṃ vijane ghore vane carasi śaṃsa naḥ || 12 ||

adṛṣṭarūpāstāstena kāmyarūpā vane striyaḥ |

hārdāttasya matirjātā vyākhyātuṃ pitaraṃ svakam || 13 ||

pitā vibhaṇḍako'smākaṃ tasyāhaṃ suta aurasaḥ |

ṛśyaśṛṅga iti khyātaṃ nāma karma ca me bhuvi || 14 ||

ihāśramapado'smākaṃ samīpe śubhadarśanāḥ |

kariṣye vo'tra pūjāṃ vai sarveṣāṃ vidhipūrvakam || 15 ||

ṛṣiputravacaśśrutvā sarvāsāṃ matirāsa vai |

tadāśramapadaṃ draṣṭuṃ jagmussarvāśca tena tāḥ || 16 ||

āgatānāṃ tataḥ pūjāmṛṣiputraścakāra ha |

idamarghyamidaṃ pādyamidaṃ mūlamidaṃ phalaṃ ca naḥ || 17 ||

pratigṛhya ca tāṃ pūjāṃ sarvā eva samutsukāḥ |

ṛṣerbhītāśca śīghraṃ tā gamanāya matiṃ dadhuḥ || 18 ||

asmākamapi mukhyāni phalānīmāni vai dvija |

gṛhāṇa prati bhadraṃ te bhakṣayasva ca mā ciram || 19 ||

tatastāstaṃ samāliṅgya sarvā harṣasamanvitāḥ |

modakānpradadustasmai bhakṣyāṃśca vividhān bahūn || 20 ||

tāni cāsvādya tejasvī phalānīti sma manyate |

anāsvāditapūrvāṇi vane nityanivāsinām || 21 ||

āpṛcchya ca tadā vipraṃ vratacaryāṃ nivedya ca |

gacchanti smāpadeśāttā bhītāstasya pitusstriyaḥ || 22 ||

gatāsu tāsu sarvāsu kāśyapasyātmajo dvijaḥ |

asvasthahṛdayaścāsīdduḥkhaṃ sma parivartate || 23 ||

tato'paredyustaṃ deśamājagāma sa vīryavān |

manojñā yatra tā dṛṣṭā vāramukhyāssvalaṅkṛtāḥ || 24 ||

dṛṣṭvaiva ca tāstadā vipramāyāntaṃ hṛṣṭamānasāḥ |

upasṛtya tatassarvāstāstamūcuridaṃ vacaḥ || 25 ||

ehyāśramapadaṃ saumya hyasmākamiti cābruvan |

tatrāpyeṣa vidhiśśrīmān viśeṣeṇa bhaviṣyati || 26 ||

śrutvā tu vacanaṃ tāsāṃ sarvāsāṃ hṛdayaṅgamam |

gamanāya matiṃ cakre taṃ ca ninyustadā striyaḥ || 27 ||

tatra cānīyamāne tu vipre tasminmahātmani |

vavarṣa sahasā devo jagatprahlādayaṃstadā || 28 ||

varṣeṇaivāgataṃ vipraṃ viṣayaṃ svaṃ narādhipaḥ |

pratyudgamya muniṃ prahvaśśirasā ca mahīṃ gataḥ || 29 ||

arghyaṃ ca pradadau tasmai nyāyatassusamāhitaḥ |

vavre prasādaṃ viprendrānmā vipraṃ manyurāviśet || 30 ||

antaḥpuraṃ praviśyāsmai kanyāṃ dattvā yathāvidhi |

śāntāṃ śāntena manasā rājā harṣamavāpa saḥ || 31 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe daśamassargaḥ ||