Uddhavagita - Dvitiyo'dhyayah

ॐ

ઉદ્ધવગીતા - દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ

Gita Gujarati

અથ દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ ।

શ્રીશુકઃ ઉવાચ ।

ગોવિન્દભુજગુપ્તાયાં દ્વારવત્યાં કુરૂદ્વહ ।

અવાત્સીત્ નારદઃ અભીક્ષ્ણં કૃષ્ણૌપાસનલાલસઃ ॥ 1॥

કો નુ રાજન્ ઇન્દ્રિયવાન્ મુકુન્દચરણામ્બુજમ્ ।

ન ભજેત્ સર્વતઃ મૃત્યુઃ ઉપાસ્યં અમરૌત્તમૈઃ ॥ 2॥

તં એકદા દેવર્ષિં વસુદેવઃ ગૃહ આગતમ્ ।

અર્ચિતં સુખં આસીનં અભિવાદ્ય ઇદં અબ્રવીત્ ॥ 3॥

વસુદેવઃ ઉવાચ ।

ભગવન્ ભવતઃ યાત્રા સ્વસ્તયે સર્વદેહિનામ્ ।

કૃપણાનાં યથા પિત્રોઃ ઉત્તમશ્લોકવર્ત્મનામ્ ॥ 4॥

ભૂતાનાં દેવચરિતં દુઃખાય ચ સુખાય ચ ।

સુખાય એવ હિ સાધૂનાં ત્વાદૃશાં અચ્યુત આત્મનામ્ ॥ 5॥

ભજન્તિ યે યથા દેવાન્ દેવાઃ અપિ તથા એવ તાન્ ।

છાયા ઇવ કર્મસચિવાઃ સાધવઃ દીનવત્સલાઃ ॥ 6॥

બ્રહ્મન્ તથા અપિ પૃચ્છામઃ ધર્માન્ ભાગવતાન્ તવ ।

યાન્ શ્રુત્વા શ્રદ્ધયા મર્ત્યઃ મુચ્યતે સર્વતઃ ભયાત્ ॥ 7॥

અહં કિલ પુરા અનન્તં પ્રજાર્થઃ ભુવિ મુક્તિદમ્ ।

અપૂજયં ન મોક્ષાય મોહિતઃ દેવમાયયા ॥ 8॥

યયા વિચિત્રવ્યસનાત્ ભવદ્ભિઃ વિશ્વતઃ ભયાત્ ।

મુચ્યેમ હિ અઞ્જસા એવ અદ્ધા તથા નઃ શાધિ સુવ્રત ॥ 9॥

શ્રીશુકઃ ઉવાચ ।

રાજન્ એવં કૃતપ્રશ્નઃ વસુદેવેન ધીમતા ।

પ્રીતઃ તં આહ દેવર્ષિઃ હરેઃ સંસ્મારિતઃ ગુણૈઃ ॥ 10॥

નારદઃ ઉવાચ ।

સમ્યક્ એતત્ વ્યવસિતં ભવતા સાત્વતર્ષભ ।

યત્ પૃચ્છસે ભાગવતાન્ ધર્માન્ ત્વં વિશ્વભાવનાન્ ॥

11॥

શ્રુતઃ અનુપઠિતઃ ધ્યાતઃ આદૃતઃ વા અનુમોદિતઃ ।

સદ્યઃ પુનાતિ સદ્ધર્મઃ દેવવિશ્વદ્રુહઃ અપિ ॥ 12॥

ત્વયા પરમકલ્યાણઃ પુણ્યશ્રવણકીર્તનઃ ।

સ્મારિતઃ ભગવાન્ અદ્ય દેવઃ નારાયણઃ મમ ॥ 13॥

અત્ર અપિ ઉદાહરન્તિ ઇમં ઇતિહાસં પુરાતનમ્ ।

આર્ષભાણાં ચ સંવાદં વિદેહસ્ય મહાત્મનઃ ॥ 14॥

પ્રિયવ્રતઃ નામ સુતઃ મનોઃ સ્વાયમ્ભુવસ્ય યઃ ।

તસ્ય અગ્નીધ્રઃ તતઃ નાભિઃ ઋષભઃ તત્ સુતઃ સ્મૃતઃ ॥ 15॥

તં આહુઃ વાસુદેવાંશં મોક્ષધર્મવિવક્ષયા ।

અવતીર્ણં સુતશતં તસ્ય આસીત્ વેદપારગમ્ ॥ 16॥

તેષાં વૈ ભરતઃ જ્યેષ્ઠઃ નારાયણપરાયણઃ ।

વિખ્યાતં વર્ષં એતત્ યત્ નામ્ના ભારતં અદ્ભુતમ્ ॥ 17॥

સઃ ભુક્તભોગાં ત્યક્ત્વા ઇમાં નિર્ગતઃ તપસા હરિમ્ ।

ઉપાસીનઃ તત્ પદવીં લેભે વૈ જન્મભિઃ ત્રિભિઃ ॥ 18॥

તેષાં નવ નવદ્વીપપતયઃ અસ્ય સમન્તતઃ ।

કર્મતન્ત્રપ્રણેતારઃ એકાશીતિઃ દ્વિજાતયઃ ॥ 19॥

નવ અભવન્ મહાભાગાઃ મુનયઃ હિ અર્થશંસિનઃ ।

શ્રમણાઃ વાતઃ અશનાઃ આત્મવિદ્યાવિશારદાઃ ॥ 20॥

કવિઃ હરિઃ અન્તરિક્ષઃ પ્રબુદ્ધઃ પિપ્પલાયનઃ ।

આવિર્હોત્રઃ અથ દ્રુમિલઃ ચમસઃ કરભાજનઃ ॥ 21॥

એતે વૈ ભગવદ્રૂપં વિશ્વં સદસદ્ આત્મકમ્ ।

આત્મનઃ અવ્યતિરેકેણ પશ્યન્તઃ વ્યચરત્ મહીમ્ ॥ 22॥

અવ્યાહત ઇષ્ટગતયાઃ સુરસિદ્ધસિદ્ધસાધ્ય

ગન્ધર્વયક્ષનરકિન્નરનાગલોકાન્ ।

મુક્તાઃ ચરન્તિ મુનિચારણભૂતનાથ

વિદ્યાધરદ્વિજગવાં ભુવનાનિ કામમ્ ॥ 23॥

તઃ એકદા નિમેઃ સત્રં ઉપજગ્મુઃ યત્ ઋચ્છયા ।

વિતાયમાનં ઋષિભિઃ અજનાભે મહાત્મનઃ ॥ 24॥

તાન્ દૃષ્ટ્વા સૂર્યસઙ્કાશાન્ મહાભગવતાન્ નૃપઃ ।

યજમાનઃ અગ્નયઃ વિપ્રાઃ સર્વઃ એવ ઉપતસ્થિરે ॥ 25॥

વિદેહઃ તાન્ અભિપ્રેત્ય નારાયણપરાયણાન્ ।

પ્રીતઃ સમ્પૂજયાન્ ચક્રે આસનસ્થાન્ યથા અર્હતઃ ॥ 26॥

તાન્ રોચમાનાન્ સ્વરુચા બ્રહ્મપુત્રૌપમાન્ નવ ।

પપ્રચ્છ પરમપ્રીતઃ પ્રશ્રય અવનતઃ નૃપઃ ॥ 27॥

વિદેહઃ ઉવાચ ।

મન્યે ભગવતઃ સાક્ષાત્ પાર્ષદાન્ વઃ મધુદ્વિષઃ ।

વિષ્ણોઃ ભૂતાનિ લોકાનાં પાવનાય ચરન્તિ હિ ॥ 28॥

દુર્લભઃ માનુષઃ દેહઃ દેહિનાં ક્ષણભઙ્ગુરઃ ।

તત્ર અપિ દુર્લભં મન્યે વૈકુણ્ઠપ્રિયદર્શનમ્ ॥ 29॥

અતઃ આત્યન્તિકં કહેમં પૃચ્છામઃ ભવતઃ અનઘાઃ ।

સંસારે અસ્મિન્ ક્ષણાર્ધઃ અપિ સત્સઙ્ગઃ શેવધિઃ નૃણામ્ ॥

30॥

ધર્માન્ ભાગવતાન્ બ્રૂત યદિ નઃ શ્રુતયે ક્ષમમ્ ।

યૈઃ પ્રસન્નઃ પ્રપન્નાય દાસ્યતિ આત્માનં અપિ અજઃ ॥ 31॥

શ્રીનારદઃ ઉવાચ ।

એવં તે નિમિના પૃષ્ટા વસુદેવ મહત્તમાઃ ।

પ્રતિપૂજ્ય અબ્રુવન્ પ્રીત્યા સસદસિ ઋત્વિજં નૃપમ્ ॥ 32॥

કવિઃ ઉવાચ ।

મન્યે અકુતશ્ચિત્ ભયં અચ્યુતસ્ય

પાદામ્બુજૌપાસનં અત્ર નિત્યમ્ ।

ઉદ્વિગ્નબુદ્ધેઃ અસત્ આત્મભાવાત્

વિશ્વાત્મના યત્ર નિવર્તતે ભીઃ ॥ 33॥

યે વૈ ભગવતા પ્રોક્તાઃ ઉપાયાઃ હિ આત્મલબ્ધયે ।

અઞ્જઃ પુંસાં અવિદુષાં વિદ્ધિ ભાગવતાન્ હિ તાન્ ॥ 34॥

યાન્ આસ્થાય નરઃ રાજન્ ન પ્રમાદ્યેત કર્હિચિત્ ।

ધાવન્ નિમીલ્ય વા નેત્રે ન સ્ખલેન પતેત્ ઇહ ॥ 35॥

કાયેન વાચા મનસા ઇન્દ્રિયૈઃ વા

બુદ્ધ્યા આત્મના વા અનુસૃતસ્વભાવાત્ ।

કરોતિ યત્ યત્ સકલં પરસ્મૈ

નારાયણાય ઇતિ સમર્પયેત્ તત્ ॥ 36॥

ભયં દ્વિતીયાભિનિવેશતઃ સ્યાત્

ઈશાત્ અપેતસ્ય વિપર્યયઃ અસ્મૃતિઃ ।

તત્ માયયા અતઃ બુધઃ આભજેત્ તં

ભક્ત્યા એક ઈશં ગુરુદેવતાત્મા ॥ 37।

અવિદ્યમાનઃ અપિ અવભાતિ હિ દ્વયોઃ

ધ્યાતુઃ ધિયા સ્વપ્નમનોરથૌ યથા ।

તત્ કર્મસઙ્કલ્પવિકલ્પકં મનઃ

બુધઃ નિરુન્ધ્યાત્ અભયં તતઃ સ્યાત્ ॥ 38॥

શ્રુણ્વન્ સુભદ્રાણિ રથાઙ્ગપાણેઃ

જન્માનિ કર્માણિ ચ યાનિ લોકે ।

ગીતાનિ નામાનિ તત્ અર્થકાનિ

ગાયન્ વિલજ્જઃ વિચરેત્ અસઙ્ગઃ ॥ 39॥

એવં વ્રતઃ સ્વપ્રિયનામકીર્ત્યા

જાતાનુરાગઃ દ્રુતચિત્તઃ ઉચ્ચૈઃ ।

હસતિ અથઃ રોદિતિ રૌતિ ગાયતિ

ઉન્માદવત્ નૃત્યતિ લોકબાહ્યઃ ॥ 40॥

ખં વાયું અગ્નિં સલિલં મહીં ચ

જ્યોતીંષિ સત્ત્વાનિ દિશઃ દ્રુમાદીન્ ।

સરિત્ સમુદ્રાન્ ચ હરેઃ શરીરં

યત્કિઞ્ચ ભૂતં પ્રણમેત્ અનન્યઃ ॥ 41॥

ભક્તિઃ પરેશ અનુભવઃ વિરક્તિઃ

અન્યત્ર એષ ત્રિકઃ એકકાલઃ ।

પ્રપદ્યમાનસ્ય યથા અશ્નતઃ સ્યુઃ

તુષ્ટિઃ પુષ્ટિઃ ક્ષુત્ અપાયઃ અનુઘાસમ્ ॥ 42॥

ઇતિ અચ્યુત અઙ્ઘ્રિં ભજતઃ અનુવૃત્ત્યા

ભક્તિઃ વિરક્તિઃ ભગવત્ પ્રબોધઃ ।

ભવન્તિ વૈ ભાગવતસ્ય રાજન્

તતઃ પરાં શાન્તિં ઉપૈતિ સાક્ષાત્ ॥ 43॥

રાજા ઉવાચ ।

અથ ભાગવતં બ્રૂત યત્ ધર્મઃ યાદૃશઃ નૃણામ્ ।

યથા ચરતિ યત્ બ્રૂતે યૈઃ લિઙ્ગૈઃ ભગવત્ પ્રિયઃ ॥ 44॥

હરિઃ ઉવાચ ।

સર્વભૂતેષુ યઃ પશ્યેત્ ભગવત્ ભાવ આત્મનઃ ।

ભૂતાનિ ભાગવતિ આત્મનિ એષ ભાગવતૌત્તમઃ ॥ 45॥

ઈશ્વરે તત્ અધીનેષુ બાલિશેષુ દ્વિષત્સુ ચ ।

પ્રેમમૈત્રીકૃપાઉપેક્ષા યઃ કરોતિ સ મધ્યમઃ ॥ 46॥

અર્ચાયાં એવ હરયે પૂજાં યઃ શ્રદ્ધયા ઈહતે ।

ન તત્ ભક્તેષુ ચ અન્યેષુ સઃ ભક્તઃ પ્રાકૃતઃ સ્મૃતઃ ॥

47॥

ગૃહીત્વા અપિ ઇન્દ્રિયૈઃ અર્થાન્યઃ ન દ્વેષ્ટિ ન હૃષ્યતિ ।

વિષ્ણોઃ માયાં ઇદં પશ્યન્ સઃ વૈ ભાગવત ઉત્તમઃ ॥ 48॥

દેહૈન્દ્રિયપ્રાણમનઃધિયાં યઃ

જન્માપિઅયક્ષુત્ ભયતર્ષકૃચ્છ્રૈઃ ।

સંસારધર્મૈઃ અવિમુહ્યમાનઃ

સ્મૃત્યા હરેઃ ભાગવતપ્રધાનઃ ॥ 49॥

ન કામકર્મબીજાનાં યસ્ય ચેતસિ સમ્ભવઃ ।

વાસુદેવેકનિલયઃ સઃ વૈ ભાગવત ઉત્તમઃ ॥ 50॥

ન યસ્ય જન્મકર્મભ્યાં ન વર્ણાશ્રમજાતિભિઃ ।

સજ્જતે અસ્મિન્ અહમ્ભાવઃ દેહે વૈ સઃ હરેઃ પ્રિયઃ ॥ 51॥

ન યસ્ય સ્વઃ પરઃ ઇતિ વિત્તેષુ આત્મનિ વા ભિદા ।

સર્વભૂતસમઃ શાન્તઃ સઃ વૌ ભાગવત ઉત્તમઃ ॥ 52॥

ત્રિભુવનવિભવહેતવે અપિ અકુણ્ઠસ્મૃતિઃ

અજિતાત્મસુરાદિભિઃ વિમૃગ્યાત્ ।

ન ચલતિ ભગવત્ પદ અરવિન્દાત્

લવનિમિષ અર્ધં અપિ યઃ સઃ વૈષ્ણવ અગ્ર્યઃ ॥ 53॥

ભગવતઃ ઉરુવિક્રમ અઙ્ઘ્રિશાખા

નખમણિચન્દ્રિકયા નિરસ્તતાપે ।

હૃદિ કથં ઉપસીદતાં પુનઃ સઃ

પ્રભવતિ ચન્દ્રઃ ઇવ ઉદિતે અર્કતાપઃ ॥ 54॥

વિસૃજતિ હૃદયં ન યસ્ય સાક્ષાત્

હરિઃ અવશ અભિહિતઃ અપિ અઘૌઘનાશઃ ।

પ્રણયઃ અશનયા ધૃત અઙ્ઘ્રિપદ્મઃ

સઃ ભવતિ ભાગવતપ્રધાનઃ ઉક્તઃ ॥ 55॥

ઇતિ શ્રીમત્ ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં

સંહિતાયાં એકાદશસ્કન્ધે નિમિજાયન્તસંવાદે દ્વિતીયઃ

અધ્યાયઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

atha dvitīyo'dhyāyaḥ |

śrīśukaḥ uvāca |

govindabhujaguptāyāṃ dvāravatyāṃ kurūdvaha |

avātsīt nāradaḥ abhīkṣṇaṃ kṛṣṇaupāsanalālasaḥ || 1||

ko nu rājan indriyavān mukundacaraṇāmbujam |

na bhajet sarvataḥ mṛtyuḥ upāsyaṃ amarauttamaiḥ || 2||

taṃ ekadā devarṣiṃ vasudevaḥ gṛha āgatam |

arcitaṃ sukhaṃ āsīnaṃ abhivādya idaṃ abravīt || 3||

vasudevaḥ uvāca |

bhagavan bhavataḥ yātrā svastaye sarvadehinām |

kṛpaṇānāṃ yathā pitroḥ uttamaślokavartmanām || 4||

bhūtānāṃ devacaritaṃ duḥkhāya ca sukhāya ca |

sukhāya eva hi sādhūnāṃ tvādṛśāṃ acyuta ātmanām || 5||

bhajanti ye yathā devān devāḥ api tathā eva tān |

chāyā iva karmasacivāḥ sādhavaḥ dīnavatsalāḥ || 6||

brahman tathā api pṛcchāmaḥ dharmān bhāgavatān tava |

yān śrutvā śraddhayā martyaḥ mucyate sarvataḥ bhayāt || 7||

ahaṃ kila purā anantaṃ prajārthaḥ bhuvi muktidam |

apūjayaṃ na mokṣāya mohitaḥ devamāyayā || 8||

yayā vicitravyasanāt bhavadbhiḥ viśvataḥ bhayāt |

mucyema hi añjasā eva addhā tathā naḥ śādhi suvrata || 9||

śrīśukaḥ uvāca |

rājan evaṃ kṛtapraśnaḥ vasudevena dhīmatā |

prītaḥ taṃ āha devarṣiḥ hareḥ saṃsmāritaḥ guṇaiḥ || 10||

nāradaḥ uvāca |

samyak etat vyavasitaṃ bhavatā sātvatarṣabha |

yat pṛcchase bhāgavatān dharmān tvaṃ viśvabhāvanān ||

11||

śrutaḥ anupaṭhitaḥ dhyātaḥ ādṛtaḥ vā anumoditaḥ |

sadyaḥ punāti saddharmaḥ devaviśvadruhaḥ api || 12||

tvayā paramakalyāṇaḥ puṇyaśravaṇakīrtanaḥ |

smāritaḥ bhagavān adya devaḥ nārāyaṇaḥ mama || 13||

atra api udāharanti imaṃ itihāsaṃ purātanam |

ārṣabhāṇāṃ ca saṃvādaṃ videhasya mahātmanaḥ || 14||

priyavrataḥ nāma sutaḥ manoḥ svāyambhuvasya yaḥ |

tasya agnīdhraḥ tataḥ nābhiḥ ṛṣabhaḥ tat sutaḥ smṛtaḥ || 15||

taṃ āhuḥ vāsudevāṃśaṃ mokṣadharmavivakṣayā |

avatīrṇaṃ sutaśataṃ tasya āsīt vedapāragam || 16||

teṣāṃ vai bharataḥ jyeṣṭhaḥ nārāyaṇaparāyaṇaḥ |

vikhyātaṃ varṣaṃ etat yat nāmnā bhārataṃ adbhutam || 17||

saḥ bhuktabhogāṃ tyaktvā imāṃ nirgataḥ tapasā harim |

upāsīnaḥ tat padavīṃ lebhe vai janmabhiḥ tribhiḥ || 18||

teṣāṃ nava navadvīpapatayaḥ asya samantataḥ |

karmatantrapraṇetāraḥ ekāśītiḥ dvijātayaḥ || 19||

nava abhavan mahābhāgāḥ munayaḥ hi arthaśaṃsinaḥ |

śramaṇāḥ vātaḥ aśanāḥ ātmavidyāviśāradāḥ || 20||

kaviḥ hariḥ antarikṣaḥ prabuddhaḥ pippalāyanaḥ |

āvirhotraḥ atha drumilaḥ camasaḥ karabhājanaḥ || 21||

ete vai bhagavadrūpaṃ viśvaṃ sadasad ātmakam |

ātmanaḥ avyatirekeṇa paśyantaḥ vyacarat mahīm || 22||

avyāhata iṣṭagatayāḥ surasiddhasiddhasādhya

gandharvayakṣanarakinnaranāgalokān |

muktāḥ caranti municāraṇabhūtanātha

vidyādharadvijagavāṃ bhuvanāni kāmam || 23||

taḥ ekadā nimeḥ satraṃ upajagmuḥ yat ṛcchayā |

vitāyamānaṃ ṛṣibhiḥ ajanābhe mahātmanaḥ || 24||

tān dṛṣṭvā sūryasaṅkāśān mahābhagavatān nṛpaḥ |

yajamānaḥ agnayaḥ viprāḥ sarvaḥ eva upatasthire || 25||

videhaḥ tān abhipretya nārāyaṇaparāyaṇān |

prītaḥ sampūjayān cakre āsanasthān yathā arhataḥ || 26||

tān rocamānān svarucā brahmaputraupamān nava |

papraccha paramaprītaḥ praśraya avanataḥ nṛpaḥ || 27||

videhaḥ uvāca |

manye bhagavataḥ sākṣāt pārṣadān vaḥ madhudviṣaḥ |

viṣṇoḥ bhūtāni lokānāṃ pāvanāya caranti hi || 28||

durlabhaḥ mānuṣaḥ dehaḥ dehināṃ kṣaṇabhaṅguraḥ |

tatra api durlabhaṃ manye vaikuṇṭhapriyadarśanam || 29||

ataḥ ātyantikaṃ kahemaṃ pṛcchāmaḥ bhavataḥ anaghāḥ |

saṃsāre asmin kṣaṇārdhaḥ api satsaṅgaḥ śevadhiḥ nṛṇām ||

30||

dharmān bhāgavatān brūta yadi naḥ śrutaye kṣamam |

yaiḥ prasannaḥ prapannāya dāsyati ātmānaṃ api ajaḥ || 31||

śrīnāradaḥ uvāca |

evaṃ te niminā pṛṣṭā vasudeva mahattamāḥ |

pratipūjya abruvan prītyā sasadasi ṛtvijaṃ nṛpam || 32||

kaviḥ uvāca |

manye akutaścit bhayaṃ acyutasya

pādāmbujaupāsanaṃ atra nityam |

udvignabuddheḥ asat ātmabhāvāt

viśvātmanā yatra nivartate bhīḥ || 33||

ye vai bhagavatā proktāḥ upāyāḥ hi ātmalabdhaye |

añjaḥ puṃsāṃ aviduṣāṃ viddhi bhāgavatān hi tān || 34||

yān āsthāya naraḥ rājan na pramādyeta karhicit |

dhāvan nimīlya vā netre na skhalena patet iha || 35||

kāyena vācā manasā indriyaiḥ vā

buddhyā ātmanā vā anusṛtasvabhāvāt |

karoti yat yat sakalaṃ parasmai

nārāyaṇāya iti samarpayet tat || 36||

bhayaṃ dvitīyābhiniveśataḥ syāt

īśāt apetasya viparyayaḥ asmṛtiḥ |

tat māyayā ataḥ budhaḥ ābhajet taṃ

bhaktyā eka īśaṃ gurudevatātmā || 37|

avidyamānaḥ api avabhāti hi dvayoḥ

dhyātuḥ dhiyā svapnamanorathau yathā |

tat karmasaṅkalpavikalpakaṃ manaḥ

budhaḥ nirundhyāt abhayaṃ tataḥ syāt || 38||

śruṇvan subhadrāṇi rathāṅgapāṇeḥ

janmāni karmāṇi ca yāni loke |

gītāni nāmāni tat arthakāni

gāyan vilajjaḥ vicaret asaṅgaḥ || 39||

evaṃ vrataḥ svapriyanāmakīrtyā

jātānurāgaḥ drutacittaḥ uccaiḥ |

hasati athaḥ roditi rauti gāyati

unmādavat nṛtyati lokabāhyaḥ || 40||

khaṃ vāyuṃ agniṃ salilaṃ mahīṃ ca

jyotīṃṣi sattvāni diśaḥ drumādīn |

sarit samudrān ca hareḥ śarīraṃ

yatkiñca bhūtaṃ praṇamet ananyaḥ || 41||

bhaktiḥ pareśa anubhavaḥ viraktiḥ

anyatra eṣa trikaḥ ekakālaḥ |

prapadyamānasya yathā aśnataḥ syuḥ

tuṣṭiḥ puṣṭiḥ kṣut apāyaḥ anughāsam || 42||

iti acyuta aṅghriṃ bhajataḥ anuvṛttyā

bhaktiḥ viraktiḥ bhagavat prabodhaḥ |

bhavanti vai bhāgavatasya rājan

tataḥ parāṃ śāntiṃ upaiti sākṣāt || 43||

rājā uvāca |

atha bhāgavataṃ brūta yat dharmaḥ yādṛśaḥ nṛṇām |

yathā carati yat brūte yaiḥ liṅgaiḥ bhagavat priyaḥ || 44||

hariḥ uvāca |

sarvabhūteṣu yaḥ paśyet bhagavat bhāva ātmanaḥ |

bhūtāni bhāgavati ātmani eṣa bhāgavatauttamaḥ || 45||

īśvare tat adhīneṣu bāliśeṣu dviṣatsu ca |

premamaitrīkṛpāupekṣā yaḥ karoti sa madhyamaḥ || 46||

arcāyāṃ eva haraye pūjāṃ yaḥ śraddhayā īhate |

na tat bhakteṣu ca anyeṣu saḥ bhaktaḥ prākṛtaḥ smṛtaḥ ||

47||

gṛhītvā api indriyaiḥ arthānyaḥ na dveṣṭi na hṛṣyati |

viṣṇoḥ māyāṃ idaṃ paśyan saḥ vai bhāgavata uttamaḥ || 48||

dehaindriyaprāṇamanaḥdhiyāṃ yaḥ

janmāpiayakṣut bhayatarṣakṛcchraiḥ |

saṃsāradharmaiḥ avimuhyamānaḥ

smṛtyā hareḥ bhāgavatapradhānaḥ || 49||

na kāmakarmabījānāṃ yasya cetasi sambhavaḥ |

vāsudevekanilayaḥ saḥ vai bhāgavata uttamaḥ || 50||

na yasya janmakarmabhyāṃ na varṇāśramajātibhiḥ |

sajjate asmin ahambhāvaḥ dehe vai saḥ hareḥ priyaḥ || 51||

na yasya svaḥ paraḥ iti vitteṣu ātmani vā bhidā |

sarvabhūtasamaḥ śāntaḥ saḥ vau bhāgavata uttamaḥ || 52||

tribhuvanavibhavahetave api akuṇṭhasmṛtiḥ

ajitātmasurādibhiḥ vimṛgyāt |

na calati bhagavat pada aravindāt

lavanimiṣa ardhaṃ api yaḥ saḥ vaiṣṇava agryaḥ || 53||

bhagavataḥ uruvikrama aṅghriśākhā

nakhamaṇicandrikayā nirastatāpe |

hṛdi kathaṃ upasīdatāṃ punaḥ saḥ

prabhavati candraḥ iva udite arkatāpaḥ || 54||

visṛjati hṛdayaṃ na yasya sākṣāt

hariḥ avaśa abhihitaḥ api aghaughanāśaḥ |

praṇayaḥ aśanayā dhṛta aṅghripadmaḥ

saḥ bhavati bhāgavatapradhānaḥ uktaḥ || 55||

iti śrīmat bhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ

saṃhitāyāṃ ekādaśaskandhe nimijāyantasaṃvāde dvitīyaḥ

adhyāyaḥ ||