Shrimadbhagavadgita Mulam - Tritiyo'dhyayah

ॐ

શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતા મૂલમ્ - તૃતીયોઽધ્યાયઃ

Gita Vyasa Gujarati

ૐ શ્રી પરમાત્મને નમઃ

અથ તૃતીયોઽધ્યાયઃ ।

કર્મયોગઃ

અર્જુન ઉવાચ

જ્યાયસી ચેત્કર્મણસ્તે મતા બુદ્ધિર્જનાર્દન ।

તત્કિં કર્મણિ ઘોરે માં નિયોજયસિ કેશવ ॥ 1 ॥

વ્યામિશ્રેણેવ વાક્યેન બુદ્ધિં મોહયસીવ મે ।

તદેકં વદ નિશ્ચિત્ય યેન શ્રેયોઽહમાપ્નુયામ્ ॥ 2 ॥

શ્રીભગવાનુવાચ

લોકેઽસ્મિન્દ્વિવિધા નિષ્ઠા પુરા પ્રોક્તા મયાનઘ ।

જ્ઞાનયોગેન સાઙ્ખ્યાનાં કર્મયોગેન યોગિનામ્ ॥ 3 ॥

ન કર્મણામનારમ્ભાન્નૈષ્કર્મ્યં પુરુષોઽશ્નુતે ।

ન ચ સન્ન્યસનાદેવ સિદ્ધિં સમધિગચ્છતિ ॥ 4 ॥

ન હિ કશ્ચિત્ક્ષણમપિ જાતુ તિષ્ઠત્યકર્મકૃત્ ।

કાર્યતે હ્યવશઃ કર્મ સર્વઃ પ્રકૃતિજૈર્ગુણૈઃ ॥ 5 ॥

કર્મેન્દ્રિયાણિ સંયમ્ય ય આસ્તે મનસા સ્મરન્ ।

ઇન્દ્રિયાર્થાન્વિમૂઢાત્મા મિથ્યાચારઃ સ ઉચ્યતે ॥ 6 ॥

યસ્ત્વિન્દ્રિયાણિ મનસા નિયમ્યારભતેઽર્જુન ।

કર્મેન્દ્રિયૈઃ કર્મયોગમસક્તઃ સ વિશિષ્યતે ॥ 7 ॥

નિયતં કુરુ કર્મ ત્વં કર્મ જ્યાયો હ્યકર્મણઃ ।

શરીરયાત્રાપિ ચ તે ન પ્રસિદ્ધ્યેદકર્મણઃ ॥ 8 ॥

યજ્ઞાર્થાત્કર્મણોઽન્યત્ર લોકોઽયં કર્મબન્ધનઃ ।

તદર્થં કર્મ કૌન્તેય મુક્તસઙ્ગઃ સમાચર ॥ 9 ॥

સહયજ્ઞાઃ પ્રજાઃ સૃષ્ટ્વા પુરોવાચ પ્રજાપતિઃ ।

અનેન પ્રસવિષ્યધ્વમેષ વોઽસ્ત્વિષ્ટકામધુક્ ॥ 10 ॥

દેવાન્ભાવયતાનેન તે દેવા ભાવયન્તુ વઃ ।

પરસ્પરં ભાવયન્તઃ શ્રેયઃ પરમવાપ્સ્યથ ॥ 11 ॥

ઇષ્ટાન્ભોગાન્હિ વો દેવા દાસ્યન્તે યજ્ઞભાવિતાઃ ।

તૈર્દત્તાનપ્રદાયૈભ્યો યો ભુઙ્ક્તે સ્તેન એવ સઃ ॥ 12 ॥

યજ્ઞશિષ્ટાશિનઃ સન્તો મુચ્યન્તે સર્વકિલ્બિષૈઃ ।

ભુઞ્જતે તે ત્વઘં પાપા યે પચન્ત્યાત્મકારણાત્ ॥ 13 ॥

અન્નાદ્ભવન્તિ ભૂતાનિ પર્જન્યાદન્નસમ્ભવઃ ।

યજ્ઞાદ્ભવતિ પર્જન્યો યજ્ઞઃ કર્મસમુદ્ભવઃ ॥ 14 ॥

કર્મ બ્રહ્મોદ્ભવં વિદ્ધિ બ્રહ્માક્ષરસમુદ્ભવમ્ ।

તસ્માત્સર્વગતં બ્રહ્મ નિત્યં યજ્ઞે પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥ 15 ॥

એવં પ્રવર્તિતં ચક્રં નાનુવર્તયતીહ યઃ ।

અઘાયુરિન્દ્રિયારામો મોઘં પાર્થ સ જીવતિ ॥ 16 ॥

યસ્ત્વાત્મરતિરેવ સ્યાદાત્મતૃપ્તશ્ચ માનવઃ ।

આત્મન્યેવ ચ સન્તુષ્ટસ્તસ્ય કાર્યં ન વિદ્યતે ॥ 17 ॥

નૈવ તસ્ય કૃતેનાર્થો નાકૃતેનેહ કશ્ચન ।

ન ચાસ્ય સર્વભૂતેષુ કશ્ચિદર્થવ્યપાશ્રયઃ ॥ 18 ॥

તસ્માદસક્તઃ સતતં કાર્યં કર્મ સમાચર ।

અસક્તો હ્યાચરન્કર્મ પરમાપ્નોતિ પૂરુષઃ ॥ 19 ॥

કર્મણૈવ હિ સંસિદ્ધિમાસ્થિતા જનકાદયઃ ।

લોકસઙ્ગ્રહમેવાપિ સમ્પશ્યન્કર્તુમર્હસિ ॥ 20 ॥

યદ્યદાચરતિ શ્રેષ્ઠસ્તત્તદેવેતરો જનઃ ।

સ યત્પ્રમાણં કુરુતે લોકસ્તદનુવર્તતે ॥ 21 ॥

ન મે પાર્થાસ્તિ કર્તવ્યં ત્રિષુ લોકેષુ કિઞ્ચન ।

નાનવાપ્તમવાપ્તવ્યં વર્ત એવ ચ કર્મણિ ॥ 22 ॥

યદિ હ્યહં ન વર્તેયં જાતુ કર્મણ્યતન્દ્રિતઃ ।

મમ વર્ત્માનુવર્તન્તે મનુષ્યાઃ પાર્થ સર્વશઃ ॥ 23 ॥

ઉત્સીદેયુરિમે લોકા ન કુર્યાં કર્મ ચેદહમ્ ।

સઙ્કરસ્ય ચ કર્તા સ્યામુપહન્યામિમાઃ પ્રજાઃ ॥ 24 ॥

સક્તાઃ કર્મણ્યવિદ્વાંસો યથા કુર્વન્તિ ભારત ।

કુર્યાદ્વિદ્વાંસ્તથાસક્તશ્ચિકીર્ષુર્લોકસઙ્ગ્રહમ્ ॥ 25 ॥

ન બુદ્ધિભેદં જનયેદજ્ઞાનાં કર્મસઙ્ગિનામ્ ।

જોષયેત્સર્વકર્માણિ વિદ્વાન્યુક્તઃ સમાચરન્ ॥ 26 ॥

પ્રકૃતેઃ ક્રિયમાણાનિ ગુણૈઃ કર્માણિ સર્વશઃ ।

અહઙ્કારવિમૂઢાત્મા કર્તાહમિતિ મન્યતે ॥ 27 ॥

તત્ત્વવિત્તુ મહાબાહો ગુણકર્મવિભાગયોઃ ।

ગુણા ગુણેષુ વર્તન્ત ઇતિ મત્વા ન સજ્જતે ॥ 28 ॥

પ્રકૃતેર્ગુણસમ્મૂઢાઃ સજ્જન્તે ગુણકર્મસુ ।

તાનકૃત્સ્નવિદો મન્દાન્કૃત્સ્નવિન્ન વિચાલયેત્ ॥ 29 ॥

મયિ સર્વાણિ કર્માણિ સન્ન્યસ્યાધ્યાત્મચેતસા ।

નિરાશીર્નિર્મમો ભૂત્વા યુધ્યસ્વ વિગતજ્વરઃ ॥ 30 ॥

યે મે મતમિદં નિત્યમનુતિષ્ઠન્તિ માનવાઃ ।

શ્રદ્ધાવન્તોઽનસૂયન્તો મુચ્યન્તે તેઽપિ કર્મભિઃ ॥ 31 ॥

યે ત્વેતદભ્યસૂયન્તો નાનુતિષ્ઠન્તિ મે મતમ્ ।

સર્વજ્ઞાનવિમૂઢાંસ્તાન્વિદ્ધિ નષ્ટાનચેતસઃ ॥ 32 ॥

સદૃશં ચેષ્ટતે સ્વસ્યાઃ પ્રકૃતેર્જ્ઞાનવાનપિ ।

પ્રકૃતિં યાન્તિ ભૂતાનિ નિગ્રહઃ કિં કરિષ્યતિ ॥ 33 ॥

ઇન્દ્રિયસ્યેન્દ્રિયસ્યાર્થે રાગદ્વેષૌ વ્યવસ્થિતૌ ।

તયોર્ન વશમાગચ્છેત્તૌ હ્યસ્ય પરિપન્થિનૌ ॥ 34 ॥

શ્રેયાન્સ્વધર્મો વિગુણઃ પરધર્માત્સ્વનુષ્ઠિતાત્ ।

સ્વધર્મે નિધનં શ્રેયઃ પરધર્મો ભયાવહઃ ॥ 35 ॥

અર્જુન ઉવાચ

અથ કેન પ્રયુક્તોઽયં પાપં ચરતિ પૂરુષઃ ।

અનિચ્છન્નપિ વાર્ષ્ણેય બલાદિવ નિયોજિતઃ ॥ 36 ॥

શ્રીભગવાનુવાચ

કામ એષ ક્રોધ એષ રજોગુણસમુદ્ભવઃ ।

મહાશનો મહાપાપ્મા વિદ્ધ્યેનમિહ વૈરિણમ્ ॥ 37 ॥

ધૂમેનાવ્રિયતે વહ્નિર્યથાદર્શો મલેન ચ ।

યથોલ્બેનાવૃતો ગર્ભસ્તથા તેનેદમાવૃતમ્ ॥ 38 ॥

આવૃતં જ્ઞાનમેતેન જ્ઞાનિનો નિત્યવૈરિણા ।

કામરૂપેણ કૌન્તેય દુષ્પૂરેણાનલેન ચ ॥ 39 ॥

ઇન્દ્રિયાણિ મનો બુદ્ધિરસ્યાધિષ્ઠાનમુચ્યતે ।

એતૈર્વિમોહયત્યેષ જ્ઞાનમાવૃત્ય દેહિનમ્ ॥ 40 ॥

તસ્માત્ત્વમિન્દ્રિયાણ્યાદૌ નિયમ્ય ભરતર્ષભ ।

પાપ્માનં પ્રજહિ હ્યેનં જ્ઞાનવિજ્ઞાનનાશનમ્ ॥ 41 ॥

ઇન્દ્રિયાણિ પરાણ્યાહુરિન્દ્રિયેભ્યઃ પરં મનઃ ।

મનસસ્તુ પરા બુદ્ધિર્યો બુદ્ધેઃ પરતસ્તુ સઃ ॥ 42 ॥

એવં બુદ્ધેઃ પરં બુદ્ધ્વા સંસ્તભ્યાત્માનમાત્મના ।

જહિ શત્રું મહાબાહો કામરૂપં દુરાસદમ્ ॥ 43 ॥

ૐ તત્સદિતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે

શ્રીકૃષ્ણાર્જુનસંવાદે કર્મયોગો નામ તૃતીયોઽધ્યાયઃ ॥3 ॥

Roman (IAST) Transliteration

oṃ śrī paramātmane namaḥ

atha tṛtīyo'dhyāyaḥ |

karmayogaḥ

arjuna uvāca

jyāyasī cetkarmaṇaste matā buddhirjanārdana |

tatkiṃ karmaṇi ghore māṃ niyojayasi keśava || 1 ||

vyāmiśreṇeva vākyena buddhiṃ mohayasīva me |

tadekaṃ vada niścitya yena śreyo'hamāpnuyām || 2 ||

śrībhagavānuvāca

loke'smindvividhā niṣṭhā purā proktā mayānagha |

jñānayogena sāṅkhyānāṃ karmayogena yoginām || 3 ||

na karmaṇāmanārambhānnaiṣkarmyaṃ puruṣo'śnute |

na ca sannyasanādeva siddhiṃ samadhigacchati || 4 ||

na hi kaścitkṣaṇamapi jātu tiṣṭhatyakarmakṛt |

kāryate hyavaśaḥ karma sarvaḥ prakṛtijairguṇaiḥ || 5 ||

karmendriyāṇi saṃyamya ya āste manasā smaran |

indriyārthānvimūḍhātmā mithyācāraḥ sa ucyate || 6 ||

yastvindriyāṇi manasā niyamyārabhate'rjuna |

karmendriyaiḥ karmayogamasaktaḥ sa viśiṣyate || 7 ||

niyataṃ kuru karma tvaṃ karma jyāyo hyakarmaṇaḥ |

śarīrayātrāpi ca te na prasiddhyedakarmaṇaḥ || 8 ||

yajñārthātkarmaṇo'nyatra loko'yaṃ karmabandhanaḥ |

tadarthaṃ karma kaunteya muktasaṅgaḥ samācara || 9 ||

sahayajñāḥ prajāḥ sṛṣṭvā purovāca prajāpatiḥ |

anena prasaviṣyadhvameṣa vo'stviṣṭakāmadhuk || 10 ||

devānbhāvayatānena te devā bhāvayantu vaḥ |

parasparaṃ bhāvayantaḥ śreyaḥ paramavāpsyatha || 11 ||

iṣṭānbhogānhi vo devā dāsyante yajñabhāvitāḥ |

tairdattānapradāyaibhyo yo bhuṅkte stena eva saḥ || 12 ||

yajñaśiṣṭāśinaḥ santo mucyante sarvakilbiṣaiḥ |

bhuñjate te tvaghaṃ pāpā ye pacantyātmakāraṇāt || 13 ||

annādbhavanti bhūtāni parjanyādannasambhavaḥ |

yajñādbhavati parjanyo yajñaḥ karmasamudbhavaḥ || 14 ||

karma brahmodbhavaṃ viddhi brahmākṣarasamudbhavam |

tasmātsarvagataṃ brahma nityaṃ yajñe pratiṣṭhitam || 15 ||

evaṃ pravartitaṃ cakraṃ nānuvartayatīha yaḥ |

aghāyurindriyārāmo moghaṃ pārtha sa jīvati || 16 ||

yastvātmaratireva syādātmatṛptaśca mānavaḥ |

ātmanyeva ca santuṣṭastasya kāryaṃ na vidyate || 17 ||

naiva tasya kṛtenārtho nākṛteneha kaścana |

na cāsya sarvabhūteṣu kaścidarthavyapāśrayaḥ || 18 ||

tasmādasaktaḥ satataṃ kāryaṃ karma samācara |

asakto hyācarankarma paramāpnoti pūruṣaḥ || 19 ||

karmaṇaiva hi saṃsiddhimāsthitā janakādayaḥ |

lokasaṅgrahamevāpi sampaśyankartumarhasi || 20 ||

yadyadācarati śreṣṭhastattadevetaro janaḥ |

sa yatpramāṇaṃ kurute lokastadanuvartate || 21 ||

na me pārthāsti kartavyaṃ triṣu lokeṣu kiñcana |

nānavāptamavāptavyaṃ varta eva ca karmaṇi || 22 ||

yadi hyahaṃ na varteyaṃ jātu karmaṇyatandritaḥ |

mama vartmānuvartante manuṣyāḥ pārtha sarvaśaḥ || 23 ||

utsīdeyurime lokā na kuryāṃ karma cedaham |

saṅkarasya ca kartā syāmupahanyāmimāḥ prajāḥ || 24 ||

saktāḥ karmaṇyavidvāṃso yathā kurvanti bhārata |

kuryādvidvāṃstathāsaktaścikīrṣurlokasaṅgraham || 25 ||

na buddhibhedaṃ janayedajñānāṃ karmasaṅginām |

joṣayetsarvakarmāṇi vidvānyuktaḥ samācaran || 26 ||

prakṛteḥ kriyamāṇāni guṇaiḥ karmāṇi sarvaśaḥ |

ahaṅkāravimūḍhātmā kartāhamiti manyate || 27 ||

tattvavittu mahābāho guṇakarmavibhāgayoḥ |

guṇā guṇeṣu vartanta iti matvā na sajjate || 28 ||

prakṛterguṇasammūḍhāḥ sajjante guṇakarmasu |

tānakṛtsnavido mandānkṛtsnavinna vicālayet || 29 ||

mayi sarvāṇi karmāṇi sannyasyādhyātmacetasā |

nirāśīrnirmamo bhūtvā yudhyasva vigatajvaraḥ || 30 ||

ye me matamidaṃ nityamanutiṣṭhanti mānavāḥ |

śraddhāvanto'nasūyanto mucyante te'pi karmabhiḥ || 31 ||

ye tvetadabhyasūyanto nānutiṣṭhanti me matam |

sarvajñānavimūḍhāṃstānviddhi naṣṭānacetasaḥ || 32 ||

sadṛśaṃ ceṣṭate svasyāḥ prakṛterjñānavānapi |

prakṛtiṃ yānti bhūtāni nigrahaḥ kiṃ kariṣyati || 33 ||

indriyasyendriyasyārthe rāgadveṣau vyavasthitau |

tayorna vaśamāgacchettau hyasya paripanthinau || 34 ||

śreyānsvadharmo viguṇaḥ paradharmātsvanuṣṭhitāt |

svadharme nidhanaṃ śreyaḥ paradharmo bhayāvahaḥ || 35 ||

arjuna uvāca

atha kena prayukto'yaṃ pāpaṃ carati pūruṣaḥ |

anicchannapi vārṣṇeya balādiva niyojitaḥ || 36 ||

śrībhagavānuvāca

kāma eṣa krodha eṣa rajoguṇasamudbhavaḥ |

mahāśano mahāpāpmā viddhyenamiha vairiṇam || 37 ||

dhūmenāvriyate vahniryathādarśo malena ca |

yatholbenāvṛto garbhastathā tenedamāvṛtam || 38 ||

āvṛtaṃ jñānametena jñānino nityavairiṇā |

kāmarūpeṇa kaunteya duṣpūreṇānalena ca || 39 ||

indriyāṇi mano buddhirasyādhiṣṭhānamucyate |

etairvimohayatyeṣa jñānamāvṛtya dehinam || 40 ||

tasmāttvamindriyāṇyādau niyamya bharatarṣabha |

pāpmānaṃ prajahi hyenaṃ jñānavijñānanāśanam || 41 ||

indriyāṇi parāṇyāhurindriyebhyaḥ paraṃ manaḥ |

manasastu parā buddhiryo buddheḥ paratastu saḥ || 42 ||

evaṃ buddheḥ paraṃ buddhvā saṃstabhyātmānamātmanā |

jahi śatruṃ mahābāho kāmarūpaṃ durāsadam || 43 ||

oṃ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsūpaniṣatsu brahmavidyāyāṃ yogaśāstre

śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde karmayogo nāma tṛtīyo'dhyāyaḥ ||3 ||