📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
શ્રી રામ ચરિત માનસ - ઉત્તરકાણ્ડ
Shri Rama Charita Manasa - Uttarakanda
Rama Valmiki Gujarati
શ્રી ગણેશાય નમઃ
શ્રીજાનકીવલ્લભો વિજયતે
શ્રીરામચરિતમાનસ
સપ્તમ સોપાન (ઉત્તરકાણ્ડ)
કેકીકણ્ઠાભનીલં સુરવરવિલસદ્વિપ્રપાદાબ્જચિહ્નં
શોભાઢ્યં પીતવસ્ત્રં સરસિજનયનં સર્વદા સુપ્રસન્નમ્।
પાણૌ નારાચચાપં કપિનિકરયુતં બન્ધુના સેવ્યમાનં
નૌમીડ્યં જાનકીશં રઘુવરમનિશં પુષ્પકારૂઢરામમ્ ॥ 1 ॥
કોસલેન્દ્રપદકઞ્જમઞ્જુલૌ કોમલાવજમહેશવન્દિતૌ।
જાનકીકરસરોજલાલિતૌ ચિન્તકસ્ય મનભૃઙ્ગસડ્ગિનૌ ॥ 2 ॥
કુન્દિન્દુદરગૌરસુન્દરં અમ્બિકાપતિમભીષ્ટસિદ્ધિદમ્।
કારુણીકકલકઞ્જલોચનં નૌમિ શઙ્કરમનઙ્ગમોચનમ્ ॥ 3 ॥
દો. રહા એક દિન અવધિ કર અતિ આરત પુર લોગ।
જહઁ તહઁ સોચહિં નારિ નર કૃસ તન રામ બિયોગ ॥
સગુન હોહિં સુન્દર સકલ મન પ્રસન્ન સબ કેર।
પ્રભુ આગવન જનાવ જનુ નગર રમ્ય ચહુઁ ફેર ॥
કૌસલ્યાદિ માતુ સબ મન અનન્દ અસ હોઇ।
આયુ પ્રભુ શ્રી અનુજ જુત કહન ચહત અબ કોઇ ॥
ભરત નયન ભુજ દચ્છિન ફરકત બારહિં બાર।
જાનિ સગુન મન હરષ અતિ લાગે કરન બિચાર ॥
રહેઉ એક દિન અવધિ અધારા। સમુઝત મન દુખ ભયુ અપારા ॥
કારન કવન નાથ નહિં આયુ। જાનિ કુટિલ કિધૌં મોહિ બિસરાયુ ॥
અહહ ધન્ય લછિમન બડ़ભાગી। રામ પદારબિન્દુ અનુરાગી ॥
કપટી કુટિલ મોહિ પ્રભુ ચીન્હા। તાતે નાથ સઙ્ગ નહિં લીન્હા ॥
જૌં કરની સમુઝૈ પ્રભુ મોરી। નહિં નિસ્તાર કલપ સત કોરી ॥
જન અવગુન પ્રભુ માન ન ક્AU। દીન બન્ધુ અતિ મૃદુલ સુભ્AU ॥
મોરિ જિયઁ ભરોસ દૃઢ़ સોઈ। મિલિહહિં રામ સગુન સુભ હોઈ ॥
બીતેં અવધિ રહહિ જૌં પ્રાના। અધમ કવન જગ મોહિ સમાના ॥
દો. રામ બિરહ સાગર મહઁ ભરત મગન મન હોત।
બિપ્ર રૂપ ધરિ પવન સુત આઇ ગયુ જનુ પોત ॥ 1(ક) ॥
બૈઠિ દેખિ કુસાસન જટા મુકુટ કૃસ ગાત।
રામ રામ રઘુપતિ જપત સ્ત્રવત નયન જલજાત ॥ 1(ખ) ॥
દેખત હનૂમાન અતિ હરષેઉ। પુલક ગાત લોચન જલ બરષેઉ ॥
મન મહઁ બહુત ભાઁતિ સુખ માની। બોલેઉ શ્રવન સુધા સમ બાની ॥
જાસુ બિરહઁ સોચહુ દિન રાતી। રટહુ નિરન્તર ગુન ગન પાઁતી ॥
રઘુકુલ તિલક સુજન સુખદાતા। આયુ કુસલ દેવ મુનિ ત્રાતા ॥
રિપુ રન જીતિ સુજસ સુર ગાવત। સીતા સહિત અનુજ પ્રભુ આવત ॥
સુનત બચન બિસરે સબ દૂખા। તૃષાવન્ત જિમિ પાઇ પિયૂષા ॥
કો તુમ્હ તાત કહાઁ તે આએ। મોહિ પરમ પ્રિય બચન સુનાએ ॥
મારુત સુત મૈં કપિ હનુમાના। નામુ મોર સુનુ કૃપાનિધાના ॥
દીનબન્ધુ રઘુપતિ કર કિઙ્કર। સુનત ભરત ભેણ્ટેઉ ઉઠિ સાદર ॥
મિલત પ્રેમ નહિં હૃદયઁ સમાતા। નયન સ્ત્રવત જલ પુલકિત ગાતા ॥
કપિ તવ દરસ સકલ દુખ બીતે। મિલે આજુ મોહિ રામ પિરીતે ॥
બાર બાર બૂઝી કુસલાતા। તો કહુઁ દેઉઁ કાહ સુનુ ભ્રાતા ॥
એહિ સન્દેસ સરિસ જગ માહીં। કરિ બિચાર દેખેઉઁ કછુ નાહીમ્ ॥
નાહિન તાત ઉરિન મૈં તોહી। અબ પ્રભુ ચરિત સુનાવહુ મોહી ॥
તબ હનુમન્ત નાઇ પદ માથા। કહે સકલ રઘુપતિ ગુન ગાથા ॥
કહુ કપિ કબહુઁ કૃપાલ ગોસાઈં। સુમિરહિં મોહિ દાસ કી નાઈમ્ ॥
છં. નિજ દાસ જ્યોં રઘુબંસભૂષન કબહુઁ મમ સુમિરન કર્ યો।
સુનિ ભરત બચન બિનીત અતિ કપિ પુલકિત તન ચરનન્હિ પર્ યો ॥
રઘુબીર નિજ મુખ જાસુ ગુન ગન કહત અગ જગ નાથ જો।
કાહે ન હોઇ બિનીત પરમ પુનીત સદગુન સિન્ધુ સો ॥
દો. રામ પ્રાન પ્રિય નાથ તુમ્હ સત્ય બચન મમ તાત।
પુનિ પુનિ મિલત ભરત સુનિ હરષ ન હૃદયઁ સમાત ॥ 2(ક) ॥
સો. ભરત ચરન સિરુ નાઇ તુરિત ગયુ કપિ રામ પહિં।
કહી કુસલ સબ જાઇ હરષિ ચલેઉ પ્રભુ જાન ચઢ़ઇ ॥ 2(ખ) ॥
હરષિ ભરત કોસલપુર આએ। સમાચાર સબ ગુરહિ સુનાએ ॥
પુનિ મન્દિર મહઁ બાત જનાઈ। આવત નગર કુસલ રઘુરાઈ ॥
સુનત સકલ જનનીં ઉઠિ ધાઈં। કહિ પ્રભુ કુસલ ભરત સમુઝાઈ ॥
સમાચાર પુરબાસિંહ પાએ। નર અરુ નારિ હરષિ સબ ધાએ ॥
દધિ દુર્બા રોચન ફલ ફૂલા। નવ તુલસી દલ મઙ્ગલ મૂલા ॥
ભરિ ભરિ હેમ થાર ભામિની। ગાવત ચલિં સિન્ધુ સિન્ધુરગામિની ॥
જે જૈસેહિં તૈસેહિં ઉટિ ધાવહિં। બાલ બૃદ્ધ કહઁ સઙ્ગ ન લાવહિમ્ ॥
એક એકન્હ કહઁ બૂઝહિં ભાઈ। તુમ્હ દેખે દયાલ રઘુરાઈ ॥
અવધપુરી પ્રભુ આવત જાની। ભી સકલ સોભા કૈ ખાની ॥
બહિ સુહાવન ત્રિબિધ સમીરા। ભિ સરજૂ અતિ નિર્મલ નીરા ॥
દો. હરષિત ગુર પરિજન અનુજ ભૂસુર બૃન્દ સમેત।
ચલે ભરત મન પ્રેમ અતિ સન્મુખ કૃપાનિકેત ॥ 3(ક) ॥
બહુતક ચઢ़ઈ અટારિન્હ નિરખહિં ગગન બિમાન।
દેખિ મધુર સુર હરષિત કરહિં સુમઙ્ગલ ગાન ॥ 3(ખ) ॥
રાકા સસિ રઘુપતિ પુર સિન્ધુ દેખિ હરષાન।
બઢ़યો કોલાહલ કરત જનુ નારિ તરઙ્ગ સમાન ॥ 3(ગ) ॥
ઇહાઁ ભાનુકુલ કમલ દિવાકર। કપિન્હ દેખાવત નગર મનોહર ॥
સુનુ કપીસ અઙ્ગદ લઙ્કેસા। પાવન પુરી રુચિર યહ દેસા ॥
જદ્યપિ સબ બૈકુણ્ઠ બખાના। બેદ પુરાન બિદિત જગુ જાના ॥
અવધપુરી સમ પ્રિય નહિં સોઊ। યહ પ્રસઙ્ગ જાનિ કૌ કોઊ ॥
જન્મભૂમિ મમ પુરી સુહાવનિ। ઉત્તર દિસિ બહ સરજૂ પાવનિ ॥
જા મજ્જન તે બિનહિં પ્રયાસા। મમ સમીપ નર પાવહિં બાસા ॥
અતિ પ્રિય મોહિ ઇહાઁ કે બાસી। મમ ધામદા પુરી સુખ રાસી ॥
હરષે સબ કપિ સુનિ પ્રભુ બાની। ધન્ય અવધ જો રામ બખાની ॥
દો. આવત દેખિ લોગ સબ કૃપાસિન્ધુ ભગવાન।
નગર નિકટ પ્રભુ પ્રેરેઉ ઉતરેઉ ભૂમિ બિમાન ॥ 4(ક) ॥
ઉતરિ કહેઉ પ્રભુ પુષ્પકહિ તુમ્હ કુબેર પહિં જાહુ।
પ્રેરિત રામ ચલેઉ સો હરષુ બિરહુ અતિ તાહુ ॥ 4(ખ) ॥
આએ ભરત સઙ્ગ સબ લોગા। કૃસ તન શ્રીરઘુબીર બિયોગા ॥
બામદેવ બસિષ્ઠ મુનિનાયક। દેખે પ્રભુ મહિ ધરિ ધનુ સાયક ॥
ધાઇ ધરે ગુર ચરન સરોરુહ। અનુજ સહિત અતિ પુલક તનોરુહ ॥
ભેણ્ટિ કુસલ બૂઝી મુનિરાયા। હમરેં કુસલ તુમ્હારિહિં દાયા ॥
સકલ દ્વિજન્હ મિલિ નાયુ માથા। ધર્મ ધુરન્ધર રઘુકુલનાથા ॥
ગહે ભરત પુનિ પ્રભુ પદ પઙ્કજ। નમત જિન્હહિ સુર મુનિ સઙ્કર અજ ॥
પરે ભૂમિ નહિં ઉઠત ઉઠાએ। બર કરિ કૃપાસિન્ધુ ઉર લાએ ॥
સ્યામલ ગાત રોમ ભે ઠાઢ़એ। નવ રાજીવ નયન જલ બાઢ़એ ॥
છં. રાજીવ લોચન સ્ત્રવત જલ તન લલિત પુલકાવલિ બની।
અતિ પ્રેમ હૃદયઁ લગાઇ અનુજહિ મિલે પ્રભુ ત્રિભુઅન ધની ॥
પ્રભુ મિલત અનુજહિ સોહ મો પહિં જાતિ નહિં ઉપમા કહી।
જનુ પ્રેમ અરુ સિઙ્ગાર તનુ ધરિ મિલે બર સુષમા લહી ॥ 1 ॥
બૂઝત કૃપાનિધિ કુસલ ભરતહિ બચન બેગિ ન આવી।
સુનુ સિવા સો સુખ બચન મન તે ભિન્ન જાન જો પાવી ॥
અબ કુસલ કૌસલનાથ આરત જાનિ જન દરસન દિયો।
બૂડ़ત બિરહ બારીસ કૃપાનિધાન મોહિ કર ગહિ લિયો ॥ 2 ॥
દો. પુનિ પ્રભુ હરષિ સત્રુહન ભેણ્ટે હૃદયઁ લગાઇ।
લછિમન ભરત મિલે તબ પરમ પ્રેમ દૌ ભાઇ ॥ 5 ॥
ભરતાનુજ લછિમન પુનિ ભેણ્ટે। દુસહ બિરહ સમ્ભવ દુખ મેટે ॥
સીતા ચરન ભરત સિરુ નાવા। અનુજ સમેત પરમ સુખ પાવા ॥
પ્રભુ બિલોકિ હરષે પુરબાસી। જનિત બિયોગ બિપતિ સબ નાસી ॥
પ્રેમાતુર સબ લોગ નિહારી। કૌતુક કીન્હ કૃપાલ ખરારી ॥
અમિત રૂપ પ્રગટે તેહિ કાલા। જથાજોગ મિલે સબહિ કૃપાલા ॥
કૃપાદૃષ્ટિ રઘુબીર બિલોકી। કિએ સકલ નર નારિ બિસોકી ॥
છન મહિં સબહિ મિલે ભગવાના। ઉમા મરમ યહ કાહુઁ ન જાના ॥
એહિ બિધિ સબહિ સુખી કરિ રામા। આગેં ચલે સીલ ગુન ધામા ॥
કૌસલ્યાદિ માતુ સબ ધાઈ। નિરખિ બચ્છ જનુ ધેનુ લવાઈ ॥
છં. જનુ ધેનુ બાલક બચ્છ તજિ ગૃહઁ ચરન બન પરબસ ગીં।
દિન અન્ત પુર રુખ સ્ત્રવત થન હુઙ્કાર કરિ ધાવત ભી ॥
અતિ પ્રેમ સબ માતુ ભેટીં બચન મૃદુ બહુબિધિ કહે।
ગિ બિષમ બિયોગ ભવ તિન્હ હરષ સુખ અગનિત લહે ॥
દો. ભેટેઉ તનય સુમિત્રાઁ રામ ચરન રતિ જાનિ।
રામહિ મિલત કૈકેઈ હૃદયઁ બહુત સકુચાનિ ॥ 6(ક) ॥
લછિમન સબ માતન્હ મિલિ હરષે આસિષ પાઇ।
કૈકેઇ કહઁ પુનિ પુનિ મિલે મન કર છોભુ ન જાઇ ॥ 6 ॥
સાસુન્હ સબનિ મિલી બૈદેહી। ચરનન્હિ લાગિ હરષુ અતિ તેહી ॥
દેહિં અસીસ બૂઝિ કુસલાતા। હોઇ અચલ તુમ્હાર અહિવાતા ॥
સબ રઘુપતિ મુખ કમલ બિલોકહિં। મઙ્ગલ જાનિ નયન જલ રોકહિમ્ ॥
કનક થાર આરતિ ઉતારહિં। બાર બાર પ્રભુ ગાત નિહારહિમ્ ॥
નાના ભાઁતિ નિછાવરિ કરહીં। પરમાનન્દ હરષ ઉર ભરહીમ્ ॥
કૌસલ્યા પુનિ પુનિ રઘુબીરહિ। ચિતવતિ કૃપાસિન્ધુ રનધીરહિ ॥
હૃદયઁ બિચારતિ બારહિં બારા। કવન ભાઁતિ લઙ્કાપતિ મારા ॥
અતિ સુકુમાર જુગલ મેરે બારે। નિસિચર સુભટ મહાબલ ભારે ॥
દો. લછિમન અરુ સીતા સહિત પ્રભુહિ બિલોકતિ માતુ।
પરમાનન્દ મગન મન પુનિ પુનિ પુલકિત ગાતુ ॥ 7 ॥
લઙ્કાપતિ કપીસ નલ નીલા। જામવન્ત અઙ્ગદ સુભસીલા ॥
હનુમદાદિ સબ બાનર બીરા। ધરે મનોહર મનુજ સરીરા ॥
ભરત સનેહ સીલ બ્રત નેમા। સાદર સબ બરનહિં અતિ પ્રેમા ॥
દેખિ નગરબાસિંહ કૈ રીતી। સકલ સરાહહિ પ્રભુ પદ પ્રીતી ॥
પુનિ રઘુપતિ સબ સખા બોલાએ। મુનિ પદ લાગહુ સકલ સિખાએ ॥
ગુર બસિષ્ટ કુલપૂજ્ય હમારે। ઇન્હ કી કૃપાઁ દનુજ રન મારે ॥
એ સબ સખા સુનહુ મુનિ મેરે। ભે સમર સાગર કહઁ બેરે ॥
મમ હિત લાગિ જન્મ ઇન્હ હારે। ભરતહુ તે મોહિ અધિક પિઆરે ॥
સુનિ પ્રભુ બચન મગન સબ ભે। નિમિષ નિમિષ ઉપજત સુખ ને ॥
દો. કૌસલ્યા કે ચરનન્હિ પુનિ તિન્હ નાયુ માથ ॥
આસિષ દીન્હે હરષિ તુમ્હ પ્રિય મમ જિમિ રઘુનાથ ॥ 8(ક) ॥
સુમન બૃષ્ટિ નભ સઙ્કુલ ભવન ચલે સુખકન્દ।
ચઢ़ઈ અટારિન્હ દેખહિં નગર નારિ નર બૃન્દ ॥ 8(ખ) ॥
કઞ્ચન કલસ બિચિત્ર સઁવારે। સબહિં ધરે સજિ નિજ નિજ દ્વારે ॥
બન્દનવાર પતાકા કેતૂ। સબન્હિ બનાએ મઙ્ગલ હેતૂ ॥
બીથીં સકલ સુગન્ધ સિઞ્ચાઈ। ગજમનિ રચિ બહુ ચૌક પુરાઈ ॥
નાના ભાઁતિ સુમઙ્ગલ સાજે। હરષિ નગર નિસાન બહુ બાજે ॥
જહઁ તહઁ નારિ નિછાવર કરહીં। દેહિં અસીસ હરષ ઉર ભરહીમ્ ॥
કઞ્ચન થાર આરતી નાના। જુબતી સજેં કરહિં સુભ ગાના ॥
કરહિં આરતી આરતિહર કેં। રઘુકુલ કમલ બિપિન દિનકર કેમ્ ॥
પુર સોભા સમ્પતિ કલ્યાના। નિગમ સેષ સારદા બખાના ॥
તેઉ યહ ચરિત દેખિ ઠગિ રહહીં। ઉમા તાસુ ગુન નર કિમિ કહહીમ્ ॥
દો. નારિ કુમુદિનીં અવધ સર રઘુપતિ બિરહ દિનેસ।
અસ્ત ભેઁ બિગસત ભીં નિરખિ રામ રાકેસ ॥ 9(ક) ॥
હોહિં સગુન સુભ બિબિધ બિધિ બાજહિં ગગન નિસાન।
પુર નર નારિ સનાથ કરિ ભવન ચલે ભગવાન ॥ 9(ખ) ॥
પ્રભુ જાની કૈકેઈ લજાની। પ્રથમ તાસુ ગૃહ ગે ભવાની ॥
તાહિ પ્રબોધિ બહુત સુખ દીન્હા। પુનિ નિજ ભવન ગવન હરિ કીન્હા ॥
કૃપાસિન્ધુ જબ મન્દિર ગે। પુર નર નારિ સુખી સબ ભે ॥
ગુર બસિષ્ટ દ્વિજ લિએ બુલાઈ। આજુ સુઘરી સુદિન સમુદાઈ ॥
સબ દ્વિજ દેહુ હરષિ અનુસાસન। રામચન્દ્ર બૈઠહિં સિઙ્ઘાસન ॥
મુનિ બસિષ્ટ કે બચન સુહાએ। સુનત સકલ બિપ્રન્હ અતિ ભાએ ॥
કહહિં બચન મૃદુ બિપ્ર અનેકા। જગ અભિરામ રામ અભિષેકા ॥
અબ મુનિબર બિલમ્બ નહિં કીજે। મહારાજ કહઁ તિલક કરીજૈ ॥
દો. તબ મુનિ કહેઉ સુમન્ત્ર સન સુનત ચલેઉ હરષાઇ।
રથ અનેક બહુ બાજિ ગજ તુરત સઁવારે જાઇ ॥ 10(ક) ॥
જહઁ તહઁ ધાવન પઠિ પુનિ મઙ્ગલ દ્રબ્ય મગાઇ।
હરષ સમેત બસિષ્ટ પદ પુનિ સિરુ નાયુ આઇ ॥ 10(ખ) ॥
નવાન્હપારાયણ, આઠવાઁ વિશ્રામ
અવધપુરી અતિ રુચિર બનાઈ। દેવન્હ સુમન બૃષ્ટિ ઝરિ લાઈ ॥
રામ કહા સેવકન્હ બુલાઈ। પ્રથમ સખન્હ અન્હવાવહુ જાઈ ॥
સુનત બચન જહઁ તહઁ જન ધાએ। સુગ્રીવાદિ તુરત અન્હવાએ ॥
પુનિ કરુનાનિધિ ભરતુ હઁકારે। નિજ કર રામ જટા નિરુઆરે ॥
અન્હવાએ પ્રભુ તીનિઉ ભાઈ। ભગત બછલ કૃપાલ રઘુરાઈ ॥
ભરત ભાગ્ય પ્રભુ કોમલતાઈ। સેષ કોટિ સત સકહિં ન ગાઈ ॥
પુનિ નિજ જટા રામ બિબરાએ। ગુર અનુસાસન માગિ નહાએ ॥
કરિ મજ્જન પ્રભુ ભૂષન સાજે। અઙ્ગ અનઙ્ગ દેખિ સત લાજે ॥
દો. સાસુન્હ સાદર જાનકિહિ મજ્જન તુરત કરાઇ।
દિબ્ય બસન બર ભૂષન અઁગ અઁગ સજે બનાઇ ॥ 11(ક) ॥
રામ બામ દિસિ સોભતિ રમા રૂપ ગુન ખાનિ।
દેખિ માતુ સબ હરષીં જન્મ સુફલ નિજ જાનિ ॥ 11(ખ) ॥
સુનુ ખગેસ તેહિ અવસર બ્રહ્મા સિવ મુનિ બૃન્દ।
ચઢ़ઇ બિમાન આએ સબ સુર દેખન સુખકન્દ ॥ 11(ગ) ॥
પ્રભુ બિલોકિ મુનિ મન અનુરાગા। તુરત દિબ્ય સિઙ્ઘાસન માગા ॥
રબિ સમ તેજ સો બરનિ ન જાઈ। બૈઠે રામ દ્વિજન્હ સિરુ નાઈ ॥
જનકસુતા સમેત રઘુરાઈ। પેખિ પ્રહરષે મુનિ સમુદાઈ ॥
બેદ મન્ત્ર તબ દ્વિજન્હ ઉચારે। નભ સુર મુનિ જય જયતિ પુકારે ॥
પ્રથમ તિલક બસિષ્ટ મુનિ કીન્હા। પુનિ સબ બિપ્રન્હ આયસુ દીન્હા ॥
સુત બિલોકિ હરષીં મહતારી। બાર બાર આરતી ઉતારી ॥
બિપ્રન્હ દાન બિબિધ બિધિ દીન્હે। જાચક સકલ અજાચક કીન્હે ॥
સિઙ્ઘાસન પર ત્રિભુઅન સાઈ। દેખિ સુરન્હ દુન્દુભીં બજાઈમ્ ॥
છં. નભ દુન્દુભીં બાજહિં બિપુલ ગન્ધર્બ કિન્નર ગાવહીં।
નાચહિં અપછરા બૃન્દ પરમાનન્દ સુર મુનિ પાવહીમ્ ॥
ભરતાદિ અનુજ બિભીષનાઙ્ગદ હનુમદાદિ સમેત તે।
ગહેં છત્ર ચામર બ્યજન ધનુ અસિ ચર્મ સક્તિ બિરાજતે ॥ 1 ॥
શ્રી સહિત દિનકર બંસ બૂષન કામ બહુ છબિ સોહી।
નવ અમ્બુધર બર ગાત અમ્બર પીત સુર મન મોહી ॥
મુકુટાઙ્ગદાદિ બિચિત્ર ભૂષન અઙ્ગ અઙ્ગન્હિ પ્રતિ સજે।
અમ્ભોજ નયન બિસાલ ઉર ભુજ ધન્ય નર નિરખન્તિ જે ॥ 2 ॥
દો. વહ સોભા સમાજ સુખ કહત ન બનિ ખગેસ।
બરનહિં સારદ સેષ શ્રુતિ સો રસ જાન મહેસ ॥ 12(ક) ॥
ભિન્ન ભિન્ન અસ્તુતિ કરિ ગે સુર નિજ નિજ ધામ।
બન્દી બેષ બેદ તબ આએ જહઁ શ્રીરામ ॥ 12(ખ) ॥
પ્રભુ સર્બગ્ય કીન્હ અતિ આદર કૃપાનિધાન।
લખેઉ ન કાહૂઁ મરમ કછુ લગે કરન ગુન ગાન ॥ 12(ગ) ॥
છં. જય સગુન નિર્ગુન રૂપ અનૂપ ભૂપ સિરોમને।
દસકન્ધરાદિ પ્રચણ્ડ નિસિચર પ્રબલ ખલ ભુજ બલ હને ॥
અવતાર નર સંસાર ભાર બિભઞ્જિ દારુન દુખ દહે।
જય પ્રનતપાલ દયાલ પ્રભુ સઞ્જુક્ત સક્તિ નમામહે ॥ 1 ॥
તવ બિષમ માયા બસ સુરાસુર નાગ નર અગ જગ હરે।
ભવ પન્થ ભ્રમત અમિત દિવસ નિસિ કાલ કર્મ ગુનનિ ભરે ॥
જે નાથ કરિ કરુના બિલોકે ત્રિબિધિ દુખ તે નિર્બહે।
ભવ ખેદ છેદન દચ્છ હમ કહુઁ રચ્છ રામ નમામહે ॥ 2 ॥
જે ગ્યાન માન બિમત્ત તવ ભવ હરનિ ભક્તિ ન આદરી।
તે પાઇ સુર દુર્લભ પદાદપિ પરત હમ દેખત હરી ॥
બિસ્વાસ કરિ સબ આસ પરિહરિ દાસ તવ જે હોઇ રહે।
જપિ નામ તવ બિનુ શ્રમ તરહિં ભવ નાથ સો સમરામહે ॥ 3 ॥
જે ચરન સિવ અજ પૂજ્ય રજ સુભ પરસિ મુનિપતિની તરી।
નખ નિર્ગતા મુનિ બન્દિતા ત્રેલોક પાવનિ સુરસરી ॥
ધ્વજ કુલિસ અઙ્કુસ કઞ્જ જુત બન ફિરત કણ્ટક કિન લહે।
પદ કઞ્જ દ્વન્દ મુકુન્દ રામ રમેસ નિત્ય ભજામહે ॥ 4 ॥
અબ્યક્તમૂલમનાદિ તરુ ત્વચ ચારિ નિગમાગમ ભને।
ષટ કન્ધ સાખા પઞ્ચ બીસ અનેક પર્ન સુમન ઘને ॥
ફલ જુગલ બિધિ કટુ મધુર બેલિ અકેલિ જેહિ આશ્રિત રહે।
પલ્લવત ફૂલત નવલ નિત સંસાર બિટપ નમામહે ॥ 5 ॥
જે બ્રહ્મ અજમદ્વૈતમનુભવગમ્ય મનપર ધ્યાવહીં।
તે કહહુઁ જાનહુઁ નાથ હમ તવ સગુન જસ નિત ગાવહીમ્ ॥
કરુનાયતન પ્રભુ સદગુનાકર દેવ યહ બર માગહીં।
મન બચન કર્મ બિકાર તજિ તવ ચરન હમ અનુરાગહીમ્ ॥ 6 ॥
દો. સબ કે દેખત બેદન્હ બિનતી કીન્હિ ઉદાર।
અન્તર્ધાન ભે પુનિ ગે બ્રહ્મ આગાર ॥ 13(ક) ॥
બૈનતેય સુનુ સમ્ભુ તબ આએ જહઁ રઘુબીર।
બિનય કરત ગદગદ ગિરા પૂરિત પુલક સરીર ॥ 13(ખ) ॥
છં. જય રામ રમારમનં સમનં। ભવ તાપ ભયાકુલ પાહિ જનમ્ ॥
અવધેસ સુરેસ રમેસ બિભો। સરનાગત માગત પાહિ પ્રભો ॥ 1 ॥
દસસીસ બિનાસન બીસ ભુજા। કૃત દૂરિ મહા મહિ ભૂરિ રુજા ॥
રજનીચર બૃન્દ પતઙ્ગ રહે। સર પાવક તેજ પ્રચણ્ડ દહે ॥ 2 ॥
મહિ મણ્ડલ મણ્ડન ચારુતરં। ધૃત સાયક ચાપ નિષઙ્ગ બરમ્ ॥
મદ મોહ મહા મમતા રજની। તમ પુઞ્જ દિવાકર તેજ અની ॥ 3 ॥
મનજાત કિરાત નિપાત કિએ। મૃગ લોગ કુભોગ સરેન હિએ ॥
હતિ નાથ અનાથનિ પાહિ હરે। બિષયા બન પાવઁર ભૂલિ પરે ॥ 4 ॥
બહુ રોગ બિયોગન્હિ લોગ હે। ભવદઙ્ઘ્રિ નિરાદર કે ફલ એ ॥
ભવ સિન્ધુ અગાધ પરે નર તે। પદ પઙ્કજ પ્રેમ ન જે કરતે ॥ 5 ॥
અતિ દીન મલીન દુખી નિતહીં। જિન્હ કે પદ પઙ્કજ પ્રીતિ નહીમ્ ॥
અવલમ્બ ભવન્ત કથા જિન્હ કે ॥ પ્રિય સન્ત અનન્ત સદા તિન્હ કેમ્ ॥ 6 ॥
નહિં રાગ ન લોભ ન માન મદા ॥ તિન્હ કેં સમ બૈભવ વા બિપદા ॥
એહિ તે તવ સેવક હોત મુદા। મુનિ ત્યાગત જોગ ભરોસ સદા ॥ 7 ॥
કરિ પ્રેમ નિરન્તર નેમ લિએઁ। પદ પઙ્કજ સેવત સુદ્ધ હિએઁ ॥
સમ માનિ નિરાદર આદરહી। સબ સન્ત સુખી બિચરન્તિ મહી ॥ 8 ॥
મુનિ માનસ પઙ્કજ ભૃઙ્ગ ભજે। રઘુબીર મહા રનધીર અજે ॥
તવ નામ જપામિ નમામિ હરી। ભવ રોગ મહાગદ માન અરી ॥ 9 ॥
ગુન સીલ કૃપા પરમાયતનં। પ્રનમામિ નિરન્તર શ્રીરમનમ્ ॥
રઘુનન્દ નિકન્દય દ્વન્દ્વઘનં। મહિપાલ બિલોકય દીન જનમ્ ॥ 10 ॥
દો. બાર બાર બર માગુઁ હરષિ દેહુ શ્રીરઙ્ગ।
પદ સરોજ અનપાયની ભગતિ સદા સતસઙ્ગ ॥ 14(ક) ॥
બરનિ ઉમાપતિ રામ ગુન હરષિ ગે કૈલાસ।
તબ પ્રભુ કપિન્હ દિવાએ સબ બિધિ સુખપ્રદ બાસ ॥ 14(ખ) ॥
સુનુ ખગપતિ યહ કથા પાવની। ત્રિબિધ તાપ ભવ ભય દાવની ॥
મહારાજ કર સુભ અભિષેકા। સુનત લહહિં નર બિરતિ બિબેકા ॥
જે સકામ નર સુનહિં જે ગાવહિં। સુખ સમ્પતિ નાના બિધિ પાવહિમ્ ॥
સુર દુર્લભ સુખ કરિ જગ માહીં। અન્તકાલ રઘુપતિ પુર જાહીમ્ ॥
સુનહિં બિમુક્ત બિરત અરુ બિષી। લહહિં ભગતિ ગતિ સમ્પતિ ની ॥
ખગપતિ રામ કથા મૈં બરની। સ્વમતિ બિલાસ ત્રાસ દુખ હરની ॥
બિરતિ બિબેક ભગતિ દૃઢ़ કરની। મોહ નદી કહઁ સુન્દર તરની ॥
નિત નવ મઙ્ગલ કૌસલપુરી। હરષિત રહહિં લોગ સબ કુરી ॥
નિત નિ પ્રીતિ રામ પદ પઙ્કજ। સબકેં જિન્હહિ નમત સિવ મુનિ અજ ॥
મઙ્ગન બહુ પ્રકાર પહિરાએ। દ્વિજન્હ દાન નાના બિધિ પાએ ॥
દો. બ્રહ્માનન્દ મગન કપિ સબ કેં પ્રભુ પદ પ્રીતિ।
જાત ન જાને દિવસ તિન્હ ગે માસ ષટ બીતિ ॥ 15 ॥
બિસરે ગૃહ સપનેહુઁ સુધિ નાહીં। જિમિ પરદ્રોહ સન્ત મન માહી ॥
તબ રઘુપતિ સબ સખા બોલાએ। આઇ સબન્હિ સાદર સિરુ નાએ ॥
પરમ પ્રીતિ સમીપ બૈઠારે। ભગત સુખદ મૃદુ બચન ઉચારે ॥
તુમ્હ અતિ કીન્હ મોરિ સેવકાઈ। મુખ પર કેહિ બિધિ કરૌં બડ़આઈ ॥
તાતે મોહિ તુમ્હ અતિ પ્રિય લાગે। મમ હિત લાગિ ભવન સુખ ત્યાગે ॥
અનુજ રાજ સમ્પતિ બૈદેહી। દેહ ગેહ પરિવાર સનેહી ॥
સબ મમ પ્રિય નહિં તુમ્હહિ સમાના। મૃષા ન કહુઁ મોર યહ બાના ॥
સબ કે પ્રિય સેવક યહ નીતી। મોરેં અધિક દાસ પર પ્રીતી ॥
દો. અબ ગૃહ જાહુ સખા સબ ભજેહુ મોહિ દૃઢ़ નેમ।
સદા સર્બગત સર્બહિત જાનિ કરેહુ અતિ પ્રેમ ॥ 16 ॥
સુનિ પ્રભુ બચન મગન સબ ભે। કો હમ કહાઁ બિસરિ તન ગે ॥
એકટક રહે જોરિ કર આગે। સકહિં ન કછુ કહિ અતિ અનુરાગે ॥
પરમ પ્રેમ તિન્હ કર પ્રભુ દેખા। કહા બિબિધ બિધિ ગ્યાન બિસેષા ॥
પ્રભુ સન્મુખ કછુ કહન ન પારહિં। પુનિ પુનિ ચરન સરોજ નિહારહિમ્ ॥
તબ પ્રભુ ભૂષન બસન મગાએ। નાના રઙ્ગ અનૂપ સુહાએ ॥
સુગ્રીવહિ પ્રથમહિં પહિરાએ। બસન ભરત નિજ હાથ બનાએ ॥
પ્રભુ પ્રેરિત લછિમન પહિરાએ। લઙ્કાપતિ રઘુપતિ મન ભાએ ॥
અઙ્ગદ બૈઠ રહા નહિં ડોલા। પ્રીતિ દેખિ પ્રભુ તાહિ ન બોલા ॥
દો. જામવન્ત નીલાદિ સબ પહિરાએ રઘુનાથ।
હિયઁ ધરિ રામ રૂપ સબ ચલે નાઇ પદ માથ ॥ 17(ક) ॥
તબ અઙ્ગદ ઉઠિ નાઇ સિરુ સજલ નયન કર જોરિ।
અતિ બિનીત બોલેઉ બચન મનહુઁ પ્રેમ રસ બોરિ ॥ 17(ખ) ॥
સુનુ સર્બગ્ય કૃપા સુખ સિન્ધો। દીન દયાકર આરત બન્ધો ॥
મરતી બેર નાથ મોહિ બાલી। ગયુ તુમ્હારેહિ કોઞ્છેં ઘાલી ॥
અસરન સરન બિરદુ સમ્ભારી। મોહિ જનિ તજહુ ભગત હિતકારી ॥
મોરેં તુમ્હ પ્રભુ ગુર પિતુ માતા। જાઉઁ કહાઁ તજિ પદ જલજાતા ॥
તુમ્હહિ બિચારિ કહહુ નરનાહા। પ્રભુ તજિ ભવન કાજ મમ કાહા ॥
બાલક ગ્યાન બુદ્ધિ બલ હીના। રાખહુ સરન નાથ જન દીના ॥
નીચિ ટહલ ગૃહ કૈ સબ કરિહુઁ। પદ પઙ્કજ બિલોકિ ભવ તરિહુઁ ॥
અસ કહિ ચરન પરેઉ પ્રભુ પાહી। અબ જનિ નાથ કહહુ ગૃહ જાહી ॥
દો. અઙ્ગદ બચન બિનીત સુનિ રઘુપતિ કરુના સીંવ।
પ્રભુ ઉઠાઇ ઉર લાયુ સજલ નયન રાજીવ ॥ 18(ક) ॥
નિજ ઉર માલ બસન મનિ બાલિતનય પહિરાઇ।
બિદા કીન્હિ ભગવાન તબ બહુ પ્રકાર સમુઝાઇ ॥ 18(ખ) ॥
ભરત અનુજ સૌમિત્ર સમેતા। પઠવન ચલે ભગત કૃત ચેતા ॥
અઙ્ગદ હૃદયઁ પ્રેમ નહિં થોરા। ફિરિ ફિરિ ચિતવ રામ કીં ઓરા ॥
બાર બાર કર દણ્ડ પ્રનામા। મન અસ રહન કહહિં મોહિ રામા ॥
રામ બિલોકનિ બોલનિ ચલની। સુમિરિ સુમિરિ સોચત હઁસિ મિલની ॥
પ્રભુ રુખ દેખિ બિનય બહુ ભાષી। ચલેઉ હૃદયઁ પદ પઙ્કજ રાખી ॥
અતિ આદર સબ કપિ પહુઁચાએ। ભાઇન્હ સહિત ભરત પુનિ આએ ॥
તબ સુગ્રીવ ચરન ગહિ નાના। ભાઁતિ બિનય કીન્હે હનુમાના ॥
દિન દસ કરિ રઘુપતિ પદ સેવા। પુનિ તવ ચરન દેખિહુઁ દેવા ॥
પુન્ય પુઞ્જ તુમ્હ પવનકુમારા। સેવહુ જાઇ કૃપા આગારા ॥
અસ કહિ કપિ સબ ચલે તુરન્તા। અઙ્ગદ કહિ સુનહુ હનુમન્તા ॥
દો. કહેહુ દણ્ડવત પ્રભુ સૈં તુમ્હહિ કહુઁ કર જોરિ।
બાર બાર રઘુનાયકહિ સુરતિ કરાએહુ મોરિ ॥ 19(ક) ॥
અસ કહિ ચલેઉ બાલિસુત ફિરિ આયુ હનુમન્ત।
તાસુ પ્રીતિ પ્રભુ સન કહિ મગન ભે ભગવન્ત ॥ !9(ખ) ॥
કુલિસહુ ચાહિ કઠોર અતિ કોમલ કુસુમહુ ચાહિ।
ચિત્ત ખગેસ રામ કર સમુઝિ પરિ કહુ કાહિ ॥ 19(ગ) ॥
પુનિ કૃપાલ લિયો બોલિ નિષાદા। દીન્હે ભૂષન બસન પ્રસાદા ॥
જાહુ ભવન મમ સુમિરન કરેહૂ। મન ક્રમ બચન ધર્મ અનુસરેહૂ ॥
તુમ્હ મમ સખા ભરત સમ ભ્રાતા। સદા રહેહુ પુર આવત જાતા ॥
બચન સુનત ઉપજા સુખ ભારી। પરેઉ ચરન ભરિ લોચન બારી ॥
ચરન નલિન ઉર ધરિ ગૃહ આવા। પ્રભુ સુભાઉ પરિજનન્હિ સુનાવા ॥
રઘુપતિ ચરિત દેખિ પુરબાસી। પુનિ પુનિ કહહિં ધન્ય સુખરાસી ॥
રામ રાજ બૈણ્ઠેં ત્રેલોકા। હરષિત ભે ગે સબ સોકા ॥
બયરુ ન કર કાહૂ સન કોઈ। રામ પ્રતાપ બિષમતા ખોઈ ॥
દો. બરનાશ્રમ નિજ નિજ ધરમ બનિરત બેદ પથ લોગ।
ચલહિં સદા પાવહિં સુખહિ નહિં ભય સોક ન રોગ ॥ 20 ॥
દૈહિક દૈવિક ભૌતિક તાપા। રામ રાજ નહિં કાહુહિ બ્યાપા ॥
સબ નર કરહિં પરસ્પર પ્રીતી। ચલહિં સ્વધર્મ નિરત શ્રુતિ નીતી ॥
ચારિઉ ચરન ધર્મ જગ માહીં। પૂરિ રહા સપનેહુઁ અઘ નાહીમ્ ॥
રામ ભગતિ રત નર અરુ નારી। સકલ પરમ ગતિ કે અધિકારી ॥
અલ્પમૃત્યુ નહિં કવનિઉ પીરા। સબ સુન્દર સબ બિરુજ સરીરા ॥
નહિં દરિદ્ર કૌ દુખી ન દીના। નહિં કૌ અબુધ ન લચ્છન હીના ॥
સબ નિર્દમ્ભ ધર્મરત પુની। નર અરુ નારિ ચતુર સબ ગુની ॥
સબ ગુનગ્ય પણ્ડિત સબ ગ્યાની। સબ કૃતગ્ય નહિં કપટ સયાની ॥
દો. રામ રાજ નભગેસ સુનુ સચરાચર જગ માહિમ્ ॥
કાલ કર્મ સુભાવ ગુન કૃત દુખ કાહુહિ નાહિમ્ ॥ 21 ॥
ભૂમિ સપ્ત સાગર મેખલા। એક ભૂપ રઘુપતિ કોસલા ॥
ભુઅન અનેક રોમ પ્રતિ જાસૂ। યહ પ્રભુતા કછુ બહુત ન તાસૂ ॥
સો મહિમા સમુઝત પ્રભુ કેરી। યહ બરનત હીનતા ઘનેરી ॥
સૌ મહિમા ખગેસ જિન્હ જાની। ફિરી એહિં ચરિત તિન્હહુઁ રતિ માની ॥
સૌ જાને કર ફલ યહ લીલા। કહહિં મહા મુનિબર દમસીલા ॥
રામ રાજ કર સુખ સમ્પદા। બરનિ ન સકિ ફનીસ સારદા ॥
સબ ઉદાર સબ પર ઉપકારી। બિપ્ર ચરન સેવક નર નારી ॥
એકનારિ બ્રત રત સબ ઝારી। તે મન બચ ક્રમ પતિ હિતકારી ॥
દો. દણ્ડ જતિન્હ કર ભેદ જહઁ નર્તક નૃત્ય સમાજ।
જીતહુ મનહિ સુનિઅ અસ રામચન્દ્ર કેં રાજ ॥ 22 ॥
ફૂલહિં ફરહિં સદા તરુ કાનન। રહહિ એક સઁગ ગજ પઞ્ચાનન ॥
ખગ મૃગ સહજ બયરુ બિસરાઈ। સબન્હિ પરસ્પર પ્રીતિ બઢ़આઈ ॥
કૂજહિં ખગ મૃગ નાના બૃન્દા। અભય ચરહિં બન કરહિં અનન્દા ॥
સીતલ સુરભિ પવન બહ મન્દા। ગૂઞ્જત અલિ લૈ ચલિ મકરન્દા ॥
લતા બિટપ માગેં મધુ ચવહીં। મનભાવતો ધેનુ પય સ્ત્રવહીમ્ ॥
સસિ સમ્પન્ન સદા રહ ધરની। ત્રેતાઁ ભિ કૃતજુગ કૈ કરની ॥
પ્રગટીં ગિરિન્હ બિબિધ મનિ ખાની। જગદાતમા ભૂપ જગ જાની ॥
સરિતા સકલ બહહિં બર બારી। સીતલ અમલ સ્વાદ સુખકારી ॥
સાગર નિજ મરજાદાઁ રહહીં। ડારહિં રત્ન તટન્હિ નર લહહીમ્ ॥
સરસિજ સઙ્કુલ સકલ તડ़આગા। અતિ પ્રસન્ન દસ દિસા બિભાગા ॥
દો. બિધુ મહિ પૂર મયૂખન્હિ રબિ તપ જેતનેહિ કાજ।
માગેં બારિદ દેહિં જલ રામચન્દ્ર કે રાજ ॥ 23 ॥
કોટિન્હ બાજિમેધ પ્રભુ કીન્હે। દાન અનેક દ્વિજન્હ કહઁ દીન્હે ॥
શ્રુતિ પથ પાલક ધર્મ ધુરન્ધર। ગુનાતીત અરુ ભોગ પુરન્દર ॥
પતિ અનુકૂલ સદા રહ સીતા। સોભા ખાનિ સુસીલ બિનીતા ॥
જાનતિ કૃપાસિન્ધુ પ્રભુતાઈ। સેવતિ ચરન કમલ મન લાઈ ॥
જદ્યપિ ગૃહઁ સેવક સેવકિની। બિપુલ સદા સેવા બિધિ ગુની ॥
નિજ કર ગૃહ પરિચરજા કરી। રામચન્દ્ર આયસુ અનુસરી ॥
જેહિ બિધિ કૃપાસિન્ધુ સુખ માનિ। સોઇ કર શ્રી સેવા બિધિ જાનિ ॥
કૌસલ્યાદિ સાસુ ગૃહ માહીં। સેવિ સબન્હિ માન મદ નાહીમ્ ॥
ઉમા રમા બ્રહ્માદિ બન્દિતા। જગદમ્બા સન્તતમનિન્દિતા ॥
દો. જાસુ કૃપા કટાચ્છુ સુર ચાહત ચિતવ ન સોઇ।
રામ પદારબિન્દ રતિ કરતિ સુભાવહિ ખોઇ ॥ 24 ॥
સેવહિં સાનકૂલ સબ ભાઈ। રામ ચરન રતિ અતિ અધિકાઈ ॥
પ્રભુ મુખ કમલ બિલોકત રહહીં। કબહુઁ કૃપાલ હમહિ કછુ કહહીમ્ ॥
રામ કરહિં ભ્રાતન્હ પર પ્રીતી। નાના ભાઁતિ સિખાવહિં નીતી ॥
હરષિત રહહિં નગર કે લોગા। કરહિં સકલ સુર દુર્લભ ભોગા ॥
અહનિસિ બિધિહિ મનાવત રહહીં। શ્રીરઘુબીર ચરન રતિ ચહહીમ્ ॥
દુઇ સુત સુન્દર સીતાઁ જાએ। લવ કુસ બેદ પુરાનન્હ ગાએ ॥
દૌ બિજી બિની ગુન મન્દિર। હરિ પ્રતિબિમ્બ મનહુઁ અતિ સુન્દર ॥
દુઇ દુઇ સુત સબ ભ્રાતન્હ કેરે। ભે રૂપ ગુન સીલ ઘનેરે ॥
દો. ગ્યાન ગિરા ગોતીત અજ માયા મન ગુન પાર।
સોઇ સચ્ચિદાનન્દ ઘન કર નર ચરિત ઉદાર ॥ 25 ॥
પ્રાતકાલ સરૂ કરિ મજ્જન। બૈઠહિં સભાઁ સઙ્ગ દ્વિજ સજ્જન ॥
બેદ પુરાન બસિષ્ટ બખાનહિં। સુનહિં રામ જદ્યપિ સબ જાનહિમ્ ॥
અનુજન્હ સઞ્જુત ભોજન કરહીં। દેખિ સકલ જનનીં સુખ ભરહીમ્ ॥
ભરત સત્રુહન દોનુ ભાઈ। સહિત પવનસુત ઉપબન જાઈ ॥
બૂઝહિં બૈઠિ રામ ગુન ગાહા। કહ હનુમાન સુમતિ અવગાહા ॥
સુનત બિમલ ગુન અતિ સુખ પાવહિં। બહુરિ બહુરિ કરિ બિનય કહાવહિમ્ ॥
સબ કેં ગૃહ ગૃહ હોહિં પુરાના। રામચરિત પાવન બિધિ નાના ॥
નર અરુ નારિ રામ ગુન ગાનહિં। કરહિં દિવસ નિસિ જાત ન જાનહિમ્ ॥
દો. અવધપુરી બાસિંહ કર સુખ સમ્પદા સમાજ।
સહસ સેષ નહિં કહિ સકહિં જહઁ નૃપ રામ બિરાજ ॥ 26 ॥
નારદાદિ સનકાદિ મુનીસા। દરસન લાગિ કોસલાધીસા ॥
દિન પ્રતિ સકલ અજોધ્યા આવહિં। દેખિ નગરુ બિરાગુ બિસરાવહિમ્ ॥
જાતરૂપ મનિ રચિત અટારીં। નાના રઙ્ગ રુચિર ગચ ઢારીમ્ ॥
પુર ચહુઁ પાસ કોટ અતિ સુન્દર। રચે કઁગૂરા રઙ્ગ રઙ્ગ બર ॥
નવ ગ્રહ નિકર અનીક બનાઈ। જનુ ઘેરી અમરાવતિ આઈ ॥
મહિ બહુ રઙ્ગ રચિત ગચ કાઁચા। જો બિલોકિ મુનિબર મન નાચા ॥
ધવલ ધામ ઊપર નભ ચુમ્બત। કલસ મનહુઁ રબિ સસિ દુતિ નિન્દત ॥
બહુ મનિ રચિત ઝરોખા ભ્રાજહિં। ગૃહ ગૃહ પ્રતિ મનિ દીપ બિરાજહિમ્ ॥
છં. મનિ દીપ રાજહિં ભવન ભ્રાજહિં દેહરીં બિદ્રુમ રચી।
મનિ ખમ્ભ ભીતિ બિરઞ્ચિ બિરચી કનક મનિ મરકત ખચી ॥
સુન્દર મનોહર મન્દિરાયત અજિર રુચિર ફટિક રચે।
પ્રતિ દ્વાર દ્વાર કપાટ પુરટ બનાઇ બહુ બજ્રન્હિ ખચે ॥
દો. ચારુ ચિત્રસાલા ગૃહ ગૃહ પ્રતિ લિખે બનાઇ।
રામ ચરિત જે નિરખ મુનિ તે મન લેહિં ચોરાઇ ॥ 27 ॥
સુમન બાટિકા સબહિં લગાઈ। બિબિધ ભાઁતિ કરિ જતન બનાઈ ॥
લતા લલિત બહુ જાતિ સુહાઈ। ફૂલહિં સદા બંસત કિ નાઈ ॥
ગુઞ્જત મધુકર મુખર મનોહર। મારુત ત્રિબિધ સદા બહ સુન્દર ॥
નાના ખગ બાલકન્હિ જિઆએ। બોલત મધુર ઉડ़આત સુહાએ ॥
મોર હંસ સારસ પારાવત। ભવનનિ પર સોભા અતિ પાવત ॥
જહઁ તહઁ દેખહિં નિજ પરિછાહીં। બહુ બિધિ કૂજહિં નૃત્ય કરાહીમ્ ॥
સુક સારિકા પઢ़આવહિં બાલક। કહહુ રામ રઘુપતિ જનપાલક ॥
રાજ દુઆર સકલ બિધિ ચારૂ। બીથીં ચૌહટ રૂચિર બજારૂ ॥
છં. બાજાર રુચિર ન બનિ બરનત બસ્તુ બિનુ ગથ પાઇએ।
જહઁ ભૂપ રમાનિવાસ તહઁ કી સમ્પદા કિમિ ગાઇએ ॥
બૈઠે બજાજ સરાફ બનિક અનેક મનહુઁ કુબેર તે।
સબ સુખી સબ સચ્ચરિત સુન્દર નારિ નર સિસુ જરઠ જે ॥
દો. ઉત્તર દિસિ સરજૂ બહ નિર્મલ જલ ગમ્ભીર।
બાઁધે ઘાટ મનોહર સ્વલ્પ પઙ્ક નહિં તીર ॥ 28 ॥
દૂરિ ફરાક રુચિર સો ઘાટા। જહઁ જલ પિઅહિં બાજિ ગજ ઠાટા ॥
પનિઘટ પરમ મનોહર નાના। તહાઁ ન પુરુષ કરહિં અસ્નાના ॥
રાજઘાટ સબ બિધિ સુન્દર બર। મજ્જહિં તહાઁ બરન ચારિઉ નર ॥
તીર તીર દેવન્હ કે મન્દિર। ચહુઁ દિસિ તિન્હ કે ઉપબન સુન્દર ॥
કહુઁ કહુઁ સરિતા તીર ઉદાસી। બસહિં ગ્યાન રત મુનિ સન્ન્યાસી ॥
તીર તીર તુલસિકા સુહાઈ। બૃન્દ બૃન્દ બહુ મુનિન્હ લગાઈ ॥
પુર સોભા કછુ બરનિ ન જાઈ। બાહેર નગર પરમ રુચિરાઈ ॥
દેખત પુરી અખિલ અઘ ભાગા। બન ઉપબન બાપિકા તડ़આગા ॥
છં. બાપીં તડ़આગ અનૂપ કૂપ મનોહરાયત સોહહીં।
સોપાન સુન્દર નીર નિર્મલ દેખિ સુર મુનિ મોહહીમ્ ॥
બહુ રઙ્ગ કઞ્જ અનેક ખગ કૂજહિં મધુપ ગુઞ્જારહીં।
આરામ રમ્ય પિકાદિ ખગ રવ જનુ પથિક હઙ્કારહીમ્ ॥
દો. રમાનાથ જહઁ રાજા સો પુર બરનિ કિ જાઇ।
અનિમાદિક સુખ સમ્પદા રહીં અવધ સબ છાઇ ॥ 29 ॥
જહઁ તહઁ નર રઘુપતિ ગુન ગાવહિં। બૈઠિ પરસપર ઇહિ સિખાવહિમ્ ॥
ભજહુ પ્રનત પ્રતિપાલક રામહિ। સોભા સીલ રૂપ ગુન ધામહિ ॥
જલજ બિલોચન સ્યામલ ગાતહિ। પલક નયન ઇવ સેવક ત્રાતહિ ॥
ધૃત સર રુચિર ચાપ તૂનીરહિ। સન્ત કઞ્જ બન રબિ રનધીરહિ ॥
કાલ કરાલ બ્યાલ ખગરાજહિ। નમત રામ અકામ મમતા જહિ ॥
લોભ મોહ મૃગજૂથ કિરાતહિ। મનસિજ કરિ હરિ જન સુખદાતહિ ॥
સંસય સોક નિબિડ़ તમ ભાનુહિ। દનુજ ગહન ઘન દહન કૃસાનુહિ ॥
જનકસુતા સમેત રઘુબીરહિ। કસ ન ભજહુ ભઞ્જન ભવ ભીરહિ ॥
બહુ બાસના મસક હિમ રાસિહિ। સદા એકરસ અજ અબિનાસિહિ ॥
મુનિ રઞ્જન ભઞ્જન મહિ ભારહિ। તુલસિદાસ કે પ્રભુહિ ઉદારહિ ॥
દો. એહિ બિધિ નગર નારિ નર કરહિં રામ ગુન ગાન।
સાનુકૂલ સબ પર રહહિં સન્તત કૃપાનિધાન ॥ 30 ॥
જબ તે રામ પ્રતાપ ખગેસા। ઉદિત ભયુ અતિ પ્રબલ દિનેસા ॥
પૂરિ પ્રકાસ રહેઉ તિહુઁ લોકા। બહુતેન્હ સુખ બહુતન મન સોકા ॥
જિન્હહિ સોક તે કહુઁ બખાની। પ્રથમ અબિદ્યા નિસા નસાની ॥
અઘ ઉલૂક જહઁ તહાઁ લુકાને। કામ ક્રોધ કૈરવ સકુચાને ॥
બિબિધ કર્મ ગુન કાલ સુભ્AU। એ ચકોર સુખ લહહિં ન ક્AU ॥
મત્સર માન મોહ મદ ચોરા। ઇન્હ કર હુનર ન કવનિહુઁ ઓરા ॥
ધરમ તડ़આગ ગ્યાન બિગ્યાના। એ પઙ્કજ બિકસે બિધિ નાના ॥
સુખ સન્તોષ બિરાગ બિબેકા। બિગત સોક એ કોક અનેકા ॥
દો. યહ પ્રતાપ રબિ જાકેં ઉર જબ કરિ પ્રકાસ।
પછિલે બાઢ़હિં પ્રથમ જે કહે તે પાવહિં નાસ ॥ 31 ॥
ભ્રાતન્હ સહિત રામુ એક બારા। સઙ્ગ પરમ પ્રિય પવનકુમારા ॥
સુન્દર ઉપબન દેખન ગે। સબ તરુ કુસુમિત પલ્લવ ને ॥
જાનિ સમય સનકાદિક આએ। તેજ પુઞ્જ ગુન સીલ સુહાએ ॥
બ્રહ્માનન્દ સદા લયલીના। દેખત બાલક બહુકાલીના ॥
રૂપ ધરેં જનુ ચારિઉ બેદા। સમદરસી મુનિ બિગત બિભેદા ॥
આસા બસન બ્યસન યહ તિન્હહીં। રઘુપતિ ચરિત હોઇ તહઁ સુનહીમ્ ॥
તહાઁ રહે સનકાદિ ભવાની। જહઁ ઘટસમ્ભવ મુનિબર ગ્યાની ॥
રામ કથા મુનિબર બહુ બરની। ગ્યાન જોનિ પાવક જિમિ અરની ॥
દો. દેખિ રામ મુનિ આવત હરષિ દણ્ડવત કીન્હ।
સ્વાગત પૂઁછિ પીત પટ પ્રભુ બૈઠન કહઁ દીન્હ ॥ 32 ॥
કીન્હ દણ્ડવત તીનિઉઁ ભાઈ। સહિત પવનસુત સુખ અધિકાઈ ॥
મુનિ રઘુપતિ છબિ અતુલ બિલોકી। ભે મગન મન સકે ન રોકી ॥
સ્યામલ ગાત સરોરુહ લોચન। સુન્દરતા મન્દિર ભવ મોચન ॥
એકટક રહે નિમેષ ન લાવહિં। પ્રભુ કર જોરેં સીસ નવાવહિમ્ ॥
તિન્હ કૈ દસા દેખિ રઘુબીરા। સ્ત્રવત નયન જલ પુલક સરીરા ॥
કર ગહિ પ્રભુ મુનિબર બૈઠારે। પરમ મનોહર બચન ઉચારે ॥
આજુ ધન્ય મૈં સુનહુ મુનીસા। તુમ્હરેં દરસ જાહિં અઘ ખીસા ॥
બડ़એ ભાગ પાઇબ સતસઙ્ગા। બિનહિં પ્રયાસ હોહિં ભવ ભઙ્ગા ॥
દો. સન્ત સઙ્ગ અપબર્ગ કર કામી ભવ કર પન્થ।
કહહિ સન્ત કબિ કોબિદ શ્રુતિ પુરાન સદગ્રન્થ ॥ 33 ॥
સુનિ પ્રભુ બચન હરષિ મુનિ ચારી। પુલકિત તન અસ્તુતિ અનુસારી ॥
જય ભગવન્ત અનન્ત અનામય। અનઘ અનેક એક કરુનામય ॥
જય નિર્ગુન જય જય ગુન સાગર। સુખ મન્દિર સુન્દર અતિ નાગર ॥
જય ઇન્દિરા રમન જય ભૂધર। અનુપમ અજ અનાદિ સોભાકર ॥
ગ્યાન નિધાન અમાન માનપ્રદ। પાવન સુજસ પુરાન બેદ બદ ॥
તગ્ય કૃતગ્ય અગ્યતા ભઞ્જન। નામ અનેક અનામ નિરઞ્જન ॥
સર્બ સર્બગત સર્બ ઉરાલય। બસસિ સદા હમ કહુઁ પરિપાલય ॥
દ્વન્દ બિપતિ ભવ ફન્દ બિભઞ્જય। હ્રદિ બસિ રામ કામ મદ ગઞ્જય ॥
દો. પરમાનન્દ કૃપાયતન મન પરિપૂરન કામ।
પ્રેમ ભગતિ અનપાયની દેહુ હમહિ શ્રીરામ ॥ 34 ॥
દેહુ ભગતિ રઘુપતિ અતિ પાવનિ। ત્રિબિધ તાપ ભવ દાપ નસાવનિ ॥
પ્રનત કામ સુરધેનુ કલપતરુ। હોઇ પ્રસન્ન દીજૈ પ્રભુ યહ બરુ ॥
ભવ બારિધિ કુમ્ભજ રઘુનાયક। સેવત સુલભ સકલ સુખ દાયક ॥
મન સમ્ભવ દારુન દુખ દારય। દીનબન્ધુ સમતા બિસ્તારય ॥
આસ ત્રાસ ઇરિષાદિ નિવારક। બિનય બિબેક બિરતિ બિસ્તારક ॥
ભૂપ મૌલિ મન મણ્ડન ધરની। દેહિ ભગતિ સંસૃતિ સરિ તરની ॥
મુનિ મન માનસ હંસ નિરન્તર। ચરન કમલ બન્દિત અજ સઙ્કર ॥
રઘુકુલ કેતુ સેતુ શ્રુતિ રચ્છક। કાલ કરમ સુભાઉ ગુન ભચ્છક ॥
તારન તરન હરન સબ દૂષન। તુલસિદાસ પ્રભુ ત્રિભુવન ભૂષન ॥
દો. બાર બાર અસ્તુતિ કરિ પ્રેમ સહિત સિરુ નાઇ।
બ્રહ્મ ભવન સનકાદિ ગે અતિ અભીષ્ટ બર પાઇ ॥ 35 ॥
સનકાદિક બિધિ લોક સિધાએ। ભ્રાતન્હ રામ ચરન સિરુ નાએ ॥
પૂછત પ્રભુહિ સકલ સકુચાહીં। ચિતવહિં સબ મારુતસુત પાહીમ્ ॥
સુનિ ચહહિં પ્રભુ મુખ કૈ બાની। જો સુનિ હોઇ સકલ ભ્રમ હાની ॥
અન્તરજામી પ્રભુ સભ જાના। બૂઝત કહહુ કાહ હનુમાના ॥
જોરિ પાનિ કહ તબ હનુમન્તા। સુનહુ દીનદયાલ ભગવન્તા ॥
નાથ ભરત કછુ પૂઁછન ચહહીં। પ્રસ્ન કરત મન સકુચત અહહીમ્ ॥
તુમ્હ જાનહુ કપિ મોર સુભ્AU। ભરતહિ મોહિ કછુ અન્તર ક્AU ॥
સુનિ પ્રભુ બચન ભરત ગહે ચરના। સુનહુ નાથ પ્રનતારતિ હરના ॥
દો. નાથ ન મોહિ સન્દેહ કછુ સપનેહુઁ સોક ન મોહ।
કેવલ કૃપા તુમ્હારિહિ કૃપાનન્દ સન્દોહ ॥ 36 ॥
કરુઁ કૃપાનિધિ એક ઢિઠાઈ। મૈં સેવક તુમ્હ જન સુખદાઈ ॥
સન્તન્હ કૈ મહિમા રઘુરાઈ। બહુ બિધિ બેદ પુરાનન્હ ગાઈ ॥
શ્રીમુખ તુમ્હ પુનિ કીન્હિ બડ़આઈ। તિન્હ પર પ્રભુહિ પ્રીતિ અધિકાઈ ॥
સુના ચહુઁ પ્રભુ તિન્હ કર લચ્છન। કૃપાસિન્ધુ ગુન ગ્યાન બિચચ્છન ॥
સન્ત અસન્ત ભેદ બિલગાઈ। પ્રનતપાલ મોહિ કહહુ બુઝાઈ ॥
સન્તન્હ કે લચ્છન સુનુ ભ્રાતા। અગનિત શ્રુતિ પુરાન બિખ્યાતા ॥
સન્ત અસન્તન્હિ કૈ અસિ કરની। જિમિ કુઠાર ચન્દન આચરની ॥
કાટિ પરસુ મલય સુનુ ભાઈ। નિજ ગુન દેઇ સુગન્ધ બસાઈ ॥
દો. તાતે સુર સીસન્હ ચઢ़ત જગ બલ્લભ શ્રીખણ્ડ।
અનલ દાહિ પીટત ઘનહિં પરસુ બદન યહ દણ્ડ ॥ 37 ॥
બિષય અલમ્પટ સીલ ગુનાકર। પર દુખ દુખ સુખ સુખ દેખે પર ॥
સમ અભૂતરિપુ બિમદ બિરાગી। લોભામરષ હરષ ભય ત્યાગી ॥
કોમલચિત દીનન્હ પર દાયા। મન બચ ક્રમ મમ ભગતિ અમાયા ॥
સબહિ માનપ્રદ આપુ અમાની। ભરત પ્રાન સમ મમ તે પ્રાની ॥
બિગત કામ મમ નામ પરાયન। સાન્તિ બિરતિ બિનતી મુદિતાયન ॥
સીતલતા સરલતા મયત્રી। દ્વિજ પદ પ્રીતિ ધર્મ જનયત્રી ॥
એ સબ લચ્છન બસહિં જાસુ ઉર। જાનેહુ તાત સન્ત સન્તત ફુર ॥
સમ દમ નિયમ નીતિ નહિં ડોલહિં। પરુષ બચન કબહૂઁ નહિં બોલહિમ્ ॥
દો. નિન્દા અસ્તુતિ ઉભય સમ મમતા મમ પદ કઞ્જ।
તે સજ્જન મમ પ્રાનપ્રિય ગુન મન્દિર સુખ પુઞ્જ ॥ 38 ॥
સનહુ અસન્તન્હ કેર સુભ્AU। ભૂલેહુઁ સઙ્ગતિ કરિઅ ન ક્AU ॥
તિન્હ કર સઙ્ગ સદા દુખદાઈ। જિમિ કલપહિ ઘાલિ હરહાઈ ॥
ખલન્હ હૃદયઁ અતિ તાપ બિસેષી। જરહિં સદા પર સમ્પતિ દેખી ॥
જહઁ કહુઁ નિન્દા સુનહિં પરાઈ। હરષહિં મનહુઁ પરી નિધિ પાઈ ॥
કામ ક્રોધ મદ લોભ પરાયન। નિર્દય કપટી કુટિલ મલાયન ॥
બયરુ અકારન સબ કાહૂ સોં। જો કર હિત અનહિત તાહૂ સોમ્ ॥
ઝૂઠિ લેના ઝૂઠિ દેના। ઝૂઠિ ભોજન ઝૂઠ ચબેના ॥
બોલહિં મધુર બચન જિમિ મોરા। ખાઇ મહા અતિ હૃદય કઠોરા ॥
દો. પર દ્રોહી પર દાર રત પર ધન પર અપબાદ।
તે નર પાઁવર પાપમય દેહ ધરેં મનુજાદ ॥ 39 ॥
લોભિ ઓઢ़ન લોભિ ડાસન। સિસ્ત્રોદર પર જમપુર ત્રાસ ન ॥
કાહૂ કી જૌં સુનહિં બડ़આઈ। સ્વાસ લેહિં જનુ જૂડ़ઈ આઈ ॥
જબ કાહૂ કૈ દેખહિં બિપતી। સુખી ભે માનહુઁ જગ નૃપતી ॥
સ્વારથ રત પરિવાર બિરોધી। લમ્પટ કામ લોભ અતિ ક્રોધી ॥
માતુ પિતા ગુર બિપ્ર ન માનહિં। આપુ ગે અરુ ઘાલહિં આનહિમ્ ॥
કરહિં મોહ બસ દ્રોહ પરાવા। સન્ત સઙ્ગ હરિ કથા ન ભાવા ॥
અવગુન સિન્ધુ મન્દમતિ કામી। બેદ બિદૂષક પરધન સ્વામી ॥
બિપ્ર દ્રોહ પર દ્રોહ બિસેષા। દમ્ભ કપટ જિયઁ ધરેં સુબેષા ॥
દો. ઐસે અધમ મનુજ ખલ કૃતજુગ ત્રેતા નાહિં।
દ્વાપર કછુક બૃન્દ બહુ હોઇહહિં કલિજુગ માહિમ્ ॥ 40 ॥
પર હિત સરિસ ધર્મ નહિં ભાઈ। પર પીડ़આ સમ નહિં અધમાઈ ॥
નિર્નય સકલ પુરાન બેદ કર। કહેઉઁ તાત જાનહિં કોબિદ નર ॥
નર સરીર ધરિ જે પર પીરા। કરહિં તે સહહિં મહા ભવ ભીરા ॥
કરહિં મોહ બસ નર અઘ નાના। સ્વારથ રત પરલોક નસાના ॥
કાલરૂપ તિન્હ કહઁ મૈં ભ્રાતા। સુભ અરુ અસુભ કર્મ ફલ દાતા ॥
અસ બિચારિ જે પરમ સયાને। ભજહિં મોહિ સંસૃત દુખ જાને ॥
ત્યાગહિં કર્મ સુભાસુભ દાયક। ભજહિં મોહિ સુર નર મુનિ નાયક ॥
સન્ત અસન્તન્હ કે ગુન ભાષે। તે ન પરહિં ભવ જિન્હ લખિ રાખે ॥
દો. સુનહુ તાત માયા કૃત ગુન અરુ દોષ અનેક।
ગુન યહ ઉભય ન દેખિઅહિં દેખિઅ સો અબિબેક ॥ 41 ॥
શ્રીમુખ બચન સુનત સબ ભાઈ। હરષે પ્રેમ ન હૃદયઁ સમાઈ ॥
કરહિં બિનય અતિ બારહિં બારા। હનૂમાન હિયઁ હરષ અપારા ॥
પુનિ રઘુપતિ નિજ મન્દિર ગે। એહિ બિધિ ચરિત કરત નિત ને ॥
બાર બાર નારદ મુનિ આવહિં। ચરિત પુનીત રામ કે ગાવહિમ્ ॥
નિત નવ ચરન દેખિ મુનિ જાહીં। બ્રહ્મલોક સબ કથા કહાહીમ્ ॥
સુનિ બિરઞ્ચિ અતિસય સુખ માનહિં। પુનિ પુનિ તાત કરહુ ગુન ગાનહિમ્ ॥
સનકાદિક નારદહિ સરાહહિં। જદ્યપિ બ્રહ્મ નિરત મુનિ આહહિમ્ ॥
સુનિ ગુન ગાન સમાધિ બિસારી ॥ સાદર સુનહિં પરમ અધિકારી ॥
દો. જીવનમુક્ત બ્રહ્મપર ચરિત સુનહિં તજિ ધ્યાન।
જે હરિ કથાઁ ન કરહિં રતિ તિન્હ કે હિય પાષાન ॥ 42 ॥
એક બાર રઘુનાથ બોલાએ। ગુર દ્વિજ પુરબાસી સબ આએ ॥
બૈઠે ગુર મુનિ અરુ દ્વિજ સજ્જન। બોલે બચન ભગત ભવ ભઞ્જન ॥
સનહુ સકલ પુરજન મમ બાની। કહુઁ ન કછુ મમતા ઉર આની ॥
નહિં અનીતિ નહિં કછુ પ્રભુતાઈ। સુનહુ કરહુ જો તુમ્હહિ સોહાઈ ॥
સોઇ સેવક પ્રિયતમ મમ સોઈ। મમ અનુસાસન માનૈ જોઈ ॥
જૌં અનીતિ કછુ ભાષૌં ભાઈ। તૌં મોહિ બરજહુ ભય બિસરાઈ ॥
બડ़એં ભાગ માનુષ તનુ પાવા। સુર દુર્લભ સબ ગ્રન્થિન્હ ગાવા ॥
સાધન ધામ મોચ્છ કર દ્વારા। પાઇ ન જેહિં પરલોક સઁવારા ॥
દો. સો પરત્ર દુખ પાવિ સિર ધુનિ ધુનિ પછિતાઇ।
કાલહિ કર્મહિ ઈસ્વરહિ મિથ્યા દોષ લગાઇ ॥ 43 ॥
એહિ તન કર ફલ બિષય ન ભાઈ। સ્વર્ગુ સ્વલ્પ અન્ત દુખદાઈ ॥
નર તનુ પાઇ બિષયઁ મન દેહીં। પલટિ સુધા તે સઠ બિષ લેહીમ્ ॥
તાહિ કબહુઁ ભલ કહિ ન કોઈ। ગુઞ્જા ગ્રહિ પરસ મનિ ખોઈ ॥
આકર ચારિ લચ્છ ચૌરાસી। જોનિ ભ્રમત યહ જિવ અબિનાસી ॥
ફિરત સદા માયા કર પ્રેરા। કાલ કર્મ સુભાવ ગુન ઘેરા ॥
કબહુઁક કરિ કરુના નર દેહી। દેત ઈસ બિનુ હેતુ સનેહી ॥
નર તનુ ભવ બારિધિ કહુઁ બેરો। સન્મુખ મરુત અનુગ્રહ મેરો ॥
કરનધાર સદગુર દૃઢ़ નાવા। દુર્લભ સાજ સુલભ કરિ પાવા ॥
દો. જો ન તરૈ ભવ સાગર નર સમાજ અસ પાઇ।
સો કૃત નિન્દક મન્દમતિ આત્માહન ગતિ જાઇ ॥ 44 ॥
જૌં પરલોક ઇહાઁ સુખ ચહહૂ। સુનિ મમ બચન હ્રૃદયઁ દૃઢ़ ગહહૂ ॥
સુલભ સુખદ મારગ યહ ભાઈ। ભગતિ મોરિ પુરાન શ્રુતિ ગાઈ ॥
ગ્યાન અગમ પ્રત્યૂહ અનેકા। સાધન કઠિન ન મન કહુઁ ટેકા ॥
કરત કષ્ટ બહુ પાવિ કોઊ। ભક્તિ હીન મોહિ પ્રિય નહિં સોઊ ॥
ભક્તિ સુતન્ત્ર સકલ સુખ ખાની। બિનુ સતસઙ્ગ ન પાવહિં પ્રાની ॥
પુન્ય પુઞ્જ બિનુ મિલહિં ન સન્તા। સતસઙ્ગતિ સંસૃતિ કર અન્તા ॥
પુન્ય એક જગ મહુઁ નહિં દૂજા। મન ક્રમ બચન બિપ્ર પદ પૂજા ॥
સાનુકૂલ તેહિ પર મુનિ દેવા। જો તજિ કપટુ કરિ દ્વિજ સેવા ॥
દો. ઔરુ એક ગુપુત મત સબહિ કહુઁ કર જોરિ।
સઙ્કર ભજન બિના નર ભગતિ ન પાવિ મોરિ ॥ 45 ॥
કહહુ ભગતિ પથ કવન પ્રયાસા। જોગ ન મખ જપ તપ ઉપવાસા ॥
સરલ સુભાવ ન મન કુટિલાઈ। જથા લાભ સન્તોષ સદાઈ ॥
મોર દાસ કહાઇ નર આસા। કરિ તૌ કહહુ કહા બિસ્વાસા ॥
બહુત કહુઁ કા કથા બઢ़આઈ। એહિ આચરન બસ્ય મૈં ભાઈ ॥
બૈર ન બિગ્રહ આસ ન ત્રાસા। સુખમય તાહિ સદા સબ આસા ॥
અનારમ્ભ અનિકેત અમાની। અનઘ અરોષ દચ્છ બિગ્યાની ॥
પ્રીતિ સદા સજ્જન સંસર્ગા। તૃન સમ બિષય સ્વર્ગ અપબર્ગા ॥
ભગતિ પચ્છ હઠ નહિં સઠતાઈ। દુષ્ટ તર્ક સબ દૂરિ બહાઈ ॥
દો. મમ ગુન ગ્રામ નામ રત ગત મમતા મદ મોહ।
તા કર સુખ સોઇ જાનિ પરાનન્દ સન્દોહ ॥ 46 ॥
સુનત સુધાસમ બચન રામ કે। ગહે સબનિ પદ કૃપાધામ કે ॥
જનનિ જનક ગુર બન્ધુ હમારે। કૃપા નિધાન પ્રાન તે પ્યારે ॥
તનુ ધનુ ધામ રામ હિતકારી। સબ બિધિ તુમ્હ પ્રનતારતિ હારી ॥
અસિ સિખ તુમ્હ બિનુ દેઇ ન કોઊ। માતુ પિતા સ્વારથ રત ઓઊ ॥
હેતુ રહિત જગ જુગ ઉપકારી। તુમ્હ તુમ્હાર સેવક અસુરારી ॥
સ્વારથ મીત સકલ જગ માહીં। સપનેહુઁ પ્રભુ પરમારથ નાહીમ્ ॥
સબકે બચન પ્રેમ રસ સાને। સુનિ રઘુનાથ હૃદયઁ હરષાને ॥
નિજ નિજ ગૃહ ગે આયસુ પાઈ। બરનત પ્રભુ બતકહી સુહાઈ ॥
દો. -ઉમા અવધબાસી નર નારિ કૃતારથ રૂપ।
બ્રહ્મ સચ્ચિદાનન્દ ઘન રઘુનાયક જહઁ ભૂપ ॥ 47 ॥
એક બાર બસિષ્ટ મુનિ આએ। જહાઁ રામ સુખધામ સુહાએ ॥
અતિ આદર રઘુનાયક કીન્હા। પદ પખારિ પાદોદક લીન્હા ॥
રામ સુનહુ મુનિ કહ કર જોરી। કૃપાસિન્ધુ બિનતી કછુ મોરી ॥
દેખિ દેખિ આચરન તુમ્હારા। હોત મોહ મમ હૃદયઁ અપારા ॥
મહિમા અમિત બેદ નહિં જાના। મૈં કેહિ ભાઁતિ કહુઁ ભગવાના ॥
ઉપરોહિત્ય કર્મ અતિ મન્દા। બેદ પુરાન સુમૃતિ કર નિન્દા ॥
જબ ન લેઉઁ મૈં તબ બિધિ મોહી। કહા લાભ આગેં સુત તોહી ॥
પરમાતમા બ્રહ્મ નર રૂપા। હોઇહિ રઘુકુલ ભૂષન ભૂપા ॥
દો. -તબ મૈં હૃદયઁ બિચારા જોગ જગ્ય બ્રત દાન।
જા કહુઁ કરિઅ સો પૈહુઁ ધર્મ ન એહિ સમ આન ॥ 48 ॥
જપ તપ નિયમ જોગ નિજ ધર્મા। શ્રુતિ સમ્ભવ નાના સુભ કર્મા ॥
ગ્યાન દયા દમ તીરથ મજ્જન। જહઁ લગિ ધર્મ કહત શ્રુતિ સજ્જન ॥
આગમ નિગમ પુરાન અનેકા। પઢ़એ સુને કર ફલ પ્રભુ એકા ॥
તબ પદ પઙ્કજ પ્રીતિ નિરન્તર। સબ સાધન કર યહ ફલ સુન્દર ॥
છૂટિ મલ કિ મલહિ કે ધોએઁ। ઘૃત કિ પાવ કોઇ બારિ બિલોએઁ ॥
પ્રેમ ભગતિ જલ બિનુ રઘુરાઈ। અભિઅન્તર મલ કબહુઁ ન જાઈ ॥
સોઇ સર્બગ્ય તગ્ય સોઇ પણ્ડિત। સોઇ ગુન ગૃહ બિગ્યાન અખણ્ડિત ॥
દચ્છ સકલ લચ્છન જુત સોઈ। જાકેં પદ સરોજ રતિ હોઈ ॥
દો. નાથ એક બર માગુઁ રામ કૃપા કરિ દેહુ।
જન્મ જન્મ પ્રભુ પદ કમલ કબહુઁ ઘટૈ જનિ નેહુ ॥ 49 ॥
અસ કહિ મુનિ બસિષ્ટ ગૃહ આએ। કૃપાસિન્ધુ કે મન અતિ ભાએ ॥
હનૂમાન ભરતાદિક ભ્રાતા। સઙ્ગ લિએ સેવક સુખદાતા ॥
પુનિ કૃપાલ પુર બાહેર ગે। ગજ રથ તુરગ મગાવત ભે ॥
દેખિ કૃપા કરિ સકલ સરાહે। દિએ ઉચિત જિન્હ જિન્હ તેઇ ચાહે ॥
હરન સકલ શ્રમ પ્રભુ શ્રમ પાઈ। ગે જહાઁ સીતલ અવઁરાઈ ॥
ભરત દીન્હ નિજ બસન ડસાઈ। બૈઠે પ્રભુ સેવહિં સબ ભાઈ ॥
મારુતસુત તબ મારૂત કરી। પુલક બપુષ લોચન જલ ભરી ॥
હનૂમાન સમ નહિં બડ़ભાગી। નહિં કૌ રામ ચરન અનુરાગી ॥
ગિરિજા જાસુ પ્રીતિ સેવકાઈ। બાર બાર પ્રભુ નિજ મુખ ગાઈ ॥
દો. તેહિં અવસર મુનિ નારદ આએ કરતલ બીન।
ગાવન લગે રામ કલ કીરતિ સદા નબીન ॥ 50 ॥
મામવલોકય પઙ્કજ લોચન। કૃપા બિલોકનિ સોચ બિમોચન ॥
નીલ તામરસ સ્યામ કામ અરિ। હૃદય કઞ્જ મકરન્દ મધુપ હરિ ॥
જાતુધાન બરૂથ બલ ભઞ્જન। મુનિ સજ્જન રઞ્જન અઘ ગઞ્જન ॥
ભૂસુર સસિ નવ બૃન્દ બલાહક। અસરન સરન દીન જન ગાહક ॥
ભુજ બલ બિપુલ ભાર મહિ ખણ્ડિત। ખર દૂષન બિરાધ બધ પણ્ડિત ॥
રાવનારિ સુખરૂપ ભૂપબર। જય દસરથ કુલ કુમુદ સુધાકર ॥
સુજસ પુરાન બિદિત નિગમાગમ। ગાવત સુર મુનિ સન્ત સમાગમ ॥
કારુનીક બ્યલીક મદ ખણ્ડન। સબ બિધિ કુસલ કોસલા મણ્ડન ॥
કલિ મલ મથન નામ મમતાહન। તુલસીદાસ પ્રભુ પાહિ પ્રનત જન ॥
દો. પ્રેમ સહિત મુનિ નારદ બરનિ રામ ગુન ગ્રામ।
સોભાસિન્ધુ હૃદયઁ ધરિ ગે જહાઁ બિધિ ધામ ॥ 51 ॥
ગિરિજા સુનહુ બિસદ યહ કથા। મૈં સબ કહી મોરિ મતિ જથા ॥
રામ ચરિત સત કોટિ અપારા। શ્રુતિ સારદા ન બરનૈ પારા ॥
રામ અનન્ત અનન્ત ગુનાની। જન્મ કર્મ અનન્ત નામાની ॥
જલ સીકર મહિ રજ ગનિ જાહીં। રઘુપતિ ચરિત ન બરનિ સિરાહીમ્ ॥
બિમલ કથા હરિ પદ દાયની। ભગતિ હોઇ સુનિ અનપાયની ॥
ઉમા કહિઉઁ સબ કથા સુહાઈ। જો ભુસુણ્ડિ ખગપતિહિ સુનાઈ ॥
કછુક રામ ગુન કહેઉઁ બખાની। અબ કા કહૌં સો કહહુ ભવાની ॥
સુનિ સુભ કથા ઉમા હરષાની। બોલી અતિ બિનીત મૃદુ બાની ॥
ધન્ય ધન્ય મૈં ધન્ય પુરારી। સુનેઉઁ રામ ગુન ભવ ભય હારી ॥
દો. તુમ્હરી કૃપાઁ કૃપાયતન અબ કૃતકૃત્ય ન મોહ।
જાનેઉઁ રામ પ્રતાપ પ્રભુ ચિદાનન્દ સન્દોહ ॥ 52(ક) ॥
નાથ તવાનન સસિ સ્રવત કથા સુધા રઘુબીર।
શ્રવન પુટન્હિ મન પાન કરિ નહિં અઘાત મતિધીર ॥ 52(ખ) ॥
રામ ચરિત જે સુનત અઘાહીં। રસ બિસેષ જાના તિન્હ નાહીમ્ ॥
જીવનમુક્ત મહામુનિ જેઊ। હરિ ગુન સુનહીં નિરન્તર તેઊ ॥
ભવ સાગર ચહ પાર જો પાવા। રામ કથા તા કહઁ દૃઢ़ નાવા ॥
બિષિન્હ કહઁ પુનિ હરિ ગુન ગ્રામા। શ્રવન સુખદ અરુ મન અભિરામા ॥
શ્રવનવન્ત અસ કો જગ માહીં। જાહિ ન રઘુપતિ ચરિત સોહાહીમ્ ॥
તે જડ़ જીવ નિજાત્મક ઘાતી। જિન્હહિ ન રઘુપતિ કથા સોહાતી ॥
હરિચરિત્ર માનસ તુમ્હ ગાવા। સુનિ મૈં નાથ અમિતિ સુખ પાવા ॥
તુમ્હ જો કહી યહ કથા સુહાઈ। કાગભસુણ્ડિ ગરુડ़ પ્રતિ ગાઈ ॥
દો. બિરતિ ગ્યાન બિગ્યાન દૃઢ़ રામ ચરન અતિ નેહ।
બાયસ તન રઘુપતિ ભગતિ મોહિ પરમ સન્દેહ ॥ 53 ॥
નર સહસ્ર મહઁ સુનહુ પુરારી। કૌ એક હોઇ ધર્મ બ્રતધારી ॥
ધર્મસીલ કોટિક મહઁ કોઈ। બિષય બિમુખ બિરાગ રત હોઈ ॥
કોટિ બિરક્ત મધ્ય શ્રુતિ કહી। સમ્યક ગ્યાન સકૃત કૌ લહી ॥
ગ્યાનવન્ત કોટિક મહઁ કોઊ। જીવનમુક્ત સકૃત જગ સોઊ ॥
તિન્હ સહસ્ર મહુઁ સબ સુખ ખાની। દુર્લભ બ્રહ્મલીન બિગ્યાની ॥
ધર્મસીલ બિરક્ત અરુ ગ્યાની। જીવનમુક્ત બ્રહ્મપર પ્રાની ॥
સબ તે સો દુર્લભ સુરરાયા। રામ ભગતિ રત ગત મદ માયા ॥
સો હરિભગતિ કાગ કિમિ પાઈ। બિસ્વનાથ મોહિ કહહુ બુઝાઈ ॥
દો. રામ પરાયન ગ્યાન રત ગુનાગાર મતિ ધીર।
નાથ કહહુ કેહિ કારન પાયુ કાક સરીર ॥ 54 ॥
યહ પ્રભુ ચરિત પવિત્ર સુહાવા। કહહુ કૃપાલ કાગ કહઁ પાવા ॥
તુમ્હ કેહિ ભાઁતિ સુના મદનારી। કહહુ મોહિ અતિ કૌતુક ભારી ॥
ગરુડ़ મહાગ્યાની ગુન રાસી। હરિ સેવક અતિ નિકટ નિવાસી ॥
તેહિં કેહિ હેતુ કાગ સન જાઈ। સુની કથા મુનિ નિકર બિહાઈ ॥
કહહુ કવન બિધિ ભા સમ્બાદા। દૌ હરિભગત કાગ ઉરગાદા ॥
ગૌરિ ગિરા સુનિ સરલ સુહાઈ। બોલે સિવ સાદર સુખ પાઈ ॥
ધન્ય સતી પાવન મતિ તોરી। રઘુપતિ ચરન પ્રીતિ નહિં થોરી ॥
સુનહુ પરમ પુનીત ઇતિહાસા। જો સુનિ સકલ લોક ભ્રમ નાસા ॥
ઉપજિ રામ ચરન બિસ્વાસા। ભવ નિધિ તર નર બિનહિં પ્રયાસા ॥
દો. ઐસિઅ પ્રસ્ન બિહઙ્ગપતિ કીન્હ કાગ સન જાઇ।
સો સબ સાદર કહિહુઁ સુનહુ ઉમા મન લાઇ ॥ 55 ॥
મૈં જિમિ કથા સુની ભવ મોચનિ। સો પ્રસઙ્ગ સુનુ સુમુખિ સુલોચનિ ॥
પ્રથમ દચ્છ ગૃહ તવ અવતારા। સતી નામ તબ રહા તુમ્હારા ॥
દચ્છ જગ્ય તબ ભા અપમાના। તુમ્હ અતિ ક્રોધ તજે તબ પ્રાના ॥
મમ અનુચરન્હ કીન્હ મખ ભઙ્ગા। જાનહુ તુમ્હ સો સકલ પ્રસઙ્ગા ॥
તબ અતિ સોચ ભયુ મન મોરેં। દુખી ભયુઁ બિયોગ પ્રિય તોરેમ્ ॥
સુન્દર બન ગિરિ સરિત તડ़આગા। કૌતુક દેખત ફિરુઁ બેરાગા ॥
ગિરિ સુમેર ઉત્તર દિસિ દૂરી। નીલ સૈલ એક સુન્દર ભૂરી ॥
તાસુ કનકમય સિખર સુહાએ। ચારિ ચારુ મોરે મન ભાએ ॥
તિન્હ પર એક એક બિટપ બિસાલા। બટ પીપર પાકરી રસાલા ॥
સૈલોપરિ સર સુન્દર સોહા। મનિ સોપાન દેખિ મન મોહા ॥
દો. -સીતલ અમલ મધુર જલ જલજ બિપુલ બહુરઙ્ગ।
કૂજત કલ રવ હંસ ગન ગુઞ્જત મજુંલ ભૃઙ્ગ ॥ 56 ॥
તેહિં ગિરિ રુચિર બસિ ખગ સોઈ। તાસુ નાસ કલ્પાન્ત ન હોઈ ॥
માયા કૃત ગુન દોષ અનેકા। મોહ મનોજ આદિ અબિબેકા ॥
રહે બ્યાપિ સમસ્ત જગ માહીં। તેહિ ગિરિ નિકટ કબહુઁ નહિં જાહીમ્ ॥
તહઁ બસિ હરિહિ ભજિ જિમિ કાગા। સો સુનુ ઉમા સહિત અનુરાગા ॥
પીપર તરુ તર ધ્યાન સો ધરી। જાપ જગ્ય પાકરિ તર કરી ॥
આઁબ છાહઁ કર માનસ પૂજા। તજિ હરિ ભજનુ કાજુ નહિં દૂજા ॥
બર તર કહ હરિ કથા પ્રસઙ્ગા। આવહિં સુનહિં અનેક બિહઙ્ગા ॥
રામ ચરિત બિચીત્ર બિધિ નાના। પ્રેમ સહિત કર સાદર ગાના ॥
સુનહિં સકલ મતિ બિમલ મરાલા। બસહિં નિરન્તર જે તેહિં તાલા ॥
જબ મૈં જાઇ સો કૌતુક દેખા। ઉર ઉપજા આનન્દ બિસેષા ॥
દો. તબ કછુ કાલ મરાલ તનુ ધરિ તહઁ કીન્હ નિવાસ।
સાદર સુનિ રઘુપતિ ગુન પુનિ આયુઁ કૈલાસ ॥ 57 ॥
ગિરિજા કહેઉઁ સો સબ ઇતિહાસા। મૈં જેહિ સમય ગયુઁ ખગ પાસા ॥
અબ સો કથા સુનહુ જેહી હેતૂ। ગયુ કાગ પહિં ખગ કુલ કેતૂ ॥
જબ રઘુનાથ કીન્હિ રન ક્રીડ़આ। સમુઝત ચરિત હોતિ મોહિ બ્રીડ़આ ॥
ઇન્દ્રજીત કર આપુ બઁધાયો। તબ નારદ મુનિ ગરુડ़ પઠાયો ॥
બન્ધન કાટિ ગયો ઉરગાદા। ઉપજા હૃદયઁ પ્રચણ્ડ બિષાદા ॥
પ્રભુ બન્ધન સમુઝત બહુ ભાઁતી। કરત બિચાર ઉરગ આરાતી ॥
બ્યાપક બ્રહ્મ બિરજ બાગીસા। માયા મોહ પાર પરમીસા ॥
સો અવતાર સુનેઉઁ જગ માહીં। દેખેઉઁ સો પ્રભાવ કછુ નાહીમ્ ॥
દો. -ભવ બન્ધન તે છૂટહિં નર જપિ જા કર નામ।
ખર્ચ નિસાચર બાઁધેઉ નાગપાસ સોઇ રામ ॥ 58 ॥
નાના ભાઁતિ મનહિ સમુઝાવા। પ્રગટ ન ગ્યાન હૃદયઁ ભ્રમ છાવા ॥
ખેદ ખિન્ન મન તર્ક બઢ़આઈ। ભયુ મોહબસ તુમ્હરિહિં નાઈ ॥
બ્યાકુલ ગયુ દેવરિષિ પાહીં। કહેસિ જો સંસય નિજ મન માહીમ્ ॥
સુનિ નારદહિ લાગિ અતિ દાયા। સુનુ ખગ પ્રબલ રામ કૈ માયા ॥
જો ગ્યાનિન્હ કર ચિત અપહરી। બરિઆઈ બિમોહ મન કરી ॥
જેહિં બહુ બાર નચાવા મોહી। સોઇ બ્યાપી બિહઙ્ગપતિ તોહી ॥
મહામોહ ઉપજા ઉર તોરેં। મિટિહિ ન બેગિ કહેં ખગ મોરેમ્ ॥
ચતુરાનન પહિં જાહુ ખગેસા। સોઇ કરેહુ જેહિ હોઇ નિદેસા ॥
દો. અસ કહિ ચલે દેવરિષિ કરત રામ ગુન ગાન।
હરિ માયા બલ બરનત પુનિ પુનિ પરમ સુજાન ॥ 59 ॥
તબ ખગપતિ બિરઞ્ચિ પહિં ગયૂ। નિજ સન્દેહ સુનાવત ભયૂ ॥
સુનિ બિરઞ્ચિ રામહિ સિરુ નાવા। સમુઝિ પ્રતાપ પ્રેમ અતિ છાવા ॥
મન મહુઁ કરિ બિચાર બિધાતા। માયા બસ કબિ કોબિદ ગ્યાતા ॥
હરિ માયા કર અમિતિ પ્રભાવા। બિપુલ બાર જેહિં મોહિ નચાવા ॥
અગ જગમય જગ મમ ઉપરાજા। નહિં આચરજ મોહ ખગરાજા ॥
તબ બોલે બિધિ ગિરા સુહાઈ। જાન મહેસ રામ પ્રભુતાઈ ॥
બૈનતેય સઙ્કર પહિં જાહૂ। તાત અનત પૂછહુ જનિ કાહૂ ॥
તહઁ હોઇહિ તવ સંસય હાની। ચલેઉ બિહઙ્ગ સુનત બિધિ બાની ॥
દો. પરમાતુર બિહઙ્ગપતિ આયુ તબ મો પાસ।
જાત રહેઉઁ કુબેર ગૃહ રહિહુ ઉમા કૈલાસ ॥ 60 ॥
તેહિં મમ પદ સાદર સિરુ નાવા। પુનિ આપન સન્દેહ સુનાવા ॥
સુનિ તા કરિ બિનતી મૃદુ બાની। પરેમ સહિત મૈં કહેઉઁ ભવાની ॥
મિલેહુ ગરુડ़ મારગ મહઁ મોહી। કવન ભાઁતિ સમુઝાવૌં તોહી ॥
તબહિ હોઇ સબ સંસય ભઙ્ગા। જબ બહુ કાલ કરિઅ સતસઙ્ગા ॥
સુનિઅ તહાઁ હરિ કથા સુહાઈ। નાના ભાઁતિ મુનિન્હ જો ગાઈ ॥
જેહિ મહુઁ આદિ મધ્ય અવસાના। પ્રભુ પ્રતિપાદ્ય રામ ભગવાના ॥
નિત હરિ કથા હોત જહઁ ભાઈ। પઠવુઁ તહાઁ સુનહિ તુમ્હ જાઈ ॥
જાઇહિ સુનત સકલ સન્દેહા। રામ ચરન હોઇહિ અતિ નેહા ॥
દો. બિનુ સતસઙ્ગ ન હરિ કથા તેહિ બિનુ મોહ ન ભાગ।
મોહ ગેઁ બિનુ રામ પદ હોઇ ન દૃઢ़ અનુરાગ ॥ 61 ॥
મિલહિં ન રઘુપતિ બિનુ અનુરાગા। કિએઁ જોગ તપ ગ્યાન બિરાગા ॥
ઉત્તર દિસિ સુન્દર ગિરિ નીલા। તહઁ રહ કાકભુસુણ્ડિ સુસીલા ॥
રામ ભગતિ પથ પરમ પ્રબીના। ગ્યાની ગુન ગૃહ બહુ કાલીના ॥
રામ કથા સો કહિ નિરન્તર। સાદર સુનહિં બિબિધ બિહઙ્ગબર ॥
જાઇ સુનહુ તહઁ હરિ ગુન ભૂરી। હોઇહિ મોહ જનિત દુખ દૂરી ॥
મૈં જબ તેહિ સબ કહા બુઝાઈ। ચલેઉ હરષિ મમ પદ સિરુ નાઈ ॥
તાતે ઉમા ન મૈં સમુઝાવા। રઘુપતિ કૃપાઁ મરમુ મૈં પાવા ॥
હોઇહિ કીન્હ કબહુઁ અભિમાના। સો ખૌવૈ ચહ કૃપાનિધાના ॥
કછુ તેહિ તે પુનિ મૈં નહિં રાખા। સમુઝિ ખગ ખગહી કૈ ભાષા ॥
પ્રભુ માયા બલવન્ત ભવાની। જાહિ ન મોહ કવન અસ ગ્યાની ॥
દો. ગ્યાનિ ભગત સિરોમનિ ત્રિભુવનપતિ કર જાન।
તાહિ મોહ માયા નર પાવઁર કરહિં ગુમાન ॥ 62(ક) ॥
માસપારાયણ, અટ્ઠાઈસવાઁ વિશ્રામ
સિવ બિરઞ્ચિ કહુઁ મોહિ કો હૈ બપુરા આન।
અસ જિયઁ જાનિ ભજહિં મુનિ માયા પતિ ભગવાન ॥ 62(ખ) ॥
ગયુ ગરુડ़ જહઁ બસિ ભુસુણ્ડા। મતિ અકુણ્ઠ હરિ ભગતિ અખણ્ડા ॥
દેખિ સૈલ પ્રસન્ન મન ભયૂ। માયા મોહ સોચ સબ ગયૂ ॥
કરિ તડ़આગ મજ્જન જલપાના। બટ તર ગયુ હૃદયઁ હરષાના ॥
બૃદ્ધ બૃદ્ધ બિહઙ્ગ તહઁ આએ। સુનૈ રામ કે ચરિત સુહાએ ॥
કથા અરમ્ભ કરૈ સોઇ ચાહા। તેહી સમય ગયુ ખગનાહા ॥
આવત દેખિ સકલ ખગરાજા। હરષેઉ બાયસ સહિત સમાજા ॥
અતિ આદર ખગપતિ કર કીન્હા। સ્વાગત પૂછિ સુઆસન દીન્હા ॥
કરિ પૂજા સમેત અનુરાગા। મધુર બચન તબ બોલેઉ કાગા ॥
દો. નાથ કૃતારથ ભયુઁ મૈં તવ દરસન ખગરાજ।
આયસુ દેહુ સો કરૌં અબ પ્રભુ આયહુ કેહિ કાજ ॥ 63(ક) ॥
સદા કૃતારથ રૂપ તુમ્હ કહ મૃદુ બચન ખગેસ।
જેહિ કૈ અસ્તુતિ સાદર નિજ મુખ કીન્હિ મહેસ ॥ 63(ખ) ॥
સુનહુ તાત જેહિ કારન આયુઁ। સો સબ ભયુ દરસ તવ પાયુઁ ॥
દેખિ પરમ પાવન તવ આશ્રમ। ગયુ મોહ સંસય નાના ભ્રમ ॥
અબ શ્રીરામ કથા અતિ પાવનિ। સદા સુખદ દુખ પુઞ્જ નસાવનિ ॥
સાદર તાત સુનાવહુ મોહી। બાર બાર બિનવુઁ પ્રભુ તોહી ॥
સુનત ગરુડ़ કૈ ગિરા બિનીતા। સરલ સુપ્રેમ સુખદ સુપુનીતા ॥
ભયુ તાસુ મન પરમ ઉછાહા। લાગ કહૈ રઘુપતિ ગુન ગાહા ॥
પ્રથમહિં અતિ અનુરાગ ભવાની। રામચરિત સર કહેસિ બખાની ॥
પુનિ નારદ કર મોહ અપારા। કહેસિ બહુરિ રાવન અવતારા ॥
પ્રભુ અવતાર કથા પુનિ ગાઈ। તબ સિસુ ચરિત કહેસિ મન લાઈ ॥
દો. બાલચરિત કહિં બિબિધ બિધિ મન મહઁ પરમ ઉછાહ।
રિષિ આગવન કહેસિ પુનિ શ્રી રઘુબીર બિબાહ ॥ 64 ॥
બહુરિ રામ અભિષેક પ્રસઙ્ગા। પુનિ નૃપ બચન રાજ રસ ભઙ્ગા ॥
પુરબાસિંહ કર બિરહ બિષાદા। કહેસિ રામ લછિમન સમ્બાદા ॥
બિપિન ગવન કેવટ અનુરાગા। સુરસરિ ઉતરિ નિવાસ પ્રયાગા ॥
બાલમીક પ્રભુ મિલન બખાના। ચિત્રકૂટ જિમિ બસે ભગવાના ॥
સચિવાગવન નગર નૃપ મરના। ભરતાગવન પ્રેમ બહુ બરના ॥
કરિ નૃપ ક્રિયા સઙ્ગ પુરબાસી। ભરત ગે જહઁ પ્રભુ સુખ રાસી ॥
પુનિ રઘુપતિ બહુ બિધિ સમુઝાએ। લૈ પાદુકા અવધપુર આએ ॥
ભરત રહનિ સુરપતિ સુત કરની। પ્રભુ અરુ અત્રિ ભેણ્ટ પુનિ બરની ॥
દો. કહિ બિરાધ બધ જેહિ બિધિ દેહ તજી સરભઙ્ગ ॥
બરનિ સુતીછન પ્રીતિ પુનિ પ્રભુ અગસ્તિ સતસઙ્ગ ॥ 65 ॥
કહિ દણ્ડક બન પાવનતાઈ। ગીધ મિત્રી પુનિ તેહિં ગાઈ ॥
પુનિ પ્રભુ પઞ્ચવટીં કૃત બાસા। ભઞ્જી સકલ મુનિન્હ કી ત્રાસા ॥
પુનિ લછિમન ઉપદેસ અનૂપા। સૂપનખા જિમિ કીન્હિ કુરૂપા ॥
ખર દૂષન બધ બહુરિ બખાના। જિમિ સબ મરમુ દસાનન જાના ॥
દસકન્ધર મારીચ બતકહીં। જેહિ બિધિ ભી સો સબ તેહિં કહી ॥
પુનિ માયા સીતા કર હરના। શ્રીરઘુબીર બિરહ કછુ બરના ॥
પુનિ પ્રભુ ગીધ ક્રિયા જિમિ કીન્હી। બધિ કબન્ધ સબરિહિ ગતિ દીન્હી ॥
બહુરિ બિરહ બરનત રઘુબીરા। જેહિ બિધિ ગે સરોબર તીરા ॥
દો. પ્રભુ નારદ સમ્બાદ કહિ મારુતિ મિલન પ્રસઙ્ગ।
પુનિ સુગ્રીવ મિતાઈ બાલિ પ્રાન કર ભઙ્ગ ॥ 66((ક) ॥
કપિહિ તિલક કરિ પ્રભુ કૃત સૈલ પ્રબરષન બાસ।
બરનન બર્ષા સરદ અરુ રામ રોષ કપિ ત્રાસ ॥ 66(ખ) ॥
જેહિ બિધિ કપિપતિ કીસ પઠાએ। સીતા ખોજ સકલ દિસિ ધાએ ॥
બિબર પ્રબેસ કીન્હ જેહિ ભાઁતી। કપિન્હ બહોરિ મિલા સમ્પાતી ॥
સુનિ સબ કથા સમીરકુમારા। નાઘત ભયુ પયોધિ અપારા ॥
લઙ્કાઁ કપિ પ્રબેસ જિમિ કીન્હા। પુનિ સીતહિ ધીરજુ જિમિ દીન્હા ॥
બન ઉજારિ રાવનહિ પ્રબોધી। પુર દહિ નાઘેઉ બહુરિ પયોધી ॥
આએ કપિ સબ જહઁ રઘુરાઈ। બૈદેહી કિ કુસલ સુનાઈ ॥
સેન સમેતિ જથા રઘુબીરા। ઉતરે જાઇ બારિનિધિ તીરા ॥
મિલા બિભીષન જેહિ બિધિ આઈ। સાગર નિગ્રહ કથા સુનાઈ ॥
દો. સેતુ બાઁધિ કપિ સેન જિમિ ઉતરી સાગર પાર।
ગયુ બસીઠી બીરબર જેહિ બિધિ બાલિકુમાર ॥ 67(ક) ॥
નિસિચર કીસ લરાઈ બરનિસિ બિબિધ પ્રકાર।
કુમ્ભકરન ઘનનાદ કર બલ પૌરુષ સઙ્ઘાર ॥ 67(ખ) ॥
નિસિચર નિકર મરન બિધિ નાના। રઘુપતિ રાવન સમર બખાના ॥
રાવન બધ મન્દોદરિ સોકા। રાજ બિભીષણ દેવ અસોકા ॥
સીતા રઘુપતિ મિલન બહોરી। સુરન્હ કીન્હ અસ્તુતિ કર જોરી ॥
પુનિ પુષ્પક ચઢ़ઇ કપિન્હ સમેતા। અવધ ચલે પ્રભુ કૃપા નિકેતા ॥
જેહિ બિધિ રામ નગર નિજ આએ। બાયસ બિસદ ચરિત સબ ગાએ ॥
કહેસિ બહોરિ રામ અભિષૈકા। પુર બરનત નૃપનીતિ અનેકા ॥
કથા સમસ્ત ભુસુણ્ડ બખાની। જો મૈં તુમ્હ સન કહી ભવાની ॥
સુનિ સબ રામ કથા ખગનાહા। કહત બચન મન પરમ ઉછાહા ॥
સો. ગયુ મોર સન્દેહ સુનેઉઁ સકલ રઘુપતિ ચરિત।
ભયુ રામ પદ નેહ તવ પ્રસાદ બાયસ તિલક ॥ 68(ક) ॥
મોહિ ભયુ અતિ મોહ પ્રભુ બન્ધન રન મહુઁ નિરખિ।
ચિદાનન્દ સન્દોહ રામ બિકલ કારન કવન। 68(ખ) ॥
દેખિ ચરિત અતિ નર અનુસારી। ભયુ હૃદયઁ મમ સંસય ભારી ॥
સોઇ ભ્રમ અબ હિત કરિ મૈં માના। કીન્હ અનુગ્રહ કૃપાનિધાના ॥
જો અતિ આતપ બ્યાકુલ હોઈ। તરુ છાયા સુખ જાનિ સોઈ ॥
જૌં નહિં હોત મોહ અતિ મોહી। મિલતેઉઁ તાત કવન બિધિ તોહી ॥
સુનતેઉઁ કિમિ હરિ કથા સુહાઈ। અતિ બિચિત્ર બહુ બિધિ તુમ્હ ગાઈ ॥
નિગમાગમ પુરાન મત એહા। કહહિં સિદ્ધ મુનિ નહિં સન્દેહા ॥
સન્ત બિસુદ્ધ મિલહિં પરિ તેહી। ચિતવહિં રામ કૃપા કરિ જેહી ॥
રામ કૃપાઁ તવ દરસન ભયૂ। તવ પ્રસાદ સબ સંસય ગયૂ ॥
દો. સુનિ બિહઙ્ગપતિ બાની સહિત બિનય અનુરાગ।
પુલક ગાત લોચન સજલ મન હરષેઉ અતિ કાગ ॥ 69(ક) ॥
શ્રોતા સુમતિ સુસીલ સુચિ કથા રસિક હરિ દાસ।
પાઇ ઉમા અતિ ગોપ્યમપિ સજ્જન કરહિં પ્રકાસ ॥ 69(ખ) ॥
બોલેઉ કાકભસુણ્ડ બહોરી। નભગ નાથ પર પ્રીતિ ન થોરી ॥
સબ બિધિ નાથ પૂજ્ય તુમ્હ મેરે। કૃપાપાત્ર રઘુનાયક કેરે ॥
તુમ્હહિ ન સંસય મોહ ન માયા। મો પર નાથ કીન્હ તુમ્હ દાયા ॥
પઠિ મોહ મિસ ખગપતિ તોહી। રઘુપતિ દીન્હિ બડ़આઈ મોહી ॥
તુમ્હ નિજ મોહ કહી ખગ સાઈં। સો નહિં કછુ આચરજ ગોસાઈમ્ ॥
નારદ ભવ બિરઞ્ચિ સનકાદી। જે મુનિનાયક આતમબાદી ॥
મોહ ન અન્ધ કીન્હ કેહિ કેહી। કો જગ કામ નચાવ ન જેહી ॥
તૃસ્નાઁ કેહિ ન કીન્હ બૌરાહા। કેહિ કર હૃદય ક્રોધ નહિં દાહા ॥
દો. ગ્યાની તાપસ સૂર કબિ કોબિદ ગુન આગાર।
કેહિ કૈ લૌભ બિડમ્બના કીન્હિ ન એહિં સંસાર ॥ 70(ક) ॥
શ્રી મદ બક્ર ન કીન્હ કેહિ પ્રભુતા બધિર ન કાહિ।
મૃગલોચનિ કે નૈન સર કો અસ લાગ ન જાહિ ॥ 70(ખ) ॥
ગુન કૃત સન્યપાત નહિં કેહી। કૌ ન માન મદ તજેઉ નિબેહી ॥
જોબન જ્વર કેહિ નહિં બલકાવા। મમતા કેહિ કર જસ ન નસાવા ॥
મચ્છર કાહિ કલઙ્ક ન લાવા। કાહિ ન સોક સમીર ડોલાવા ॥
ચિન્તા સાઁપિનિ કો નહિં ખાયા। કો જગ જાહિ ન બ્યાપી માયા ॥
કીટ મનોરથ દારુ સરીરા। જેહિ ન લાગ ઘુન કો અસ ધીરા ॥
સુત બિત લોક ઈષના તીની। કેહિ કે મતિ ઇન્હ કૃત ન મલીની ॥
યહ સબ માયા કર પરિવારા। પ્રબલ અમિતિ કો બરનૈ પારા ॥
સિવ ચતુરાનન જાહિ ડેરાહીં। અપર જીવ કેહિ લેખે માહીમ્ ॥
દો. બ્યાપિ રહેઉ સંસાર મહુઁ માયા કટક પ્રચણ્ડ ॥
સેનાપતિ કામાદિ ભટ દમ્ભ કપટ પાષણ્ડ ॥ 71(ક) ॥
સો દાસી રઘુબીર કૈ સમુઝેં મિથ્યા સોપિ।
છૂટ ન રામ કૃપા બિનુ નાથ કહુઁ પદ રોઽપિ ॥ 71(ખ) ॥
જો માયા સબ જગહિ નચાવા। જાસુ ચરિત લખિ કાહુઁ ન પાવા ॥
સોઇ પ્રભુ ભ્રૂ બિલાસ ખગરાજા। નાચ નટી ઇવ સહિત સમાજા ॥
સોઇ સચ્ચિદાનન્દ ઘન રામા। અજ બિગ્યાન રૂપો બલ ધામા ॥
બ્યાપક બ્યાપ્ય અખણ્ડ અનન્તા। અખિલ અમોઘસક્તિ ભગવન્તા ॥
અગુન અદભ્ર ગિરા ગોતીતા। સબદરસી અનવદ્ય અજીતા ॥
નિર્મમ નિરાકાર નિરમોહા। નિત્ય નિરઞ્જન સુખ સન્દોહા ॥
પ્રકૃતિ પાર પ્રભુ સબ ઉર બાસી। બ્રહ્મ નિરીહ બિરજ અબિનાસી ॥
ઇહાઁ મોહ કર કારન નાહીં। રબિ સન્મુખ તમ કબહુઁ કિ જાહીમ્ ॥
દો. ભગત હેતુ ભગવાન પ્રભુ રામ ધરેઉ તનુ ભૂપ।
કિએ ચરિત પાવન પરમ પ્રાકૃત નર અનુરૂપ ॥ 72(ક) ॥
જથા અનેક બેષ ધરિ નૃત્ય કરિ નટ કોઇ।
સોઇ સોઇ ભાવ દેખાવિ આપુન હોઇ ન સોઇ ॥ 72(ખ) ॥
અસિ રઘુપતિ લીલા ઉરગારી। દનુજ બિમોહનિ જન સુખકારી ॥
જે મતિ મલિન બિષયબસ કામી। પ્રભુ મોહ ધરહિં ઇમિ સ્વામી ॥
નયન દોષ જા કહઁ જબ હોઈ। પીત બરન સસિ કહુઁ કહ સોઈ ॥
જબ જેહિ દિસિ ભ્રમ હોઇ ખગેસા। સો કહ પચ્છિમ ઉયુ દિનેસા ॥
નૌકારૂઢ़ ચલત જગ દેખા। અચલ મોહ બસ આપુહિ લેખા ॥
બાલક ભ્રમહિં ન ભ્રમહિં ગૃહાદીં। કહહિં પરસ્પર મિથ્યાબાદી ॥
હરિ બિષિક અસ મોહ બિહઙ્ગા। સપનેહુઁ નહિં અગ્યાન પ્રસઙ્ગા ॥
માયાબસ મતિમન્દ અભાગી। હૃદયઁ જમનિકા બહુબિધિ લાગી ॥
તે સઠ હઠ બસ સંસય કરહીં। નિજ અગ્યાન રામ પર ધરહીમ્ ॥
દો. કામ ક્રોધ મદ લોભ રત ગૃહાસક્ત દુખરૂપ।
તે કિમિ જાનહિં રઘુપતિહિ મૂઢ़ પરે તમ કૂપ ॥ 73(ક) ॥
નિર્ગુન રૂપ સુલભ અતિ સગુન જાન નહિં કોઇ।
સુગમ અગમ નાના ચરિત સુનિ મુનિ મન ભ્રમ હોઇ ॥ 73(ખ) ॥
સુનુ ખગેસ રઘુપતિ પ્રભુતાઈ। કહુઁ જથામતિ કથા સુહાઈ ॥
જેહિ બિધિ મોહ ભયુ પ્રભુ મોહી। સૌ સબ કથા સુનાવુઁ તોહી ॥
રામ કૃપા ભાજન તુમ્હ તાતા। હરિ ગુન પ્રીતિ મોહિ સુખદાતા ॥
તાતે નહિં કછુ તુમ્હહિં દુરાવુઁ। પરમ રહસ્ય મનોહર ગાવુઁ ॥
સુનહુ રામ કર સહજ સુભ્AU। જન અભિમાન ન રાખહિં ક્AU ॥
સંસૃત મૂલ સૂલપ્રદ નાના। સકલ સોક દાયક અભિમાના ॥
તાતે કરહિં કૃપાનિધિ દૂરી। સેવક પર મમતા અતિ ભૂરી ॥
જિમિ સિસુ તન બ્રન હોઇ ગોસાઈ। માતુ ચિરાવ કઠિન કી નાઈમ્ ॥
દો. જદપિ પ્રથમ દુખ પાવિ રોવિ બાલ અધીર।
બ્યાધિ નાસ હિત જનની ગનતિ ન સો સિસુ પીર ॥ 74(ક) ॥
તિમિ રઘુપતિ નિજ દાસકર હરહિં માન હિત લાગિ।
તુલસિદાસ ઐસે પ્રભુહિ કસ ન ભજહુ ભ્રમ ત્યાગિ ॥ 74(ખ) ॥
રામ કૃપા આપનિ જડ़તાઈ। કહુઁ ખગેસ સુનહુ મન લાઈ ॥
જબ જબ રામ મનુજ તનુ ધરહીં। ભક્ત હેતુ લીલ બહુ કરહીમ્ ॥
તબ તબ અવધપુરી મૈં જ़AUઁ। બાલચરિત બિલોકિ હરષ્AUઁ ॥
જન્મ મહોત્સવ દેખુઁ જાઈ। બરષ પાઁચ તહઁ રહુઁ લોભાઈ ॥
ઇષ્ટદેવ મમ બાલક રામા। સોભા બપુષ કોટિ સત કામા ॥
નિજ પ્રભુ બદન નિહારિ નિહારી। લોચન સુફલ કરુઁ ઉરગારી ॥
લઘુ બાયસ બપુ ધરિ હરિ સઙ્ગા। દેખુઁ બાલચરિત બહુરઙ્ગા ॥
દો. લરિકાઈં જહઁ જહઁ ફિરહિં તહઁ તહઁ સઙ્ગ ઉડ़આઉઁ।
જૂઠનિ પરિ અજિર મહઁ સો ઉઠાઇ કરિ ખાઉઁ ॥ 75(ક) ॥
એક બાર અતિસય સબ ચરિત કિએ રઘુબીર।
સુમિરત પ્રભુ લીલા સોઇ પુલકિત ભયુ સરીર ॥ 75(ખ) ॥
કહિ ભસુણ્ડ સુનહુ ખગનાયક। રામચરિત સેવક સુખદાયક ॥
નૃપમન્દિર સુન્દર સબ ભાઁતી। ખચિત કનક મનિ નાના જાતી ॥
બરનિ ન જાઇ રુચિર અઁગનાઈ। જહઁ ખેલહિં નિત ચારિઉ ભાઈ ॥
બાલબિનોદ કરત રઘુરાઈ। બિચરત અજિર જનનિ સુખદાઈ ॥
મરકત મૃદુલ કલેવર સ્યામા। અઙ્ગ અઙ્ગ પ્રતિ છબિ બહુ કામા ॥
નવ રાજીવ અરુન મૃદુ ચરના। પદજ રુચિર નખ સસિ દુતિ હરના ॥
લલિત અઙ્ક કુલિસાદિક ચારી। નૂપુર ચારૂ મધુર રવકારી ॥
ચારુ પુરટ મનિ રચિત બનાઈ। કટિ કિઙ્કિન કલ મુખર સુહાઈ ॥
દો. રેખા ત્રય સુન્દર ઉદર નાભી રુચિર ગઁભીર।
ઉર આયત ભ્રાજત બિબિધ બાલ બિભૂષન ચીર ॥ 76 ॥
અરુન પાનિ નખ કરજ મનોહર। બાહુ બિસાલ બિભૂષન સુન્દર ॥
કન્ધ બાલ કેહરિ દર ગ્રીવા। ચારુ ચિબુક આનન છબિ સીંવા ॥
કલબલ બચન અધર અરુનારે। દુઇ દુઇ દસન બિસદ બર બારે ॥
લલિત કપોલ મનોહર નાસા। સકલ સુખદ સસિ કર સમ હાસા ॥
નીલ કઞ્જ લોચન ભવ મોચન। ભ્રાજત ભાલ તિલક ગોરોચન ॥
બિકટ ભૃકુટિ સમ શ્રવન સુહાએ। કુઞ્ચિત કચ મેચક છબિ છાએ ॥
પીત ઝીનિ ઝગુલી તન સોહી। કિલકનિ ચિતવનિ ભાવતિ મોહી ॥
રૂપ રાસિ નૃપ અજિર બિહારી। નાચહિં નિજ પ્રતિબિમ્બ નિહારી ॥
મોહિ સન કરહીં બિબિધ બિધિ ક્રીડ़આ। બરનત મોહિ હોતિ અતિ બ્રીડ़આ ॥
કિલકત મોહિ ધરન જબ ધાવહિં। ચલુઁ ભાગિ તબ પૂપ દેખાવહિમ્ ॥
દો. આવત નિકટ હઁસહિં પ્રભુ ભાજત રુદન કરાહિં।
જાઉઁ સમીપ ગહન પદ ફિરિ ફિરિ ચિતિ પરાહિમ્ ॥ 77(ક) ॥
પ્રાકૃત સિસુ ઇવ લીલા દેખિ ભયુ મોહિ મોહ।
કવન ચરિત્ર કરત પ્રભુ ચિદાનન્દ સન્દોહ ॥ 77(ખ) ॥
એતના મન આનત ખગરાયા। રઘુપતિ પ્રેરિત બ્યાપી માયા ॥
સો માયા ન દુખદ મોહિ કાહીં। આન જીવ ઇવ સંસૃત નાહીમ્ ॥
નાથ ઇહાઁ કછુ કારન આના। સુનહુ સો સાવધાન હરિજાના ॥
ગ્યાન અખણ્ડ એક સીતાબર। માયા બસ્ય જીવ સચરાચર ॥
જૌં સબ કેં રહ ગ્યાન એકરસ। ઈસ્વર જીવહિ ભેદ કહહુ કસ ॥
માયા બસ્ય જીવ અભિમાની। ઈસ બસ્ય માયા ગુનખાની ॥
પરબસ જીવ સ્વબસ ભગવન્તા। જીવ અનેક એક શ્રીકન્તા ॥
મુધા ભેદ જદ્યપિ કૃત માયા। બિનુ હરિ જાઇ ન કોટિ ઉપાયા ॥
દો. રામચન્દ્ર કે ભજન બિનુ જો ચહ પદ નિર્બાન।
ગ્યાનવન્ત અપિ સો નર પસુ બિનુ પૂઁછ બિષાન ॥ 78(ક) ॥
રાકાપતિ ષોડ़સ ઉઅહિં તારાગન સમુદાઇ ॥
સકલ ગિરિન્હ દવ લાઇઅ બિનુ રબિ રાતિ ન જાઇ ॥ 78(ખ) ॥
ઐસેહિં હરિ બિનુ ભજન ખગેસા। મિટિ ન જીવન્હ કેર કલેસા ॥
હરિ સેવકહિ ન બ્યાપ અબિદ્યા। પ્રભુ પ્રેરિત બ્યાપિ તેહિ બિદ્યા ॥
તાતે નાસ ન હોઇ દાસ કર। ભેદ ભગતિ ભાઢ़ઇ બિહઙ્ગબર ॥
ભ્રમ તે ચકિત રામ મોહિ દેખા। બિહઁસે સો સુનુ ચરિત બિસેષા ॥
તેહિ કૌતુક કર મરમુ ન કાહૂઁ। જાના અનુજ ન માતુ પિતાહૂઁ ॥
જાનુ પાનિ ધાએ મોહિ ધરના। સ્યામલ ગાત અરુન કર ચરના ॥
તબ મૈં ભાગિ ચલેઉઁ ઉરગામી। રામ ગહન કહઁ ભુજા પસારી ॥
જિમિ જિમિ દૂરિ ઉડ़આઉઁ અકાસા। તહઁ ભુજ હરિ દેખુઁ નિજ પાસા ॥
દો. બ્રહ્મલોક લગિ ગયુઁ મૈં ચિતયુઁ પાછ ઉડ़આત।
જુગ અઙ્ગુલ કર બીચ સબ રામ ભુજહિ મોહિ તાત ॥ 79(ક) ॥
સપ્તાબરન ભેદ કરિ જહાઁ લગેં ગતિ મોરિ।
ગયુઁ તહાઁ પ્રભુ ભુજ નિરખિ બ્યાકુલ ભયુઁ બહોરિ ॥ 79(ખ) ॥
મૂદેઉઁ નયન ત્રસિત જબ ભયુઁ। પુનિ ચિતવત કોસલપુર ગયૂઁ ॥
મોહિ બિલોકિ રામ મુસુકાહીં। બિહઁસત તુરત ગયુઁ મુખ માહીમ્ ॥
ઉદર માઝ સુનુ અણ્ડજ રાયા। દેખેઉઁ બહુ બ્રહ્માણ્ડ નિકાયા ॥
અતિ બિચિત્ર તહઁ લોક અનેકા। રચના અધિક એક તે એકા ॥
કોટિન્હ ચતુરાનન ગૌરીસા। અગનિત ઉડગન રબિ રજનીસા ॥
અગનિત લોકપાલ જમ કાલા। અગનિત ભૂધર ભૂમિ બિસાલા ॥
સાગર સરિ સર બિપિન અપારા। નાના ભાઁતિ સૃષ્ટિ બિસ્તારા ॥
સુર મુનિ સિદ્ધ નાગ નર કિન્નર। ચારિ પ્રકાર જીવ સચરાચર ॥
દો. જો નહિં દેખા નહિં સુના જો મનહૂઁ ન સમાઇ।
સો સબ અદ્ભુત દેખેઉઁ બરનિ કવનિ બિધિ જાઇ ॥ 80(ક) ॥
એક એક બ્રહ્માણ્ડ મહુઁ રહુઁ બરષ સત એક।
એહિ બિધિ દેખત ફિરુઁ મૈં અણ્ડ કટાહ અનેક ॥ 80(ખ) ॥
એહિ બિધિ દેખત ફિરુઁ મૈં અણ્ડ કટાહ અનેક ॥ 80(ખ) ॥
લોક લોક પ્રતિ ભિન્ન બિધાતા। ભિન્ન બિષ્નુ સિવ મનુ દિસિત્રાતા ॥
નર ગન્ધર્બ ભૂત બેતાલા। કિન્નર નિસિચર પસુ ખગ બ્યાલા ॥
દેવ દનુજ ગન નાના જાતી। સકલ જીવ તહઁ આનહિ ભાઁતી ॥
મહિ સરિ સાગર સર ગિરિ નાના। સબ પ્રપઞ્ચ તહઁ આનિ આના ॥
અણ્ડકોસ પ્રતિ પ્રતિ નિજ રુપા। દેખેઉઁ જિનસ અનેક અનૂપા ॥
અવધપુરી પ્રતિ ભુવન નિનારી। સરજૂ ભિન્ન ભિન્ન નર નારી ॥
દસરથ કૌસલ્યા સુનુ તાતા। બિબિધ રૂપ ભરતાદિક ભ્રાતા ॥
પ્રતિ બ્રહ્માણ્ડ રામ અવતારા। દેખુઁ બાલબિનોદ અપારા ॥
દો. ભિન્ન ભિન્ન મૈ દીખ સબુ અતિ બિચિત્ર હરિજાન।
અગનિત ભુવન ફિરેઉઁ પ્રભુ રામ ન દેખેઉઁ આન ॥ 81(ક) ॥
સોઇ સિસુપન સોઇ સોભા સોઇ કૃપાલ રઘુબીર।
ભુવન ભુવન દેખત ફિરુઁ પ્રેરિત મોહ સમીર ॥ 81(ખ)
ભ્રમત મોહિ બ્રહ્માણ્ડ અનેકા। બીતે મનહુઁ કલ્પ સત એકા ॥
ફિરત ફિરત નિજ આશ્રમ આયુઁ। તહઁ પુનિ રહિ કછુ કાલ ગવાઁયુઁ ॥
નિજ પ્રભુ જન્મ અવધ સુનિ પાયુઁ। નિર્ભર પ્રેમ હરષિ ઉઠિ ધાયુઁ ॥
દેખુઁ જન્મ મહોત્સવ જાઈ। જેહિ બિધિ પ્રથમ કહા મૈં ગાઈ ॥
રામ ઉદર દેખેઉઁ જગ નાના। દેખત બનિ ન જાઇ બખાના ॥
તહઁ પુનિ દેખેઉઁ રામ સુજાના। માયા પતિ કૃપાલ ભગવાના ॥
કરુઁ બિચાર બહોરિ બહોરી। મોહ કલિલ બ્યાપિત મતિ મોરી ॥
ઉભય ઘરી મહઁ મૈં સબ દેખા। ભયુઁ ભ્રમિત મન મોહ બિસેષા ॥
દો. દેખિ કૃપાલ બિકલ મોહિ બિહઁસે તબ રઘુબીર।
બિહઁસતહીં મુખ બાહેર આયુઁ સુનુ મતિધીર ॥ 82(ક) ॥
સોઇ લરિકાઈ મો સન કરન લગે પુનિ રામ।
કોટિ ભાઁતિ સમુઝાવુઁ મનુ ન લહિ બિશ્રામ ॥ 82(ખ) ॥
દેખિ ચરિત યહ સો પ્રભુતાઈ। સમુઝત દેહ દસા બિસરાઈ ॥
ધરનિ પરેઉઁ મુખ આવ ન બાતા। ત્રાહિ ત્રાહિ આરત જન ત્રાતા ॥
પ્રેમાકુલ પ્રભુ મોહિ બિલોકી। નિજ માયા પ્રભુતા તબ રોકી ॥
કર સરોજ પ્રભુ મમ સિર ધરેઊ। દીનદયાલ સકલ દુખ હરેઊ ॥
કીન્હ રામ મોહિ બિગત બિમોહા। સેવક સુખદ કૃપા સન્દોહા ॥
પ્રભુતા પ્રથમ બિચારિ બિચારી। મન મહઁ હોઇ હરષ અતિ ભારી ॥
ભગત બછલતા પ્રભુ કૈ દેખી। ઉપજી મમ ઉર પ્રીતિ બિસેષી ॥
સજલ નયન પુલકિત કર જોરી। કીન્હિઉઁ બહુ બિધિ બિનય બહોરી ॥
દો. સુનિ સપ્રેમ મમ બાની દેખિ દીન નિજ દાસ।
બચન સુખદ ગમ્ભીર મૃદુ બોલે રમાનિવાસ ॥ 83(ક) ॥
કાકભસુણ્ડિ માગુ બર અતિ પ્રસન્ન મોહિ જાનિ।
અનિમાદિક સિધિ અપર રિધિ મોચ્છ સકલ સુખ ખાનિ ॥ 83(ખ) ॥
ગ્યાન બિબેક બિરતિ બિગ્યાના। મુનિ દુર્લભ ગુન જે જગ નાના ॥
આજુ દેઉઁ સબ સંસય નાહીં। માગુ જો તોહિ ભાવ મન માહીમ્ ॥
સુનિ પ્રભુ બચન અધિક અનુરાગેઉઁ। મન અનુમાન કરન તબ લાગેઊઁ ॥
પ્રભુ કહ દેન સકલ સુખ સહી। ભગતિ આપની દેન ન કહી ॥
ભગતિ હીન ગુન સબ સુખ ઐસે। લવન બિના બહુ બિઞ્જન જૈસે ॥
ભજન હીન સુખ કવને કાજા। અસ બિચારિ બોલેઉઁ ખગરાજા ॥
જૌં પ્રભુ હોઇ પ્રસન્ન બર દેહૂ। મો પર કરહુ કૃપા અરુ નેહૂ ॥
મન ભાવત બર માગુઁ સ્વામી। તુમ્હ ઉદાર ઉર અન્તરજામી ॥
દો. અબિરલ ભગતિ બિસુધ્દ તવ શ્રુતિ પુરાન જો ગાવ।
જેહિ ખોજત જોગીસ મુનિ પ્રભુ પ્રસાદ કૌ પાવ ॥ 84(ક) ॥
ભગત કલ્પતરુ પ્રનત હિત કૃપા સિન્ધુ સુખ ધામ।
સોઇ નિજ ભગતિ મોહિ પ્રભુ દેહુ દયા કરિ રામ ॥ 84(ખ) ॥
એવમસ્તુ કહિ રઘુકુલનાયક। બોલે બચન પરમ સુખદાયક ॥
સુનુ બાયસ તૈં સહજ સયાના। કાહે ન માગસિ અસ બરદાના ॥
સબ સુખ ખાનિ ભગતિ તૈં માગી। નહિં જગ કૌ તોહિ સમ બડ़ભાગી ॥
જો મુનિ કોટિ જતન નહિં લહહીં। જે જપ જોગ અનલ તન દહહીમ્ ॥
રીઝેઉઁ દેખિ તોરિ ચતુરાઈ। માગેહુ ભગતિ મોહિ અતિ ભાઈ ॥
સુનુ બિહઙ્ગ પ્રસાદ અબ મોરેં। સબ સુભ ગુન બસિહહિં ઉર તોરેમ્ ॥
ભગતિ ગ્યાન બિગ્યાન બિરાગા। જોગ ચરિત્ર રહસ્ય બિભાગા ॥
જાનબ તૈં સબહી કર ભેદા। મમ પ્રસાદ નહિં સાધન ખેદા ॥
દોંંઆયા સમ્ભવ ભ્રમ સબ અબ ન બ્યાપિહહિં તોહિ।
જાનેસુ બ્રહ્મ અનાદિ અજ અગુન ગુનાકર મોહિ ॥ 85(ક) ॥
મોહિ ભગત પ્રિય સન્તત અસ બિચારિ સુનુ કાગ।
કાયઁ બચન મન મમ પદ કરેસુ અચલ અનુરાગ ॥ 85(ખ) ॥
અબ સુનુ પરમ બિમલ મમ બાની। સત્ય સુગમ નિગમાદિ બખાની ॥
નિજ સિદ્ધાન્ત સુનાવુઁ તોહી। સુનુ મન ધરુ સબ તજિ ભજુ મોહી ॥
મમ માયા સમ્ભવ સંસારા। જીવ ચરાચર બિબિધિ પ્રકારા ॥
સબ મમ પ્રિય સબ મમ ઉપજાએ। સબ તે અધિક મનુજ મોહિ ભાએ ॥
તિન્હ મહઁ દ્વિજ દ્વિજ મહઁ શ્રુતિધારી। તિન્હ મહુઁ નિગમ ધરમ અનુસારી ॥
તિન્હ મહઁ પ્રિય બિરક્ત પુનિ ગ્યાની। ગ્યાનિહુ તે અતિ પ્રિય બિગ્યાની ॥
તિન્હ તે પુનિ મોહિ પ્રિય નિજ દાસા। જેહિ ગતિ મોરિ ન દૂસરિ આસા ॥
પુનિ પુનિ સત્ય કહુઁ તોહિ પાહીં। મોહિ સેવક સમ પ્રિય કૌ નાહીમ્ ॥
ભગતિ હીન બિરઞ્ચિ કિન હોઈ। સબ જીવહુ સમ પ્રિય મોહિ સોઈ ॥
ભગતિવન્ત અતિ નીચુ પ્રાની। મોહિ પ્રાનપ્રિય અસિ મમ બાની ॥
દો. સુચિ સુસીલ સેવક સુમતિ પ્રિય કહુ કાહિ ન લાગ।
શ્રુતિ પુરાન કહ નીતિ અસિ સાવધાન સુનુ કાગ ॥ 86 ॥
એક પિતા કે બિપુલ કુમારા। હોહિં પૃથક ગુન સીલ અચારા ॥
કૌ પણ્ડિન્ત કૌ તાપસ ગ્યાતા। કૌ ધનવન્ત સૂર કૌ દાતા ॥
કૌ સર્બગ્ય ધર્મરત કોઈ। સબ પર પિતહિ પ્રીતિ સમ હોઈ ॥
કૌ પિતુ ભગત બચન મન કર્મા। સપનેહુઁ જાન ન દૂસર ધર્મા ॥
સો સુત પ્રિય પિતુ પ્રાન સમાના। જદ્યપિ સો સબ ભાઁતિ અયાના ॥
એહિ બિધિ જીવ ચરાચર જેતે। ત્રિજગ દેવ નર અસુર સમેતે ॥
અખિલ બિસ્વ યહ મોર ઉપાયા। સબ પર મોહિ બરાબરિ દાયા ॥
તિન્હ મહઁ જો પરિહરિ મદ માયા। ભજૈ મોહિ મન બચ અરૂ કાયા ॥
દો. પુરૂષ નપુંસક નારિ વા જીવ ચરાચર કોઇ।
સર્બ ભાવ ભજ કપટ તજિ મોહિ પરમ પ્રિય સોઇ ॥ 87(ક) ॥
સો. સત્ય કહુઁ ખગ તોહિ સુચિ સેવક મમ પ્રાનપ્રિય।
અસ બિચારિ ભજુ મોહિ પરિહરિ આસ ભરોસ સબ ॥ 87(ખ) ॥
કબહૂઁ કાલ ન બ્યાપિહિ તોહી। સુમિરેસુ ભજેસુ નિરન્તર મોહી ॥
પ્રભુ બચનામૃત સુનિ ન અઘ્AUઁ। તનુ પુલકિત મન અતિ હરષ્AUઁ ॥
સો સુખ જાનિ મન અરુ કાના। નહિં રસના પહિં જાઇ બખાના ॥
પ્રભુ સોભા સુખ જાનહિં નયના। કહિ કિમિ સકહિં તિન્હહિ નહિં બયના ॥
બહુ બિધિ મોહિ પ્રબોધિ સુખ દેઈ। લગે કરન સિસુ કૌતુક તેઈ ॥
સજલ નયન કછુ મુખ કરિ રૂખા। ચિતિ માતુ લાગી અતિ ભૂખા ॥
દેખિ માતુ આતુર ઉઠિ ધાઈ। કહિ મૃદુ બચન લિએ ઉર લાઈ ॥
ગોદ રાખિ કરાવ પય પાના। રઘુપતિ ચરિત લલિત કર ગાના ॥
સો. જેહિ સુખ લાગિ પુરારિ અસુભ બેષ કૃત સિવ સુખદ।
અવધપુરી નર નારિ તેહિ સુખ મહુઁ સન્તત મગન ॥ 88(ક) ॥
સોઇ સુખ લવલેસ જિન્હ બારક સપનેહુઁ લહેઉ।
તે નહિં ગનહિં ખગેસ બ્રહ્મસુખહિ સજ્જન સુમતિ ॥ 88(ખ) ॥
મૈં પુનિ અવધ રહેઉઁ કછુ કાલા। દેખેઉઁ બાલબિનોદ રસાલા ॥
રામ પ્રસાદ ભગતિ બર પાયુઁ। પ્રભુ પદ બન્દિ નિજાશ્રમ આયુઁ ॥
તબ તે મોહિ ન બ્યાપી માયા। જબ તે રઘુનાયક અપનાયા ॥
યહ સબ ગુપ્ત ચરિત મૈં ગાવા। હરિ માયાઁ જિમિ મોહિ નચાવા ॥
નિજ અનુભવ અબ કહુઁ ખગેસા। બિનુ હરિ ભજન ન જાહિ કલેસા ॥
રામ કૃપા બિનુ સુનુ ખગરાઈ। જાનિ ન જાઇ રામ પ્રભુતાઈ ॥
જાનેં બિનુ ન હોઇ પરતીતી। બિનુ પરતીતિ હોઇ નહિં પ્રીતી ॥
પ્રીતિ બિના નહિં ભગતિ દિઢ़આઈ। જિમિ ખગપતિ જલ કૈ ચિકનાઈ ॥
સો. બિનુ ગુર હોઇ કિ ગ્યાન ગ્યાન કિ હોઇ બિરાગ બિનુ।
ગાવહિં બેદ પુરાન સુખ કિ લહિઅ હરિ ભગતિ બિનુ ॥ 89(ક) ॥
કૌ બિશ્રામ કિ પાવ તાત સહજ સન્તોષ બિનુ।
ચલૈ કિ જલ બિનુ નાવ કોટિ જતન પચિ પચિ મરિઅ ॥ 89(ખ) ॥
બિનુ સન્તોષ ન કામ નસાહીં। કામ અછત સુખ સપનેહુઁ નાહીમ્ ॥
રામ ભજન બિનુ મિટહિં કિ કામા। થલ બિહીન તરુ કબહુઁ કિ જામા ॥
બિનુ બિગ્યાન કિ સમતા આવિ। કૌ અવકાસ કિ નભ બિનુ પાવિ ॥
શ્રદ્ધા બિના ધર્મ નહિં હોઈ। બિનુ મહિ ગન્ધ કિ પાવિ કોઈ ॥
બિનુ તપ તેજ કિ કર બિસ્તારા। જલ બિનુ રસ કિ હોઇ સંસારા ॥
સીલ કિ મિલ બિનુ બુધ સેવકાઈ। જિમિ બિનુ તેજ ન રૂપ ગોસાઈ ॥
નિજ સુખ બિનુ મન હોઇ કિ થીરા। પરસ કિ હોઇ બિહીન સમીરા ॥
કવનિઉ સિદ્ધિ કિ બિનુ બિસ્વાસા। બિનુ હરિ ભજન ન ભવ ભય નાસા ॥
દો. બિનુ બિસ્વાસ ભગતિ નહિં તેહિ બિનુ દ્રવહિં ન રામુ।
રામ કૃપા બિનુ સપનેહુઁ જીવ ન લહ બિશ્રામુ ॥ 90(ક) ॥
સો. અસ બિચારિ મતિધીર તજિ કુતર્ક સંસય સકલ।
ભજહુ રામ રઘુબીર કરુનાકર સુન્દર સુખદ ॥ 90(ખ) ॥
નિજ મતિ સરિસ નાથ મૈં ગાઈ। પ્રભુ પ્રતાપ મહિમા ખગરાઈ ॥
કહેઉઁ ન કછુ કરિ જુગુતિ બિસેષી। યહ સબ મૈં નિજ નયનન્હિ દેખી ॥
મહિમા નામ રૂપ ગુન ગાથા। સકલ અમિત અનન્ત રઘુનાથા ॥
નિજ નિજ મતિ મુનિ હરિ ગુન ગાવહિં। નિગમ સેષ સિવ પાર ન પાવહિમ્ ॥
તુમ્હહિ આદિ ખગ મસક પ્રજન્તા। નભ ઉડ़આહિં નહિં પાવહિં અન્તા ॥
તિમિ રઘુપતિ મહિમા અવગાહા। તાત કબહુઁ કૌ પાવ કિ થાહા ॥
રામુ કામ સત કોટિ સુભગ તન। દુર્ગા કોટિ અમિત અરિ મર્દન ॥
સક્ર કોટિ સત સરિસ બિલાસા। નભ સત કોટિ અમિત અવકાસા ॥
દો. મરુત કોટિ સત બિપુલ બલ રબિ સત કોટિ પ્રકાસ।
સસિ સત કોટિ સુસીતલ સમન સકલ ભવ ત્રાસ ॥ 91(ક) ॥
કાલ કોટિ સત સરિસ અતિ દુસ્તર દુર્ગ દુરન્ત।
ધૂમકેતુ સત કોટિ સમ દુરાધરષ ભગવન્ત ॥ 91(ખ) ॥
પ્રભુ અગાધ સત કોટિ પતાલા। સમન કોટિ સત સરિસ કરાલા ॥
તીરથ અમિત કોટિ સમ પાવન। નામ અખિલ અઘ પૂગ નસાવન ॥
હિમગિરિ કોટિ અચલ રઘુબીરા। સિન્ધુ કોટિ સત સમ ગમ્ભીરા ॥
કામધેનુ સત કોટિ સમાના। સકલ કામ દાયક ભગવાના ॥
સારદ કોટિ અમિત ચતુરાઈ। બિધિ સત કોટિ સૃષ્ટિ નિપુનાઈ ॥
બિષ્નુ કોટિ સમ પાલન કર્તા। રુદ્ર કોટિ સત સમ સંહર્તા ॥
ધનદ કોટિ સત સમ ધનવાના। માયા કોટિ પ્રપઞ્ચ નિધાના ॥
ભાર ધરન સત કોટિ અહીસા। નિરવધિ નિરુપમ પ્રભુ જગદીસા ॥
છં. નિરુપમ ન ઉપમા આન રામ સમાન રામુ નિગમ કહૈ।
જિમિ કોટિ સત ખદ્યોત સમ રબિ કહત અતિ લઘુતા લહૈ ॥
એહિ ભાઁતિ નિજ નિજ મતિ બિલાસ મુનિસ હરિહિ બખાનહીં।
પ્રભુ ભાવ ગાહક અતિ કૃપાલ સપ્રેમ સુનિ સુખ માનહીમ્ ॥
દો. રામુ અમિત ગુન સાગર થાહ કિ પાવિ કોઇ।
સન્તન્હ સન જસ કિછુ સુનેઉઁ તુમ્હહિ સુનાયુઁ સોઇ ॥ 92(ક) ॥
સો. ભાવ બસ્ય ભગવાન સુખ નિધાન કરુના ભવન।
તજિ મમતા મદ માન ભજિઅ સદા સીતા રવન ॥ 92(ખ) ॥
સુનિ ભુસુણ્ડિ કે બચન સુહાએ। હરષિત ખગપતિ પઙ્ખ ફુલાએ ॥
નયન નીર મન અતિ હરષાના। શ્રીરઘુપતિ પ્રતાપ ઉર આના ॥
પાછિલ મોહ સમુઝિ પછિતાના। બ્રહ્મ અનાદિ મનુજ કરિ માના ॥
પુનિ પુનિ કાગ ચરન સિરુ નાવા। જાનિ રામ સમ પ્રેમ બઢ़આવા ॥
ગુર બિનુ ભવ નિધિ તરિ ન કોઈ। જૌં બિરઞ્ચિ સઙ્કર સમ હોઈ ॥
સંસય સર્પ ગ્રસેઉ મોહિ તાતા। દુખદ લહરિ કુતર્ક બહુ બ્રાતા ॥
તવ સરૂપ ગારુડ़ઇ રઘુનાયક। મોહિ જિઆયુ જન સુખદાયક ॥
તવ પ્રસાદ મમ મોહ નસાના। રામ રહસ્ય અનૂપમ જાના ॥
દો. તાહિ પ્રસંસિ બિબિધ બિધિ સીસ નાઇ કર જોરિ।
બચન બિનીત સપ્રેમ મૃદુ બોલેઉ ગરુડ़ બહોરિ ॥ 93(ક) ॥
પ્રભુ અપને અબિબેક તે બૂઝુઁ સ્વામી તોહિ।
કૃપાસિન્ધુ સાદર કહહુ જાનિ દાસ નિજ મોહિ ॥ 93(ખ) ॥
તુમ્હ સર્બગ્ય તન્ય તમ પારા। સુમતિ સુસીલ સરલ આચારા ॥
ગ્યાન બિરતિ બિગ્યાન નિવાસા। રઘુનાયક કે તુમ્હ પ્રિય દાસા ॥
કારન કવન દેહ યહ પાઈ। તાત સકલ મોહિ કહહુ બુઝાઈ ॥
રામ ચરિત સર સુન્દર સ્વામી। પાયહુ કહાઁ કહહુ નભગામી ॥
નાથ સુના મૈં અસ સિવ પાહીં। મહા પ્રલયહુઁ નાસ તવ નાહીમ્ ॥
મુધા બચન નહિં ઈસ્વર કહી। સૌ મોરેં મન સંસય અહી ॥
અગ જગ જીવ નાગ નર દેવા। નાથ સકલ જગુ કાલ કલેવા ॥
અણ્ડ કટાહ અમિત લય કારી। કાલુ સદા દુરતિક્રમ ભારી ॥
સો. તુમ્હહિ ન બ્યાપત કાલ અતિ કરાલ કારન કવન।
મોહિ સો કહહુ કૃપાલ ગ્યાન પ્રભાવ કિ જોગ બલ ॥ 94(ક) ॥
દો. પ્રભુ તવ આશ્રમ આએઁ મોર મોહ ભ્રમ ભાગ।
કારન કવન સો નાથ સબ કહહુ સહિત અનુરાગ ॥ 94(ખ) ॥
ગરુડ़ ગિરા સુનિ હરષેઉ કાગા। બોલેઉ ઉમા પરમ અનુરાગા ॥
ધન્ય ધન્ય તવ મતિ ઉરગારી। પ્રસ્ન તુમ્હારિ મોહિ અતિ પ્યારી ॥
સુનિ તવ પ્રસ્ન સપ્રેમ સુહાઈ। બહુત જનમ કૈ સુધિ મોહિ આઈ ॥
સબ નિજ કથા કહુઁ મૈં ગાઈ। તાત સુનહુ સાદર મન લાઈ ॥
જપ તપ મખ સમ દમ બ્રત દાના। બિરતિ બિબેક જોગ બિગ્યાના ॥
સબ કર ફલ રઘુપતિ પદ પ્રેમા। તેહિ બિનુ કૌ ન પાવિ છેમા ॥
એહિ તન રામ ભગતિ મૈં પાઈ। તાતે મોહિ મમતા અધિકાઈ ॥
જેહિ તેં કછુ નિજ સ્વારથ હોઈ। તેહિ પર મમતા કર સબ કોઈ ॥
સો. પન્નગારિ અસિ નીતિ શ્રુતિ સમ્મત સજ્જન કહહિં।
અતિ નીચહુ સન પ્રીતિ કરિઅ જાનિ નિજ પરમ હિત ॥ 95(ક) ॥
પાટ કીટ તેં હોઇ તેહિ તેં પાટમ્બર રુચિર।
કૃમિ પાલિ સબુ કોઇ પરમ અપાવન પ્રાન સમ ॥ 95(ખ) ॥
સ્વારથ સાઁચ જીવ કહુઁ એહા। મન ક્રમ બચન રામ પદ નેહા ॥
સોઇ પાવન સોઇ સુભગ સરીરા। જો તનુ પાઇ ભજિઅ રઘુબીરા ॥
રામ બિમુખ લહિ બિધિ સમ દેહી। કબિ કોબિદ ન પ્રસંસહિં તેહી ॥
રામ ભગતિ એહિં તન ઉર જામી। તાતે મોહિ પરમ પ્રિય સ્વામી ॥
તજુઁ ન તન નિજ ઇચ્છા મરના। તન બિનુ બેદ ભજન નહિં બરના ॥
પ્રથમ મોહઁ મોહિ બહુત બિગોવા। રામ બિમુખ સુખ કબહુઁ ન સોવા ॥
નાના જનમ કર્મ પુનિ નાના। કિએ જોગ જપ તપ મખ દાના ॥
કવન જોનિ જનમેઉઁ જહઁ નાહીં। મૈં ખગેસ ભ્રમિ ભ્રમિ જગ માહીમ્ ॥
દેખેઉઁ કરિ સબ કરમ ગોસાઈ। સુખી ન ભયુઁ અબહિં કી નાઈ ॥
સુધિ મોહિ નાથ જન્મ બહુ કેરી। સિવ પ્રસાદ મતિ મોહઁ ન ઘેરી ॥
દો. પ્રથમ જન્મ કે ચરિત અબ કહુઁ સુનહુ બિહગેસ।
સુનિ પ્રભુ પદ રતિ ઉપજિ જાતેં મિટહિં કલેસ ॥ 96(ક) ॥
પૂરુબ કલ્પ એક પ્રભુ જુગ કલિજુગ મલ મૂલ ॥
નર અરુ નારિ અધર્મ રત સકલ નિગમ પ્રતિકૂલ ॥ 96(ખ) ॥
તેહિ કલિજુગ કોસલપુર જાઈ। જન્મત ભયુઁ સૂદ્ર તનુ પાઈ ॥
સિવ સેવક મન ક્રમ અરુ બાની। આન દેવ નિન્દક અભિમાની ॥
ધન મદ મત્ત પરમ બાચાલા। ઉગ્રબુદ્ધિ ઉર દમ્ભ બિસાલા ॥
જદપિ રહેઉઁ રઘુપતિ રજધાની। તદપિ ન કછુ મહિમા તબ જાની ॥
અબ જાના મૈં અવધ પ્રભાવા। નિગમાગમ પુરાન અસ ગાવા ॥
કવનેહુઁ જન્મ અવધ બસ જોઈ। રામ પરાયન સો પરિ હોઈ ॥
અવધ પ્રભાવ જાન તબ પ્રાની। જબ ઉર બસહિં રામુ ધનુપાની ॥
સો કલિકાલ કઠિન ઉરગારી। પાપ પરાયન સબ નર નારી ॥
દો. કલિમલ ગ્રસે ધર્મ સબ લુપ્ત ભે સદગ્રન્થ।
દમ્ભિન્હ નિજ મતિ કલ્પિ કરિ પ્રગટ કિએ બહુ પન્થ ॥ 97(ક) ॥
ભે લોગ સબ મોહબસ લોભ ગ્રસે સુભ કર્મ।
સુનુ હરિજાન ગ્યાન નિધિ કહુઁ કછુક કલિધર્મ ॥ 97(ખ) ॥
બરન ધર્મ નહિં આશ્રમ ચારી। શ્રુતિ બિરોધ રત સબ નર નારી ॥
દ્વિજ શ્રુતિ બેચક ભૂપ પ્રજાસન। કૌ નહિં માન નિગમ અનુસાસન ॥
મારગ સોઇ જા કહુઁ જોઇ ભાવા। પણ્ડિત સોઇ જો ગાલ બજાવા ॥
મિથ્યારમ્ભ દમ્ભ રત જોઈ। તા કહુઁ સન્ત કહિ સબ કોઈ ॥
સોઇ સયાન જો પરધન હારી। જો કર દમ્ભ સો બડ़ આચારી ॥
જૌ કહ ઝૂઁઠ મસખરી જાના। કલિજુગ સોઇ ગુનવન્ત બખાના ॥
નિરાચાર જો શ્રુતિ પથ ત્યાગી। કલિજુગ સોઇ ગ્યાની સો બિરાગી ॥
જાકેં નખ અરુ જટા બિસાલા। સોઇ તાપસ પ્રસિદ્ધ કલિકાલા ॥
દો. અસુભ બેષ ભૂષન ધરેં ભચ્છાભચ્છ જે ખાહિં।
તેઇ જોગી તેઇ સિદ્ધ નર પૂજ્ય તે કલિજુગ માહિમ્ ॥ 98(ક) ॥
સો. જે અપકારી ચાર તિન્હ કર ગૌરવ માન્ય તેઇ।
મન ક્રમ બચન લબાર તેઇ બકતા કલિકાલ મહુઁ ॥ 98(ખ) ॥
નારિ બિબસ નર સકલ ગોસાઈ। નાચહિં નટ મર્કટ કી નાઈ ॥
સૂદ્ર દ્વિજન્હ ઉપદેસહિં ગ્યાના। મેલિ જનેઊ લેહિં કુદાના ॥
સબ નર કામ લોભ રત ક્રોધી। દેવ બિપ્ર શ્રુતિ સન્ત બિરોધી ॥
ગુન મન્દિર સુન્દર પતિ ત્યાગી। ભજહિં નારિ પર પુરુષ અભાગી ॥
સૌભાગિનીં બિભૂષન હીના। બિધવન્હ કે સિઙ્ગાર નબીના ॥
ગુર સિષ બધિર અન્ધ કા લેખા। એક ન સુનિ એક નહિં દેખા ॥
હરિ સિષ્ય ધન સોક ન હરી। સો ગુર ઘોર નરક મહુઁ પરી ॥
માતુ પિતા બાલકન્હિ બોલાબહિં। ઉદર ભરૈ સોઇ ધર્મ સિખાવહિમ્ ॥
દો. બ્રહ્મ ગ્યાન બિનુ નારિ નર કહહિં ન દૂસરિ બાત।
કૌડ़ઈ લાગિ લોભ બસ કરહિં બિપ્ર ગુર ઘાત ॥ 99(ક) ॥
બાદહિં સૂદ્ર દ્વિજન્હ સન હમ તુમ્હ તે કછુ ઘાટિ।
જાનિ બ્રહ્મ સો બિપ્રબર આઁખિ દેખાવહિં ડાટિ ॥ 99(ખ) ॥
પર ત્રિય લમ્પટ કપટ સયાને। મોહ દ્રોહ મમતા લપટાને ॥
તેઇ અભેદબાદી ગ્યાની નર। દેખા મેં ચરિત્ર કલિજુગ કર ॥
આપુ ગે અરુ તિન્હહૂ ઘાલહિં। જે કહુઁ સત મારગ પ્રતિપાલહિમ્ ॥
કલ્પ કલ્પ ભરિ એક એક નરકા। પરહિં જે દૂષહિં શ્રુતિ કરિ તરકા ॥
જે બરનાધમ તેલિ કુમ્હારા। સ્વપચ કિરાત કોલ કલવારા ॥
નારિ મુઈ ગૃહ સમ્પતિ નાસી। મૂડ़ મુડ़આઇ હોહિં સન્યાસી ॥
તે બિપ્રન્હ સન આપુ પુજાવહિં। ઉભય લોક નિજ હાથ નસાવહિમ્ ॥
બિપ્ર નિરચ્છર લોલુપ કામી। નિરાચાર સઠ બૃષલી સ્વામી ॥
સૂદ્ર કરહિં જપ તપ બ્રત નાના। બૈઠિ બરાસન કહહિં પુરાના ॥
સબ નર કલ્પિત કરહિં અચારા। જાઇ ન બરનિ અનીતિ અપારા ॥
દો. ભે બરન સઙ્કર કલિ ભિન્નસેતુ સબ લોગ।
કરહિં પાપ પાવહિં દુખ ભય રુજ સોક બિયોગ ॥ 100(ક) ॥
શ્રુતિ સમ્મત હરિ ભક્તિ પથ સઞ્જુત બિરતિ બિબેક।
તેહિ ન ચલહિં નર મોહ બસ કલ્પહિં પન્થ અનેક ॥ 100(ખ) ॥
છં. બહુ દામ સઁવારહિં ધામ જતી। બિષયા હરિ લીન્હિ ન રહિ બિરતી ॥
તપસી ધનવન્ત દરિદ્ર ગૃહી। કલિ કૌતુક તાત ન જાત કહી ॥
કુલવન્તિ નિકારહિં નારિ સતી। ગૃહ આનિહિં ચેરી નિબેરિ ગતી ॥
સુત માનહિં માતુ પિતા તબ લૌં। અબલાનન દીખ નહીં જબ લૌમ્ ॥
સસુરારિ પિઆરિ લગી જબ તેં। રિપરૂપ કુટુમ્બ ભે તબ તેમ્ ॥
નૃપ પાપ પરાયન ધર્મ નહીં। કરિ દણ્ડ બિડમ્બ પ્રજા નિતહીમ્ ॥
ધનવન્ત કુલીન મલીન અપી। દ્વિજ ચિન્હ જનેઉ ઉઘાર તપી ॥
નહિં માન પુરાન ન બેદહિ જો। હરિ સેવક સન્ત સહી કલિ સો।
કબિ બૃન્દ ઉદાર દુની ન સુની। ગુન દૂષક બ્રાત ન કોઽપિ ગુની ॥
કલિ બારહિં બાર દુકાલ પરૈ। બિનુ અન્ન દુખી સબ લોગ મરૈ ॥
દો. સુનુ ખગેસ કલિ કપટ હઠ દમ્ભ દ્વેષ પાષણ્ડ।
માન મોહ મારાદિ મદ બ્યાપિ રહે બ્રહ્મણ્ડ ॥ 101(ક) ॥
તામસ ધર્મ કરહિં નર જપ તપ બ્રત મખ દાન।
દેવ ન બરષહિં ધરનીં બે ન જામહિં ધાન ॥ 101(ખ) ॥
છં. અબલા કચ ભૂષન ભૂરિ છુધા। ધનહીન દુખી મમતા બહુધા ॥
સુખ ચાહહિં મૂઢ़ ન ધર્મ રતા। મતિ થોરિ કઠોરિ ન કોમલતા ॥ 1 ॥
નર પીડ़ઇત રોગ ન ભોગ કહીં। અભિમાન બિરોધ અકારનહીમ્ ॥
લઘુ જીવન સમ્બતુ પઞ્ચ દસા। કલપાન્ત ન નાસ ગુમાનુ અસા ॥ 2 ॥
કલિકાલ બિહાલ કિએ મનુજા। નહિં માનત ક્વૌ અનુજા તનુજા।
નહિં તોષ બિચાર ન સીતલતા। સબ જાતિ કુજાતિ ભે મગતા ॥ 3 ॥
ઇરિષા પરુષાચ્છર લોલુપતા। ભરિ પૂરિ રહી સમતા બિગતા ॥
સબ લોગ બિયોગ બિસોક હુએ। બરનાશ્રમ ધર્મ અચાર ગે ॥ 4 ॥
દમ દાન દયા નહિં જાનપની। જડ़તા પરબઞ્ચનતાતિ ઘની ॥
તનુ પોષક નારિ નરા સગરે। પરનિન્દક જે જગ મો બગરે ॥ 5 ॥
દો. સુનુ બ્યાલારિ કાલ કલિ મલ અવગુન આગાર।
ગુનુઁ બહુત કલિજુગ કર બિનુ પ્રયાસ નિસ્તાર ॥ 102(ક) ॥
કૃતજુગ ત્રેતા દ્વાપર પૂજા મખ અરુ જોગ।
જો ગતિ હોઇ સો કલિ હરિ નામ તે પાવહિં લોગ ॥ 102(ખ) ॥
કૃતજુગ સબ જોગી બિગ્યાની। કરિ હરિ ધ્યાન તરહિં ભવ પ્રાની ॥
ત્રેતાઁ બિબિધ જગ્ય નર કરહીં। પ્રભુહિ સમર્પિ કર્મ ભવ તરહીમ્ ॥
દ્વાપર કરિ રઘુપતિ પદ પૂજા। નર ભવ તરહિં ઉપાય ન દૂજા ॥
કલિજુગ કેવલ હરિ ગુન ગાહા। ગાવત નર પાવહિં ભવ થાહા ॥
કલિજુગ જોગ ન જગ્ય ન ગ્યાના। એક અધાર રામ ગુન ગાના ॥
સબ ભરોસ તજિ જો ભજ રામહિ। પ્રેમ સમેત ગાવ ગુન ગ્રામહિ ॥
સોઇ ભવ તર કછુ સંસય નાહીં। નામ પ્રતાપ પ્રગટ કલિ માહીમ્ ॥
કલિ કર એક પુનીત પ્રતાપા। માનસ પુન્ય હોહિં નહિં પાપા ॥
દો. કલિજુગ સમ જુગ આન નહિં જૌં નર કર બિસ્વાસ।
ગાઇ રામ ગુન ગન બિમલઁ ભવ તર બિનહિં પ્રયાસ ॥ 103(ક) ॥
પ્રગટ ચારિ પદ ધર્મ કે કલિલ મહુઁ એક પ્રધાન।
જેન કેન બિધિ દીન્હેં દાન કરિ કલ્યાન ॥ 103(ખ) ॥
નિત જુગ ધર્મ હોહિં સબ કેરે। હૃદયઁ રામ માયા કે પ્રેરે ॥
સુદ્ધ સત્વ સમતા બિગ્યાના। કૃત પ્રભાવ પ્રસન્ન મન જાના ॥
સત્વ બહુત રજ કછુ રતિ કર્મા। સબ બિધિ સુખ ત્રેતા કર ધર્મા ॥
બહુ રજ સ્વલ્પ સત્વ કછુ તામસ। દ્વાપર ધર્મ હરષ ભય માનસ ॥
તામસ બહુત રજોગુન થોરા। કલિ પ્રભાવ બિરોધ ચહુઁ ઓરા ॥
બુધ જુગ ધર્મ જાનિ મન માહીં। તજિ અધર્મ રતિ ધર્મ કરાહીમ્ ॥
કાલ ધર્મ નહિં બ્યાપહિં તાહી। રઘુપતિ ચરન પ્રીતિ અતિ જાહી ॥
નટ કૃત બિકટ કપટ ખગરાયા। નટ સેવકહિ ન બ્યાપિ માયા ॥
દો. હરિ માયા કૃત દોષ ગુન બિનુ હરિ ભજન ન જાહિં।
ભજિઅ રામ તજિ કામ સબ અસ બિચારિ મન માહિમ્ ॥ 104(ક) ॥
તેહિ કલિકાલ બરષ બહુ બસેઉઁ અવધ બિહગેસ।
પરેઉ દુકાલ બિપતિ બસ તબ મૈં ગયુઁ બિદેસ ॥ 104(ખ) ॥
ગયુઁ ઉજેની સુનુ ઉરગારી। દીન મલીન દરિદ્ર દુખારી ॥
ગેઁ કાલ કછુ સમ્પતિ પાઈ। તહઁ પુનિ કરુઁ સમ્ભુ સેવકાઈ ॥
બિપ્ર એક બૈદિક સિવ પૂજા। કરિ સદા તેહિ કાજુ ન દૂજા ॥
પરમ સાધુ પરમારથ બિન્દક। સમ્ભુ ઉપાસક નહિં હરિ નિન્દક ॥
તેહિ સેવુઁ મૈં કપટ સમેતા। દ્વિજ દયાલ અતિ નીતિ નિકેતા ॥
બાહિજ નમ્ર દેખિ મોહિ સાઈં। બિપ્ર પઢ़આવ પુત્ર કી નાઈમ્ ॥
સમ્ભુ મન્ત્ર મોહિ દ્વિજબર દીન્હા। સુભ ઉપદેસ બિબિધ બિધિ કીન્હા ॥
જપુઁ મન્ત્ર સિવ મન્દિર જાઈ। હૃદયઁ દમ્ભ અહમિતિ અધિકાઈ ॥
દો. મૈં ખલ મલ સઙ્કુલ મતિ નીચ જાતિ બસ મોહ।
હરિ જન દ્વિજ દેખેં જરુઁ કરુઁ બિષ્નુ કર દ્રોહ ॥ 105(ક) ॥
સો. ગુર નિત મોહિ પ્રબોધ દુખિત દેખિ આચરન મમ।
મોહિ ઉપજિ અતિ ક્રોધ દમ્ભિહિ નીતિ કિ ભાવી ॥ 105(ખ) ॥
એક બાર ગુર લીન્હ બોલાઈ। મોહિ નીતિ બહુ ભાઁતિ સિખાઈ ॥
સિવ સેવા કર ફલ સુત સોઈ। અબિરલ ભગતિ રામ પદ હોઈ ॥
રામહિ ભજહિં તાત સિવ ધાતા। નર પાવઁર કૈ કેતિક બાતા ॥
જાસુ ચરન અજ સિવ અનુરાગી। તાતુ દ્રોહઁ સુખ ચહસિ અભાગી ॥
હર કહુઁ હરિ સેવક ગુર કહેઊ। સુનિ ખગનાથ હૃદય મમ દહેઊ ॥
અધમ જાતિ મૈં બિદ્યા પાએઁ। ભયુઁ જથા અહિ દૂધ પિઆએઁ ॥
માની કુટિલ કુભાગ્ય કુજાતી। ગુર કર દ્રોહ કરુઁ દિનુ રાતી ॥
અતિ દયાલ ગુર સ્વલ્પ ન ક્રોધા। પુનિ પુનિ મોહિ સિખાવ સુબોધા ॥
જેહિ તે નીચ બડ़આઈ પાવા। સો પ્રથમહિં હતિ તાહિ નસાવા ॥
ધૂમ અનલ સમ્ભવ સુનુ ભાઈ। તેહિ બુઝાવ ઘન પદવી પાઈ ॥
રજ મગ પરી નિરાદર રહી। સબ કર પદ પ્રહાર નિત સહી ॥
મરુત ઉડ़આવ પ્રથમ તેહિ ભરી। પુનિ નૃપ નયન કિરીટન્હિ પરી ॥
સુનુ ખગપતિ અસ સમુઝિ પ્રસઙ્ગા। બુધ નહિં કરહિં અધમ કર સઙ્ગા ॥
કબિ કોબિદ ગાવહિં અસિ નીતી। ખલ સન કલહ ન ભલ નહિં પ્રીતી ॥
ઉદાસીન નિત રહિઅ ગોસાઈં। ખલ પરિહરિઅ સ્વાન કી નાઈમ્ ॥
મૈં ખલ હૃદયઁ કપટ કુટિલાઈ। ગુર હિત કહિ ન મોહિ સોહાઈ ॥
દો. એક બાર હર મન્દિર જપત રહેઉઁ સિવ નામ।
ગુર આયુ અભિમાન તેં ઉઠિ નહિં કીન્હ પ્રનામ ॥ 106(ક) ॥
સો દયાલ નહિં કહેઉ કછુ ઉર ન રોષ લવલેસ।
અતિ અઘ ગુર અપમાનતા સહિ નહિં સકે મહેસ ॥ 106(ખ) ॥
મન્દિર માઝ ભી નભ બાની। રે હતભાગ્ય અગ્ય અભિમાની ॥
જદ્યપિ તવ ગુર કેં નહિં ક્રોધા। અતિ કૃપાલ ચિત સમ્યક બોધા ॥
તદપિ સાપ સઠ દૈહુઁ તોહી। નીતિ બિરોધ સોહાઇ ન મોહી ॥
જૌં નહિં દણ્ડ કરૌં ખલ તોરા। ભ્રષ્ટ હોઇ શ્રુતિમારગ મોરા ॥
જે સઠ ગુર સન ઇરિષા કરહીં। રૌરવ નરક કોટિ જુગ પરહીમ્ ॥
ત્રિજગ જોનિ પુનિ ધરહિં સરીરા। અયુત જન્મ ભરિ પાવહિં પીરા ॥
બૈઠ રહેસિ અજગર ઇવ પાપી। સર્પ હોહિ ખલ મલ મતિ બ્યાપી ॥
મહા બિટપ કોટર મહુઁ જાઈ ॥ રહુ અધમાધમ અધગતિ પાઈ ॥
દો. હાહાકાર કીન્હ ગુર દારુન સુનિ સિવ સાપ ॥
કમ્પિત મોહિ બિલોકિ અતિ ઉર ઉપજા પરિતાપ ॥ 107(ક) ॥
કરિ દણ્ડવત સપ્રેમ દ્વિજ સિવ સન્મુખ કર જોરિ।
બિનય કરત ગદગદ સ્વર સમુઝિ ઘોર ગતિ મોરિ ॥ 107(ખ) ॥
નમામીશમીશાન નિર્વાણરૂપં। વિમ્ભું બ્યાપકં બ્રહ્મ વેદસ્વરૂપં।
નિજં નિર્ગુણં નિર્વિકલ્પં નિરીંહ। ચિદાકાશમાકાશવાસં ભજેઽહમ્ ॥
નિરાકારમોઙ્કારમૂલં તુરીયં। ગિરા ગ્યાન ગોતીતમીશં ગિરીશમ્ ॥
કરાલં મહાકાલ કાલં કૃપાલં। ગુણાગાર સંસારપારં નતોઽહમ્ ॥
તુષારાદ્રિ સઙ્કાશ ગૌરં ગભીરં। મનોભૂત કોટિ પ્રભા શ્રી શરીરમ્ ॥
સ્ફુરન્મૌલિ કલ્લોલિની ચારુ ગઙ્ગા। લસદ્ભાલબાલેન્દુ કણ્ઠે ભુજઙ્ગા ॥
ચલત્કુણ્ડલં ભ્રૂ સુનેત્રં વિશાલં। પ્રસન્નાનનં નીલકણ્ઠં દયાલમ્ ॥
મૃગાધીશચર્મામ્બરં મુણ્ડમાલં। પ્રિયં શઙ્કરં સર્વનાથં ભજામિ ॥
પ્રચણ્ડં પ્રકૃષ્ટં પ્રગલ્ભં પરેશં। અખણ્ડં અજં ભાનુકોટિપ્રકાશમ્ ॥
ત્રયઃશૂલ નિર્મૂલનં શૂલપાણિં। ભજેઽહં ભવાનીપતિં ભાવગમ્યમ્ ॥
કલાતીત કલ્યાણ કલ્પાન્તકારી। સદા સજ્જનાન્દદાતા પુરારી ॥
ચિદાનન્દસન્દોહ મોહાપહારી। પ્રસીદ પ્રસીદ પ્રભો મન્મથારી ॥
ન યાવદ્ ઉમાનાથ પાદારવિન્દં। ભજન્તીહ લોકે પરે વા નરાણામ્ ॥
ન તાવત્સુખં શાન્તિ સન્તાપનાશં। પ્રસીદ પ્રભો સર્વભૂતાધિવાસમ્ ॥
ન જાનામિ યોગં જપં નૈવ પૂજાં। નતોઽહં સદા સર્વદા શમ્ભુ તુભ્યમ્ ॥
જરા જન્મ દુઃખૌઘ તાતપ્યમાનં। પ્રભો પાહિ આપન્નમામીશ શમ્ભો ॥
શ્લોક-રુદ્રાષ્ટકમિદં પ્રોક્તં વિપ્રેણ હરતોષયે।
યે પઠન્તિ નરા ભક્ત્યા તેષાં શમ્ભુઃ પ્રસીદતિ ॥ 9 ॥
દો. -સુનિ બિનતી સર્બગ્ય સિવ દેખિ બ્રિપ્ર અનુરાગુ।
પુનિ મન્દિર નભબાની ભિ દ્વિજબર બર માગુ ॥ 108(ક) ॥
જૌં પ્રસન્ન પ્રભુ મો પર નાથ દીન પર નેહુ।
નિજ પદ ભગતિ દેઇ પ્રભુ પુનિ દૂસર બર દેહુ ॥ 108(ખ) ॥
તવ માયા બસ જીવ જડ़ સન્તત ફિરિ ભુલાન।
તેહિ પર ક્રોધ ન કરિઅ પ્રભુ કૃપા સિન્ધુ ભગવાન ॥ 108(ગ) ॥
સઙ્કર દીનદયાલ અબ એહિ પર હોહુ કૃપાલ।
સાપ અનુગ્રહ હોઇ જેહિં નાથ થોરેહીં કાલ ॥ 108(ઘ) ॥
એહિ કર હોઇ પરમ કલ્યાના। સોઇ કરહુ અબ કૃપાનિધાના ॥
બિપ્રગિરા સુનિ પરહિત સાની। એવમસ્તુ ઇતિ ભિ નભબાની ॥
જદપિ કીન્હ એહિં દારુન પાપા। મૈં પુનિ દીન્હ કોપ કરિ સાપા ॥
તદપિ તુમ્હાર સાધુતા દેખી। કરિહુઁ એહિ પર કૃપા બિસેષી ॥
છમાસીલ જે પર ઉપકારી। તે દ્વિજ મોહિ પ્રિય જથા ખરારી ॥
મોર શ્રાપ દ્વિજ બ્યર્થ ન જાઇહિ। જન્મ સહસ અવસ્ય યહ પાઇહિ ॥
જનમત મરત દુસહ દુખ હોઈ। અહિ સ્વલ્પુ નહિં બ્યાપિહિ સોઈ ॥
કવનેઉઁ જન્મ મિટિહિ નહિં ગ્યાના। સુનહિ સૂદ્ર મમ બચન પ્રવાના ॥
રઘુપતિ પુરીં જન્મ તબ ભયૂ। પુનિ તૈં મમ સેવાઁ મન દયૂ ॥
પુરી પ્રભાવ અનુગ્રહ મોરેં। રામ ભગતિ ઉપજિહિ ઉર તોરેમ્ ॥
સુનુ મમ બચન સત્ય અબ ભાઈ। હરિતોષન બ્રત દ્વિજ સેવકાઈ ॥
અબ જનિ કરહિ બિપ્ર અપમાના। જાનેહુ સન્ત અનન્ત સમાના ॥
ઇન્દ્ર કુલિસ મમ સૂલ બિસાલા। કાલદણ્ડ હરિ ચક્ર કરાલા ॥
જો ઇન્હ કર મારા નહિં મરી। બિપ્રદ્રોહ પાવક સો જરી ॥
અસ બિબેક રાખેહુ મન માહીં। તુમ્હ કહઁ જગ દુર્લભ કછુ નાહીમ્ ॥
ઔરુ એક આસિષા મોરી। અપ્રતિહત ગતિ હોઇહિ તોરી ॥
દો. સુનિ સિવ બચન હરષિ ગુર એવમસ્તુ ઇતિ ભાષિ।
મોહિ પ્રબોધિ ગયુ ગૃહ સમ્ભુ ચરન ઉર રાખિ ॥ 109(ક) ॥
પ્રેરિત કાલ બિધિ ગિરિ જાઇ ભયુઁ મૈં બ્યાલ।
પુનિ પ્રયાસ બિનુ સો તનુ જજેઉઁ ગેઁ કછુ કાલ ॥ 109(ખ) ॥
જોઇ તનુ ધરુઁ તજુઁ પુનિ અનાયાસ હરિજાન।
જિમિ નૂતન પટ પહિરિ નર પરિહરિ પુરાન ॥ 109(ગ) ॥
સિવઁ રાખી શ્રુતિ નીતિ અરુ મૈં નહિં પાવા ક્લેસ।
એહિ બિધિ ધરેઉઁ બિબિધ તનુ ગ્યાન ન ગયુ ખગેસ ॥ 109(ઘ) ॥
ત્રિજગ દેવ નર જોઇ તનુ ધરુઁ। તહઁ તહઁ રામ ભજન અનુસરૂઁ ॥
એક સૂલ મોહિ બિસર ન ક્AU। ગુર કર કોમલ સીલ સુભ્AU ॥
ચરમ દેહ દ્વિજ કૈ મૈં પાઈ। સુર દુર્લભ પુરાન શ્રુતિ ગાઈ ॥
ખેલુઁ તહૂઁ બાલકન્હ મીલા। કરુઁ સકલ રઘુનાયક લીલા ॥
પ્રૌઢ़ ભેઁ મોહિ પિતા પઢ़આવા। સમઝુઁ સુનુઁ ગુનુઁ નહિં ભાવા ॥
મન તે સકલ બાસના ભાગી। કેવલ રામ ચરન લય લાગી ॥
કહુ ખગેસ અસ કવન અભાગી। ખરી સેવ સુરધેનુહિ ત્યાગી ॥
પ્રેમ મગન મોહિ કછુ ન સોહાઈ। હારેઉ પિતા પઢ़આઇ પઢ़આઈ ॥
ભે કાલબસ જબ પિતુ માતા। મૈં બન ગયુઁ ભજન જનત્રાતા ॥
જહઁ જહઁ બિપિન મુનીસ્વર પાવુઁ। આશ્રમ જાઇ જાઇ સિરુ નાવુઁ ॥
બૂઝત તિન્હહિ રામ ગુન ગાહા। કહહિં સુનુઁ હરષિત ખગનાહા ॥
સુનત ફિરુઁ હરિ ગુન અનુબાદા। અબ્યાહત ગતિ સમ્ભુ પ્રસાદા ॥
છૂટી ત્રિબિધ ઈષના ગાઢ़ઈ। એક લાલસા ઉર અતિ બાઢ़ઈ ॥
રામ ચરન બારિજ જબ દેખૌં। તબ નિજ જન્મ સફલ કરિ લેખૌમ્ ॥
જેહિ પૂઁછુઁ સોઇ મુનિ અસ કહી। ઈસ્વર સર્બ ભૂતમય અહી ॥
નિર્ગુન મત નહિં મોહિ સોહાઈ। સગુન બ્રહ્મ રતિ ઉર અધિકાઈ ॥
દો. ગુર કે બચન સુરતિ કરિ રામ ચરન મનુ લાગ।
રઘુપતિ જસ ગાવત ફિરુઁ છન છન નવ અનુરાગ ॥ 110(ક) ॥
મેરુ સિખર બટ છાયાઁ મુનિ લોમસ આસીન।
દેખિ ચરન સિરુ નાયુઁ બચન કહેઉઁ અતિ દીન ॥ 110(ખ) ॥
સુનિ મમ બચન બિનીત મૃદુ મુનિ કૃપાલ ખગરાજ।
મોહિ સાદર પૂઁછત ભે દ્વિજ આયહુ કેહિ કાજ ॥ 110(ગ) ॥
તબ મૈં કહા કૃપાનિધિ તુમ્હ સર્બગ્ય સુજાન।
સગુન બ્રહ્મ અવરાધન મોહિ કહહુ ભગવાન ॥ 110(ઘ) ॥
તબ મુનિષ રઘુપતિ ગુન ગાથા। કહે કછુક સાદર ખગનાથા ॥
બ્રહ્મગ્યાન રત મુનિ બિગ્યાનિ। મોહિ પરમ અધિકારી જાની ॥
લાગે કરન બ્રહ્મ ઉપદેસા। અજ અદ્વેત અગુન હૃદયેસા ॥
અકલ અનીહ અનામ અરુપા। અનુભવ ગમ્ય અખણ્ડ અનૂપા ॥
મન ગોતીત અમલ અબિનાસી। નિર્બિકાર નિરવધિ સુખ રાસી ॥
સો તૈં તાહિ તોહિ નહિં ભેદા। બારિ બીચિ ઇવ ગાવહિ બેદા ॥
બિબિધ ભાઁતિ મોહિ મુનિ સમુઝાવા। નિર્ગુન મત મમ હૃદયઁ ન આવા ॥
પુનિ મૈં કહેઉઁ નાઇ પદ સીસા। સગુન ઉપાસન કહહુ મુનીસા ॥
રામ ભગતિ જલ મમ મન મીના। કિમિ બિલગાઇ મુનીસ પ્રબીના ॥
સોઇ ઉપદેસ કહહુ કરિ દાયા। નિજ નયનન્હિ દેખૌં રઘુરાયા ॥
ભરિ લોચન બિલોકિ અવધેસા। તબ સુનિહુઁ નિર્ગુન ઉપદેસા ॥
મુનિ પુનિ કહિ હરિકથા અનૂપા। ખણ્ડિ સગુન મત અગુન નિરૂપા ॥
તબ મૈં નિર્ગુન મત કર દૂરી। સગુન નિરૂપુઁ કરિ હઠ ભૂરી ॥
ઉત્તર પ્રતિઉત્તર મૈં કીન્હા। મુનિ તન ભે ક્રોધ કે ચીન્હા ॥
સુનુ પ્રભુ બહુત અવગ્યા કિએઁ। ઉપજ ક્રોધ ગ્યાનિન્હ કે હિએઁ ॥
અતિ સઙ્ઘરષન જૌં કર કોઈ। અનલ પ્રગટ ચન્દન તે હોઈ ॥
દો. -બારમ્બાર સકોપ મુનિ કરિ નિરુપન ગ્યાન।
મૈં અપનેં મન બૈઠ તબ કરુઁ બિબિધ અનુમાન ॥ 111(ક) ॥
ક્રોધ કિ દ્વેતબુદ્ધિ બિનુ દ્વૈત કિ બિનુ અગ્યાન।
માયાબસ પરિછિન્ન જડ़ જીવ કિ ઈસ સમાન ॥ 111(ખ) ॥
કબહુઁ કિ દુખ સબ કર હિત તાકેં। તેહિ કિ દરિદ્ર પરસ મનિ જાકેમ્ ॥
પરદ્રોહી કી હોહિં નિસઙ્કા। કામી પુનિ કિ રહહિં અકલઙ્કા ॥
બંસ કિ રહ દ્વિજ અનહિત કીન્હેં। કર્મ કિ હોહિં સ્વરૂપહિ ચીન્હેમ્ ॥
કાહૂ સુમતિ કિ ખલ સઁગ જામી। સુભ ગતિ પાવ કિ પરત્રિય ગામી ॥
ભવ કિ પરહિં પરમાત્મા બિન્દક। સુખી કિ હોહિં કબહુઁ હરિનિન્દક ॥
રાજુ કિ રહિ નીતિ બિનુ જાનેં। અઘ કિ રહહિં હરિચરિત બખાનેમ્ ॥
પાવન જસ કિ પુન્ય બિનુ હોઈ। બિનુ અઘ અજસ કિ પાવિ કોઈ ॥
લાભુ કિ કિછુ હરિ ભગતિ સમાના। જેહિ ગાવહિં શ્રુતિ સન્ત પુરાના ॥
હાનિ કિ જગ એહિ સમ કિછુ ભાઈ। ભજિઅ ન રામહિ નર તનુ પાઈ ॥
અઘ કિ પિસુનતા સમ કછુ આના। ધર્મ કિ દયા સરિસ હરિજાના ॥
એહિ બિધિ અમિતિ જુગુતિ મન ગુનૂઁ। મુનિ ઉપદેસ ન સાદર સુનૂઁ ॥
પુનિ પુનિ સગુન પચ્છ મૈં રોપા। તબ મુનિ બોલેઉ બચન સકોપા ॥
મૂઢ़ પરમ સિખ દેઉઁ ન માનસિ। ઉત્તર પ્રતિઉત્તર બહુ આનસિ ॥
સત્ય બચન બિસ્વાસ ન કરહી। બાયસ ઇવ સબહી તે ડરહી ॥
સઠ સ્વપચ્છ તબ હૃદયઁ બિસાલા। સપદિ હોહિ પચ્છી ચણ્ડાલા ॥
લીન્હ શ્રાપ મૈં સીસ ચઢ़આઈ। નહિં કછુ ભય ન દીનતા આઈ ॥
દો. તુરત ભયુઁ મૈં કાગ તબ પુનિ મુનિ પદ સિરુ નાઇ।
સુમિરિ રામ રઘુબંસ મનિ હરષિત ચલેઉઁ ઉડ़આઇ ॥ 112(ક) ॥
ઉમા જે રામ ચરન રત બિગત કામ મદ ક્રોધ ॥
નિજ પ્રભુમય દેખહિં જગત કેહિ સન કરહિં બિરોધ ॥ 112(ખ) ॥
સુનુ ખગેસ નહિં કછુ રિષિ દૂષન। ઉર પ્રેરક રઘુબંસ બિભૂષન ॥
કૃપાસિન્ધુ મુનિ મતિ કરિ ભોરી। લીન્હિ પ્રેમ પરિચ્છા મોરી ॥
મન બચ ક્રમ મોહિ નિજ જન જાના। મુનિ મતિ પુનિ ફેરી ભગવાના ॥
રિષિ મમ મહત સીલતા દેખી। રામ ચરન બિસ્વાસ બિસેષી ॥
અતિ બિસમય પુનિ પુનિ પછિતાઈ। સાદર મુનિ મોહિ લીન્હ બોલાઈ ॥
મમ પરિતોષ બિબિધ બિધિ કીન્હા। હરષિત રામમન્ત્ર તબ દીન્હા ॥
બાલકરૂપ રામ કર ધ્યાના। કહેઉ મોહિ મુનિ કૃપાનિધાના ॥
સુન્દર સુખદ મિહિ અતિ ભાવા। સો પ્રથમહિં મૈં તુમ્હહિ સુનાવા ॥
મુનિ મોહિ કછુક કાલ તહઁ રાખા। રામચરિતમાનસ તબ ભાષા ॥
સાદર મોહિ યહ કથા સુનાઈ। પુનિ બોલે મુનિ ગિરા સુહાઈ ॥
રામચરિત સર ગુપ્ત સુહાવા। સમ્ભુ પ્રસાદ તાત મૈં પાવા ॥
તોહિ નિજ ભગત રામ કર જાની। તાતે મૈં સબ કહેઉઁ બખાની ॥
રામ ભગતિ જિન્હ કેં ઉર નાહીં। કબહુઁ ન તાત કહિઅ તિન્હ પાહીમ્ ॥
મુનિ મોહિ બિબિધ ભાઁતિ સમુઝાવા। મૈં સપ્રેમ મુનિ પદ સિરુ નાવા ॥
નિજ કર કમલ પરસિ મમ સીસા। હરષિત આસિષ દીન્હ મુનીસા ॥
રામ ભગતિ અબિરલ ઉર તોરેં। બસિહિ સદા પ્રસાદ અબ મોરેમ્ ॥
દો. -સદા રામ પ્રિય હોહુ તુમ્હ સુભ ગુન ભવન અમાન।
કામરૂપ ઇચ્ધામરન ગ્યાન બિરાગ નિધાન ॥ 113(ક) ॥
જેંહિં આશ્રમ તુમ્હ બસબ પુનિ સુમિરત શ્રીભગવન્ત।
બ્યાપિહિ તહઁ ન અબિદ્યા જોજન એક પ્રજન્ત ॥ 113(ખ) ॥
કાલ કર્મ ગુન દોષ સુભ્AU। કછુ દુખ તુમ્હહિ ન બ્યાપિહિ ક્AU ॥
રામ રહસ્ય લલિત બિધિ નાના। ગુપ્ત પ્રગટ ઇતિહાસ પુરાના ॥
બિનુ શ્રમ તુમ્હ જાનબ સબ સોઊ। નિત નવ નેહ રામ પદ હોઊ ॥
જો ઇચ્છા કરિહહુ મન માહીં। હરિ પ્રસાદ કછુ દુર્લભ નાહીમ્ ॥
સુનિ મુનિ આસિષ સુનુ મતિધીરા। બ્રહ્મગિરા ભિ ગગન ગઁભીરા ॥
એવમસ્તુ તવ બચ મુનિ ગ્યાની। યહ મમ ભગત કર્મ મન બાની ॥
સુનિ નભગિરા હરષ મોહિ ભયૂ। પ્રેમ મગન સબ સંસય ગયૂ ॥
કરિ બિનતી મુનિ આયસુ પાઈ। પદ સરોજ પુનિ પુનિ સિરુ નાઈ ॥
હરષ સહિત એહિં આશ્રમ આયુઁ। પ્રભુ પ્રસાદ દુર્લભ બર પાયુઁ ॥
ઇહાઁ બસત મોહિ સુનુ ખગ ઈસા। બીતે કલપ સાત અરુ બીસા ॥
કરુઁ સદા રઘુપતિ ગુન ગાના। સાદર સુનહિં બિહઙ્ગ સુજાના ॥
જબ જબ અવધપુરીં રઘુબીરા। ધરહિં ભગત હિત મનુજ સરીરા ॥
તબ તબ જાઇ રામ પુર રહૂઁ। સિસુલીલા બિલોકિ સુખ લહૂઁ ॥
પુનિ ઉર રાખિ રામ સિસુરૂપા। નિજ આશ્રમ આવુઁ ખગભૂપા ॥
કથા સકલ મૈં તુમ્હહિ સુનાઈ। કાગ દેહ જેહિં કારન પાઈ ॥
કહિઉઁ તાત સબ પ્રસ્ન તુમ્હારી। રામ ભગતિ મહિમા અતિ ભારી ॥
દો. તાતે યહ તન મોહિ પ્રિય ભયુ રામ પદ નેહ।
નિજ પ્રભુ દરસન પાયુઁ ગે સકલ સન્દેહ ॥ 114(ક) ॥
માસપારાયણ, ઉન્તીસવાઁ વિશ્રામ
ભગતિ પચ્છ હઠ કરિ રહેઉઁ દીન્હિ મહારિષિ સાપ।
મુનિ દુર્લભ બર પાયુઁ દેખહુ ભજન પ્રતાપ ॥ 114(ખ) ॥
જે અસિ ભગતિ જાનિ પરિહરહીં। કેવલ ગ્યાન હેતુ શ્રમ કરહીમ્ ॥
તે જડ़ કામધેનુ ગૃહઁ ત્યાગી। ખોજત આકુ ફિરહિં પય લાગી ॥
સુનુ ખગેસ હરિ ભગતિ બિહાઈ। જે સુખ ચાહહિં આન ઉપાઈ ॥
તે સઠ મહાસિન્ધુ બિનુ તરની। પૈરિ પાર ચાહહિં જડ़ કરની ॥
સુનિ ભસુણ્ડિ કે બચન ભવાની। બોલેઉ ગરુડ़ હરષિ મૃદુ બાની ॥
તવ પ્રસાદ પ્રભુ મમ ઉર માહીં। સંસય સોક મોહ ભ્રમ નાહીમ્ ॥
સુનેઉઁ પુનીત રામ ગુન ગ્રામા। તુમ્હરી કૃપાઁ લહેઉઁ બિશ્રામા ॥
એક બાત પ્રભુ પૂઁછુઁ તોહી। કહહુ બુઝાઇ કૃપાનિધિ મોહી ॥
કહહિં સન્ત મુનિ બેદ પુરાના। નહિં કછુ દુર્લભ ગ્યાન સમાના ॥
સોઇ મુનિ તુમ્હ સન કહેઉ ગોસાઈં। નહિં આદરેહુ ભગતિ કી નાઈમ્ ॥
ગ્યાનહિ ભગતિહિ અન્તર કેતા। સકલ કહહુ પ્રભુ કૃપા નિકેતા ॥
સુનિ ઉરગારિ બચન સુખ માના। સાદર બોલેઉ કાગ સુજાના ॥
ભગતિહિ ગ્યાનહિ નહિં કછુ ભેદા। ઉભય હરહિં ભવ સમ્ભવ ખેદા ॥
નાથ મુનીસ કહહિં કછુ અન્તર। સાવધાન સૌ સુનુ બિહઙ્ગબર ॥
ગ્યાન બિરાગ જોગ બિગ્યાના। એ સબ પુરુષ સુનહુ હરિજાના ॥
પુરુષ પ્રતાપ પ્રબલ સબ ભાઁતી। અબલા અબલ સહજ જડ़ જાતી ॥
દો. -પુરુષ ત્યાગિ સક નારિહિ જો બિરક્ત મતિ ધીર ॥
ન તુ કામી બિષયાબસ બિમુખ જો પદ રઘુબીર ॥ 115(ક) ॥
સો. સૌ મુનિ ગ્યાનનિધાન મૃગનયની બિધુ મુખ નિરખિ।
બિબસ હોઇ હરિજાન નારિ બિષ્નુ માયા પ્રગટ ॥ 115(ખ) ॥
ઇહાઁ ન પચ્છપાત કછુ રાખુઁ। બેદ પુરાન સન્ત મત ભાષુઁ ॥
મોહ ન નારિ નારિ કેં રૂપા। પન્નગારિ યહ રીતિ અનૂપા ॥
માયા ભગતિ સુનહુ તુમ્હ દોઊ। નારિ બર્ગ જાનિ સબ કોઊ ॥
પુનિ રઘુબીરહિ ભગતિ પિઆરી। માયા ખલુ નર્તકી બિચારી ॥
ભગતિહિ સાનુકૂલ રઘુરાયા। તાતે તેહિ ડરપતિ અતિ માયા ॥
રામ ભગતિ નિરુપમ નિરુપાધી। બસિ જાસુ ઉર સદા અબાધી ॥
તેહિ બિલોકિ માયા સકુચાઈ। કરિ ન સકિ કછુ નિજ પ્રભુતાઈ ॥
અસ બિચારિ જે મુનિ બિગ્યાની। જાચહીં ભગતિ સકલ સુખ ખાની ॥
દો. યહ રહસ્ય રઘુનાથ કર બેગિ ન જાનિ કોઇ।
જો જાનિ રઘુપતિ કૃપાઁ સપનેહુઁ મોહ ન હોઇ ॥ 116(ક) ॥
ઔરુ ગ્યાન ભગતિ કર ભેદ સુનહુ સુપ્રબીન।
જો સુનિ હોઇ રામ પદ પ્રીતિ સદા અબિછીન ॥ 116(ખ) ॥
સુનહુ તાત યહ અકથ કહાની। સમુઝત બનિ ન જાઇ બખાની ॥
ઈસ્વર અંસ જીવ અબિનાસી। ચેતન અમલ સહજ સુખ રાસી ॥
સો માયાબસ ભયુ ગોસાઈં। બઁધ્યો કીર મરકટ કી નાઈ ॥
જડ़ ચેતનહિ ગ્રન્થિ પરિ ગી। જદપિ મૃષા છૂટત કઠિની ॥
તબ તે જીવ ભયુ સંસારી। છૂટ ન ગ્રન્થિ ન હોઇ સુખારી ॥
શ્રુતિ પુરાન બહુ કહેઉ ઉપાઈ। છૂટ ન અધિક અધિક અરુઝાઈ ॥
જીવ હૃદયઁ તમ મોહ બિસેષી। ગ્રન્થિ છૂટ કિમિ પરિ ન દેખી ॥
અસ સઞ્જોગ ઈસ જબ કરી। તબહુઁ કદાચિત સો નિરુઅરી ॥
સાત્ત્વિક શ્રદ્ધા ધેનુ સુહાઈ। જૌં હરિ કૃપાઁ હૃદયઁ બસ આઈ ॥
જપ તપ બ્રત જમ નિયમ અપારા। જે શ્રુતિ કહ સુભ ધર્મ અચારા ॥
તેઇ તૃન હરિત ચરૈ જબ ગાઈ। ભાવ બચ્છ સિસુ પાઇ પેન્હાઈ ॥
નોઇ નિબૃત્તિ પાત્ર બિસ્વાસા। નિર્મલ મન અહીર નિજ દાસા ॥
પરમ ધર્મમય પય દુહિ ભાઈ। અવટૈ અનલ અકામ બિહાઈ ॥
તોષ મરુત તબ છમાઁ જુડ़આવૈ। ધૃતિ સમ જાવનુ દેઇ જમાવૈ ॥
મુદિતાઁ મથૈં બિચાર મથાની। દમ અધાર રજુ સત્ય સુબાની ॥
તબ મથિ કાઢ़ઇ લેઇ નવનીતા। બિમલ બિરાગ સુભગ સુપુનીતા ॥
દો. જોગ અગિનિ કરિ પ્રગટ તબ કર્મ સુભાસુભ લાઇ।
બુદ્ધિ સિરાવૈં ગ્યાન ઘૃત મમતા મલ જરિ જાઇ ॥ 117(ક) ॥
તબ બિગ્યાનરૂપિનિ બુદ્ધિ બિસદ ઘૃત પાઇ।
ચિત્ત દિઆ ભરિ ધરૈ દૃઢ़ સમતા દિઅટિ બનાઇ ॥ 117(ખ) ॥
તીનિ અવસ્થા તીનિ ગુન તેહિ કપાસ તેં કાઢ़ઇ।
તૂલ તુરીય સઁવારિ પુનિ બાતી કરૈ સુગાઢ़ઇ ॥ 117(ગ) ॥
સો. એહિ બિધિ લેસૈ દીપ તેજ રાસિ બિગ્યાનમય ॥
જાતહિં જાસુ સમીપ જરહિં મદાદિક સલભ સબ ॥ 117(ઘ) ॥
સોહમસ્મિ ઇતિ બૃત્તિ અખણ્ડા। દીપ સિખા સોઇ પરમ પ્રચણ્ડા ॥
આતમ અનુભવ સુખ સુપ્રકાસા। તબ ભવ મૂલ ભેદ ભ્રમ નાસા ॥
પ્રબલ અબિદ્યા કર પરિવારા। મોહ આદિ તમ મિટિ અપારા ॥
તબ સોઇ બુદ્ધિ પાઇ ઉઁજિઆરા। ઉર ગૃહઁ બૈઠિ ગ્રન્થિ નિરુઆરા ॥
છોરન ગ્રન્થિ પાવ જૌં સોઈ। તબ યહ જીવ કૃતારથ હોઈ ॥
છોરત ગ્રન્થિ જાનિ ખગરાયા। બિઘ્ન અનેક કરિ તબ માયા ॥
રિદ્ધિ સિદ્ધિ પ્રેરિ બહુ ભાઈ। બુદ્ધહિ લોભ દિખાવહિં આઈ ॥
કલ બલ છલ કરિ જાહિં સમીપા। અઞ્ચલ બાત બુઝાવહિં દીપા ॥
હોઇ બુદ્ધિ જૌં પરમ સયાની। તિન્હ તન ચિતવ ન અનહિત જાની ॥
જૌં તેહિ બિઘ્ન બુદ્ધિ નહિં બાધી। તૌ બહોરિ સુર કરહિં ઉપાધી ॥
ઇન્દ્રીં દ્વાર ઝરોખા નાના। તહઁ તહઁ સુર બૈઠે કરિ થાના ॥
આવત દેખહિં બિષય બયારી। તે હઠિ દેહી કપાટ ઉઘારી ॥
જબ સો પ્રભઞ્જન ઉર ગૃહઁ જાઈ। તબહિં દીપ બિગ્યાન બુઝાઈ ॥
ગ્રન્થિ ન છૂટિ મિટા સો પ્રકાસા। બુદ્ધિ બિકલ ભિ બિષય બતાસા ॥
ઇન્દ્રિન્હ સુરન્હ ન ગ્યાન સોહાઈ। બિષય ભોગ પર પ્રીતિ સદાઈ ॥
બિષય સમીર બુદ્ધિ કૃત ભોરી। તેહિ બિધિ દીપ કો બાર બહોરી ॥
દો. તબ ફિરિ જીવ બિબિધ બિધિ પાવિ સંસૃતિ ક્લેસ।
હરિ માયા અતિ દુસ્તર તરિ ન જાઇ બિહગેસ ॥ 118(ક) ॥
કહત કઠિન સમુઝત કઠિન સાધન કઠિન બિબેક।
હોઇ ઘુનાચ્છર ન્યાય જૌં પુનિ પ્રત્યૂહ અનેક ॥ 118(ખ) ॥
ગ્યાન પન્થ કૃપાન કૈ ધારા। પરત ખગેસ હોઇ નહિં બારા ॥
જો નિર્બિઘ્ન પન્થ નિર્બહી। સો કૈવલ્ય પરમ પદ લહી ॥
અતિ દુર્લભ કૈવલ્ય પરમ પદ। સન્ત પુરાન નિગમ આગમ બદ ॥
રામ ભજત સોઇ મુકુતિ ગોસાઈ। અનિચ્છિત આવિ બરિઆઈ ॥
જિમિ થલ બિનુ જલ રહિ ન સકાઈ। કોટિ ભાઁતિ કૌ કરૈ ઉપાઈ ॥
તથા મોચ્છ સુખ સુનુ ખગરાઈ। રહિ ન સકિ હરિ ભગતિ બિહાઈ ॥
અસ બિચારિ હરિ ભગત સયાને। મુક્તિ નિરાદર ભગતિ લુભાને ॥
ભગતિ કરત બિનુ જતન પ્રયાસા। સંસૃતિ મૂલ અબિદ્યા નાસા ॥
ભોજન કરિઅ તૃપિતિ હિત લાગી। જિમિ સો અસન પચવૈ જઠરાગી ॥
અસિ હરિભગતિ સુગમ સુખદાઈ। કો અસ મૂઢ़ ન જાહિ સોહાઈ ॥
દો. સેવક સેબ્ય ભાવ બિનુ ભવ ન તરિઅ ઉરગારિ ॥
ભજહુ રામ પદ પઙ્કજ અસ સિદ્ધાન્ત બિચારિ ॥ 119(ક) ॥
જો ચેતન કહઁ જ़ડ़ કરિ જ़ડ़હિ કરિ ચૈતન્ય।
અસ સમર્થ રઘુનાયકહિં ભજહિં જીવ તે ધન્ય ॥ 119(ખ) ॥
કહેઉઁ ગ્યાન સિદ્ધાન્ત બુઝાઈ। સુનહુ ભગતિ મનિ કૈ પ્રભુતાઈ ॥
રામ ભગતિ ચિન્તામનિ સુન્દર। બસિ ગરુડ़ જાકે ઉર અન્તર ॥
પરમ પ્રકાસ રૂપ દિન રાતી। નહિં કછુ ચહિઅ દિઆ ઘૃત બાતી ॥
મોહ દરિદ્ર નિકટ નહિં આવા। લોભ બાત નહિં તાહિ બુઝાવા ॥
પ્રબલ અબિદ્યા તમ મિટિ જાઈ। હારહિં સકલ સલભ સમુદાઈ ॥
ખલ કામાદિ નિકટ નહિં જાહીં। બસિ ભગતિ જાકે ઉર માહીમ્ ॥
ગરલ સુધાસમ અરિ હિત હોઈ। તેહિ મનિ બિનુ સુખ પાવ ન કોઈ ॥
બ્યાપહિં માનસ રોગ ન ભારી। જિન્હ કે બસ સબ જીવ દુખારી ॥
રામ ભગતિ મનિ ઉર બસ જાકેં। દુખ લવલેસ ન સપનેહુઁ તાકેમ્ ॥
ચતુર સિરોમનિ તેઇ જગ માહીં। જે મનિ લાગિ સુજતન કરાહીમ્ ॥
સો મનિ જદપિ પ્રગટ જગ અહી। રામ કૃપા બિનુ નહિં કૌ લહી ॥
સુગમ ઉપાય પાઇબે કેરે। નર હતભાગ્ય દેહિં ભટમેરે ॥
પાવન પર્બત બેદ પુરાના। રામ કથા રુચિરાકર નાના ॥
મર્મી સજ્જન સુમતિ કુદારી। ગ્યાન બિરાગ નયન ઉરગારી ॥
ભાવ સહિત ખોજિ જો પ્રાની। પાવ ભગતિ મનિ સબ સુખ ખાની ॥
મોરેં મન પ્રભુ અસ બિસ્વાસા। રામ તે અધિક રામ કર દાસા ॥
રામ સિન્ધુ ઘન સજ્જન ધીરા। ચન્દન તરુ હરિ સન્ત સમીરા ॥
સબ કર ફલ હરિ ભગતિ સુહાઈ। સો બિનુ સન્ત ન કાહૂઁ પાઈ ॥
અસ બિચારિ જોઇ કર સતસઙ્ગા। રામ ભગતિ તેહિ સુલભ બિહઙ્ગા ॥
દો. બ્રહ્મ પયોનિધિ મન્દર ગ્યાન સન્ત સુર આહિં।
કથા સુધા મથિ કાઢ़હિં ભગતિ મધુરતા જાહિમ્ ॥ 120(ક) ॥
બિરતિ ચર્મ અસિ ગ્યાન મદ લોભ મોહ રિપુ મારિ।
જય પાઇઅ સો હરિ ભગતિ દેખુ ખગેસ બિચારિ ॥ 120(ખ) ॥
પુનિ સપ્રેમ બોલેઉ ખગર્AU। જૌં કૃપાલ મોહિ ઊપર ભ્AU ॥
નાથ મોહિ નિજ સેવક જાની। સપ્ત પ્રસ્ન કહહુ બખાની ॥
પ્રથમહિં કહહુ નાથ મતિધીરા। સબ તે દુર્લભ કવન સરીરા ॥
બડ़ દુખ કવન કવન સુખ ભારી। સૌ સઞ્છેપહિં કહહુ બિચારી ॥
સન્ત અસન્ત મરમ તુમ્હ જાનહુ। તિન્હ કર સહજ સુભાવ બખાનહુ ॥
કવન પુન્ય શ્રુતિ બિદિત બિસાલા। કહહુ કવન અઘ પરમ કરાલા ॥
માનસ રોગ કહહુ સમુઝાઈ। તુમ્હ સર્બગ્ય કૃપા અધિકાઈ ॥
તાત સુનહુ સાદર અતિ પ્રીતી। મૈં સઞ્છેપ કહુઁ યહ નીતી ॥
નર તન સમ નહિં કવનિઉ દેહી। જીવ ચરાચર જાચત તેહી ॥
નરક સ્વર્ગ અપબર્ગ નિસેની। ગ્યાન બિરાગ ભગતિ સુભ દેની ॥
સો તનુ ધરિ હરિ ભજહિં ન જે નર। હોહિં બિષય રત મન્દ મન્દ તર ॥
કાઁચ કિરિચ બદલેં તે લેહી। કર તે ડારિ પરસ મનિ દેહીમ્ ॥
નહિં દરિદ્ર સમ દુખ જગ માહીં। સન્ત મિલન સમ સુખ જગ નાહીમ્ ॥
પર ઉપકાર બચન મન કાયા। સન્ત સહજ સુભાઉ ખગરાયા ॥
સન્ત સહહિં દુખ પરહિત લાગી। પરદુખ હેતુ અસન્ત અભાગી ॥
ભૂર્જ તરૂ સમ સન્ત કૃપાલા। પરહિત નિતિ સહ બિપતિ બિસાલા ॥
સન ઇવ ખલ પર બન્ધન કરી। ખાલ કઢ़આઇ બિપતિ સહિ મરી ॥
ખલ બિનુ સ્વારથ પર અપકારી। અહિ મૂષક ઇવ સુનુ ઉરગારી ॥
પર સમ્પદા બિનાસિ નસાહીં। જિમિ સસિ હતિ હિમ ઉપલ બિલાહીમ્ ॥
દુષ્ટ ઉદય જગ આરતિ હેતૂ। જથા પ્રસિદ્ધ અધમ ગ્રહ કેતૂ ॥
સન્ત ઉદય સન્તત સુખકારી। બિસ્વ સુખદ જિમિ ઇન્દુ તમારી ॥
પરમ ધર્મ શ્રુતિ બિદિત અહિંસા। પર નિન્દા સમ અઘ ન ગરીસા ॥
હર ગુર નિન્દક દાદુર હોઈ। જન્મ સહસ્ર પાવ તન સોઈ ॥
દ્વિજ નિન્દક બહુ નરક ભોગકરિ। જગ જનમિ બાયસ સરીર ધરિ ॥
સુર શ્રુતિ નિન્દક જે અભિમાની। રૌરવ નરક પરહિં તે પ્રાની ॥
હોહિં ઉલૂક સન્ત નિન્દા રત। મોહ નિસા પ્રિય ગ્યાન ભાનુ ગત ॥
સબ કે નિન્દા જે જડ़ કરહીં। તે ચમગાદુર હોઇ અવતરહીમ્ ॥
સુનહુ તાત અબ માનસ રોગા। જિન્હ તે દુખ પાવહિં સબ લોગા ॥
મોહ સકલ બ્યાધિન્હ કર મૂલા। તિન્હ તે પુનિ ઉપજહિં બહુ સૂલા ॥
કામ બાત કફ લોભ અપારા। ક્રોધ પિત્ત નિત છાતી જારા ॥
પ્રીતિ કરહિં જૌં તીનિઉ ભાઈ। ઉપજિ સન્યપાત દુખદાઈ ॥
બિષય મનોરથ દુર્ગમ નાના। તે સબ સૂલ નામ કો જાના ॥
મમતા દાદુ કણ્ડુ ઇરષાઈ। હરષ બિષાદ ગરહ બહુતાઈ ॥
પર સુખ દેખિ જરનિ સોઇ છી। કુષ્ટ દુષ્ટતા મન કુટિલી ॥
અહઙ્કાર અતિ દુખદ ડમરુઆ। દમ્ભ કપટ મદ માન નેહરુઆ ॥
તૃસ્ના ઉદરબૃદ્ધિ અતિ ભારી। ત્રિબિધ ઈષના તરુન તિજારી ॥
જુગ બિધિ જ્વર મત્સર અબિબેકા। કહઁ લાગિ કહૌં કુરોગ અનેકા ॥
દો. એક બ્યાધિ બસ નર મરહિં એ અસાધિ બહુ બ્યાધિ।
પીડ़હિં સન્તત જીવ કહુઁ સો કિમિ લહૈ સમાધિ ॥ 121(ક) ॥
નેમ ધર્મ આચાર તપ ગ્યાન જગ્ય જપ દાન।
ભેષજ પુનિ કોટિન્હ નહિં રોગ જાહિં હરિજાન ॥ 121(ખ) ॥
એહિ બિધિ સકલ જીવ જગ રોગી। સોક હરષ ભય પ્રીતિ બિયોગી ॥
માનક રોગ કછુક મૈં ગાએ। હહિં સબ કેં લખિ બિરલેન્હ પાએ ॥
જાને તે છીજહિં કછુ પાપી। નાસ ન પાવહિં જન પરિતાપી ॥
બિષય કુપથ્ય પાઇ અઙ્કુરે। મુનિહુ હૃદયઁ કા નર બાપુરે ॥
રામ કૃપાઁ નાસહિ સબ રોગા। જૌં એહિ ભાઁતિ બનૈ સંયોગા ॥
સદગુર બૈદ બચન બિસ્વાસા। સઞ્જમ યહ ન બિષય કૈ આસા ॥
રઘુપતિ ભગતિ સજીવન મૂરી। અનૂપાન શ્રદ્ધા મતિ પૂરી ॥
એહિ બિધિ ભલેહિં સો રોગ નસાહીં। નાહિં ત જતન કોટિ નહિં જાહીમ્ ॥
જાનિઅ તબ મન બિરુજ ગોસાઁઈ। જબ ઉર બલ બિરાગ અધિકાઈ ॥
સુમતિ છુધા બાઢ़ઇ નિત ની। બિષય આસ દુર્બલતા ગી ॥
બિમલ ગ્યાન જલ જબ સો નહાઈ। તબ રહ રામ ભગતિ ઉર છાઈ ॥
સિવ અજ સુક સનકાદિક નારદ। જે મુનિ બ્રહ્મ બિચાર બિસારદ ॥
સબ કર મત ખગનાયક એહા। કરિઅ રામ પદ પઙ્કજ નેહા ॥
શ્રુતિ પુરાન સબ ગ્રન્થ કહાહીં। રઘુપતિ ભગતિ બિના સુખ નાહીમ્ ॥
કમઠ પીઠ જામહિં બરુ બારા। બન્ધ્યા સુત બરુ કાહુહિ મારા ॥
ફૂલહિં નભ બરુ બહુબિધિ ફૂલા। જીવ ન લહ સુખ હરિ પ્રતિકૂલા ॥
તૃષા જાઇ બરુ મૃગજલ પાના। બરુ જામહિં સસ સીસ બિષાના ॥
અન્ધકારુ બરુ રબિહિ નસાવૈ। રામ બિમુખ ન જીવ સુખ પાવૈ ॥
હિમ તે અનલ પ્રગટ બરુ હોઈ। બિમુખ રામ સુખ પાવ ન કોઈ ॥
દો0=બારિ મથેં ઘૃત હોઇ બરુ સિકતા તે બરુ તેલ।
બિનુ હરિ ભજન ન ભવ તરિઅ યહ સિદ્ધાન્ત અપેલ ॥ 122(ક) ॥
મસકહિ કરિ બિંરઞ્ચિ પ્રભુ અજહિ મસક તે હીન।
અસ બિચારિ તજિ સંસય રામહિ ભજહિં પ્રબીન ॥ 122(ખ) ॥
શ્લોક- વિનિચ્શ્રિતં વદામિ તે ન અન્યથા વચાંસિ મે।
હરિં નરા ભજન્તિ યેઽતિદુસ્તરં તરન્તિ તે ॥ 122(ગ) ॥
કહેઉઁ નાથ હરિ ચરિત અનૂપા। બ્યાસ સમાસ સ્વમતિ અનુરુપા ॥
શ્રુતિ સિદ્ધાન્ત ઇહિ ઉરગારી। રામ ભજિઅ સબ કાજ બિસારી ॥
પ્રભુ રઘુપતિ તજિ સેઇઅ કાહી। મોહિ સે સઠ પર મમતા જાહી ॥
તુમ્હ બિગ્યાનરૂપ નહિં મોહા। નાથ કીન્હિ મો પર અતિ છોહા ॥
પૂછિહુઁ રામ કથા અતિ પાવનિ। સુક સનકાદિ સમ્ભુ મન ભાવનિ ॥
સત સઙ્ગતિ દુર્લભ સંસારા। નિમિષ દણ્ડ ભરિ એકુ બારા ॥
દેખુ ગરુડ़ નિજ હૃદયઁ બિચારી। મૈં રઘુબીર ભજન અધિકારી ॥
સકુનાધમ સબ ભાઁતિ અપાવન। પ્રભુ મોહિ કીન્હ બિદિત જગ પાવન ॥
દો. આજુ ધન્ય મૈં ધન્ય અતિ જદ્યપિ સબ બિધિ હીન।
નિજ જન જાનિ રામ મોહિ સન્ત સમાગમ દીન ॥ 123(ક) ॥
નાથ જથામતિ ભાષેઉઁ રાખેઉઁ નહિં કછુ ગોઇ।
ચરિત સિન્ધુ રઘુનાયક થાહ કિ પાવિ કોઇ ॥ 123 ॥
સુમિરિ રામ કે ગુન ગન નાના। પુનિ પુનિ હરષ ભુસુણ્ડિ સુજાના ॥
મહિમા નિગમ નેતિ કરિ ગાઈ। અતુલિત બલ પ્રતાપ પ્રભુતાઈ ॥
સિવ અજ પૂજ્ય ચરન રઘુરાઈ। મો પર કૃપા પરમ મૃદુલાઈ ॥
અસ સુભાઉ કહુઁ સુનુઁ ન દેખુઁ। કેહિ ખગેસ રઘુપતિ સમ લેખુઁ ॥
સાધક સિદ્ધ બિમુક્ત ઉદાસી। કબિ કોબિદ કૃતગ્ય સન્ન્યાસી ॥
જોગી સૂર સુતાપસ ગ્યાની। ધર્મ નિરત પણ્ડિત બિગ્યાની ॥
તરહિં ન બિનુ સીઁ મમ સ્વામી। રામ નમામિ નમામિ નમામી ॥
સરન ગેઁ મો સે અઘ રાસી। હોહિં સુદ્ધ નમામિ અબિનાસી ॥
દો. જાસુ નામ ભવ ભેષજ હરન ઘોર ત્રય સૂલ।
સો કૃપાલુ મોહિ તો પર સદા રહુ અનુકૂલ ॥ 124(ક) ॥
સુનિ ભુસુણ્ડિ કે બચન સુભ દેખિ રામ પદ નેહ।
બોલેઉ પ્રેમ સહિત ગિરા ગરુડ़ બિગત સન્દેહ ॥ 124(ખ) ॥
મૈ કૃત્કૃત્ય ભયુઁ તવ બાની। સુનિ રઘુબીર ભગતિ રસ સાની ॥
રામ ચરન નૂતન રતિ ભી। માયા જનિત બિપતિ સબ ગી ॥
મોહ જલધિ બોહિત તુમ્હ ભે। મો કહઁ નાથ બિબિધ સુખ દે ॥
મો પહિં હોઇ ન પ્રતિ ઉપકારા। બન્દુઁ તવ પદ બારહિં બારા ॥
પૂરન કામ રામ અનુરાગી। તુમ્હ સમ તાત ન કૌ બડ़ભાગી ॥
સન્ત બિટપ સરિતા ગિરિ ધરની। પર હિત હેતુ સબન્હ કૈ કરની ॥
સન્ત હૃદય નવનીત સમાના। કહા કબિન્હ પરિ કહૈ ન જાના ॥
નિજ પરિતાપ દ્રવિ નવનીતા। પર દુખ દ્રવહિં સન્ત સુપુનીતા ॥
જીવન જન્મ સુફલ મમ ભયૂ। તવ પ્રસાદ સંસય સબ ગયૂ ॥
જાનેહુ સદા મોહિ નિજ કિઙ્કર। પુનિ પુનિ ઉમા કહિ બિહઙ્ગબર ॥
દો. તાસુ ચરન સિરુ નાઇ કરિ પ્રેમ સહિત મતિધીર।
ગયુ ગરુડ़ બૈકુણ્ઠ તબ હૃદયઁ રાખિ રઘુબીર ॥ 125(ક) ॥
ગિરિજા સન્ત સમાગમ સમ ન લાભ કછુ આન।
બિનુ હરિ કૃપા ન હોઇ સો ગાવહિં બેદ પુરાન ॥ 125(ખ) ॥
કહેઉઁ પરમ પુનીત ઇતિહાસા। સુનત શ્રવન છૂટહિં ભવ પાસા ॥
પ્રનત કલ્પતરુ કરુના પુઞ્જા। ઉપજિ પ્રીતિ રામ પદ કઞ્જા ॥
મન ક્રમ બચન જનિત અઘ જાઈ। સુનહિં જે કથા શ્રવન મન લાઈ ॥
તીર્થાટન સાધન સમુદાઈ। જોગ બિરાગ ગ્યાન નિપુનાઈ ॥
નાના કર્મ ધર્મ બ્રત દાના। સઞ્જમ દમ જપ તપ મખ નાના ॥
ભૂત દયા દ્વિજ ગુર સેવકાઈ। બિદ્યા બિનય બિબેક બડ़આઈ ॥
જહઁ લગિ સાધન બેદ બખાની। સબ કર ફલ હરિ ભગતિ ભવાની ॥
સો રઘુનાથ ભગતિ શ્રુતિ ગાઈ। રામ કૃપાઁ કાહૂઁ એક પાઈ ॥
દો. મુનિ દુર્લભ હરિ ભગતિ નર પાવહિં બિનહિં પ્રયાસ।
જે યહ કથા નિરન્તર સુનહિં માનિ બિસ્વાસ ॥ 126 ॥
સોઇ સર્બગ્ય ગુની સોઇ ગ્યાતા। સોઇ મહિ મણ્ડિત પણ્ડિત દાતા ॥
ધર્મ પરાયન સોઇ કુલ ત્રાતા। રામ ચરન જા કર મન રાતા ॥
નીતિ નિપુન સોઇ પરમ સયાના। શ્રુતિ સિદ્ધાન્ત નીક તેહિં જાના ॥
સોઇ કબિ કોબિદ સોઇ રનધીરા। જો છલ છાડ़ઇ ભજિ રઘુબીરા ॥
ધન્ય દેસ સો જહઁ સુરસરી। ધન્ય નારિ પતિબ્રત અનુસરી ॥
ધન્ય સો ભૂપુ નીતિ જો કરી। ધન્ય સો દ્વિજ નિજ ધર્મ ન ટરી ॥
સો ધન ધન્ય પ્રથમ ગતિ જાકી। ધન્ય પુન્ય રત મતિ સોઇ પાકી ॥
ધન્ય ઘરી સોઇ જબ સતસઙ્ગા। ધન્ય જન્મ દ્વિજ ભગતિ અભઙ્ગા ॥
દો. સો કુલ ધન્ય ઉમા સુનુ જગત પૂજ્ય સુપુનીત।
શ્રીરઘુબીર પરાયન જેહિં નર ઉપજ બિનીત ॥ 127 ॥
મતિ અનુરૂપ કથા મૈં ભાષી। જદ્યપિ પ્રથમ ગુપ્ત કરિ રાખી ॥
તવ મન પ્રીતિ દેખિ અધિકાઈ। તબ મૈં રઘુપતિ કથા સુનાઈ ॥
યહ ન કહિઅ સઠહી હઠસીલહિ। જો મન લાઇ ન સુન હરિ લીલહિ ॥
કહિઅ ન લોભિહિ ક્રોધહિ કામિહિ। જો ન ભજિ સચરાચર સ્વામિહિ ॥
દ્વિજ દ્રોહિહિ ન સુનાઇઅ કબહૂઁ। સુરપતિ સરિસ હોઇ નૃપ જબહૂઁ ॥
રામ કથા કે તેઇ અધિકારી। જિન્હ કેં સતસઙ્ગતિ અતિ પ્યારી ॥
ગુર પદ પ્રીતિ નીતિ રત જેઈ। દ્વિજ સેવક અધિકારી તેઈ ॥
તા કહઁ યહ બિસેષ સુખદાઈ। જાહિ પ્રાનપ્રિય શ્રીરઘુરાઈ ॥
દો. રામ ચરન રતિ જો ચહ અથવા પદ નિર્બાન।
ભાવ સહિત સો યહ કથા કરુ શ્રવન પુટ પાન ॥ 128 ॥
રામ કથા ગિરિજા મૈં બરની। કલિ મલ સમનિ મનોમલ હરની ॥
સંસૃતિ રોગ સજીવન મૂરી। રામ કથા ગાવહિં શ્રુતિ સૂરી ॥
એહિ મહઁ રુચિર સપ્ત સોપાના। રઘુપતિ ભગતિ કેર પન્થાના ॥
અતિ હરિ કૃપા જાહિ પર હોઈ। પાઉઁ દેઇ એહિં મારગ સોઈ ॥
મન કામના સિદ્ધિ નર પાવા। જે યહ કથા કપટ તજિ ગાવા ॥
કહહિં સુનહિં અનુમોદન કરહીં। તે ગોપદ ઇવ ભવનિધિ તરહીમ્ ॥
સુનિ સબ કથા હૃદયઁ અતિ ભાઈ। ગિરિજા બોલી ગિરા સુહાઈ ॥
નાથ કૃપાઁ મમ ગત સન્દેહા। રામ ચરન ઉપજેઉ નવ નેહા ॥
દો. મૈં કૃતકૃત્ય ભિઉઁ અબ તવ પ્રસાદ બિસ્વેસ।
ઉપજી રામ ભગતિ દૃઢ़ બીતે સકલ કલેસ ॥ 129 ॥
યહ સુભ સમ્ભુ ઉમા સમ્બાદા। સુખ સમ્પાદન સમન બિષાદા ॥
ભવ ભઞ્જન ગઞ્જન સન્દેહા। જન રઞ્જન સજ્જન પ્રિય એહા ॥
રામ ઉપાસક જે જગ માહીં। એહિ સમ પ્રિય તિન્હ કે કછુ નાહીમ્ ॥
રઘુપતિ કૃપાઁ જથામતિ ગાવા। મૈં યહ પાવન ચરિત સુહાવા ॥
એહિં કલિકાલ ન સાધન દૂજા। જોગ જગ્ય જપ તપ બ્રત પૂજા ॥
રામહિ સુમિરિઅ ગાઇઅ રામહિ। સન્તત સુનિઅ રામ ગુન ગ્રામહિ ॥
જાસુ પતિત પાવન બડ़ બાના। ગાવહિં કબિ શ્રુતિ સન્ત પુરાના ॥
તાહિ ભજહિ મન તજિ કુટિલાઈ। રામ ભજેં ગતિ કેહિં નહિં પાઈ ॥
છં. પાઈ ન કેહિં ગતિ પતિત પાવન રામ ભજિ સુનુ સઠ મના।
ગનિકા અજામિલ બ્યાધ ગીધ ગજાદિ ખલ તારે ઘના ॥
આભીર જમન કિરાત ખસ સ્વપચાદિ અતિ અઘરૂપ જે।
કહિ નામ બારક તેપિ પાવન હોહિં રામ નમામિ તે ॥ 1 ॥
રઘુબંસ ભૂષન ચરિત યહ નર કહહિં સુનહિં જે ગાવહીં।
કલિ મલ મનોમલ ધોઇ બિનુ શ્રમ રામ ધામ સિધાવહીમ્ ॥
સત પઞ્ચ ચૌપાઈં મનોહર જાનિ જો નર ઉર ધરૈ।
દારુન અબિદ્યા પઞ્ચ જનિત બિકાર શ્રીરઘુબર હરૈ ॥ 2 ॥
સુન્દર સુજાન કૃપા નિધાન અનાથ પર કર પ્રીતિ જો।
સો એક રામ અકામ હિત નિર્બાનપ્રદ સમ આન કો ॥
જાકી કૃપા લવલેસ તે મતિમન્દ તુલસીદાસહૂઁ।
પાયો પરમ બિશ્રામુ રામ સમાન પ્રભુ નાહીં કહૂઁ ॥ 3 ॥
દો. મો સમ દીન ન દીન હિત તુમ્હ સમાન રઘુબીર।
અસ બિચારિ રઘુબંસ મનિ હરહુ બિષમ ભવ ભીર ॥ 130(ક) ॥
કામિહિ નારિ પિઆરિ જિમિ લોભહિ પ્રિય જિમિ દામ।
તિમિ રઘુનાથ નિરન્તર પ્રિય લાગહુ મોહિ રામ ॥ 130(ખ) ॥
શ્લોક-યત્પૂર્વ પ્રભુણા કૃતં સુકવિના શ્રીશમ્ભુના દુર્ગમં
શ્રીમદ્રામપદાબ્જભક્તિમનિશં પ્રાપ્ત્યૈ તુ રામાયણમ્।
મત્વા તદ્રઘુનાથમનિરતં સ્વાન્તસ્તમઃશાન્તયે
ભાષાબદ્ધમિદં ચકાર તુલસીદાસસ્તથા માનસમ્ ॥ 1 ॥
પુણ્યં પાપહરં સદા શિવકરં વિજ્ઞાનભક્તિપ્રદં
માયામોહમલાપહં સુવિમલં પ્રેમામ્બુપૂરં શુભમ્।
શ્રીમદ્રામચરિત્રમાનસમિદં ભક્ત્યાવગાહન્તિ યે
તે સંસારપતઙ્ગઘોરકિરણૈર્દહ્યન્તિ નો માનવાઃ ॥ 2 ॥
માસપારાયણ, તીસવાઁ વિશ્રામ
નવાન્હપારાયણ, નવાઁ વિશ્રામ
---------
ઇતિ શ્રીમદ્રામચરિતમાનસે સકલકલિકલુષવિધ્વંસને
સપ્તમઃ સોપાનઃ સમાપ્તઃ।
(ઉત્તરકાણ્ડ સમાપ્ત)
--------
આરતિ શ્રીરામાયનજી કી। કીરતિ કલિત લલિત સિય પી કી ॥
ગાવત બ્રહ્માદિક મુનિ નારદ। બાલમીક બિગ્યાન બિસારદ।
સુક સનકાદિ સેષ અરુ સારદ। બરનિ પવનસુત કીરતિ નીકી ॥ 1 ॥
ગાવત બેદ પુરાન અષ્ટદસ। છો સાસ્ત્ર સબ ગ્રન્થન કો રસ।
મુનિ જન ધન સન્તન કો સરબસ। સાર અંસ સમ્મત સબહી કી ॥ 2 ॥
ગાવત સન્તત સમ્ભુ ભવાની। અરુ ઘટસમ્ભવ મુનિ બિગ્યાની।
બ્યાસ આદિ કબિબર્જ બખાની। કાગભુસુણ્ડિ ગરુડ કે હી કી ॥ 3 ॥
કલિમલ હરનિ બિષય રસ ફીકી। સુભગ સિઙ્ગાર મુક્તિ જુબતી કી।
દલન રોગ ભવ મૂરિ અમી કી। તાત માત સબ બિધિ તુલસી કી ॥ 4 ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrī gaṇeśāya namaḥ
śrījānakīvallabho vijayate
śrīrāmacaritamānasa
saptama sopāna (uttarakāṇḍa)
kekīkaṇṭhābhanīlaṃ suravaravilasadviprapādābjacihnaṃ
śobhāḍhyaṃ pītavastraṃ sarasijanayanaṃ sarvadā suprasannam|
pāṇau nārācacāpaṃ kapinikarayutaṃ bandhunā sevyamānaṃ
naumīḍyaṃ jānakīśaṃ raghuvaramaniśaṃ puṣpakārūḍharāmam || 1 ||
kosalendrapadakañjamañjulau komalāvajamaheśavanditau|
jānakīkarasarojalālitau cintakasya manabhṛṅgasaḍginau || 2 ||
kundindudaragaurasundaraṃ ambikāpatimabhīṣṭasiddhidam|
kāruṇīkakalakañjalocanaṃ naumi śaṅkaramanaṅgamocanam || 3 ||
do. rahā eka dina avadhi kara ati ārata pura loga|
jaha~ taha~ socahiṃ nāri nara kṛsa tana rāma biyoga ||
saguna hohiṃ sundara sakala mana prasanna saba kera|
prabhu āgavana janāva janu nagara ramya cahu~ phera ||
kausalyādi mātu saba mana ananda asa hoi|
āyu prabhu śrī anuja juta kahana cahata aba koi ||
bharata nayana bhuja dacchina pharakata bārahiṃ bāra|
jāni saguna mana haraṣa ati lāge karana bicāra ||
raheu eka dina avadhi adhārā| samujhata mana dukha bhayu apārā ||
kārana kavana nātha nahiṃ āyu| jāni kuṭila kidhauṃ mohi bisarāyu ||
ahaha dhanya lachimana baḍa़bhāgī| rāma padārabindu anurāgī ||
kapaṭī kuṭila mohi prabhu cīnhā| tāte nātha saṅga nahiṃ līnhā ||
jauṃ karanī samujhai prabhu morī| nahiṃ nistāra kalapa sata korī ||
jana avaguna prabhu māna na kAU| dīna bandhu ati mṛdula subhAU ||
mori jiya~ bharosa dṛḍha़ soī| milihahiṃ rāma saguna subha hoī ||
bīteṃ avadhi rahahi jauṃ prānā| adhama kavana jaga mohi samānā ||
do. rāma biraha sāgara maha~ bharata magana mana hota|
bipra rūpa dhari pavana suta āi gayu janu pota || 1(ka) ||
baiṭhi dekhi kusāsana jaṭā mukuṭa kṛsa gāta|
rāma rāma raghupati japata stravata nayana jalajāta || 1(kha) ||
dekhata hanūmāna ati haraṣeu| pulaka gāta locana jala baraṣeu ||
mana maha~ bahuta bhā~ti sukha mānī| boleu śravana sudhā sama bānī ||
jāsu biraha~ socahu dina rātī| raṭahu nirantara guna gana pā~tī ||
raghukula tilaka sujana sukhadātā| āyu kusala deva muni trātā ||
ripu rana jīti sujasa sura gāvata| sītā sahita anuja prabhu āvata ||
sunata bacana bisare saba dūkhā| tṛṣāvanta jimi pāi piyūṣā ||
ko tumha tāta kahā~ te āe| mohi parama priya bacana sunāe ||
māruta suta maiṃ kapi hanumānā| nāmu mora sunu kṛpānidhānā ||
dīnabandhu raghupati kara kiṅkara| sunata bharata bheṇṭeu uṭhi sādara ||
milata prema nahiṃ hṛdaya~ samātā| nayana stravata jala pulakita gātā ||
kapi tava darasa sakala dukha bīte| mile āju mohi rāma pirīte ||
bāra bāra būjhī kusalātā| to kahu~ deu~ kāha sunu bhrātā ||
ehi sandesa sarisa jaga māhīṃ| kari bicāra dekheu~ kachu nāhīm ||
nāhina tāta urina maiṃ tohī| aba prabhu carita sunāvahu mohī ||
taba hanumanta nāi pada māthā| kahe sakala raghupati guna gāthā ||
kahu kapi kabahu~ kṛpāla gosāīṃ| sumirahiṃ mohi dāsa kī nāīm ||
chaṃ. nija dāsa jyoṃ raghubaṃsabhūṣana kabahu~ mama sumirana kar yo|
suni bharata bacana binīta ati kapi pulakita tana carananhi par yo ||
raghubīra nija mukha jāsu guna gana kahata aga jaga nātha jo|
kāhe na hoi binīta parama punīta sadaguna sindhu so ||
do. rāma prāna priya nātha tumha satya bacana mama tāta|
puni puni milata bharata suni haraṣa na hṛdaya~ samāta || 2(ka) ||
so. bharata carana siru nāi turita gayu kapi rāma pahiṃ|
kahī kusala saba jāi haraṣi caleu prabhu jāna caḍha़i || 2(kha) ||
haraṣi bharata kosalapura āe| samācāra saba gurahi sunāe ||
puni mandira maha~ bāta janāī| āvata nagara kusala raghurāī ||
sunata sakala jananīṃ uṭhi dhāīṃ| kahi prabhu kusala bharata samujhāī ||
samācāra purabāsiṃha pāe| nara aru nāri haraṣi saba dhāe ||
dadhi durbā rocana phala phūlā| nava tulasī dala maṅgala mūlā ||
bhari bhari hema thāra bhāminī| gāvata caliṃ sindhu sindhuragāminī ||
je jaisehiṃ taisehiṃ uṭi dhāvahiṃ| bāla bṛddha kaha~ saṅga na lāvahim ||
eka ekanha kaha~ būjhahiṃ bhāī| tumha dekhe dayāla raghurāī ||
avadhapurī prabhu āvata jānī| bhī sakala sobhā kai khānī ||
bahi suhāvana tribidha samīrā| bhi sarajū ati nirmala nīrā ||
do. haraṣita gura parijana anuja bhūsura bṛnda sameta|
cale bharata mana prema ati sanmukha kṛpāniketa || 3(ka) ||
bahutaka caḍha़ī aṭārinha nirakhahiṃ gagana bimāna|
dekhi madhura sura haraṣita karahiṃ sumaṅgala gāna || 3(kha) ||
rākā sasi raghupati pura sindhu dekhi haraṣāna|
baḍha़yo kolāhala karata janu nāri taraṅga samāna || 3(ga) ||
ihā~ bhānukula kamala divākara| kapinha dekhāvata nagara manohara ||
sunu kapīsa aṅgada laṅkesā| pāvana purī rucira yaha desā ||
jadyapi saba baikuṇṭha bakhānā| beda purāna bidita jagu jānā ||
avadhapurī sama priya nahiṃ soū| yaha prasaṅga jāni kau koū ||
janmabhūmi mama purī suhāvani| uttara disi baha sarajū pāvani ||
jā majjana te binahiṃ prayāsā| mama samīpa nara pāvahiṃ bāsā ||
ati priya mohi ihā~ ke bāsī| mama dhāmadā purī sukha rāsī ||
haraṣe saba kapi suni prabhu bānī| dhanya avadha jo rāma bakhānī ||
do. āvata dekhi loga saba kṛpāsindhu bhagavāna|
nagara nikaṭa prabhu prereu utareu bhūmi bimāna || 4(ka) ||
utari kaheu prabhu puṣpakahi tumha kubera pahiṃ jāhu|
prerita rāma caleu so haraṣu birahu ati tāhu || 4(kha) ||
āe bharata saṅga saba logā| kṛsa tana śrīraghubīra biyogā ||
bāmadeva basiṣṭha munināyaka| dekhe prabhu mahi dhari dhanu sāyaka ||
dhāi dhare gura carana saroruha| anuja sahita ati pulaka tanoruha ||
bheṇṭi kusala būjhī munirāyā| hamareṃ kusala tumhārihiṃ dāyā ||
sakala dvijanha mili nāyu māthā| dharma dhurandhara raghukulanāthā ||
gahe bharata puni prabhu pada paṅkaja| namata jinhahi sura muni saṅkara aja ||
pare bhūmi nahiṃ uṭhata uṭhāe| bara kari kṛpāsindhu ura lāe ||
syāmala gāta roma bhe ṭhāḍha़e| nava rājīva nayana jala bāḍha़e ||
chaṃ. rājīva locana stravata jala tana lalita pulakāvali banī|
ati prema hṛdaya~ lagāi anujahi mile prabhu tribhuana dhanī ||
prabhu milata anujahi soha mo pahiṃ jāti nahiṃ upamā kahī|
janu prema aru siṅgāra tanu dhari mile bara suṣamā lahī || 1 ||
būjhata kṛpānidhi kusala bharatahi bacana begi na āvī|
sunu sivā so sukha bacana mana te bhinna jāna jo pāvī ||
aba kusala kausalanātha ārata jāni jana darasana diyo|
būḍa़ta biraha bārīsa kṛpānidhāna mohi kara gahi liyo || 2 ||
do. puni prabhu haraṣi satruhana bheṇṭe hṛdaya~ lagāi|
lachimana bharata mile taba parama prema dau bhāi || 5 ||
bharatānuja lachimana puni bheṇṭe| dusaha biraha sambhava dukha meṭe ||
sītā carana bharata siru nāvā| anuja sameta parama sukha pāvā ||
prabhu biloki haraṣe purabāsī| janita biyoga bipati saba nāsī ||
premātura saba loga nihārī| kautuka kīnha kṛpāla kharārī ||
amita rūpa pragaṭe tehi kālā| jathājoga mile sabahi kṛpālā ||
kṛpādṛṣṭi raghubīra bilokī| kie sakala nara nāri bisokī ||
chana mahiṃ sabahi mile bhagavānā| umā marama yaha kāhu~ na jānā ||
ehi bidhi sabahi sukhī kari rāmā| āgeṃ cale sīla guna dhāmā ||
kausalyādi mātu saba dhāī| nirakhi baccha janu dhenu lavāī ||
chaṃ. janu dhenu bālaka baccha taji gṛha~ carana bana parabasa gīṃ|
dina anta pura rukha stravata thana huṅkāra kari dhāvata bhī ||
ati prema saba mātu bheṭīṃ bacana mṛdu bahubidhi kahe|
gi biṣama biyoga bhava tinha haraṣa sukha aganita lahe ||
do. bheṭeu tanaya sumitrā~ rāma carana rati jāni|
rāmahi milata kaikeī hṛdaya~ bahuta sakucāni || 6(ka) ||
lachimana saba mātanha mili haraṣe āsiṣa pāi|
kaikei kaha~ puni puni mile mana kara chobhu na jāi || 6 ||
sāsunha sabani milī baidehī| carananhi lāgi haraṣu ati tehī ||
dehiṃ asīsa būjhi kusalātā| hoi acala tumhāra ahivātā ||
saba raghupati mukha kamala bilokahiṃ| maṅgala jāni nayana jala rokahim ||
kanaka thāra ārati utārahiṃ| bāra bāra prabhu gāta nihārahim ||
nānā bhā~ti nichāvari karahīṃ| paramānanda haraṣa ura bharahīm ||
kausalyā puni puni raghubīrahi| citavati kṛpāsindhu ranadhīrahi ||
hṛdaya~ bicārati bārahiṃ bārā| kavana bhā~ti laṅkāpati mārā ||
ati sukumāra jugala mere bāre| nisicara subhaṭa mahābala bhāre ||
do. lachimana aru sītā sahita prabhuhi bilokati mātu|
paramānanda magana mana puni puni pulakita gātu || 7 ||
laṅkāpati kapīsa nala nīlā| jāmavanta aṅgada subhasīlā ||
hanumadādi saba bānara bīrā| dhare manohara manuja sarīrā ||
bharata saneha sīla brata nemā| sādara saba baranahiṃ ati premā ||
dekhi nagarabāsiṃha kai rītī| sakala sarāhahi prabhu pada prītī ||
puni raghupati saba sakhā bolāe| muni pada lāgahu sakala sikhāe ||
gura basiṣṭa kulapūjya hamāre| inha kī kṛpā~ danuja rana māre ||
e saba sakhā sunahu muni mere| bhe samara sāgara kaha~ bere ||
mama hita lāgi janma inha hāre| bharatahu te mohi adhika piāre ||
suni prabhu bacana magana saba bhe| nimiṣa nimiṣa upajata sukha ne ||
do. kausalyā ke carananhi puni tinha nāyu mātha ||
āsiṣa dīnhe haraṣi tumha priya mama jimi raghunātha || 8(ka) ||
sumana bṛṣṭi nabha saṅkula bhavana cale sukhakanda|
caḍha़ī aṭārinha dekhahiṃ nagara nāri nara bṛnda || 8(kha) ||
kañcana kalasa bicitra sa~vāre| sabahiṃ dhare saji nija nija dvāre ||
bandanavāra patākā ketū| sabanhi banāe maṅgala hetū ||
bīthīṃ sakala sugandha siñcāī| gajamani raci bahu cauka purāī ||
nānā bhā~ti sumaṅgala sāje| haraṣi nagara nisāna bahu bāje ||
jaha~ taha~ nāri nichāvara karahīṃ| dehiṃ asīsa haraṣa ura bharahīm ||
kañcana thāra āratī nānā| jubatī sajeṃ karahiṃ subha gānā ||
karahiṃ āratī āratihara keṃ| raghukula kamala bipina dinakara kem ||
pura sobhā sampati kalyānā| nigama seṣa sāradā bakhānā ||
teu yaha carita dekhi ṭhagi rahahīṃ| umā tāsu guna nara kimi kahahīm ||
do. nāri kumudinīṃ avadha sara raghupati biraha dinesa|
asta bhe~ bigasata bhīṃ nirakhi rāma rākesa || 9(ka) ||
hohiṃ saguna subha bibidha bidhi bājahiṃ gagana nisāna|
pura nara nāri sanātha kari bhavana cale bhagavāna || 9(kha) ||
prabhu jānī kaikeī lajānī| prathama tāsu gṛha ge bhavānī ||
tāhi prabodhi bahuta sukha dīnhā| puni nija bhavana gavana hari kīnhā ||
kṛpāsindhu jaba mandira ge| pura nara nāri sukhī saba bhe ||
gura basiṣṭa dvija lie bulāī| āju sugharī sudina samudāī ||
saba dvija dehu haraṣi anusāsana| rāmacandra baiṭhahiṃ siṅghāsana ||
muni basiṣṭa ke bacana suhāe| sunata sakala bipranha ati bhāe ||
kahahiṃ bacana mṛdu bipra anekā| jaga abhirāma rāma abhiṣekā ||
aba munibara bilamba nahiṃ kīje| mahārāja kaha~ tilaka karījai ||
do. taba muni kaheu sumantra sana sunata caleu haraṣāi|
ratha aneka bahu bāji gaja turata sa~vāre jāi || 10(ka) ||
jaha~ taha~ dhāvana paṭhi puni maṅgala drabya magāi|
haraṣa sameta basiṣṭa pada puni siru nāyu āi || 10(kha) ||
navānhapārāyaṇa, āṭhavā~ viśrāma
avadhapurī ati rucira banāī| devanha sumana bṛṣṭi jhari lāī ||
rāma kahā sevakanha bulāī| prathama sakhanha anhavāvahu jāī ||
sunata bacana jaha~ taha~ jana dhāe| sugrīvādi turata anhavāe ||
puni karunānidhi bharatu ha~kāre| nija kara rāma jaṭā niruāre ||
anhavāe prabhu tīniu bhāī| bhagata bachala kṛpāla raghurāī ||
bharata bhāgya prabhu komalatāī| seṣa koṭi sata sakahiṃ na gāī ||
puni nija jaṭā rāma bibarāe| gura anusāsana māgi nahāe ||
kari majjana prabhu bhūṣana sāje| aṅga anaṅga dekhi sata lāje ||
do. sāsunha sādara jānakihi majjana turata karāi|
dibya basana bara bhūṣana a~ga a~ga saje banāi || 11(ka) ||
rāma bāma disi sobhati ramā rūpa guna khāni|
dekhi mātu saba haraṣīṃ janma suphala nija jāni || 11(kha) ||
sunu khagesa tehi avasara brahmā siva muni bṛnda|
caḍha़i bimāna āe saba sura dekhana sukhakanda || 11(ga) ||
prabhu biloki muni mana anurāgā| turata dibya siṅghāsana māgā ||
rabi sama teja so barani na jāī| baiṭhe rāma dvijanha siru nāī ||
janakasutā sameta raghurāī| pekhi praharaṣe muni samudāī ||
beda mantra taba dvijanha ucāre| nabha sura muni jaya jayati pukāre ||
prathama tilaka basiṣṭa muni kīnhā| puni saba bipranha āyasu dīnhā ||
suta biloki haraṣīṃ mahatārī| bāra bāra āratī utārī ||
bipranha dāna bibidha bidhi dīnhe| jācaka sakala ajācaka kīnhe ||
siṅghāsana para tribhuana sāī| dekhi suranha dundubhīṃ bajāīm ||
chaṃ. nabha dundubhīṃ bājahiṃ bipula gandharba kinnara gāvahīṃ|
nācahiṃ apacharā bṛnda paramānanda sura muni pāvahīm ||
bharatādi anuja bibhīṣanāṅgada hanumadādi sameta te|
gaheṃ chatra cāmara byajana dhanu asi carma sakti birājate || 1 ||
śrī sahita dinakara baṃsa būṣana kāma bahu chabi sohī|
nava ambudhara bara gāta ambara pīta sura mana mohī ||
mukuṭāṅgadādi bicitra bhūṣana aṅga aṅganhi prati saje|
ambhoja nayana bisāla ura bhuja dhanya nara nirakhanti je || 2 ||
do. vaha sobhā samāja sukha kahata na bani khagesa|
baranahiṃ sārada seṣa śruti so rasa jāna mahesa || 12(ka) ||
bhinna bhinna astuti kari ge sura nija nija dhāma|
bandī beṣa beda taba āe jaha~ śrīrāma || 12(kha) ||
prabhu sarbagya kīnha ati ādara kṛpānidhāna|
lakheu na kāhū~ marama kachu lage karana guna gāna || 12(ga) ||
chaṃ. jaya saguna nirguna rūpa anūpa bhūpa siromane|
dasakandharādi pracaṇḍa nisicara prabala khala bhuja bala hane ||
avatāra nara saṃsāra bhāra bibhañji dāruna dukha dahe|
jaya pranatapāla dayāla prabhu sañjukta sakti namāmahe || 1 ||
tava biṣama māyā basa surāsura nāga nara aga jaga hare|
bhava pantha bhramata amita divasa nisi kāla karma gunani bhare ||
je nātha kari karunā biloke tribidhi dukha te nirbahe|
bhava kheda chedana daccha hama kahu~ raccha rāma namāmahe || 2 ||
je gyāna māna bimatta tava bhava harani bhakti na ādarī|
te pāi sura durlabha padādapi parata hama dekhata harī ||
bisvāsa kari saba āsa parihari dāsa tava je hoi rahe|
japi nāma tava binu śrama tarahiṃ bhava nātha so samarāmahe || 3 ||
je carana siva aja pūjya raja subha parasi munipatinī tarī|
nakha nirgatā muni banditā treloka pāvani surasarī ||
dhvaja kulisa aṅkusa kañja juta bana phirata kaṇṭaka kina lahe|
pada kañja dvanda mukunda rāma ramesa nitya bhajāmahe || 4 ||
abyaktamūlamanādi taru tvaca cāri nigamāgama bhane|
ṣaṭa kandha sākhā pañca bīsa aneka parna sumana ghane ||
phala jugala bidhi kaṭu madhura beli akeli jehi āśrita rahe|
pallavata phūlata navala nita saṃsāra biṭapa namāmahe || 5 ||
je brahma ajamadvaitamanubhavagamya manapara dhyāvahīṃ|
te kahahu~ jānahu~ nātha hama tava saguna jasa nita gāvahīm ||
karunāyatana prabhu sadagunākara deva yaha bara māgahīṃ|
mana bacana karma bikāra taji tava carana hama anurāgahīm || 6 ||
do. saba ke dekhata bedanha binatī kīnhi udāra|
antardhāna bhe puni ge brahma āgāra || 13(ka) ||
bainateya sunu sambhu taba āe jaha~ raghubīra|
binaya karata gadagada girā pūrita pulaka sarīra || 13(kha) ||
chaṃ. jaya rāma ramāramanaṃ samanaṃ| bhava tāpa bhayākula pāhi janam ||
avadhesa suresa ramesa bibho| saranāgata māgata pāhi prabho || 1 ||
dasasīsa bināsana bīsa bhujā| kṛta dūri mahā mahi bhūri rujā ||
rajanīcara bṛnda pataṅga rahe| sara pāvaka teja pracaṇḍa dahe || 2 ||
mahi maṇḍala maṇḍana cārutaraṃ| dhṛta sāyaka cāpa niṣaṅga baram ||
mada moha mahā mamatā rajanī| tama puñja divākara teja anī || 3 ||
manajāta kirāta nipāta kie| mṛga loga kubhoga sarena hie ||
hati nātha anāthani pāhi hare| biṣayā bana pāva~ra bhūli pare || 4 ||
bahu roga biyoganhi loga he| bhavadaṅghri nirādara ke phala e ||
bhava sindhu agādha pare nara te| pada paṅkaja prema na je karate || 5 ||
ati dīna malīna dukhī nitahīṃ| jinha ke pada paṅkaja prīti nahīm ||
avalamba bhavanta kathā jinha ke || priya santa ananta sadā tinha kem || 6 ||
nahiṃ rāga na lobha na māna madā || tinha keṃ sama baibhava vā bipadā ||
ehi te tava sevaka hota mudā| muni tyāgata joga bharosa sadā || 7 ||
kari prema nirantara nema lie~| pada paṅkaja sevata suddha hie~ ||
sama māni nirādara ādarahī| saba santa sukhī bicaranti mahī || 8 ||
muni mānasa paṅkaja bhṛṅga bhaje| raghubīra mahā ranadhīra aje ||
tava nāma japāmi namāmi harī| bhava roga mahāgada māna arī || 9 ||
guna sīla kṛpā paramāyatanaṃ| pranamāmi nirantara śrīramanam ||
raghunanda nikandaya dvandvaghanaṃ| mahipāla bilokaya dīna janam || 10 ||
do. bāra bāra bara māgu~ haraṣi dehu śrīraṅga|
pada saroja anapāyanī bhagati sadā satasaṅga || 14(ka) ||
barani umāpati rāma guna haraṣi ge kailāsa|
taba prabhu kapinha divāe saba bidhi sukhaprada bāsa || 14(kha) ||
sunu khagapati yaha kathā pāvanī| tribidha tāpa bhava bhaya dāvanī ||
mahārāja kara subha abhiṣekā| sunata lahahiṃ nara birati bibekā ||
je sakāma nara sunahiṃ je gāvahiṃ| sukha sampati nānā bidhi pāvahim ||
sura durlabha sukha kari jaga māhīṃ| antakāla raghupati pura jāhīm ||
sunahiṃ bimukta birata aru biṣī| lahahiṃ bhagati gati sampati nī ||
khagapati rāma kathā maiṃ baranī| svamati bilāsa trāsa dukha haranī ||
birati bibeka bhagati dṛḍha़ karanī| moha nadī kaha~ sundara taranī ||
nita nava maṅgala kausalapurī| haraṣita rahahiṃ loga saba kurī ||
nita ni prīti rāma pada paṅkaja| sabakeṃ jinhahi namata siva muni aja ||
maṅgana bahu prakāra pahirāe| dvijanha dāna nānā bidhi pāe ||
do. brahmānanda magana kapi saba keṃ prabhu pada prīti|
jāta na jāne divasa tinha ge māsa ṣaṭa bīti || 15 ||
bisare gṛha sapanehu~ sudhi nāhīṃ| jimi paradroha santa mana māhī ||
taba raghupati saba sakhā bolāe| āi sabanhi sādara siru nāe ||
parama prīti samīpa baiṭhāre| bhagata sukhada mṛdu bacana ucāre ||
tumha ati kīnha mori sevakāī| mukha para kehi bidhi karauṃ baḍa़āī ||
tāte mohi tumha ati priya lāge| mama hita lāgi bhavana sukha tyāge ||
anuja rāja sampati baidehī| deha geha parivāra sanehī ||
saba mama priya nahiṃ tumhahi samānā| mṛṣā na kahu~ mora yaha bānā ||
saba ke priya sevaka yaha nītī| moreṃ adhika dāsa para prītī ||
do. aba gṛha jāhu sakhā saba bhajehu mohi dṛḍha़ nema|
sadā sarbagata sarbahita jāni karehu ati prema || 16 ||
suni prabhu bacana magana saba bhe| ko hama kahā~ bisari tana ge ||
ekaṭaka rahe jori kara āge| sakahiṃ na kachu kahi ati anurāge ||
parama prema tinha kara prabhu dekhā| kahā bibidha bidhi gyāna biseṣā ||
prabhu sanmukha kachu kahana na pārahiṃ| puni puni carana saroja nihārahim ||
taba prabhu bhūṣana basana magāe| nānā raṅga anūpa suhāe ||
sugrīvahi prathamahiṃ pahirāe| basana bharata nija hātha banāe ||
prabhu prerita lachimana pahirāe| laṅkāpati raghupati mana bhāe ||
aṅgada baiṭha rahā nahiṃ ḍolā| prīti dekhi prabhu tāhi na bolā ||
do. jāmavanta nīlādi saba pahirāe raghunātha|
hiya~ dhari rāma rūpa saba cale nāi pada mātha || 17(ka) ||
taba aṅgada uṭhi nāi siru sajala nayana kara jori|
ati binīta boleu bacana manahu~ prema rasa bori || 17(kha) ||
sunu sarbagya kṛpā sukha sindho| dīna dayākara ārata bandho ||
maratī bera nātha mohi bālī| gayu tumhārehi koñcheṃ ghālī ||
asarana sarana biradu sambhārī| mohi jani tajahu bhagata hitakārī ||
moreṃ tumha prabhu gura pitu mātā| jāu~ kahā~ taji pada jalajātā ||
tumhahi bicāri kahahu naranāhā| prabhu taji bhavana kāja mama kāhā ||
bālaka gyāna buddhi bala hīnā| rākhahu sarana nātha jana dīnā ||
nīci ṭahala gṛha kai saba karihu~| pada paṅkaja biloki bhava tarihu~ ||
asa kahi carana pareu prabhu pāhī| aba jani nātha kahahu gṛha jāhī ||
do. aṅgada bacana binīta suni raghupati karunā sīṃva|
prabhu uṭhāi ura lāyu sajala nayana rājīva || 18(ka) ||
nija ura māla basana mani bālitanaya pahirāi|
bidā kīnhi bhagavāna taba bahu prakāra samujhāi || 18(kha) ||
bharata anuja saumitra sametā| paṭhavana cale bhagata kṛta cetā ||
aṅgada hṛdaya~ prema nahiṃ thorā| phiri phiri citava rāma kīṃ orā ||
bāra bāra kara daṇḍa pranāmā| mana asa rahana kahahiṃ mohi rāmā ||
rāma bilokani bolani calanī| sumiri sumiri socata ha~si milanī ||
prabhu rukha dekhi binaya bahu bhāṣī| caleu hṛdaya~ pada paṅkaja rākhī ||
ati ādara saba kapi pahu~cāe| bhāinha sahita bharata puni āe ||
taba sugrīva carana gahi nānā| bhā~ti binaya kīnhe hanumānā ||
dina dasa kari raghupati pada sevā| puni tava carana dekhihu~ devā ||
punya puñja tumha pavanakumārā| sevahu jāi kṛpā āgārā ||
asa kahi kapi saba cale turantā| aṅgada kahi sunahu hanumantā ||
do. kahehu daṇḍavata prabhu saiṃ tumhahi kahu~ kara jori|
bāra bāra raghunāyakahi surati karāehu mori || 19(ka) ||
asa kahi caleu bālisuta phiri āyu hanumanta|
tāsu prīti prabhu sana kahi magana bhe bhagavanta || !9(kha) ||
kulisahu cāhi kaṭhora ati komala kusumahu cāhi|
citta khagesa rāma kara samujhi pari kahu kāhi || 19(ga) ||
puni kṛpāla liyo boli niṣādā| dīnhe bhūṣana basana prasādā ||
jāhu bhavana mama sumirana karehū| mana krama bacana dharma anusarehū ||
tumha mama sakhā bharata sama bhrātā| sadā rahehu pura āvata jātā ||
bacana sunata upajā sukha bhārī| pareu carana bhari locana bārī ||
carana nalina ura dhari gṛha āvā| prabhu subhāu parijananhi sunāvā ||
raghupati carita dekhi purabāsī| puni puni kahahiṃ dhanya sukharāsī ||
rāma rāja baiṇṭheṃ trelokā| haraṣita bhe ge saba sokā ||
bayaru na kara kāhū sana koī| rāma pratāpa biṣamatā khoī ||
do. baranāśrama nija nija dharama banirata beda patha loga|
calahiṃ sadā pāvahiṃ sukhahi nahiṃ bhaya soka na roga || 20 ||
daihika daivika bhautika tāpā| rāma rāja nahiṃ kāhuhi byāpā ||
saba nara karahiṃ paraspara prītī| calahiṃ svadharma nirata śruti nītī ||
cāriu carana dharma jaga māhīṃ| pūri rahā sapanehu~ agha nāhīm ||
rāma bhagati rata nara aru nārī| sakala parama gati ke adhikārī ||
alpamṛtyu nahiṃ kavaniu pīrā| saba sundara saba biruja sarīrā ||
nahiṃ daridra kau dukhī na dīnā| nahiṃ kau abudha na lacchana hīnā ||
saba nirdambha dharmarata punī| nara aru nāri catura saba gunī ||
saba gunagya paṇḍita saba gyānī| saba kṛtagya nahiṃ kapaṭa sayānī ||
do. rāma rāja nabhagesa sunu sacarācara jaga māhim ||
kāla karma subhāva guna kṛta dukha kāhuhi nāhim || 21 ||
bhūmi sapta sāgara mekhalā| eka bhūpa raghupati kosalā ||
bhuana aneka roma prati jāsū| yaha prabhutā kachu bahuta na tāsū ||
so mahimā samujhata prabhu kerī| yaha baranata hīnatā ghanerī ||
sau mahimā khagesa jinha jānī| phirī ehiṃ carita tinhahu~ rati mānī ||
sau jāne kara phala yaha līlā| kahahiṃ mahā munibara damasīlā ||
rāma rāja kara sukha sampadā| barani na saki phanīsa sāradā ||
saba udāra saba para upakārī| bipra carana sevaka nara nārī ||
ekanāri brata rata saba jhārī| te mana baca krama pati hitakārī ||
do. daṇḍa jatinha kara bheda jaha~ nartaka nṛtya samāja|
jītahu manahi sunia asa rāmacandra keṃ rāja || 22 ||
phūlahiṃ pharahiṃ sadā taru kānana| rahahi eka sa~ga gaja pañcānana ||
khaga mṛga sahaja bayaru bisarāī| sabanhi paraspara prīti baḍha़āī ||
kūjahiṃ khaga mṛga nānā bṛndā| abhaya carahiṃ bana karahiṃ anandā ||
sītala surabhi pavana baha mandā| gūñjata ali lai cali makarandā ||
latā biṭapa māgeṃ madhu cavahīṃ| manabhāvato dhenu paya stravahīm ||
sasi sampanna sadā raha dharanī| tretā~ bhi kṛtajuga kai karanī ||
pragaṭīṃ girinha bibidha mani khānī| jagadātamā bhūpa jaga jānī ||
saritā sakala bahahiṃ bara bārī| sītala amala svāda sukhakārī ||
sāgara nija marajādā~ rahahīṃ| ḍārahiṃ ratna taṭanhi nara lahahīm ||
sarasija saṅkula sakala taḍa़āgā| ati prasanna dasa disā bibhāgā ||
do. bidhu mahi pūra mayūkhanhi rabi tapa jetanehi kāja|
māgeṃ bārida dehiṃ jala rāmacandra ke rāja || 23 ||
koṭinha bājimedha prabhu kīnhe| dāna aneka dvijanha kaha~ dīnhe ||
śruti patha pālaka dharma dhurandhara| gunātīta aru bhoga purandara ||
pati anukūla sadā raha sītā| sobhā khāni susīla binītā ||
jānati kṛpāsindhu prabhutāī| sevati carana kamala mana lāī ||
jadyapi gṛha~ sevaka sevakinī| bipula sadā sevā bidhi gunī ||
nija kara gṛha paricarajā karī| rāmacandra āyasu anusarī ||
jehi bidhi kṛpāsindhu sukha māni| soi kara śrī sevā bidhi jāni ||
kausalyādi sāsu gṛha māhīṃ| sevi sabanhi māna mada nāhīm ||
umā ramā brahmādi banditā| jagadambā santatamaninditā ||
do. jāsu kṛpā kaṭācchu sura cāhata citava na soi|
rāma padārabinda rati karati subhāvahi khoi || 24 ||
sevahiṃ sānakūla saba bhāī| rāma carana rati ati adhikāī ||
prabhu mukha kamala bilokata rahahīṃ| kabahu~ kṛpāla hamahi kachu kahahīm ||
rāma karahiṃ bhrātanha para prītī| nānā bhā~ti sikhāvahiṃ nītī ||
haraṣita rahahiṃ nagara ke logā| karahiṃ sakala sura durlabha bhogā ||
ahanisi bidhihi manāvata rahahīṃ| śrīraghubīra carana rati cahahīm ||
dui suta sundara sītā~ jāe| lava kusa beda purānanha gāe ||
dau bijī binī guna mandira| hari pratibimba manahu~ ati sundara ||
dui dui suta saba bhrātanha kere| bhe rūpa guna sīla ghanere ||
do. gyāna girā gotīta aja māyā mana guna pāra|
soi saccidānanda ghana kara nara carita udāra || 25 ||
prātakāla sarū kari majjana| baiṭhahiṃ sabhā~ saṅga dvija sajjana ||
beda purāna basiṣṭa bakhānahiṃ| sunahiṃ rāma jadyapi saba jānahim ||
anujanha sañjuta bhojana karahīṃ| dekhi sakala jananīṃ sukha bharahīm ||
bharata satruhana donu bhāī| sahita pavanasuta upabana jāī ||
būjhahiṃ baiṭhi rāma guna gāhā| kaha hanumāna sumati avagāhā ||
sunata bimala guna ati sukha pāvahiṃ| bahuri bahuri kari binaya kahāvahim ||
saba keṃ gṛha gṛha hohiṃ purānā| rāmacarita pāvana bidhi nānā ||
nara aru nāri rāma guna gānahiṃ| karahiṃ divasa nisi jāta na jānahim ||
do. avadhapurī bāsiṃha kara sukha sampadā samāja|
sahasa seṣa nahiṃ kahi sakahiṃ jaha~ nṛpa rāma birāja || 26 ||
nāradādi sanakādi munīsā| darasana lāgi kosalādhīsā ||
dina prati sakala ajodhyā āvahiṃ| dekhi nagaru birāgu bisarāvahim ||
jātarūpa mani racita aṭārīṃ| nānā raṅga rucira gaca ḍhārīm ||
pura cahu~ pāsa koṭa ati sundara| race ka~gūrā raṅga raṅga bara ||
nava graha nikara anīka banāī| janu gherī amarāvati āī ||
mahi bahu raṅga racita gaca kā~cā| jo biloki munibara mana nācā ||
dhavala dhāma ūpara nabha cumbata| kalasa manahu~ rabi sasi duti nindata ||
bahu mani racita jharokhā bhrājahiṃ| gṛha gṛha prati mani dīpa birājahim ||
chaṃ. mani dīpa rājahiṃ bhavana bhrājahiṃ deharīṃ bidruma racī|
mani khambha bhīti birañci biracī kanaka mani marakata khacī ||
sundara manohara mandirāyata ajira rucira phaṭika race|
prati dvāra dvāra kapāṭa puraṭa banāi bahu bajranhi khace ||
do. cāru citrasālā gṛha gṛha prati likhe banāi|
rāma carita je nirakha muni te mana lehiṃ corāi || 27 ||
sumana bāṭikā sabahiṃ lagāī| bibidha bhā~ti kari jatana banāī ||
latā lalita bahu jāti suhāī| phūlahiṃ sadā baṃsata ki nāī ||
guñjata madhukara mukhara manohara| māruta tribidha sadā baha sundara ||
nānā khaga bālakanhi jiāe| bolata madhura uḍa़āta suhāe ||
mora haṃsa sārasa pārāvata| bhavanani para sobhā ati pāvata ||
jaha~ taha~ dekhahiṃ nija parichāhīṃ| bahu bidhi kūjahiṃ nṛtya karāhīm ||
suka sārikā paḍha़āvahiṃ bālaka| kahahu rāma raghupati janapālaka ||
rāja duāra sakala bidhi cārū| bīthīṃ cauhaṭa rūcira bajārū ||
chaṃ. bājāra rucira na bani baranata bastu binu gatha pāie|
jaha~ bhūpa ramānivāsa taha~ kī sampadā kimi gāie ||
baiṭhe bajāja sarāpha banika aneka manahu~ kubera te|
saba sukhī saba saccarita sundara nāri nara sisu jaraṭha je ||
do. uttara disi sarajū baha nirmala jala gambhīra|
bā~dhe ghāṭa manohara svalpa paṅka nahiṃ tīra || 28 ||
dūri pharāka rucira so ghāṭā| jaha~ jala piahiṃ bāji gaja ṭhāṭā ||
panighaṭa parama manohara nānā| tahā~ na puruṣa karahiṃ asnānā ||
rājaghāṭa saba bidhi sundara bara| majjahiṃ tahā~ barana cāriu nara ||
tīra tīra devanha ke mandira| cahu~ disi tinha ke upabana sundara ||
kahu~ kahu~ saritā tīra udāsī| basahiṃ gyāna rata muni sannyāsī ||
tīra tīra tulasikā suhāī| bṛnda bṛnda bahu muninha lagāī ||
pura sobhā kachu barani na jāī| bāhera nagara parama rucirāī ||
dekhata purī akhila agha bhāgā| bana upabana bāpikā taḍa़āgā ||
chaṃ. bāpīṃ taḍa़āga anūpa kūpa manoharāyata sohahīṃ|
sopāna sundara nīra nirmala dekhi sura muni mohahīm ||
bahu raṅga kañja aneka khaga kūjahiṃ madhupa guñjārahīṃ|
ārāma ramya pikādi khaga rava janu pathika haṅkārahīm ||
do. ramānātha jaha~ rājā so pura barani ki jāi|
animādika sukha sampadā rahīṃ avadha saba chāi || 29 ||
jaha~ taha~ nara raghupati guna gāvahiṃ| baiṭhi parasapara ihi sikhāvahim ||
bhajahu pranata pratipālaka rāmahi| sobhā sīla rūpa guna dhāmahi ||
jalaja bilocana syāmala gātahi| palaka nayana iva sevaka trātahi ||
dhṛta sara rucira cāpa tūnīrahi| santa kañja bana rabi ranadhīrahi ||
kāla karāla byāla khagarājahi| namata rāma akāma mamatā jahi ||
lobha moha mṛgajūtha kirātahi| manasija kari hari jana sukhadātahi ||
saṃsaya soka nibiḍa़ tama bhānuhi| danuja gahana ghana dahana kṛsānuhi ||
janakasutā sameta raghubīrahi| kasa na bhajahu bhañjana bhava bhīrahi ||
bahu bāsanā masaka hima rāsihi| sadā ekarasa aja abināsihi ||
muni rañjana bhañjana mahi bhārahi| tulasidāsa ke prabhuhi udārahi ||
do. ehi bidhi nagara nāri nara karahiṃ rāma guna gāna|
sānukūla saba para rahahiṃ santata kṛpānidhāna || 30 ||
jaba te rāma pratāpa khagesā| udita bhayu ati prabala dinesā ||
pūri prakāsa raheu tihu~ lokā| bahutenha sukha bahutana mana sokā ||
jinhahi soka te kahu~ bakhānī| prathama abidyā nisā nasānī ||
agha ulūka jaha~ tahā~ lukāne| kāma krodha kairava sakucāne ||
bibidha karma guna kāla subhAU| e cakora sukha lahahiṃ na kAU ||
matsara māna moha mada corā| inha kara hunara na kavanihu~ orā ||
dharama taḍa़āga gyāna bigyānā| e paṅkaja bikase bidhi nānā ||
sukha santoṣa birāga bibekā| bigata soka e koka anekā ||
do. yaha pratāpa rabi jākeṃ ura jaba kari prakāsa|
pachile bāḍha़hiṃ prathama je kahe te pāvahiṃ nāsa || 31 ||
bhrātanha sahita rāmu eka bārā| saṅga parama priya pavanakumārā ||
sundara upabana dekhana ge| saba taru kusumita pallava ne ||
jāni samaya sanakādika āe| teja puñja guna sīla suhāe ||
brahmānanda sadā layalīnā| dekhata bālaka bahukālīnā ||
rūpa dhareṃ janu cāriu bedā| samadarasī muni bigata bibhedā ||
āsā basana byasana yaha tinhahīṃ| raghupati carita hoi taha~ sunahīm ||
tahā~ rahe sanakādi bhavānī| jaha~ ghaṭasambhava munibara gyānī ||
rāma kathā munibara bahu baranī| gyāna joni pāvaka jimi aranī ||
do. dekhi rāma muni āvata haraṣi daṇḍavata kīnha|
svāgata pū~chi pīta paṭa prabhu baiṭhana kaha~ dīnha || 32 ||
kīnha daṇḍavata tīniu~ bhāī| sahita pavanasuta sukha adhikāī ||
muni raghupati chabi atula bilokī| bhe magana mana sake na rokī ||
syāmala gāta saroruha locana| sundaratā mandira bhava mocana ||
ekaṭaka rahe nimeṣa na lāvahiṃ| prabhu kara joreṃ sīsa navāvahim ||
tinha kai dasā dekhi raghubīrā| stravata nayana jala pulaka sarīrā ||
kara gahi prabhu munibara baiṭhāre| parama manohara bacana ucāre ||
āju dhanya maiṃ sunahu munīsā| tumhareṃ darasa jāhiṃ agha khīsā ||
baḍa़e bhāga pāiba satasaṅgā| binahiṃ prayāsa hohiṃ bhava bhaṅgā ||
do. santa saṅga apabarga kara kāmī bhava kara pantha|
kahahi santa kabi kobida śruti purāna sadagrantha || 33 ||
suni prabhu bacana haraṣi muni cārī| pulakita tana astuti anusārī ||
jaya bhagavanta ananta anāmaya| anagha aneka eka karunāmaya ||
jaya nirguna jaya jaya guna sāgara| sukha mandira sundara ati nāgara ||
jaya indirā ramana jaya bhūdhara| anupama aja anādi sobhākara ||
gyāna nidhāna amāna mānaprada| pāvana sujasa purāna beda bada ||
tagya kṛtagya agyatā bhañjana| nāma aneka anāma nirañjana ||
sarba sarbagata sarba urālaya| basasi sadā hama kahu~ paripālaya ||
dvanda bipati bhava phanda bibhañjaya| hradi basi rāma kāma mada gañjaya ||
do. paramānanda kṛpāyatana mana paripūrana kāma|
prema bhagati anapāyanī dehu hamahi śrīrāma || 34 ||
dehu bhagati raghupati ati pāvani| tribidha tāpa bhava dāpa nasāvani ||
pranata kāma suradhenu kalapataru| hoi prasanna dījai prabhu yaha baru ||
bhava bāridhi kumbhaja raghunāyaka| sevata sulabha sakala sukha dāyaka ||
mana sambhava dāruna dukha dāraya| dīnabandhu samatā bistāraya ||
āsa trāsa iriṣādi nivāraka| binaya bibeka birati bistāraka ||
bhūpa mauli mana maṇḍana dharanī| dehi bhagati saṃsṛti sari taranī ||
muni mana mānasa haṃsa nirantara| carana kamala bandita aja saṅkara ||
raghukula ketu setu śruti racchaka| kāla karama subhāu guna bhacchaka ||
tārana tarana harana saba dūṣana| tulasidāsa prabhu tribhuvana bhūṣana ||
do. bāra bāra astuti kari prema sahita siru nāi|
brahma bhavana sanakādi ge ati abhīṣṭa bara pāi || 35 ||
sanakādika bidhi loka sidhāe| bhrātanha rāma carana siru nāe ||
pūchata prabhuhi sakala sakucāhīṃ| citavahiṃ saba mārutasuta pāhīm ||
suni cahahiṃ prabhu mukha kai bānī| jo suni hoi sakala bhrama hānī ||
antarajāmī prabhu sabha jānā| būjhata kahahu kāha hanumānā ||
jori pāni kaha taba hanumantā| sunahu dīnadayāla bhagavantā ||
nātha bharata kachu pū~chana cahahīṃ| prasna karata mana sakucata ahahīm ||
tumha jānahu kapi mora subhAU| bharatahi mohi kachu antara kAU ||
suni prabhu bacana bharata gahe caranā| sunahu nātha pranatārati haranā ||
do. nātha na mohi sandeha kachu sapanehu~ soka na moha|
kevala kṛpā tumhārihi kṛpānanda sandoha || 36 ||
karu~ kṛpānidhi eka ḍhiṭhāī| maiṃ sevaka tumha jana sukhadāī ||
santanha kai mahimā raghurāī| bahu bidhi beda purānanha gāī ||
śrīmukha tumha puni kīnhi baḍa़āī| tinha para prabhuhi prīti adhikāī ||
sunā cahu~ prabhu tinha kara lacchana| kṛpāsindhu guna gyāna bicacchana ||
santa asanta bheda bilagāī| pranatapāla mohi kahahu bujhāī ||
santanha ke lacchana sunu bhrātā| aganita śruti purāna bikhyātā ||
santa asantanhi kai asi karanī| jimi kuṭhāra candana ācaranī ||
kāṭi parasu malaya sunu bhāī| nija guna dei sugandha basāī ||
do. tāte sura sīsanha caḍha़ta jaga ballabha śrīkhaṇḍa|
anala dāhi pīṭata ghanahiṃ parasu badana yaha daṇḍa || 37 ||
biṣaya alampaṭa sīla gunākara| para dukha dukha sukha sukha dekhe para ||
sama abhūtaripu bimada birāgī| lobhāmaraṣa haraṣa bhaya tyāgī ||
komalacita dīnanha para dāyā| mana baca krama mama bhagati amāyā ||
sabahi mānaprada āpu amānī| bharata prāna sama mama te prānī ||
bigata kāma mama nāma parāyana| sānti birati binatī muditāyana ||
sītalatā saralatā mayatrī| dvija pada prīti dharma janayatrī ||
e saba lacchana basahiṃ jāsu ura| jānehu tāta santa santata phura ||
sama dama niyama nīti nahiṃ ḍolahiṃ| paruṣa bacana kabahū~ nahiṃ bolahim ||
do. nindā astuti ubhaya sama mamatā mama pada kañja|
te sajjana mama prānapriya guna mandira sukha puñja || 38 ||
sanahu asantanha kera subhAU| bhūlehu~ saṅgati karia na kAU ||
tinha kara saṅga sadā dukhadāī| jimi kalapahi ghāli harahāī ||
khalanha hṛdaya~ ati tāpa biseṣī| jarahiṃ sadā para sampati dekhī ||
jaha~ kahu~ nindā sunahiṃ parāī| haraṣahiṃ manahu~ parī nidhi pāī ||
kāma krodha mada lobha parāyana| nirdaya kapaṭī kuṭila malāyana ||
bayaru akārana saba kāhū soṃ| jo kara hita anahita tāhū som ||
jhūṭhi lenā jhūṭhi denā| jhūṭhi bhojana jhūṭha cabenā ||
bolahiṃ madhura bacana jimi morā| khāi mahā ati hṛdaya kaṭhorā ||
do. para drohī para dāra rata para dhana para apabāda|
te nara pā~vara pāpamaya deha dhareṃ manujāda || 39 ||
lobhi oḍha़na lobhi ḍāsana| sistrodara para jamapura trāsa na ||
kāhū kī jauṃ sunahiṃ baḍa़āī| svāsa lehiṃ janu jūḍa़ī āī ||
jaba kāhū kai dekhahiṃ bipatī| sukhī bhe mānahu~ jaga nṛpatī ||
svāratha rata parivāra birodhī| lampaṭa kāma lobha ati krodhī ||
mātu pitā gura bipra na mānahiṃ| āpu ge aru ghālahiṃ ānahim ||
karahiṃ moha basa droha parāvā| santa saṅga hari kathā na bhāvā ||
avaguna sindhu mandamati kāmī| beda bidūṣaka paradhana svāmī ||
bipra droha para droha biseṣā| dambha kapaṭa jiya~ dhareṃ subeṣā ||
do. aise adhama manuja khala kṛtajuga tretā nāhiṃ|
dvāpara kachuka bṛnda bahu hoihahiṃ kalijuga māhim || 40 ||
para hita sarisa dharma nahiṃ bhāī| para pīḍa़ā sama nahiṃ adhamāī ||
nirnaya sakala purāna beda kara| kaheu~ tāta jānahiṃ kobida nara ||
nara sarīra dhari je para pīrā| karahiṃ te sahahiṃ mahā bhava bhīrā ||
karahiṃ moha basa nara agha nānā| svāratha rata paraloka nasānā ||
kālarūpa tinha kaha~ maiṃ bhrātā| subha aru asubha karma phala dātā ||
asa bicāri je parama sayāne| bhajahiṃ mohi saṃsṛta dukha jāne ||
tyāgahiṃ karma subhāsubha dāyaka| bhajahiṃ mohi sura nara muni nāyaka ||
santa asantanha ke guna bhāṣe| te na parahiṃ bhava jinha lakhi rākhe ||
do. sunahu tāta māyā kṛta guna aru doṣa aneka|
guna yaha ubhaya na dekhiahiṃ dekhia so abibeka || 41 ||
śrīmukha bacana sunata saba bhāī| haraṣe prema na hṛdaya~ samāī ||
karahiṃ binaya ati bārahiṃ bārā| hanūmāna hiya~ haraṣa apārā ||
puni raghupati nija mandira ge| ehi bidhi carita karata nita ne ||
bāra bāra nārada muni āvahiṃ| carita punīta rāma ke gāvahim ||
nita nava carana dekhi muni jāhīṃ| brahmaloka saba kathā kahāhīm ||
suni birañci atisaya sukha mānahiṃ| puni puni tāta karahu guna gānahim ||
sanakādika nāradahi sarāhahiṃ| jadyapi brahma nirata muni āhahim ||
suni guna gāna samādhi bisārī || sādara sunahiṃ parama adhikārī ||
do. jīvanamukta brahmapara carita sunahiṃ taji dhyāna|
je hari kathā~ na karahiṃ rati tinha ke hiya pāṣāna || 42 ||
eka bāra raghunātha bolāe| gura dvija purabāsī saba āe ||
baiṭhe gura muni aru dvija sajjana| bole bacana bhagata bhava bhañjana ||
sanahu sakala purajana mama bānī| kahu~ na kachu mamatā ura ānī ||
nahiṃ anīti nahiṃ kachu prabhutāī| sunahu karahu jo tumhahi sohāī ||
soi sevaka priyatama mama soī| mama anusāsana mānai joī ||
jauṃ anīti kachu bhāṣauṃ bhāī| tauṃ mohi barajahu bhaya bisarāī ||
baḍa़eṃ bhāga mānuṣa tanu pāvā| sura durlabha saba granthinha gāvā ||
sādhana dhāma moccha kara dvārā| pāi na jehiṃ paraloka sa~vārā ||
do. so paratra dukha pāvi sira dhuni dhuni pachitāi|
kālahi karmahi īsvarahi mithyā doṣa lagāi || 43 ||
ehi tana kara phala biṣaya na bhāī| svargu svalpa anta dukhadāī ||
nara tanu pāi biṣaya~ mana dehīṃ| palaṭi sudhā te saṭha biṣa lehīm ||
tāhi kabahu~ bhala kahi na koī| guñjā grahi parasa mani khoī ||
ākara cāri laccha caurāsī| joni bhramata yaha jiva abināsī ||
phirata sadā māyā kara prerā| kāla karma subhāva guna gherā ||
kabahu~ka kari karunā nara dehī| deta īsa binu hetu sanehī ||
nara tanu bhava bāridhi kahu~ bero| sanmukha maruta anugraha mero ||
karanadhāra sadagura dṛḍha़ nāvā| durlabha sāja sulabha kari pāvā ||
do. jo na tarai bhava sāgara nara samāja asa pāi|
so kṛta nindaka mandamati ātmāhana gati jāi || 44 ||
jauṃ paraloka ihā~ sukha cahahū| suni mama bacana hrṛdaya~ dṛḍha़ gahahū ||
sulabha sukhada māraga yaha bhāī| bhagati mori purāna śruti gāī ||
gyāna agama pratyūha anekā| sādhana kaṭhina na mana kahu~ ṭekā ||
karata kaṣṭa bahu pāvi koū| bhakti hīna mohi priya nahiṃ soū ||
bhakti sutantra sakala sukha khānī| binu satasaṅga na pāvahiṃ prānī ||
punya puñja binu milahiṃ na santā| satasaṅgati saṃsṛti kara antā ||
punya eka jaga mahu~ nahiṃ dūjā| mana krama bacana bipra pada pūjā ||
sānukūla tehi para muni devā| jo taji kapaṭu kari dvija sevā ||
do. auru eka guputa mata sabahi kahu~ kara jori|
saṅkara bhajana binā nara bhagati na pāvi mori || 45 ||
kahahu bhagati patha kavana prayāsā| joga na makha japa tapa upavāsā ||
sarala subhāva na mana kuṭilāī| jathā lābha santoṣa sadāī ||
mora dāsa kahāi nara āsā| kari tau kahahu kahā bisvāsā ||
bahuta kahu~ kā kathā baḍha़āī| ehi ācarana basya maiṃ bhāī ||
baira na bigraha āsa na trāsā| sukhamaya tāhi sadā saba āsā ||
anārambha aniketa amānī| anagha aroṣa daccha bigyānī ||
prīti sadā sajjana saṃsargā| tṛna sama biṣaya svarga apabargā ||
bhagati paccha haṭha nahiṃ saṭhatāī| duṣṭa tarka saba dūri bahāī ||
do. mama guna grāma nāma rata gata mamatā mada moha|
tā kara sukha soi jāni parānanda sandoha || 46 ||
sunata sudhāsama bacana rāma ke| gahe sabani pada kṛpādhāma ke ||
janani janaka gura bandhu hamāre| kṛpā nidhāna prāna te pyāre ||
tanu dhanu dhāma rāma hitakārī| saba bidhi tumha pranatārati hārī ||
asi sikha tumha binu dei na koū| mātu pitā svāratha rata oū ||
hetu rahita jaga juga upakārī| tumha tumhāra sevaka asurārī ||
svāratha mīta sakala jaga māhīṃ| sapanehu~ prabhu paramāratha nāhīm ||
sabake bacana prema rasa sāne| suni raghunātha hṛdaya~ haraṣāne ||
nija nija gṛha ge āyasu pāī| baranata prabhu batakahī suhāī ||
do. -umā avadhabāsī nara nāri kṛtāratha rūpa|
brahma saccidānanda ghana raghunāyaka jaha~ bhūpa || 47 ||
eka bāra basiṣṭa muni āe| jahā~ rāma sukhadhāma suhāe ||
ati ādara raghunāyaka kīnhā| pada pakhāri pādodaka līnhā ||
rāma sunahu muni kaha kara jorī| kṛpāsindhu binatī kachu morī ||
dekhi dekhi ācarana tumhārā| hota moha mama hṛdaya~ apārā ||
mahimā amita beda nahiṃ jānā| maiṃ kehi bhā~ti kahu~ bhagavānā ||
uparohitya karma ati mandā| beda purāna sumṛti kara nindā ||
jaba na leu~ maiṃ taba bidhi mohī| kahā lābha āgeṃ suta tohī ||
paramātamā brahma nara rūpā| hoihi raghukula bhūṣana bhūpā ||
do. -taba maiṃ hṛdaya~ bicārā joga jagya brata dāna|
jā kahu~ karia so paihu~ dharma na ehi sama āna || 48 ||
japa tapa niyama joga nija dharmā| śruti sambhava nānā subha karmā ||
gyāna dayā dama tīratha majjana| jaha~ lagi dharma kahata śruti sajjana ||
āgama nigama purāna anekā| paḍha़e sune kara phala prabhu ekā ||
taba pada paṅkaja prīti nirantara| saba sādhana kara yaha phala sundara ||
chūṭi mala ki malahi ke dhoe~| ghṛta ki pāva koi bāri biloe~ ||
prema bhagati jala binu raghurāī| abhiantara mala kabahu~ na jāī ||
soi sarbagya tagya soi paṇḍita| soi guna gṛha bigyāna akhaṇḍita ||
daccha sakala lacchana juta soī| jākeṃ pada saroja rati hoī ||
do. nātha eka bara māgu~ rāma kṛpā kari dehu|
janma janma prabhu pada kamala kabahu~ ghaṭai jani nehu || 49 ||
asa kahi muni basiṣṭa gṛha āe| kṛpāsindhu ke mana ati bhāe ||
hanūmāna bharatādika bhrātā| saṅga lie sevaka sukhadātā ||
puni kṛpāla pura bāhera ge| gaja ratha turaga magāvata bhe ||
dekhi kṛpā kari sakala sarāhe| die ucita jinha jinha tei cāhe ||
harana sakala śrama prabhu śrama pāī| ge jahā~ sītala ava~rāī ||
bharata dīnha nija basana ḍasāī| baiṭhe prabhu sevahiṃ saba bhāī ||
mārutasuta taba mārūta karī| pulaka bapuṣa locana jala bharī ||
hanūmāna sama nahiṃ baḍa़bhāgī| nahiṃ kau rāma carana anurāgī ||
girijā jāsu prīti sevakāī| bāra bāra prabhu nija mukha gāī ||
do. tehiṃ avasara muni nārada āe karatala bīna|
gāvana lage rāma kala kīrati sadā nabīna || 50 ||
māmavalokaya paṅkaja locana| kṛpā bilokani soca bimocana ||
nīla tāmarasa syāma kāma ari| hṛdaya kañja makaranda madhupa hari ||
jātudhāna barūtha bala bhañjana| muni sajjana rañjana agha gañjana ||
bhūsura sasi nava bṛnda balāhaka| asarana sarana dīna jana gāhaka ||
bhuja bala bipula bhāra mahi khaṇḍita| khara dūṣana birādha badha paṇḍita ||
rāvanāri sukharūpa bhūpabara| jaya dasaratha kula kumuda sudhākara ||
sujasa purāna bidita nigamāgama| gāvata sura muni santa samāgama ||
kārunīka byalīka mada khaṇḍana| saba bidhi kusala kosalā maṇḍana ||
kali mala mathana nāma mamatāhana| tulasīdāsa prabhu pāhi pranata jana ||
do. prema sahita muni nārada barani rāma guna grāma|
sobhāsindhu hṛdaya~ dhari ge jahā~ bidhi dhāma || 51 ||
girijā sunahu bisada yaha kathā| maiṃ saba kahī mori mati jathā ||
rāma carita sata koṭi apārā| śruti sāradā na baranai pārā ||
rāma ananta ananta gunānī| janma karma ananta nāmānī ||
jala sīkara mahi raja gani jāhīṃ| raghupati carita na barani sirāhīm ||
bimala kathā hari pada dāyanī| bhagati hoi suni anapāyanī ||
umā kahiu~ saba kathā suhāī| jo bhusuṇḍi khagapatihi sunāī ||
kachuka rāma guna kaheu~ bakhānī| aba kā kahauṃ so kahahu bhavānī ||
suni subha kathā umā haraṣānī| bolī ati binīta mṛdu bānī ||
dhanya dhanya maiṃ dhanya purārī| suneu~ rāma guna bhava bhaya hārī ||
do. tumharī kṛpā~ kṛpāyatana aba kṛtakṛtya na moha|
jāneu~ rāma pratāpa prabhu cidānanda sandoha || 52(ka) ||
nātha tavānana sasi sravata kathā sudhā raghubīra|
śravana puṭanhi mana pāna kari nahiṃ aghāta matidhīra || 52(kha) ||
rāma carita je sunata aghāhīṃ| rasa biseṣa jānā tinha nāhīm ||
jīvanamukta mahāmuni jeū| hari guna sunahīṃ nirantara teū ||
bhava sāgara caha pāra jo pāvā| rāma kathā tā kaha~ dṛḍha़ nāvā ||
biṣinha kaha~ puni hari guna grāmā| śravana sukhada aru mana abhirāmā ||
śravanavanta asa ko jaga māhīṃ| jāhi na raghupati carita sohāhīm ||
te jaḍa़ jīva nijātmaka ghātī| jinhahi na raghupati kathā sohātī ||
haricaritra mānasa tumha gāvā| suni maiṃ nātha amiti sukha pāvā ||
tumha jo kahī yaha kathā suhāī| kāgabhasuṇḍi garuḍa़ prati gāī ||
do. birati gyāna bigyāna dṛḍha़ rāma carana ati neha|
bāyasa tana raghupati bhagati mohi parama sandeha || 53 ||
nara sahasra maha~ sunahu purārī| kau eka hoi dharma bratadhārī ||
dharmasīla koṭika maha~ koī| biṣaya bimukha birāga rata hoī ||
koṭi birakta madhya śruti kahī| samyaka gyāna sakṛta kau lahī ||
gyānavanta koṭika maha~ koū| jīvanamukta sakṛta jaga soū ||
tinha sahasra mahu~ saba sukha khānī| durlabha brahmalīna bigyānī ||
dharmasīla birakta aru gyānī| jīvanamukta brahmapara prānī ||
saba te so durlabha surarāyā| rāma bhagati rata gata mada māyā ||
so haribhagati kāga kimi pāī| bisvanātha mohi kahahu bujhāī ||
do. rāma parāyana gyāna rata gunāgāra mati dhīra|
nātha kahahu kehi kārana pāyu kāka sarīra || 54 ||
yaha prabhu carita pavitra suhāvā| kahahu kṛpāla kāga kaha~ pāvā ||
tumha kehi bhā~ti sunā madanārī| kahahu mohi ati kautuka bhārī ||
garuḍa़ mahāgyānī guna rāsī| hari sevaka ati nikaṭa nivāsī ||
tehiṃ kehi hetu kāga sana jāī| sunī kathā muni nikara bihāī ||
kahahu kavana bidhi bhā sambādā| dau haribhagata kāga uragādā ||
gauri girā suni sarala suhāī| bole siva sādara sukha pāī ||
dhanya satī pāvana mati torī| raghupati carana prīti nahiṃ thorī ||
sunahu parama punīta itihāsā| jo suni sakala loka bhrama nāsā ||
upaji rāma carana bisvāsā| bhava nidhi tara nara binahiṃ prayāsā ||
do. aisia prasna bihaṅgapati kīnha kāga sana jāi|
so saba sādara kahihu~ sunahu umā mana lāi || 55 ||
maiṃ jimi kathā sunī bhava mocani| so prasaṅga sunu sumukhi sulocani ||
prathama daccha gṛha tava avatārā| satī nāma taba rahā tumhārā ||
daccha jagya taba bhā apamānā| tumha ati krodha taje taba prānā ||
mama anucaranha kīnha makha bhaṅgā| jānahu tumha so sakala prasaṅgā ||
taba ati soca bhayu mana moreṃ| dukhī bhayu~ biyoga priya torem ||
sundara bana giri sarita taḍa़āgā| kautuka dekhata phiru~ berāgā ||
giri sumera uttara disi dūrī| nīla saila eka sundara bhūrī ||
tāsu kanakamaya sikhara suhāe| cāri cāru more mana bhāe ||
tinha para eka eka biṭapa bisālā| baṭa pīpara pākarī rasālā ||
sailopari sara sundara sohā| mani sopāna dekhi mana mohā ||
do. -sītala amala madhura jala jalaja bipula bahuraṅga|
kūjata kala rava haṃsa gana guñjata majuṃla bhṛṅga || 56 ||
tehiṃ giri rucira basi khaga soī| tāsu nāsa kalpānta na hoī ||
māyā kṛta guna doṣa anekā| moha manoja ādi abibekā ||
rahe byāpi samasta jaga māhīṃ| tehi giri nikaṭa kabahu~ nahiṃ jāhīm ||
taha~ basi harihi bhaji jimi kāgā| so sunu umā sahita anurāgā ||
pīpara taru tara dhyāna so dharī| jāpa jagya pākari tara karī ||
ā~ba chāha~ kara mānasa pūjā| taji hari bhajanu kāju nahiṃ dūjā ||
bara tara kaha hari kathā prasaṅgā| āvahiṃ sunahiṃ aneka bihaṅgā ||
rāma carita bicītra bidhi nānā| prema sahita kara sādara gānā ||
sunahiṃ sakala mati bimala marālā| basahiṃ nirantara je tehiṃ tālā ||
jaba maiṃ jāi so kautuka dekhā| ura upajā ānanda biseṣā ||
do. taba kachu kāla marāla tanu dhari taha~ kīnha nivāsa|
sādara suni raghupati guna puni āyu~ kailāsa || 57 ||
girijā kaheu~ so saba itihāsā| maiṃ jehi samaya gayu~ khaga pāsā ||
aba so kathā sunahu jehī hetū| gayu kāga pahiṃ khaga kula ketū ||
jaba raghunātha kīnhi rana krīḍa़ā| samujhata carita hoti mohi brīḍa़ā ||
indrajīta kara āpu ba~dhāyo| taba nārada muni garuḍa़ paṭhāyo ||
bandhana kāṭi gayo uragādā| upajā hṛdaya~ pracaṇḍa biṣādā ||
prabhu bandhana samujhata bahu bhā~tī| karata bicāra uraga ārātī ||
byāpaka brahma biraja bāgīsā| māyā moha pāra paramīsā ||
so avatāra suneu~ jaga māhīṃ| dekheu~ so prabhāva kachu nāhīm ||
do. -bhava bandhana te chūṭahiṃ nara japi jā kara nāma|
kharca nisācara bā~dheu nāgapāsa soi rāma || 58 ||
nānā bhā~ti manahi samujhāvā| pragaṭa na gyāna hṛdaya~ bhrama chāvā ||
kheda khinna mana tarka baḍha़āī| bhayu mohabasa tumharihiṃ nāī ||
byākula gayu devariṣi pāhīṃ| kahesi jo saṃsaya nija mana māhīm ||
suni nāradahi lāgi ati dāyā| sunu khaga prabala rāma kai māyā ||
jo gyāninha kara cita apaharī| bariāī bimoha mana karī ||
jehiṃ bahu bāra nacāvā mohī| soi byāpī bihaṅgapati tohī ||
mahāmoha upajā ura toreṃ| miṭihi na begi kaheṃ khaga morem ||
caturānana pahiṃ jāhu khagesā| soi karehu jehi hoi nidesā ||
do. asa kahi cale devariṣi karata rāma guna gāna|
hari māyā bala baranata puni puni parama sujāna || 59 ||
taba khagapati birañci pahiṃ gayū| nija sandeha sunāvata bhayū ||
suni birañci rāmahi siru nāvā| samujhi pratāpa prema ati chāvā ||
mana mahu~ kari bicāra bidhātā| māyā basa kabi kobida gyātā ||
hari māyā kara amiti prabhāvā| bipula bāra jehiṃ mohi nacāvā ||
aga jagamaya jaga mama uparājā| nahiṃ ācaraja moha khagarājā ||
taba bole bidhi girā suhāī| jāna mahesa rāma prabhutāī ||
bainateya saṅkara pahiṃ jāhū| tāta anata pūchahu jani kāhū ||
taha~ hoihi tava saṃsaya hānī| caleu bihaṅga sunata bidhi bānī ||
do. paramātura bihaṅgapati āyu taba mo pāsa|
jāta raheu~ kubera gṛha rahihu umā kailāsa || 60 ||
tehiṃ mama pada sādara siru nāvā| puni āpana sandeha sunāvā ||
suni tā kari binatī mṛdu bānī| parema sahita maiṃ kaheu~ bhavānī ||
milehu garuḍa़ māraga maha~ mohī| kavana bhā~ti samujhāvauṃ tohī ||
tabahi hoi saba saṃsaya bhaṅgā| jaba bahu kāla karia satasaṅgā ||
sunia tahā~ hari kathā suhāī| nānā bhā~ti muninha jo gāī ||
jehi mahu~ ādi madhya avasānā| prabhu pratipādya rāma bhagavānā ||
nita hari kathā hota jaha~ bhāī| paṭhavu~ tahā~ sunahi tumha jāī ||
jāihi sunata sakala sandehā| rāma carana hoihi ati nehā ||
do. binu satasaṅga na hari kathā tehi binu moha na bhāga|
moha ge~ binu rāma pada hoi na dṛḍha़ anurāga || 61 ||
milahiṃ na raghupati binu anurāgā| kie~ joga tapa gyāna birāgā ||
uttara disi sundara giri nīlā| taha~ raha kākabhusuṇḍi susīlā ||
rāma bhagati patha parama prabīnā| gyānī guna gṛha bahu kālīnā ||
rāma kathā so kahi nirantara| sādara sunahiṃ bibidha bihaṅgabara ||
jāi sunahu taha~ hari guna bhūrī| hoihi moha janita dukha dūrī ||
maiṃ jaba tehi saba kahā bujhāī| caleu haraṣi mama pada siru nāī ||
tāte umā na maiṃ samujhāvā| raghupati kṛpā~ maramu maiṃ pāvā ||
hoihi kīnha kabahu~ abhimānā| so khauvai caha kṛpānidhānā ||
kachu tehi te puni maiṃ nahiṃ rākhā| samujhi khaga khagahī kai bhāṣā ||
prabhu māyā balavanta bhavānī| jāhi na moha kavana asa gyānī ||
do. gyāni bhagata siromani tribhuvanapati kara jāna|
tāhi moha māyā nara pāva~ra karahiṃ gumāna || 62(ka) ||
māsapārāyaṇa, aṭṭhāīsavā~ viśrāma
siva birañci kahu~ mohi ko hai bapurā āna|
asa jiya~ jāni bhajahiṃ muni māyā pati bhagavāna || 62(kha) ||
gayu garuḍa़ jaha~ basi bhusuṇḍā| mati akuṇṭha hari bhagati akhaṇḍā ||
dekhi saila prasanna mana bhayū| māyā moha soca saba gayū ||
kari taḍa़āga majjana jalapānā| baṭa tara gayu hṛdaya~ haraṣānā ||
bṛddha bṛddha bihaṅga taha~ āe| sunai rāma ke carita suhāe ||
kathā arambha karai soi cāhā| tehī samaya gayu khaganāhā ||
āvata dekhi sakala khagarājā| haraṣeu bāyasa sahita samājā ||
ati ādara khagapati kara kīnhā| svāgata pūchi suāsana dīnhā ||
kari pūjā sameta anurāgā| madhura bacana taba boleu kāgā ||
do. nātha kṛtāratha bhayu~ maiṃ tava darasana khagarāja|
āyasu dehu so karauṃ aba prabhu āyahu kehi kāja || 63(ka) ||
sadā kṛtāratha rūpa tumha kaha mṛdu bacana khagesa|
jehi kai astuti sādara nija mukha kīnhi mahesa || 63(kha) ||
sunahu tāta jehi kārana āyu~| so saba bhayu darasa tava pāyu~ ||
dekhi parama pāvana tava āśrama| gayu moha saṃsaya nānā bhrama ||
aba śrīrāma kathā ati pāvani| sadā sukhada dukha puñja nasāvani ||
sādara tāta sunāvahu mohī| bāra bāra binavu~ prabhu tohī ||
sunata garuḍa़ kai girā binītā| sarala suprema sukhada supunītā ||
bhayu tāsu mana parama uchāhā| lāga kahai raghupati guna gāhā ||
prathamahiṃ ati anurāga bhavānī| rāmacarita sara kahesi bakhānī ||
puni nārada kara moha apārā| kahesi bahuri rāvana avatārā ||
prabhu avatāra kathā puni gāī| taba sisu carita kahesi mana lāī ||
do. bālacarita kahiṃ bibidha bidhi mana maha~ parama uchāha|
riṣi āgavana kahesi puni śrī raghubīra bibāha || 64 ||
bahuri rāma abhiṣeka prasaṅgā| puni nṛpa bacana rāja rasa bhaṅgā ||
purabāsiṃha kara biraha biṣādā| kahesi rāma lachimana sambādā ||
bipina gavana kevaṭa anurāgā| surasari utari nivāsa prayāgā ||
bālamīka prabhu milana bakhānā| citrakūṭa jimi base bhagavānā ||
sacivāgavana nagara nṛpa maranā| bharatāgavana prema bahu baranā ||
kari nṛpa kriyā saṅga purabāsī| bharata ge jaha~ prabhu sukha rāsī ||
puni raghupati bahu bidhi samujhāe| lai pādukā avadhapura āe ||
bharata rahani surapati suta karanī| prabhu aru atri bheṇṭa puni baranī ||
do. kahi birādha badha jehi bidhi deha tajī sarabhaṅga ||
barani sutīchana prīti puni prabhu agasti satasaṅga || 65 ||
kahi daṇḍaka bana pāvanatāī| gīdha mitrī puni tehiṃ gāī ||
puni prabhu pañcavaṭīṃ kṛta bāsā| bhañjī sakala muninha kī trāsā ||
puni lachimana upadesa anūpā| sūpanakhā jimi kīnhi kurūpā ||
khara dūṣana badha bahuri bakhānā| jimi saba maramu dasānana jānā ||
dasakandhara mārīca batakahīṃ| jehi bidhi bhī so saba tehiṃ kahī ||
puni māyā sītā kara haranā| śrīraghubīra biraha kachu baranā ||
puni prabhu gīdha kriyā jimi kīnhī| badhi kabandha sabarihi gati dīnhī ||
bahuri biraha baranata raghubīrā| jehi bidhi ge sarobara tīrā ||
do. prabhu nārada sambāda kahi māruti milana prasaṅga|
puni sugrīva mitāī bāli prāna kara bhaṅga || 66((ka) ||
kapihi tilaka kari prabhu kṛta saila prabaraṣana bāsa|
baranana barṣā sarada aru rāma roṣa kapi trāsa || 66(kha) ||
jehi bidhi kapipati kīsa paṭhāe| sītā khoja sakala disi dhāe ||
bibara prabesa kīnha jehi bhā~tī| kapinha bahori milā sampātī ||
suni saba kathā samīrakumārā| nāghata bhayu payodhi apārā ||
laṅkā~ kapi prabesa jimi kīnhā| puni sītahi dhīraju jimi dīnhā ||
bana ujāri rāvanahi prabodhī| pura dahi nāgheu bahuri payodhī ||
āe kapi saba jaha~ raghurāī| baidehī ki kusala sunāī ||
sena sameti jathā raghubīrā| utare jāi bārinidhi tīrā ||
milā bibhīṣana jehi bidhi āī| sāgara nigraha kathā sunāī ||
do. setu bā~dhi kapi sena jimi utarī sāgara pāra|
gayu basīṭhī bīrabara jehi bidhi bālikumāra || 67(ka) ||
nisicara kīsa larāī baranisi bibidha prakāra|
kumbhakarana ghananāda kara bala pauruṣa saṅghāra || 67(kha) ||
nisicara nikara marana bidhi nānā| raghupati rāvana samara bakhānā ||
rāvana badha mandodari sokā| rāja bibhīṣaṇa deva asokā ||
sītā raghupati milana bahorī| suranha kīnha astuti kara jorī ||
puni puṣpaka caḍha़i kapinha sametā| avadha cale prabhu kṛpā niketā ||
jehi bidhi rāma nagara nija āe| bāyasa bisada carita saba gāe ||
kahesi bahori rāma abhiṣaikā| pura baranata nṛpanīti anekā ||
kathā samasta bhusuṇḍa bakhānī| jo maiṃ tumha sana kahī bhavānī ||
suni saba rāma kathā khaganāhā| kahata bacana mana parama uchāhā ||
so. gayu mora sandeha suneu~ sakala raghupati carita|
bhayu rāma pada neha tava prasāda bāyasa tilaka || 68(ka) ||
mohi bhayu ati moha prabhu bandhana rana mahu~ nirakhi|
cidānanda sandoha rāma bikala kārana kavana| 68(kha) ||
dekhi carita ati nara anusārī| bhayu hṛdaya~ mama saṃsaya bhārī ||
soi bhrama aba hita kari maiṃ mānā| kīnha anugraha kṛpānidhānā ||
jo ati ātapa byākula hoī| taru chāyā sukha jāni soī ||
jauṃ nahiṃ hota moha ati mohī| milateu~ tāta kavana bidhi tohī ||
sunateu~ kimi hari kathā suhāī| ati bicitra bahu bidhi tumha gāī ||
nigamāgama purāna mata ehā| kahahiṃ siddha muni nahiṃ sandehā ||
santa bisuddha milahiṃ pari tehī| citavahiṃ rāma kṛpā kari jehī ||
rāma kṛpā~ tava darasana bhayū| tava prasāda saba saṃsaya gayū ||
do. suni bihaṅgapati bānī sahita binaya anurāga|
pulaka gāta locana sajala mana haraṣeu ati kāga || 69(ka) ||
śrotā sumati susīla suci kathā rasika hari dāsa|
pāi umā ati gopyamapi sajjana karahiṃ prakāsa || 69(kha) ||
boleu kākabhasuṇḍa bahorī| nabhaga nātha para prīti na thorī ||
saba bidhi nātha pūjya tumha mere| kṛpāpātra raghunāyaka kere ||
tumhahi na saṃsaya moha na māyā| mo para nātha kīnha tumha dāyā ||
paṭhi moha misa khagapati tohī| raghupati dīnhi baḍa़āī mohī ||
tumha nija moha kahī khaga sāīṃ| so nahiṃ kachu ācaraja gosāīm ||
nārada bhava birañci sanakādī| je munināyaka ātamabādī ||
moha na andha kīnha kehi kehī| ko jaga kāma nacāva na jehī ||
tṛsnā~ kehi na kīnha baurāhā| kehi kara hṛdaya krodha nahiṃ dāhā ||
do. gyānī tāpasa sūra kabi kobida guna āgāra|
kehi kai laubha biḍambanā kīnhi na ehiṃ saṃsāra || 70(ka) ||
śrī mada bakra na kīnha kehi prabhutā badhira na kāhi|
mṛgalocani ke naina sara ko asa lāga na jāhi || 70(kha) ||
guna kṛta sanyapāta nahiṃ kehī| kau na māna mada tajeu nibehī ||
jobana jvara kehi nahiṃ balakāvā| mamatā kehi kara jasa na nasāvā ||
macchara kāhi kalaṅka na lāvā| kāhi na soka samīra ḍolāvā ||
cintā sā~pini ko nahiṃ khāyā| ko jaga jāhi na byāpī māyā ||
kīṭa manoratha dāru sarīrā| jehi na lāga ghuna ko asa dhīrā ||
suta bita loka īṣanā tīnī| kehi ke mati inha kṛta na malīnī ||
yaha saba māyā kara parivārā| prabala amiti ko baranai pārā ||
siva caturānana jāhi ḍerāhīṃ| apara jīva kehi lekhe māhīm ||
do. byāpi raheu saṃsāra mahu~ māyā kaṭaka pracaṇḍa ||
senāpati kāmādi bhaṭa dambha kapaṭa pāṣaṇḍa || 71(ka) ||
so dāsī raghubīra kai samujheṃ mithyā sopi|
chūṭa na rāma kṛpā binu nātha kahu~ pada ro'pi || 71(kha) ||
jo māyā saba jagahi nacāvā| jāsu carita lakhi kāhu~ na pāvā ||
soi prabhu bhrū bilāsa khagarājā| nāca naṭī iva sahita samājā ||
soi saccidānanda ghana rāmā| aja bigyāna rūpo bala dhāmā ||
byāpaka byāpya akhaṇḍa anantā| akhila amoghasakti bhagavantā ||
aguna adabhra girā gotītā| sabadarasī anavadya ajītā ||
nirmama nirākāra niramohā| nitya nirañjana sukha sandohā ||
prakṛti pāra prabhu saba ura bāsī| brahma nirīha biraja abināsī ||
ihā~ moha kara kārana nāhīṃ| rabi sanmukha tama kabahu~ ki jāhīm ||
do. bhagata hetu bhagavāna prabhu rāma dhareu tanu bhūpa|
kie carita pāvana parama prākṛta nara anurūpa || 72(ka) ||
jathā aneka beṣa dhari nṛtya kari naṭa koi|
soi soi bhāva dekhāvi āpuna hoi na soi || 72(kha) ||
asi raghupati līlā uragārī| danuja bimohani jana sukhakārī ||
je mati malina biṣayabasa kāmī| prabhu moha dharahiṃ imi svāmī ||
nayana doṣa jā kaha~ jaba hoī| pīta barana sasi kahu~ kaha soī ||
jaba jehi disi bhrama hoi khagesā| so kaha pacchima uyu dinesā ||
naukārūḍha़ calata jaga dekhā| acala moha basa āpuhi lekhā ||
bālaka bhramahiṃ na bhramahiṃ gṛhādīṃ| kahahiṃ paraspara mithyābādī ||
hari biṣika asa moha bihaṅgā| sapanehu~ nahiṃ agyāna prasaṅgā ||
māyābasa matimanda abhāgī| hṛdaya~ jamanikā bahubidhi lāgī ||
te saṭha haṭha basa saṃsaya karahīṃ| nija agyāna rāma para dharahīm ||
do. kāma krodha mada lobha rata gṛhāsakta dukharūpa|
te kimi jānahiṃ raghupatihi mūḍha़ pare tama kūpa || 73(ka) ||
nirguna rūpa sulabha ati saguna jāna nahiṃ koi|
sugama agama nānā carita suni muni mana bhrama hoi || 73(kha) ||
sunu khagesa raghupati prabhutāī| kahu~ jathāmati kathā suhāī ||
jehi bidhi moha bhayu prabhu mohī| sau saba kathā sunāvu~ tohī ||
rāma kṛpā bhājana tumha tātā| hari guna prīti mohi sukhadātā ||
tāte nahiṃ kachu tumhahiṃ durāvu~| parama rahasya manohara gāvu~ ||
sunahu rāma kara sahaja subhAU| jana abhimāna na rākhahiṃ kAU ||
saṃsṛta mūla sūlaprada nānā| sakala soka dāyaka abhimānā ||
tāte karahiṃ kṛpānidhi dūrī| sevaka para mamatā ati bhūrī ||
jimi sisu tana brana hoi gosāī| mātu cirāva kaṭhina kī nāīm ||
do. jadapi prathama dukha pāvi rovi bāla adhīra|
byādhi nāsa hita jananī ganati na so sisu pīra || 74(ka) ||
timi raghupati nija dāsakara harahiṃ māna hita lāgi|
tulasidāsa aise prabhuhi kasa na bhajahu bhrama tyāgi || 74(kha) ||
rāma kṛpā āpani jaḍa़tāī| kahu~ khagesa sunahu mana lāī ||
jaba jaba rāma manuja tanu dharahīṃ| bhakta hetu līla bahu karahīm ||
taba taba avadhapurī maiṃ ja़AU~| bālacarita biloki haraṣAU~ ||
janma mahotsava dekhu~ jāī| baraṣa pā~ca taha~ rahu~ lobhāī ||
iṣṭadeva mama bālaka rāmā| sobhā bapuṣa koṭi sata kāmā ||
nija prabhu badana nihāri nihārī| locana suphala karu~ uragārī ||
laghu bāyasa bapu dhari hari saṅgā| dekhu~ bālacarita bahuraṅgā ||
do. larikāīṃ jaha~ jaha~ phirahiṃ taha~ taha~ saṅga uḍa़āu~|
jūṭhani pari ajira maha~ so uṭhāi kari khāu~ || 75(ka) ||
eka bāra atisaya saba carita kie raghubīra|
sumirata prabhu līlā soi pulakita bhayu sarīra || 75(kha) ||
kahi bhasuṇḍa sunahu khaganāyaka| rāmacarita sevaka sukhadāyaka ||
nṛpamandira sundara saba bhā~tī| khacita kanaka mani nānā jātī ||
barani na jāi rucira a~ganāī| jaha~ khelahiṃ nita cāriu bhāī ||
bālabinoda karata raghurāī| bicarata ajira janani sukhadāī ||
marakata mṛdula kalevara syāmā| aṅga aṅga prati chabi bahu kāmā ||
nava rājīva aruna mṛdu caranā| padaja rucira nakha sasi duti haranā ||
lalita aṅka kulisādika cārī| nūpura cārū madhura ravakārī ||
cāru puraṭa mani racita banāī| kaṭi kiṅkina kala mukhara suhāī ||
do. rekhā traya sundara udara nābhī rucira ga~bhīra|
ura āyata bhrājata bibidha bāla bibhūṣana cīra || 76 ||
aruna pāni nakha karaja manohara| bāhu bisāla bibhūṣana sundara ||
kandha bāla kehari dara grīvā| cāru cibuka ānana chabi sīṃvā ||
kalabala bacana adhara arunāre| dui dui dasana bisada bara bāre ||
lalita kapola manohara nāsā| sakala sukhada sasi kara sama hāsā ||
nīla kañja locana bhava mocana| bhrājata bhāla tilaka gorocana ||
bikaṭa bhṛkuṭi sama śravana suhāe| kuñcita kaca mecaka chabi chāe ||
pīta jhīni jhagulī tana sohī| kilakani citavani bhāvati mohī ||
rūpa rāsi nṛpa ajira bihārī| nācahiṃ nija pratibimba nihārī ||
mohi sana karahīṃ bibidha bidhi krīḍa़ā| baranata mohi hoti ati brīḍa़ā ||
kilakata mohi dharana jaba dhāvahiṃ| calu~ bhāgi taba pūpa dekhāvahim ||
do. āvata nikaṭa ha~sahiṃ prabhu bhājata rudana karāhiṃ|
jāu~ samīpa gahana pada phiri phiri citi parāhim || 77(ka) ||
prākṛta sisu iva līlā dekhi bhayu mohi moha|
kavana caritra karata prabhu cidānanda sandoha || 77(kha) ||
etanā mana ānata khagarāyā| raghupati prerita byāpī māyā ||
so māyā na dukhada mohi kāhīṃ| āna jīva iva saṃsṛta nāhīm ||
nātha ihā~ kachu kārana ānā| sunahu so sāvadhāna harijānā ||
gyāna akhaṇḍa eka sītābara| māyā basya jīva sacarācara ||
jauṃ saba keṃ raha gyāna ekarasa| īsvara jīvahi bheda kahahu kasa ||
māyā basya jīva abhimānī| īsa basya māyā gunakhānī ||
parabasa jīva svabasa bhagavantā| jīva aneka eka śrīkantā ||
mudhā bheda jadyapi kṛta māyā| binu hari jāi na koṭi upāyā ||
do. rāmacandra ke bhajana binu jo caha pada nirbāna|
gyānavanta api so nara pasu binu pū~cha biṣāna || 78(ka) ||
rākāpati ṣoḍa़sa uahiṃ tārāgana samudāi ||
sakala girinha dava lāia binu rabi rāti na jāi || 78(kha) ||
aisehiṃ hari binu bhajana khagesā| miṭi na jīvanha kera kalesā ||
hari sevakahi na byāpa abidyā| prabhu prerita byāpi tehi bidyā ||
tāte nāsa na hoi dāsa kara| bheda bhagati bhāḍha़i bihaṅgabara ||
bhrama te cakita rāma mohi dekhā| biha~se so sunu carita biseṣā ||
tehi kautuka kara maramu na kāhū~| jānā anuja na mātu pitāhū~ ||
jānu pāni dhāe mohi dharanā| syāmala gāta aruna kara caranā ||
taba maiṃ bhāgi caleu~ uragāmī| rāma gahana kaha~ bhujā pasārī ||
jimi jimi dūri uḍa़āu~ akāsā| taha~ bhuja hari dekhu~ nija pāsā ||
do. brahmaloka lagi gayu~ maiṃ citayu~ pācha uḍa़āta|
juga aṅgula kara bīca saba rāma bhujahi mohi tāta || 79(ka) ||
saptābarana bheda kari jahā~ lageṃ gati mori|
gayu~ tahā~ prabhu bhuja nirakhi byākula bhayu~ bahori || 79(kha) ||
mūdeu~ nayana trasita jaba bhayu~| puni citavata kosalapura gayū~ ||
mohi biloki rāma musukāhīṃ| biha~sata turata gayu~ mukha māhīm ||
udara mājha sunu aṇḍaja rāyā| dekheu~ bahu brahmāṇḍa nikāyā ||
ati bicitra taha~ loka anekā| racanā adhika eka te ekā ||
koṭinha caturānana gaurīsā| aganita uḍagana rabi rajanīsā ||
aganita lokapāla jama kālā| aganita bhūdhara bhūmi bisālā ||
sāgara sari sara bipina apārā| nānā bhā~ti sṛṣṭi bistārā ||
sura muni siddha nāga nara kinnara| cāri prakāra jīva sacarācara ||
do. jo nahiṃ dekhā nahiṃ sunā jo manahū~ na samāi|
so saba adbhuta dekheu~ barani kavani bidhi jāi || 80(ka) ||
eka eka brahmāṇḍa mahu~ rahu~ baraṣa sata eka|
ehi bidhi dekhata phiru~ maiṃ aṇḍa kaṭāha aneka || 80(kha) ||
ehi bidhi dekhata phiru~ maiṃ aṇḍa kaṭāha aneka || 80(kha) ||
loka loka prati bhinna bidhātā| bhinna biṣnu siva manu disitrātā ||
nara gandharba bhūta betālā| kinnara nisicara pasu khaga byālā ||
deva danuja gana nānā jātī| sakala jīva taha~ ānahi bhā~tī ||
mahi sari sāgara sara giri nānā| saba prapañca taha~ āni ānā ||
aṇḍakosa prati prati nija rupā| dekheu~ jinasa aneka anūpā ||
avadhapurī prati bhuvana ninārī| sarajū bhinna bhinna nara nārī ||
dasaratha kausalyā sunu tātā| bibidha rūpa bharatādika bhrātā ||
prati brahmāṇḍa rāma avatārā| dekhu~ bālabinoda apārā ||
do. bhinna bhinna mai dīkha sabu ati bicitra harijāna|
aganita bhuvana phireu~ prabhu rāma na dekheu~ āna || 81(ka) ||
soi sisupana soi sobhā soi kṛpāla raghubīra|
bhuvana bhuvana dekhata phiru~ prerita moha samīra || 81(kha)
bhramata mohi brahmāṇḍa anekā| bīte manahu~ kalpa sata ekā ||
phirata phirata nija āśrama āyu~| taha~ puni rahi kachu kāla gavā~yu~ ||
nija prabhu janma avadha suni pāyu~| nirbhara prema haraṣi uṭhi dhāyu~ ||
dekhu~ janma mahotsava jāī| jehi bidhi prathama kahā maiṃ gāī ||
rāma udara dekheu~ jaga nānā| dekhata bani na jāi bakhānā ||
taha~ puni dekheu~ rāma sujānā| māyā pati kṛpāla bhagavānā ||
karu~ bicāra bahori bahorī| moha kalila byāpita mati morī ||
ubhaya gharī maha~ maiṃ saba dekhā| bhayu~ bhramita mana moha biseṣā ||
do. dekhi kṛpāla bikala mohi biha~se taba raghubīra|
biha~satahīṃ mukha bāhera āyu~ sunu matidhīra || 82(ka) ||
soi larikāī mo sana karana lage puni rāma|
koṭi bhā~ti samujhāvu~ manu na lahi biśrāma || 82(kha) ||
dekhi carita yaha so prabhutāī| samujhata deha dasā bisarāī ||
dharani pareu~ mukha āva na bātā| trāhi trāhi ārata jana trātā ||
premākula prabhu mohi bilokī| nija māyā prabhutā taba rokī ||
kara saroja prabhu mama sira dhareū| dīnadayāla sakala dukha hareū ||
kīnha rāma mohi bigata bimohā| sevaka sukhada kṛpā sandohā ||
prabhutā prathama bicāri bicārī| mana maha~ hoi haraṣa ati bhārī ||
bhagata bachalatā prabhu kai dekhī| upajī mama ura prīti biseṣī ||
sajala nayana pulakita kara jorī| kīnhiu~ bahu bidhi binaya bahorī ||
do. suni saprema mama bānī dekhi dīna nija dāsa|
bacana sukhada gambhīra mṛdu bole ramānivāsa || 83(ka) ||
kākabhasuṇḍi māgu bara ati prasanna mohi jāni|
animādika sidhi apara ridhi moccha sakala sukha khāni || 83(kha) ||
gyāna bibeka birati bigyānā| muni durlabha guna je jaga nānā ||
āju deu~ saba saṃsaya nāhīṃ| māgu jo tohi bhāva mana māhīm ||
suni prabhu bacana adhika anurāgeu~| mana anumāna karana taba lāgeū~ ||
prabhu kaha dena sakala sukha sahī| bhagati āpanī dena na kahī ||
bhagati hīna guna saba sukha aise| lavana binā bahu biñjana jaise ||
bhajana hīna sukha kavane kājā| asa bicāri boleu~ khagarājā ||
jauṃ prabhu hoi prasanna bara dehū| mo para karahu kṛpā aru nehū ||
mana bhāvata bara māgu~ svāmī| tumha udāra ura antarajāmī ||
do. abirala bhagati bisudhda tava śruti purāna jo gāva|
jehi khojata jogīsa muni prabhu prasāda kau pāva || 84(ka) ||
bhagata kalpataru pranata hita kṛpā sindhu sukha dhāma|
soi nija bhagati mohi prabhu dehu dayā kari rāma || 84(kha) ||
evamastu kahi raghukulanāyaka| bole bacana parama sukhadāyaka ||
sunu bāyasa taiṃ sahaja sayānā| kāhe na māgasi asa baradānā ||
saba sukha khāni bhagati taiṃ māgī| nahiṃ jaga kau tohi sama baḍa़bhāgī ||
jo muni koṭi jatana nahiṃ lahahīṃ| je japa joga anala tana dahahīm ||
rījheu~ dekhi tori caturāī| māgehu bhagati mohi ati bhāī ||
sunu bihaṅga prasāda aba moreṃ| saba subha guna basihahiṃ ura torem ||
bhagati gyāna bigyāna birāgā| joga caritra rahasya bibhāgā ||
jānaba taiṃ sabahī kara bhedā| mama prasāda nahiṃ sādhana khedā ||
doṃṃāyā sambhava bhrama saba aba na byāpihahiṃ tohi|
jānesu brahma anādi aja aguna gunākara mohi || 85(ka) ||
mohi bhagata priya santata asa bicāri sunu kāga|
kāya~ bacana mana mama pada karesu acala anurāga || 85(kha) ||
aba sunu parama bimala mama bānī| satya sugama nigamādi bakhānī ||
nija siddhānta sunāvu~ tohī| sunu mana dharu saba taji bhaju mohī ||
mama māyā sambhava saṃsārā| jīva carācara bibidhi prakārā ||
saba mama priya saba mama upajāe| saba te adhika manuja mohi bhāe ||
tinha maha~ dvija dvija maha~ śrutidhārī| tinha mahu~ nigama dharama anusārī ||
tinha maha~ priya birakta puni gyānī| gyānihu te ati priya bigyānī ||
tinha te puni mohi priya nija dāsā| jehi gati mori na dūsari āsā ||
puni puni satya kahu~ tohi pāhīṃ| mohi sevaka sama priya kau nāhīm ||
bhagati hīna birañci kina hoī| saba jīvahu sama priya mohi soī ||
bhagativanta ati nīcu prānī| mohi prānapriya asi mama bānī ||
do. suci susīla sevaka sumati priya kahu kāhi na lāga|
śruti purāna kaha nīti asi sāvadhāna sunu kāga || 86 ||
eka pitā ke bipula kumārā| hohiṃ pṛthaka guna sīla acārā ||
kau paṇḍinta kau tāpasa gyātā| kau dhanavanta sūra kau dātā ||
kau sarbagya dharmarata koī| saba para pitahi prīti sama hoī ||
kau pitu bhagata bacana mana karmā| sapanehu~ jāna na dūsara dharmā ||
so suta priya pitu prāna samānā| jadyapi so saba bhā~ti ayānā ||
ehi bidhi jīva carācara jete| trijaga deva nara asura samete ||
akhila bisva yaha mora upāyā| saba para mohi barābari dāyā ||
tinha maha~ jo parihari mada māyā| bhajai mohi mana baca arū kāyā ||
do. purūṣa napuṃsaka nāri vā jīva carācara koi|
sarba bhāva bhaja kapaṭa taji mohi parama priya soi || 87(ka) ||
so. satya kahu~ khaga tohi suci sevaka mama prānapriya|
asa bicāri bhaju mohi parihari āsa bharosa saba || 87(kha) ||
kabahū~ kāla na byāpihi tohī| sumiresu bhajesu nirantara mohī ||
prabhu bacanāmṛta suni na aghAU~| tanu pulakita mana ati haraṣAU~ ||
so sukha jāni mana aru kānā| nahiṃ rasanā pahiṃ jāi bakhānā ||
prabhu sobhā sukha jānahiṃ nayanā| kahi kimi sakahiṃ tinhahi nahiṃ bayanā ||
bahu bidhi mohi prabodhi sukha deī| lage karana sisu kautuka teī ||
sajala nayana kachu mukha kari rūkhā| citi mātu lāgī ati bhūkhā ||
dekhi mātu ātura uṭhi dhāī| kahi mṛdu bacana lie ura lāī ||
goda rākhi karāva paya pānā| raghupati carita lalita kara gānā ||
so. jehi sukha lāgi purāri asubha beṣa kṛta siva sukhada|
avadhapurī nara nāri tehi sukha mahu~ santata magana || 88(ka) ||
soi sukha lavalesa jinha bāraka sapanehu~ laheu|
te nahiṃ ganahiṃ khagesa brahmasukhahi sajjana sumati || 88(kha) ||
maiṃ puni avadha raheu~ kachu kālā| dekheu~ bālabinoda rasālā ||
rāma prasāda bhagati bara pāyu~| prabhu pada bandi nijāśrama āyu~ ||
taba te mohi na byāpī māyā| jaba te raghunāyaka apanāyā ||
yaha saba gupta carita maiṃ gāvā| hari māyā~ jimi mohi nacāvā ||
nija anubhava aba kahu~ khagesā| binu hari bhajana na jāhi kalesā ||
rāma kṛpā binu sunu khagarāī| jāni na jāi rāma prabhutāī ||
jāneṃ binu na hoi paratītī| binu paratīti hoi nahiṃ prītī ||
prīti binā nahiṃ bhagati diḍha़āī| jimi khagapati jala kai cikanāī ||
so. binu gura hoi ki gyāna gyāna ki hoi birāga binu|
gāvahiṃ beda purāna sukha ki lahia hari bhagati binu || 89(ka) ||
kau biśrāma ki pāva tāta sahaja santoṣa binu|
calai ki jala binu nāva koṭi jatana paci paci maria || 89(kha) ||
binu santoṣa na kāma nasāhīṃ| kāma achata sukha sapanehu~ nāhīm ||
rāma bhajana binu miṭahiṃ ki kāmā| thala bihīna taru kabahu~ ki jāmā ||
binu bigyāna ki samatā āvi| kau avakāsa ki nabha binu pāvi ||
śraddhā binā dharma nahiṃ hoī| binu mahi gandha ki pāvi koī ||
binu tapa teja ki kara bistārā| jala binu rasa ki hoi saṃsārā ||
sīla ki mila binu budha sevakāī| jimi binu teja na rūpa gosāī ||
nija sukha binu mana hoi ki thīrā| parasa ki hoi bihīna samīrā ||
kavaniu siddhi ki binu bisvāsā| binu hari bhajana na bhava bhaya nāsā ||
do. binu bisvāsa bhagati nahiṃ tehi binu dravahiṃ na rāmu|
rāma kṛpā binu sapanehu~ jīva na laha biśrāmu || 90(ka) ||
so. asa bicāri matidhīra taji kutarka saṃsaya sakala|
bhajahu rāma raghubīra karunākara sundara sukhada || 90(kha) ||
nija mati sarisa nātha maiṃ gāī| prabhu pratāpa mahimā khagarāī ||
kaheu~ na kachu kari juguti biseṣī| yaha saba maiṃ nija nayananhi dekhī ||
mahimā nāma rūpa guna gāthā| sakala amita ananta raghunāthā ||
nija nija mati muni hari guna gāvahiṃ| nigama seṣa siva pāra na pāvahim ||
tumhahi ādi khaga masaka prajantā| nabha uḍa़āhiṃ nahiṃ pāvahiṃ antā ||
timi raghupati mahimā avagāhā| tāta kabahu~ kau pāva ki thāhā ||
rāmu kāma sata koṭi subhaga tana| durgā koṭi amita ari mardana ||
sakra koṭi sata sarisa bilāsā| nabha sata koṭi amita avakāsā ||
do. maruta koṭi sata bipula bala rabi sata koṭi prakāsa|
sasi sata koṭi susītala samana sakala bhava trāsa || 91(ka) ||
kāla koṭi sata sarisa ati dustara durga duranta|
dhūmaketu sata koṭi sama durādharaṣa bhagavanta || 91(kha) ||
prabhu agādha sata koṭi patālā| samana koṭi sata sarisa karālā ||
tīratha amita koṭi sama pāvana| nāma akhila agha pūga nasāvana ||
himagiri koṭi acala raghubīrā| sindhu koṭi sata sama gambhīrā ||
kāmadhenu sata koṭi samānā| sakala kāma dāyaka bhagavānā ||
sārada koṭi amita caturāī| bidhi sata koṭi sṛṣṭi nipunāī ||
biṣnu koṭi sama pālana kartā| rudra koṭi sata sama saṃhartā ||
dhanada koṭi sata sama dhanavānā| māyā koṭi prapañca nidhānā ||
bhāra dharana sata koṭi ahīsā| niravadhi nirupama prabhu jagadīsā ||
chaṃ. nirupama na upamā āna rāma samāna rāmu nigama kahai|
jimi koṭi sata khadyota sama rabi kahata ati laghutā lahai ||
ehi bhā~ti nija nija mati bilāsa munisa harihi bakhānahīṃ|
prabhu bhāva gāhaka ati kṛpāla saprema suni sukha mānahīm ||
do. rāmu amita guna sāgara thāha ki pāvi koi|
santanha sana jasa kichu suneu~ tumhahi sunāyu~ soi || 92(ka) ||
so. bhāva basya bhagavāna sukha nidhāna karunā bhavana|
taji mamatā mada māna bhajia sadā sītā ravana || 92(kha) ||
suni bhusuṇḍi ke bacana suhāe| haraṣita khagapati paṅkha phulāe ||
nayana nīra mana ati haraṣānā| śrīraghupati pratāpa ura ānā ||
pāchila moha samujhi pachitānā| brahma anādi manuja kari mānā ||
puni puni kāga carana siru nāvā| jāni rāma sama prema baḍha़āvā ||
gura binu bhava nidhi tari na koī| jauṃ birañci saṅkara sama hoī ||
saṃsaya sarpa graseu mohi tātā| dukhada lahari kutarka bahu brātā ||
tava sarūpa gāruḍa़i raghunāyaka| mohi jiāyu jana sukhadāyaka ||
tava prasāda mama moha nasānā| rāma rahasya anūpama jānā ||
do. tāhi prasaṃsi bibidha bidhi sīsa nāi kara jori|
bacana binīta saprema mṛdu boleu garuḍa़ bahori || 93(ka) ||
prabhu apane abibeka te būjhu~ svāmī tohi|
kṛpāsindhu sādara kahahu jāni dāsa nija mohi || 93(kha) ||
tumha sarbagya tanya tama pārā| sumati susīla sarala ācārā ||
gyāna birati bigyāna nivāsā| raghunāyaka ke tumha priya dāsā ||
kārana kavana deha yaha pāī| tāta sakala mohi kahahu bujhāī ||
rāma carita sara sundara svāmī| pāyahu kahā~ kahahu nabhagāmī ||
nātha sunā maiṃ asa siva pāhīṃ| mahā pralayahu~ nāsa tava nāhīm ||
mudhā bacana nahiṃ īsvara kahī| sau moreṃ mana saṃsaya ahī ||
aga jaga jīva nāga nara devā| nātha sakala jagu kāla kalevā ||
aṇḍa kaṭāha amita laya kārī| kālu sadā duratikrama bhārī ||
so. tumhahi na byāpata kāla ati karāla kārana kavana|
mohi so kahahu kṛpāla gyāna prabhāva ki joga bala || 94(ka) ||
do. prabhu tava āśrama āe~ mora moha bhrama bhāga|
kārana kavana so nātha saba kahahu sahita anurāga || 94(kha) ||
garuḍa़ girā suni haraṣeu kāgā| boleu umā parama anurāgā ||
dhanya dhanya tava mati uragārī| prasna tumhāri mohi ati pyārī ||
suni tava prasna saprema suhāī| bahuta janama kai sudhi mohi āī ||
saba nija kathā kahu~ maiṃ gāī| tāta sunahu sādara mana lāī ||
japa tapa makha sama dama brata dānā| birati bibeka joga bigyānā ||
saba kara phala raghupati pada premā| tehi binu kau na pāvi chemā ||
ehi tana rāma bhagati maiṃ pāī| tāte mohi mamatā adhikāī ||
jehi teṃ kachu nija svāratha hoī| tehi para mamatā kara saba koī ||
so. pannagāri asi nīti śruti sammata sajjana kahahiṃ|
ati nīcahu sana prīti karia jāni nija parama hita || 95(ka) ||
pāṭa kīṭa teṃ hoi tehi teṃ pāṭambara rucira|
kṛmi pāli sabu koi parama apāvana prāna sama || 95(kha) ||
svāratha sā~ca jīva kahu~ ehā| mana krama bacana rāma pada nehā ||
soi pāvana soi subhaga sarīrā| jo tanu pāi bhajia raghubīrā ||
rāma bimukha lahi bidhi sama dehī| kabi kobida na prasaṃsahiṃ tehī ||
rāma bhagati ehiṃ tana ura jāmī| tāte mohi parama priya svāmī ||
taju~ na tana nija icchā maranā| tana binu beda bhajana nahiṃ baranā ||
prathama moha~ mohi bahuta bigovā| rāma bimukha sukha kabahu~ na sovā ||
nānā janama karma puni nānā| kie joga japa tapa makha dānā ||
kavana joni janameu~ jaha~ nāhīṃ| maiṃ khagesa bhrami bhrami jaga māhīm ||
dekheu~ kari saba karama gosāī| sukhī na bhayu~ abahiṃ kī nāī ||
sudhi mohi nātha janma bahu kerī| siva prasāda mati moha~ na gherī ||
do. prathama janma ke carita aba kahu~ sunahu bihagesa|
suni prabhu pada rati upaji jāteṃ miṭahiṃ kalesa || 96(ka) ||
pūruba kalpa eka prabhu juga kalijuga mala mūla ||
nara aru nāri adharma rata sakala nigama pratikūla || 96(kha) ||
tehi kalijuga kosalapura jāī| janmata bhayu~ sūdra tanu pāī ||
siva sevaka mana krama aru bānī| āna deva nindaka abhimānī ||
dhana mada matta parama bācālā| ugrabuddhi ura dambha bisālā ||
jadapi raheu~ raghupati rajadhānī| tadapi na kachu mahimā taba jānī ||
aba jānā maiṃ avadha prabhāvā| nigamāgama purāna asa gāvā ||
kavanehu~ janma avadha basa joī| rāma parāyana so pari hoī ||
avadha prabhāva jāna taba prānī| jaba ura basahiṃ rāmu dhanupānī ||
so kalikāla kaṭhina uragārī| pāpa parāyana saba nara nārī ||
do. kalimala grase dharma saba lupta bhe sadagrantha|
dambhinha nija mati kalpi kari pragaṭa kie bahu pantha || 97(ka) ||
bhe loga saba mohabasa lobha grase subha karma|
sunu harijāna gyāna nidhi kahu~ kachuka kalidharma || 97(kha) ||
barana dharma nahiṃ āśrama cārī| śruti birodha rata saba nara nārī ||
dvija śruti becaka bhūpa prajāsana| kau nahiṃ māna nigama anusāsana ||
māraga soi jā kahu~ joi bhāvā| paṇḍita soi jo gāla bajāvā ||
mithyārambha dambha rata joī| tā kahu~ santa kahi saba koī ||
soi sayāna jo paradhana hārī| jo kara dambha so baḍa़ ācārī ||
jau kaha jhū~ṭha masakharī jānā| kalijuga soi gunavanta bakhānā ||
nirācāra jo śruti patha tyāgī| kalijuga soi gyānī so birāgī ||
jākeṃ nakha aru jaṭā bisālā| soi tāpasa prasiddha kalikālā ||
do. asubha beṣa bhūṣana dhareṃ bhacchābhaccha je khāhiṃ|
tei jogī tei siddha nara pūjya te kalijuga māhim || 98(ka) ||
so. je apakārī cāra tinha kara gaurava mānya tei|
mana krama bacana labāra tei bakatā kalikāla mahu~ || 98(kha) ||
nāri bibasa nara sakala gosāī| nācahiṃ naṭa markaṭa kī nāī ||
sūdra dvijanha upadesahiṃ gyānā| meli janeū lehiṃ kudānā ||
saba nara kāma lobha rata krodhī| deva bipra śruti santa birodhī ||
guna mandira sundara pati tyāgī| bhajahiṃ nāri para puruṣa abhāgī ||
saubhāginīṃ bibhūṣana hīnā| bidhavanha ke siṅgāra nabīnā ||
gura siṣa badhira andha kā lekhā| eka na suni eka nahiṃ dekhā ||
hari siṣya dhana soka na harī| so gura ghora naraka mahu~ parī ||
mātu pitā bālakanhi bolābahiṃ| udara bharai soi dharma sikhāvahim ||
do. brahma gyāna binu nāri nara kahahiṃ na dūsari bāta|
kauḍa़ī lāgi lobha basa karahiṃ bipra gura ghāta || 99(ka) ||
bādahiṃ sūdra dvijanha sana hama tumha te kachu ghāṭi|
jāni brahma so biprabara ā~khi dekhāvahiṃ ḍāṭi || 99(kha) ||
para triya lampaṭa kapaṭa sayāne| moha droha mamatā lapaṭāne ||
tei abhedabādī gyānī nara| dekhā meṃ caritra kalijuga kara ||
āpu ge aru tinhahū ghālahiṃ| je kahu~ sata māraga pratipālahim ||
kalpa kalpa bhari eka eka narakā| parahiṃ je dūṣahiṃ śruti kari tarakā ||
je baranādhama teli kumhārā| svapaca kirāta kola kalavārā ||
nāri muī gṛha sampati nāsī| mūḍa़ muḍa़āi hohiṃ sanyāsī ||
te bipranha sana āpu pujāvahiṃ| ubhaya loka nija hātha nasāvahim ||
bipra niracchara lolupa kāmī| nirācāra saṭha bṛṣalī svāmī ||
sūdra karahiṃ japa tapa brata nānā| baiṭhi barāsana kahahiṃ purānā ||
saba nara kalpita karahiṃ acārā| jāi na barani anīti apārā ||
do. bhe barana saṅkara kali bhinnasetu saba loga|
karahiṃ pāpa pāvahiṃ dukha bhaya ruja soka biyoga || 100(ka) ||
śruti sammata hari bhakti patha sañjuta birati bibeka|
tehi na calahiṃ nara moha basa kalpahiṃ pantha aneka || 100(kha) ||
chaṃ. bahu dāma sa~vārahiṃ dhāma jatī| biṣayā hari līnhi na rahi biratī ||
tapasī dhanavanta daridra gṛhī| kali kautuka tāta na jāta kahī ||
kulavanti nikārahiṃ nāri satī| gṛha ānihiṃ cerī niberi gatī ||
suta mānahiṃ mātu pitā taba lauṃ| abalānana dīkha nahīṃ jaba laum ||
sasurāri piāri lagī jaba teṃ| riparūpa kuṭumba bhe taba tem ||
nṛpa pāpa parāyana dharma nahīṃ| kari daṇḍa biḍamba prajā nitahīm ||
dhanavanta kulīna malīna apī| dvija cinha janeu ughāra tapī ||
nahiṃ māna purāna na bedahi jo| hari sevaka santa sahī kali so|
kabi bṛnda udāra dunī na sunī| guna dūṣaka brāta na ko'pi gunī ||
kali bārahiṃ bāra dukāla parai| binu anna dukhī saba loga marai ||
do. sunu khagesa kali kapaṭa haṭha dambha dveṣa pāṣaṇḍa|
māna moha mārādi mada byāpi rahe brahmaṇḍa || 101(ka) ||
tāmasa dharma karahiṃ nara japa tapa brata makha dāna|
deva na baraṣahiṃ dharanīṃ be na jāmahiṃ dhāna || 101(kha) ||
chaṃ. abalā kaca bhūṣana bhūri chudhā| dhanahīna dukhī mamatā bahudhā ||
sukha cāhahiṃ mūḍha़ na dharma ratā| mati thori kaṭhori na komalatā || 1 ||
nara pīḍa़ita roga na bhoga kahīṃ| abhimāna birodha akāranahīm ||
laghu jīvana sambatu pañca dasā| kalapānta na nāsa gumānu asā || 2 ||
kalikāla bihāla kie manujā| nahiṃ mānata kvau anujā tanujā|
nahiṃ toṣa bicāra na sītalatā| saba jāti kujāti bhe magatā || 3 ||
iriṣā paruṣācchara lolupatā| bhari pūri rahī samatā bigatā ||
saba loga biyoga bisoka hue| baranāśrama dharma acāra ge || 4 ||
dama dāna dayā nahiṃ jānapanī| jaḍa़tā parabañcanatāti ghanī ||
tanu poṣaka nāri narā sagare| paranindaka je jaga mo bagare || 5 ||
do. sunu byālāri kāla kali mala avaguna āgāra|
gunu~ bahuta kalijuga kara binu prayāsa nistāra || 102(ka) ||
kṛtajuga tretā dvāpara pūjā makha aru joga|
jo gati hoi so kali hari nāma te pāvahiṃ loga || 102(kha) ||
kṛtajuga saba jogī bigyānī| kari hari dhyāna tarahiṃ bhava prānī ||
tretā~ bibidha jagya nara karahīṃ| prabhuhi samarpi karma bhava tarahīm ||
dvāpara kari raghupati pada pūjā| nara bhava tarahiṃ upāya na dūjā ||
kalijuga kevala hari guna gāhā| gāvata nara pāvahiṃ bhava thāhā ||
kalijuga joga na jagya na gyānā| eka adhāra rāma guna gānā ||
saba bharosa taji jo bhaja rāmahi| prema sameta gāva guna grāmahi ||
soi bhava tara kachu saṃsaya nāhīṃ| nāma pratāpa pragaṭa kali māhīm ||
kali kara eka punīta pratāpā| mānasa punya hohiṃ nahiṃ pāpā ||
do. kalijuga sama juga āna nahiṃ jauṃ nara kara bisvāsa|
gāi rāma guna gana bimala~ bhava tara binahiṃ prayāsa || 103(ka) ||
pragaṭa cāri pada dharma ke kalila mahu~ eka pradhāna|
jena kena bidhi dīnheṃ dāna kari kalyāna || 103(kha) ||
nita juga dharma hohiṃ saba kere| hṛdaya~ rāma māyā ke prere ||
suddha satva samatā bigyānā| kṛta prabhāva prasanna mana jānā ||
satva bahuta raja kachu rati karmā| saba bidhi sukha tretā kara dharmā ||
bahu raja svalpa satva kachu tāmasa| dvāpara dharma haraṣa bhaya mānasa ||
tāmasa bahuta rajoguna thorā| kali prabhāva birodha cahu~ orā ||
budha juga dharma jāni mana māhīṃ| taji adharma rati dharma karāhīm ||
kāla dharma nahiṃ byāpahiṃ tāhī| raghupati carana prīti ati jāhī ||
naṭa kṛta bikaṭa kapaṭa khagarāyā| naṭa sevakahi na byāpi māyā ||
do. hari māyā kṛta doṣa guna binu hari bhajana na jāhiṃ|
bhajia rāma taji kāma saba asa bicāri mana māhim || 104(ka) ||
tehi kalikāla baraṣa bahu baseu~ avadha bihagesa|
pareu dukāla bipati basa taba maiṃ gayu~ bidesa || 104(kha) ||
gayu~ ujenī sunu uragārī| dīna malīna daridra dukhārī ||
ge~ kāla kachu sampati pāī| taha~ puni karu~ sambhu sevakāī ||
bipra eka baidika siva pūjā| kari sadā tehi kāju na dūjā ||
parama sādhu paramāratha bindaka| sambhu upāsaka nahiṃ hari nindaka ||
tehi sevu~ maiṃ kapaṭa sametā| dvija dayāla ati nīti niketā ||
bāhija namra dekhi mohi sāīṃ| bipra paḍha़āva putra kī nāīm ||
sambhu mantra mohi dvijabara dīnhā| subha upadesa bibidha bidhi kīnhā ||
japu~ mantra siva mandira jāī| hṛdaya~ dambha ahamiti adhikāī ||
do. maiṃ khala mala saṅkula mati nīca jāti basa moha|
hari jana dvija dekheṃ jaru~ karu~ biṣnu kara droha || 105(ka) ||
so. gura nita mohi prabodha dukhita dekhi ācarana mama|
mohi upaji ati krodha dambhihi nīti ki bhāvī || 105(kha) ||
eka bāra gura līnha bolāī| mohi nīti bahu bhā~ti sikhāī ||
siva sevā kara phala suta soī| abirala bhagati rāma pada hoī ||
rāmahi bhajahiṃ tāta siva dhātā| nara pāva~ra kai ketika bātā ||
jāsu carana aja siva anurāgī| tātu droha~ sukha cahasi abhāgī ||
hara kahu~ hari sevaka gura kaheū| suni khaganātha hṛdaya mama daheū ||
adhama jāti maiṃ bidyā pāe~| bhayu~ jathā ahi dūdha piāe~ ||
mānī kuṭila kubhāgya kujātī| gura kara droha karu~ dinu rātī ||
ati dayāla gura svalpa na krodhā| puni puni mohi sikhāva subodhā ||
jehi te nīca baḍa़āī pāvā| so prathamahiṃ hati tāhi nasāvā ||
dhūma anala sambhava sunu bhāī| tehi bujhāva ghana padavī pāī ||
raja maga parī nirādara rahī| saba kara pada prahāra nita sahī ||
maruta uḍa़āva prathama tehi bharī| puni nṛpa nayana kirīṭanhi parī ||
sunu khagapati asa samujhi prasaṅgā| budha nahiṃ karahiṃ adhama kara saṅgā ||
kabi kobida gāvahiṃ asi nītī| khala sana kalaha na bhala nahiṃ prītī ||
udāsīna nita rahia gosāīṃ| khala pariharia svāna kī nāīm ||
maiṃ khala hṛdaya~ kapaṭa kuṭilāī| gura hita kahi na mohi sohāī ||
do. eka bāra hara mandira japata raheu~ siva nāma|
gura āyu abhimāna teṃ uṭhi nahiṃ kīnha pranāma || 106(ka) ||
so dayāla nahiṃ kaheu kachu ura na roṣa lavalesa|
ati agha gura apamānatā sahi nahiṃ sake mahesa || 106(kha) ||
mandira mājha bhī nabha bānī| re hatabhāgya agya abhimānī ||
jadyapi tava gura keṃ nahiṃ krodhā| ati kṛpāla cita samyaka bodhā ||
tadapi sāpa saṭha daihu~ tohī| nīti birodha sohāi na mohī ||
jauṃ nahiṃ daṇḍa karauṃ khala torā| bhraṣṭa hoi śrutimāraga morā ||
je saṭha gura sana iriṣā karahīṃ| raurava naraka koṭi juga parahīm ||
trijaga joni puni dharahiṃ sarīrā| ayuta janma bhari pāvahiṃ pīrā ||
baiṭha rahesi ajagara iva pāpī| sarpa hohi khala mala mati byāpī ||
mahā biṭapa koṭara mahu~ jāī || rahu adhamādhama adhagati pāī ||
do. hāhākāra kīnha gura dāruna suni siva sāpa ||
kampita mohi biloki ati ura upajā paritāpa || 107(ka) ||
kari daṇḍavata saprema dvija siva sanmukha kara jori|
binaya karata gadagada svara samujhi ghora gati mori || 107(kha) ||
namāmīśamīśāna nirvāṇarūpaṃ| vimbhuṃ byāpakaṃ brahma vedasvarūpaṃ|
nijaṃ nirguṇaṃ nirvikalpaṃ nirīṃha| cidākāśamākāśavāsaṃ bhaje'ham ||
nirākāramoṅkāramūlaṃ turīyaṃ| girā gyāna gotītamīśaṃ girīśam ||
karālaṃ mahākāla kālaṃ kṛpālaṃ| guṇāgāra saṃsārapāraṃ nato'ham ||
tuṣārādri saṅkāśa gauraṃ gabhīraṃ| manobhūta koṭi prabhā śrī śarīram ||
sphuranmauli kallolinī cāru gaṅgā| lasadbhālabālendu kaṇṭhe bhujaṅgā ||
calatkuṇḍalaṃ bhrū sunetraṃ viśālaṃ| prasannānanaṃ nīlakaṇṭhaṃ dayālam ||
mṛgādhīśacarmāmbaraṃ muṇḍamālaṃ| priyaṃ śaṅkaraṃ sarvanāthaṃ bhajāmi ||
pracaṇḍaṃ prakṛṣṭaṃ pragalbhaṃ pareśaṃ| akhaṇḍaṃ ajaṃ bhānukoṭiprakāśam ||
trayaḥśūla nirmūlanaṃ śūlapāṇiṃ| bhaje'haṃ bhavānīpatiṃ bhāvagamyam ||
kalātīta kalyāṇa kalpāntakārī| sadā sajjanāndadātā purārī ||
cidānandasandoha mohāpahārī| prasīda prasīda prabho manmathārī ||
na yāvad umānātha pādāravindaṃ| bhajantīha loke pare vā narāṇām ||
na tāvatsukhaṃ śānti santāpanāśaṃ| prasīda prabho sarvabhūtādhivāsam ||
na jānāmi yogaṃ japaṃ naiva pūjāṃ| nato'haṃ sadā sarvadā śambhu tubhyam ||
jarā janma duḥkhaugha tātapyamānaṃ| prabho pāhi āpannamāmīśa śambho ||
śloka-rudrāṣṭakamidaṃ proktaṃ vipreṇa haratoṣaye|
ye paṭhanti narā bhaktyā teṣāṃ śambhuḥ prasīdati || 9 ||
do. -suni binatī sarbagya siva dekhi bripra anurāgu|
puni mandira nabhabānī bhi dvijabara bara māgu || 108(ka) ||
jauṃ prasanna prabhu mo para nātha dīna para nehu|
nija pada bhagati dei prabhu puni dūsara bara dehu || 108(kha) ||
tava māyā basa jīva jaḍa़ santata phiri bhulāna|
tehi para krodha na karia prabhu kṛpā sindhu bhagavāna || 108(ga) ||
saṅkara dīnadayāla aba ehi para hohu kṛpāla|
sāpa anugraha hoi jehiṃ nātha thorehīṃ kāla || 108(gha) ||
ehi kara hoi parama kalyānā| soi karahu aba kṛpānidhānā ||
bipragirā suni parahita sānī| evamastu iti bhi nabhabānī ||
jadapi kīnha ehiṃ dāruna pāpā| maiṃ puni dīnha kopa kari sāpā ||
tadapi tumhāra sādhutā dekhī| karihu~ ehi para kṛpā biseṣī ||
chamāsīla je para upakārī| te dvija mohi priya jathā kharārī ||
mora śrāpa dvija byartha na jāihi| janma sahasa avasya yaha pāihi ||
janamata marata dusaha dukha hoī| ahi svalpu nahiṃ byāpihi soī ||
kavaneu~ janma miṭihi nahiṃ gyānā| sunahi sūdra mama bacana pravānā ||
raghupati purīṃ janma taba bhayū| puni taiṃ mama sevā~ mana dayū ||
purī prabhāva anugraha moreṃ| rāma bhagati upajihi ura torem ||
sunu mama bacana satya aba bhāī| haritoṣana brata dvija sevakāī ||
aba jani karahi bipra apamānā| jānehu santa ananta samānā ||
indra kulisa mama sūla bisālā| kāladaṇḍa hari cakra karālā ||
jo inha kara mārā nahiṃ marī| bipradroha pāvaka so jarī ||
asa bibeka rākhehu mana māhīṃ| tumha kaha~ jaga durlabha kachu nāhīm ||
auru eka āsiṣā morī| apratihata gati hoihi torī ||
do. suni siva bacana haraṣi gura evamastu iti bhāṣi|
mohi prabodhi gayu gṛha sambhu carana ura rākhi || 109(ka) ||
prerita kāla bidhi giri jāi bhayu~ maiṃ byāla|
puni prayāsa binu so tanu jajeu~ ge~ kachu kāla || 109(kha) ||
joi tanu dharu~ taju~ puni anāyāsa harijāna|
jimi nūtana paṭa pahiri nara parihari purāna || 109(ga) ||
siva~ rākhī śruti nīti aru maiṃ nahiṃ pāvā klesa|
ehi bidhi dhareu~ bibidha tanu gyāna na gayu khagesa || 109(gha) ||
trijaga deva nara joi tanu dharu~| taha~ taha~ rāma bhajana anusarū~ ||
eka sūla mohi bisara na kAU| gura kara komala sīla subhAU ||
carama deha dvija kai maiṃ pāī| sura durlabha purāna śruti gāī ||
khelu~ tahū~ bālakanha mīlā| karu~ sakala raghunāyaka līlā ||
prauḍha़ bhe~ mohi pitā paḍha़āvā| samajhu~ sunu~ gunu~ nahiṃ bhāvā ||
mana te sakala bāsanā bhāgī| kevala rāma carana laya lāgī ||
kahu khagesa asa kavana abhāgī| kharī seva suradhenuhi tyāgī ||
prema magana mohi kachu na sohāī| hāreu pitā paḍha़āi paḍha़āī ||
bhe kālabasa jaba pitu mātā| maiṃ bana gayu~ bhajana janatrātā ||
jaha~ jaha~ bipina munīsvara pāvu~| āśrama jāi jāi siru nāvu~ ||
būjhata tinhahi rāma guna gāhā| kahahiṃ sunu~ haraṣita khaganāhā ||
sunata phiru~ hari guna anubādā| abyāhata gati sambhu prasādā ||
chūṭī tribidha īṣanā gāḍha़ī| eka lālasā ura ati bāḍha़ī ||
rāma carana bārija jaba dekhauṃ| taba nija janma saphala kari lekhaum ||
jehi pū~chu~ soi muni asa kahī| īsvara sarba bhūtamaya ahī ||
nirguna mata nahiṃ mohi sohāī| saguna brahma rati ura adhikāī ||
do. gura ke bacana surati kari rāma carana manu lāga|
raghupati jasa gāvata phiru~ chana chana nava anurāga || 110(ka) ||
meru sikhara baṭa chāyā~ muni lomasa āsīna|
dekhi carana siru nāyu~ bacana kaheu~ ati dīna || 110(kha) ||
suni mama bacana binīta mṛdu muni kṛpāla khagarāja|
mohi sādara pū~chata bhe dvija āyahu kehi kāja || 110(ga) ||
taba maiṃ kahā kṛpānidhi tumha sarbagya sujāna|
saguna brahma avarādhana mohi kahahu bhagavāna || 110(gha) ||
taba muniṣa raghupati guna gāthā| kahe kachuka sādara khaganāthā ||
brahmagyāna rata muni bigyāni| mohi parama adhikārī jānī ||
lāge karana brahma upadesā| aja adveta aguna hṛdayesā ||
akala anīha anāma arupā| anubhava gamya akhaṇḍa anūpā ||
mana gotīta amala abināsī| nirbikāra niravadhi sukha rāsī ||
so taiṃ tāhi tohi nahiṃ bhedā| bāri bīci iva gāvahi bedā ||
bibidha bhā~ti mohi muni samujhāvā| nirguna mata mama hṛdaya~ na āvā ||
puni maiṃ kaheu~ nāi pada sīsā| saguna upāsana kahahu munīsā ||
rāma bhagati jala mama mana mīnā| kimi bilagāi munīsa prabīnā ||
soi upadesa kahahu kari dāyā| nija nayananhi dekhauṃ raghurāyā ||
bhari locana biloki avadhesā| taba sunihu~ nirguna upadesā ||
muni puni kahi harikathā anūpā| khaṇḍi saguna mata aguna nirūpā ||
taba maiṃ nirguna mata kara dūrī| saguna nirūpu~ kari haṭha bhūrī ||
uttara pratiuttara maiṃ kīnhā| muni tana bhe krodha ke cīnhā ||
sunu prabhu bahuta avagyā kie~| upaja krodha gyāninha ke hie~ ||
ati saṅgharaṣana jauṃ kara koī| anala pragaṭa candana te hoī ||
do. -bārambāra sakopa muni kari nirupana gyāna|
maiṃ apaneṃ mana baiṭha taba karu~ bibidha anumāna || 111(ka) ||
krodha ki dvetabuddhi binu dvaita ki binu agyāna|
māyābasa parichinna jaḍa़ jīva ki īsa samāna || 111(kha) ||
kabahu~ ki dukha saba kara hita tākeṃ| tehi ki daridra parasa mani jākem ||
paradrohī kī hohiṃ nisaṅkā| kāmī puni ki rahahiṃ akalaṅkā ||
baṃsa ki raha dvija anahita kīnheṃ| karma ki hohiṃ svarūpahi cīnhem ||
kāhū sumati ki khala sa~ga jāmī| subha gati pāva ki paratriya gāmī ||
bhava ki parahiṃ paramātmā bindaka| sukhī ki hohiṃ kabahu~ harinindaka ||
rāju ki rahi nīti binu jāneṃ| agha ki rahahiṃ haricarita bakhānem ||
pāvana jasa ki punya binu hoī| binu agha ajasa ki pāvi koī ||
lābhu ki kichu hari bhagati samānā| jehi gāvahiṃ śruti santa purānā ||
hāni ki jaga ehi sama kichu bhāī| bhajia na rāmahi nara tanu pāī ||
agha ki pisunatā sama kachu ānā| dharma ki dayā sarisa harijānā ||
ehi bidhi amiti juguti mana gunū~| muni upadesa na sādara sunū~ ||
puni puni saguna paccha maiṃ ropā| taba muni boleu bacana sakopā ||
mūḍha़ parama sikha deu~ na mānasi| uttara pratiuttara bahu ānasi ||
satya bacana bisvāsa na karahī| bāyasa iva sabahī te ḍarahī ||
saṭha svapaccha taba hṛdaya~ bisālā| sapadi hohi pacchī caṇḍālā ||
līnha śrāpa maiṃ sīsa caḍha़āī| nahiṃ kachu bhaya na dīnatā āī ||
do. turata bhayu~ maiṃ kāga taba puni muni pada siru nāi|
sumiri rāma raghubaṃsa mani haraṣita caleu~ uḍa़āi || 112(ka) ||
umā je rāma carana rata bigata kāma mada krodha ||
nija prabhumaya dekhahiṃ jagata kehi sana karahiṃ birodha || 112(kha) ||
sunu khagesa nahiṃ kachu riṣi dūṣana| ura preraka raghubaṃsa bibhūṣana ||
kṛpāsindhu muni mati kari bhorī| līnhi prema paricchā morī ||
mana baca krama mohi nija jana jānā| muni mati puni pherī bhagavānā ||
riṣi mama mahata sīlatā dekhī| rāma carana bisvāsa biseṣī ||
ati bisamaya puni puni pachitāī| sādara muni mohi līnha bolāī ||
mama paritoṣa bibidha bidhi kīnhā| haraṣita rāmamantra taba dīnhā ||
bālakarūpa rāma kara dhyānā| kaheu mohi muni kṛpānidhānā ||
sundara sukhada mihi ati bhāvā| so prathamahiṃ maiṃ tumhahi sunāvā ||
muni mohi kachuka kāla taha~ rākhā| rāmacaritamānasa taba bhāṣā ||
sādara mohi yaha kathā sunāī| puni bole muni girā suhāī ||
rāmacarita sara gupta suhāvā| sambhu prasāda tāta maiṃ pāvā ||
tohi nija bhagata rāma kara jānī| tāte maiṃ saba kaheu~ bakhānī ||
rāma bhagati jinha keṃ ura nāhīṃ| kabahu~ na tāta kahia tinha pāhīm ||
muni mohi bibidha bhā~ti samujhāvā| maiṃ saprema muni pada siru nāvā ||
nija kara kamala parasi mama sīsā| haraṣita āsiṣa dīnha munīsā ||
rāma bhagati abirala ura toreṃ| basihi sadā prasāda aba morem ||
do. -sadā rāma priya hohu tumha subha guna bhavana amāna|
kāmarūpa icdhāmarana gyāna birāga nidhāna || 113(ka) ||
jeṃhiṃ āśrama tumha basaba puni sumirata śrībhagavanta|
byāpihi taha~ na abidyā jojana eka prajanta || 113(kha) ||
kāla karma guna doṣa subhAU| kachu dukha tumhahi na byāpihi kAU ||
rāma rahasya lalita bidhi nānā| gupta pragaṭa itihāsa purānā ||
binu śrama tumha jānaba saba soū| nita nava neha rāma pada hoū ||
jo icchā karihahu mana māhīṃ| hari prasāda kachu durlabha nāhīm ||
suni muni āsiṣa sunu matidhīrā| brahmagirā bhi gagana ga~bhīrā ||
evamastu tava baca muni gyānī| yaha mama bhagata karma mana bānī ||
suni nabhagirā haraṣa mohi bhayū| prema magana saba saṃsaya gayū ||
kari binatī muni āyasu pāī| pada saroja puni puni siru nāī ||
haraṣa sahita ehiṃ āśrama āyu~| prabhu prasāda durlabha bara pāyu~ ||
ihā~ basata mohi sunu khaga īsā| bīte kalapa sāta aru bīsā ||
karu~ sadā raghupati guna gānā| sādara sunahiṃ bihaṅga sujānā ||
jaba jaba avadhapurīṃ raghubīrā| dharahiṃ bhagata hita manuja sarīrā ||
taba taba jāi rāma pura rahū~| sisulīlā biloki sukha lahū~ ||
puni ura rākhi rāma sisurūpā| nija āśrama āvu~ khagabhūpā ||
kathā sakala maiṃ tumhahi sunāī| kāga deha jehiṃ kārana pāī ||
kahiu~ tāta saba prasna tumhārī| rāma bhagati mahimā ati bhārī ||
do. tāte yaha tana mohi priya bhayu rāma pada neha|
nija prabhu darasana pāyu~ ge sakala sandeha || 114(ka) ||
māsapārāyaṇa, untīsavā~ viśrāma
bhagati paccha haṭha kari raheu~ dīnhi mahāriṣi sāpa|
muni durlabha bara pāyu~ dekhahu bhajana pratāpa || 114(kha) ||
je asi bhagati jāni pariharahīṃ| kevala gyāna hetu śrama karahīm ||
te jaḍa़ kāmadhenu gṛha~ tyāgī| khojata āku phirahiṃ paya lāgī ||
sunu khagesa hari bhagati bihāī| je sukha cāhahiṃ āna upāī ||
te saṭha mahāsindhu binu taranī| pairi pāra cāhahiṃ jaḍa़ karanī ||
suni bhasuṇḍi ke bacana bhavānī| boleu garuḍa़ haraṣi mṛdu bānī ||
tava prasāda prabhu mama ura māhīṃ| saṃsaya soka moha bhrama nāhīm ||
suneu~ punīta rāma guna grāmā| tumharī kṛpā~ laheu~ biśrāmā ||
eka bāta prabhu pū~chu~ tohī| kahahu bujhāi kṛpānidhi mohī ||
kahahiṃ santa muni beda purānā| nahiṃ kachu durlabha gyāna samānā ||
soi muni tumha sana kaheu gosāīṃ| nahiṃ ādarehu bhagati kī nāīm ||
gyānahi bhagatihi antara ketā| sakala kahahu prabhu kṛpā niketā ||
suni uragāri bacana sukha mānā| sādara boleu kāga sujānā ||
bhagatihi gyānahi nahiṃ kachu bhedā| ubhaya harahiṃ bhava sambhava khedā ||
nātha munīsa kahahiṃ kachu antara| sāvadhāna sau sunu bihaṅgabara ||
gyāna birāga joga bigyānā| e saba puruṣa sunahu harijānā ||
puruṣa pratāpa prabala saba bhā~tī| abalā abala sahaja jaḍa़ jātī ||
do. -puruṣa tyāgi saka nārihi jo birakta mati dhīra ||
na tu kāmī biṣayābasa bimukha jo pada raghubīra || 115(ka) ||
so. sau muni gyānanidhāna mṛganayanī bidhu mukha nirakhi|
bibasa hoi harijāna nāri biṣnu māyā pragaṭa || 115(kha) ||
ihā~ na pacchapāta kachu rākhu~| beda purāna santa mata bhāṣu~ ||
moha na nāri nāri keṃ rūpā| pannagāri yaha rīti anūpā ||
māyā bhagati sunahu tumha doū| nāri barga jāni saba koū ||
puni raghubīrahi bhagati piārī| māyā khalu nartakī bicārī ||
bhagatihi sānukūla raghurāyā| tāte tehi ḍarapati ati māyā ||
rāma bhagati nirupama nirupādhī| basi jāsu ura sadā abādhī ||
tehi biloki māyā sakucāī| kari na saki kachu nija prabhutāī ||
asa bicāri je muni bigyānī| jācahīṃ bhagati sakala sukha khānī ||
do. yaha rahasya raghunātha kara begi na jāni koi|
jo jāni raghupati kṛpā~ sapanehu~ moha na hoi || 116(ka) ||
auru gyāna bhagati kara bheda sunahu suprabīna|
jo suni hoi rāma pada prīti sadā abichīna || 116(kha) ||
sunahu tāta yaha akatha kahānī| samujhata bani na jāi bakhānī ||
īsvara aṃsa jīva abināsī| cetana amala sahaja sukha rāsī ||
so māyābasa bhayu gosāīṃ| ba~dhyo kīra marakaṭa kī nāī ||
jaḍa़ cetanahi granthi pari gī| jadapi mṛṣā chūṭata kaṭhinī ||
taba te jīva bhayu saṃsārī| chūṭa na granthi na hoi sukhārī ||
śruti purāna bahu kaheu upāī| chūṭa na adhika adhika arujhāī ||
jīva hṛdaya~ tama moha biseṣī| granthi chūṭa kimi pari na dekhī ||
asa sañjoga īsa jaba karī| tabahu~ kadācita so niruarī ||
sāttvika śraddhā dhenu suhāī| jauṃ hari kṛpā~ hṛdaya~ basa āī ||
japa tapa brata jama niyama apārā| je śruti kaha subha dharma acārā ||
tei tṛna harita carai jaba gāī| bhāva baccha sisu pāi penhāī ||
noi nibṛtti pātra bisvāsā| nirmala mana ahīra nija dāsā ||
parama dharmamaya paya duhi bhāī| avaṭai anala akāma bihāī ||
toṣa maruta taba chamā~ juḍa़āvai| dhṛti sama jāvanu dei jamāvai ||
muditā~ mathaiṃ bicāra mathānī| dama adhāra raju satya subānī ||
taba mathi kāḍha़i lei navanītā| bimala birāga subhaga supunītā ||
do. joga agini kari pragaṭa taba karma subhāsubha lāi|
buddhi sirāvaiṃ gyāna ghṛta mamatā mala jari jāi || 117(ka) ||
taba bigyānarūpini buddhi bisada ghṛta pāi|
citta diā bhari dharai dṛḍha़ samatā diaṭi banāi || 117(kha) ||
tīni avasthā tīni guna tehi kapāsa teṃ kāḍha़i|
tūla turīya sa~vāri puni bātī karai sugāḍha़i || 117(ga) ||
so. ehi bidhi lesai dīpa teja rāsi bigyānamaya ||
jātahiṃ jāsu samīpa jarahiṃ madādika salabha saba || 117(gha) ||
sohamasmi iti bṛtti akhaṇḍā| dīpa sikhā soi parama pracaṇḍā ||
ātama anubhava sukha suprakāsā| taba bhava mūla bheda bhrama nāsā ||
prabala abidyā kara parivārā| moha ādi tama miṭi apārā ||
taba soi buddhi pāi u~jiārā| ura gṛha~ baiṭhi granthi niruārā ||
chorana granthi pāva jauṃ soī| taba yaha jīva kṛtāratha hoī ||
chorata granthi jāni khagarāyā| bighna aneka kari taba māyā ||
riddhi siddhi preri bahu bhāī| buddhahi lobha dikhāvahiṃ āī ||
kala bala chala kari jāhiṃ samīpā| añcala bāta bujhāvahiṃ dīpā ||
hoi buddhi jauṃ parama sayānī| tinha tana citava na anahita jānī ||
jauṃ tehi bighna buddhi nahiṃ bādhī| tau bahori sura karahiṃ upādhī ||
indrīṃ dvāra jharokhā nānā| taha~ taha~ sura baiṭhe kari thānā ||
āvata dekhahiṃ biṣaya bayārī| te haṭhi dehī kapāṭa ughārī ||
jaba so prabhañjana ura gṛha~ jāī| tabahiṃ dīpa bigyāna bujhāī ||
granthi na chūṭi miṭā so prakāsā| buddhi bikala bhi biṣaya batāsā ||
indrinha suranha na gyāna sohāī| biṣaya bhoga para prīti sadāī ||
biṣaya samīra buddhi kṛta bhorī| tehi bidhi dīpa ko bāra bahorī ||
do. taba phiri jīva bibidha bidhi pāvi saṃsṛti klesa|
hari māyā ati dustara tari na jāi bihagesa || 118(ka) ||
kahata kaṭhina samujhata kaṭhina sādhana kaṭhina bibeka|
hoi ghunācchara nyāya jauṃ puni pratyūha aneka || 118(kha) ||
gyāna pantha kṛpāna kai dhārā| parata khagesa hoi nahiṃ bārā ||
jo nirbighna pantha nirbahī| so kaivalya parama pada lahī ||
ati durlabha kaivalya parama pada| santa purāna nigama āgama bada ||
rāma bhajata soi mukuti gosāī| anicchita āvi bariāī ||
jimi thala binu jala rahi na sakāī| koṭi bhā~ti kau karai upāī ||
tathā moccha sukha sunu khagarāī| rahi na saki hari bhagati bihāī ||
asa bicāri hari bhagata sayāne| mukti nirādara bhagati lubhāne ||
bhagati karata binu jatana prayāsā| saṃsṛti mūla abidyā nāsā ||
bhojana karia tṛpiti hita lāgī| jimi so asana pacavai jaṭharāgī ||
asi haribhagati sugama sukhadāī| ko asa mūḍha़ na jāhi sohāī ||
do. sevaka sebya bhāva binu bhava na taria uragāri ||
bhajahu rāma pada paṅkaja asa siddhānta bicāri || 119(ka) ||
jo cetana kaha~ ja़ḍa़ kari ja़ḍa़hi kari caitanya|
asa samartha raghunāyakahiṃ bhajahiṃ jīva te dhanya || 119(kha) ||
kaheu~ gyāna siddhānta bujhāī| sunahu bhagati mani kai prabhutāī ||
rāma bhagati cintāmani sundara| basi garuḍa़ jāke ura antara ||
parama prakāsa rūpa dina rātī| nahiṃ kachu cahia diā ghṛta bātī ||
moha daridra nikaṭa nahiṃ āvā| lobha bāta nahiṃ tāhi bujhāvā ||
prabala abidyā tama miṭi jāī| hārahiṃ sakala salabha samudāī ||
khala kāmādi nikaṭa nahiṃ jāhīṃ| basi bhagati jāke ura māhīm ||
garala sudhāsama ari hita hoī| tehi mani binu sukha pāva na koī ||
byāpahiṃ mānasa roga na bhārī| jinha ke basa saba jīva dukhārī ||
rāma bhagati mani ura basa jākeṃ| dukha lavalesa na sapanehu~ tākem ||
catura siromani tei jaga māhīṃ| je mani lāgi sujatana karāhīm ||
so mani jadapi pragaṭa jaga ahī| rāma kṛpā binu nahiṃ kau lahī ||
sugama upāya pāibe kere| nara hatabhāgya dehiṃ bhaṭamere ||
pāvana parbata beda purānā| rāma kathā rucirākara nānā ||
marmī sajjana sumati kudārī| gyāna birāga nayana uragārī ||
bhāva sahita khoji jo prānī| pāva bhagati mani saba sukha khānī ||
moreṃ mana prabhu asa bisvāsā| rāma te adhika rāma kara dāsā ||
rāma sindhu ghana sajjana dhīrā| candana taru hari santa samīrā ||
saba kara phala hari bhagati suhāī| so binu santa na kāhū~ pāī ||
asa bicāri joi kara satasaṅgā| rāma bhagati tehi sulabha bihaṅgā ||
do. brahma payonidhi mandara gyāna santa sura āhiṃ|
kathā sudhā mathi kāḍha़hiṃ bhagati madhuratā jāhim || 120(ka) ||
birati carma asi gyāna mada lobha moha ripu māri|
jaya pāia so hari bhagati dekhu khagesa bicāri || 120(kha) ||
puni saprema boleu khagarAU| jauṃ kṛpāla mohi ūpara bhAU ||
nātha mohi nija sevaka jānī| sapta prasna kahahu bakhānī ||
prathamahiṃ kahahu nātha matidhīrā| saba te durlabha kavana sarīrā ||
baḍa़ dukha kavana kavana sukha bhārī| sau sañchepahiṃ kahahu bicārī ||
santa asanta marama tumha jānahu| tinha kara sahaja subhāva bakhānahu ||
kavana punya śruti bidita bisālā| kahahu kavana agha parama karālā ||
mānasa roga kahahu samujhāī| tumha sarbagya kṛpā adhikāī ||
tāta sunahu sādara ati prītī| maiṃ sañchepa kahu~ yaha nītī ||
nara tana sama nahiṃ kavaniu dehī| jīva carācara jācata tehī ||
naraka svarga apabarga nisenī| gyāna birāga bhagati subha denī ||
so tanu dhari hari bhajahiṃ na je nara| hohiṃ biṣaya rata manda manda tara ||
kā~ca kirica badaleṃ te lehī| kara te ḍāri parasa mani dehīm ||
nahiṃ daridra sama dukha jaga māhīṃ| santa milana sama sukha jaga nāhīm ||
para upakāra bacana mana kāyā| santa sahaja subhāu khagarāyā ||
santa sahahiṃ dukha parahita lāgī| paradukha hetu asanta abhāgī ||
bhūrja tarū sama santa kṛpālā| parahita niti saha bipati bisālā ||
sana iva khala para bandhana karī| khāla kaḍha़āi bipati sahi marī ||
khala binu svāratha para apakārī| ahi mūṣaka iva sunu uragārī ||
para sampadā bināsi nasāhīṃ| jimi sasi hati hima upala bilāhīm ||
duṣṭa udaya jaga ārati hetū| jathā prasiddha adhama graha ketū ||
santa udaya santata sukhakārī| bisva sukhada jimi indu tamārī ||
parama dharma śruti bidita ahiṃsā| para nindā sama agha na garīsā ||
hara gura nindaka dādura hoī| janma sahasra pāva tana soī ||
dvija nindaka bahu naraka bhogakari| jaga janami bāyasa sarīra dhari ||
sura śruti nindaka je abhimānī| raurava naraka parahiṃ te prānī ||
hohiṃ ulūka santa nindā rata| moha nisā priya gyāna bhānu gata ||
saba ke nindā je jaḍa़ karahīṃ| te camagādura hoi avatarahīm ||
sunahu tāta aba mānasa rogā| jinha te dukha pāvahiṃ saba logā ||
moha sakala byādhinha kara mūlā| tinha te puni upajahiṃ bahu sūlā ||
kāma bāta kapha lobha apārā| krodha pitta nita chātī jārā ||
prīti karahiṃ jauṃ tīniu bhāī| upaji sanyapāta dukhadāī ||
biṣaya manoratha durgama nānā| te saba sūla nāma ko jānā ||
mamatā dādu kaṇḍu iraṣāī| haraṣa biṣāda garaha bahutāī ||
para sukha dekhi jarani soi chī| kuṣṭa duṣṭatā mana kuṭilī ||
ahaṅkāra ati dukhada ḍamaruā| dambha kapaṭa mada māna neharuā ||
tṛsnā udarabṛddhi ati bhārī| tribidha īṣanā taruna tijārī ||
juga bidhi jvara matsara abibekā| kaha~ lāgi kahauṃ kuroga anekā ||
do. eka byādhi basa nara marahiṃ e asādhi bahu byādhi|
pīḍa़hiṃ santata jīva kahu~ so kimi lahai samādhi || 121(ka) ||
nema dharma ācāra tapa gyāna jagya japa dāna|
bheṣaja puni koṭinha nahiṃ roga jāhiṃ harijāna || 121(kha) ||
ehi bidhi sakala jīva jaga rogī| soka haraṣa bhaya prīti biyogī ||
mānaka roga kachuka maiṃ gāe| hahiṃ saba keṃ lakhi biralenha pāe ||
jāne te chījahiṃ kachu pāpī| nāsa na pāvahiṃ jana paritāpī ||
biṣaya kupathya pāi aṅkure| munihu hṛdaya~ kā nara bāpure ||
rāma kṛpā~ nāsahi saba rogā| jauṃ ehi bhā~ti banai saṃyogā ||
sadagura baida bacana bisvāsā| sañjama yaha na biṣaya kai āsā ||
raghupati bhagati sajīvana mūrī| anūpāna śraddhā mati pūrī ||
ehi bidhi bhalehiṃ so roga nasāhīṃ| nāhiṃ ta jatana koṭi nahiṃ jāhīm ||
jānia taba mana biruja gosā~ī| jaba ura bala birāga adhikāī ||
sumati chudhā bāḍha़i nita nī| biṣaya āsa durbalatā gī ||
bimala gyāna jala jaba so nahāī| taba raha rāma bhagati ura chāī ||
siva aja suka sanakādika nārada| je muni brahma bicāra bisārada ||
saba kara mata khaganāyaka ehā| karia rāma pada paṅkaja nehā ||
śruti purāna saba grantha kahāhīṃ| raghupati bhagati binā sukha nāhīm ||
kamaṭha pīṭha jāmahiṃ baru bārā| bandhyā suta baru kāhuhi mārā ||
phūlahiṃ nabha baru bahubidhi phūlā| jīva na laha sukha hari pratikūlā ||
tṛṣā jāi baru mṛgajala pānā| baru jāmahiṃ sasa sīsa biṣānā ||
andhakāru baru rabihi nasāvai| rāma bimukha na jīva sukha pāvai ||
hima te anala pragaṭa baru hoī| bimukha rāma sukha pāva na koī ||
do0=bāri matheṃ ghṛta hoi baru sikatā te baru tela|
binu hari bhajana na bhava taria yaha siddhānta apela || 122(ka) ||
masakahi kari biṃrañci prabhu ajahi masaka te hīna|
asa bicāri taji saṃsaya rāmahi bhajahiṃ prabīna || 122(kha) ||
śloka- vinicśritaṃ vadāmi te na anyathā vacāṃsi me|
hariṃ narā bhajanti ye'tidustaraṃ taranti te || 122(ga) ||
kaheu~ nātha hari carita anūpā| byāsa samāsa svamati anurupā ||
śruti siddhānta ihi uragārī| rāma bhajia saba kāja bisārī ||
prabhu raghupati taji seia kāhī| mohi se saṭha para mamatā jāhī ||
tumha bigyānarūpa nahiṃ mohā| nātha kīnhi mo para ati chohā ||
pūchihu~ rāma kathā ati pāvani| suka sanakādi sambhu mana bhāvani ||
sata saṅgati durlabha saṃsārā| nimiṣa daṇḍa bhari eku bārā ||
dekhu garuḍa़ nija hṛdaya~ bicārī| maiṃ raghubīra bhajana adhikārī ||
sakunādhama saba bhā~ti apāvana| prabhu mohi kīnha bidita jaga pāvana ||
do. āju dhanya maiṃ dhanya ati jadyapi saba bidhi hīna|
nija jana jāni rāma mohi santa samāgama dīna || 123(ka) ||
nātha jathāmati bhāṣeu~ rākheu~ nahiṃ kachu goi|
carita sindhu raghunāyaka thāha ki pāvi koi || 123 ||
sumiri rāma ke guna gana nānā| puni puni haraṣa bhusuṇḍi sujānā ||
mahimā nigama neti kari gāī| atulita bala pratāpa prabhutāī ||
siva aja pūjya carana raghurāī| mo para kṛpā parama mṛdulāī ||
asa subhāu kahu~ sunu~ na dekhu~| kehi khagesa raghupati sama lekhu~ ||
sādhaka siddha bimukta udāsī| kabi kobida kṛtagya sannyāsī ||
jogī sūra sutāpasa gyānī| dharma nirata paṇḍita bigyānī ||
tarahiṃ na binu sī~ mama svāmī| rāma namāmi namāmi namāmī ||
sarana ge~ mo se agha rāsī| hohiṃ suddha namāmi abināsī ||
do. jāsu nāma bhava bheṣaja harana ghora traya sūla|
so kṛpālu mohi to para sadā rahu anukūla || 124(ka) ||
suni bhusuṇḍi ke bacana subha dekhi rāma pada neha|
boleu prema sahita girā garuḍa़ bigata sandeha || 124(kha) ||
mai kṛtkṛtya bhayu~ tava bānī| suni raghubīra bhagati rasa sānī ||
rāma carana nūtana rati bhī| māyā janita bipati saba gī ||
moha jaladhi bohita tumha bhe| mo kaha~ nātha bibidha sukha de ||
mo pahiṃ hoi na prati upakārā| bandu~ tava pada bārahiṃ bārā ||
pūrana kāma rāma anurāgī| tumha sama tāta na kau baḍa़bhāgī ||
santa biṭapa saritā giri dharanī| para hita hetu sabanha kai karanī ||
santa hṛdaya navanīta samānā| kahā kabinha pari kahai na jānā ||
nija paritāpa dravi navanītā| para dukha dravahiṃ santa supunītā ||
jīvana janma suphala mama bhayū| tava prasāda saṃsaya saba gayū ||
jānehu sadā mohi nija kiṅkara| puni puni umā kahi bihaṅgabara ||
do. tāsu carana siru nāi kari prema sahita matidhīra|
gayu garuḍa़ baikuṇṭha taba hṛdaya~ rākhi raghubīra || 125(ka) ||
girijā santa samāgama sama na lābha kachu āna|
binu hari kṛpā na hoi so gāvahiṃ beda purāna || 125(kha) ||
kaheu~ parama punīta itihāsā| sunata śravana chūṭahiṃ bhava pāsā ||
pranata kalpataru karunā puñjā| upaji prīti rāma pada kañjā ||
mana krama bacana janita agha jāī| sunahiṃ je kathā śravana mana lāī ||
tīrthāṭana sādhana samudāī| joga birāga gyāna nipunāī ||
nānā karma dharma brata dānā| sañjama dama japa tapa makha nānā ||
bhūta dayā dvija gura sevakāī| bidyā binaya bibeka baḍa़āī ||
jaha~ lagi sādhana beda bakhānī| saba kara phala hari bhagati bhavānī ||
so raghunātha bhagati śruti gāī| rāma kṛpā~ kāhū~ eka pāī ||
do. muni durlabha hari bhagati nara pāvahiṃ binahiṃ prayāsa|
je yaha kathā nirantara sunahiṃ māni bisvāsa || 126 ||
soi sarbagya gunī soi gyātā| soi mahi maṇḍita paṇḍita dātā ||
dharma parāyana soi kula trātā| rāma carana jā kara mana rātā ||
nīti nipuna soi parama sayānā| śruti siddhānta nīka tehiṃ jānā ||
soi kabi kobida soi ranadhīrā| jo chala chāḍa़i bhaji raghubīrā ||
dhanya desa so jaha~ surasarī| dhanya nāri patibrata anusarī ||
dhanya so bhūpu nīti jo karī| dhanya so dvija nija dharma na ṭarī ||
so dhana dhanya prathama gati jākī| dhanya punya rata mati soi pākī ||
dhanya gharī soi jaba satasaṅgā| dhanya janma dvija bhagati abhaṅgā ||
do. so kula dhanya umā sunu jagata pūjya supunīta|
śrīraghubīra parāyana jehiṃ nara upaja binīta || 127 ||
mati anurūpa kathā maiṃ bhāṣī| jadyapi prathama gupta kari rākhī ||
tava mana prīti dekhi adhikāī| taba maiṃ raghupati kathā sunāī ||
yaha na kahia saṭhahī haṭhasīlahi| jo mana lāi na suna hari līlahi ||
kahia na lobhihi krodhahi kāmihi| jo na bhaji sacarācara svāmihi ||
dvija drohihi na sunāia kabahū~| surapati sarisa hoi nṛpa jabahū~ ||
rāma kathā ke tei adhikārī| jinha keṃ satasaṅgati ati pyārī ||
gura pada prīti nīti rata jeī| dvija sevaka adhikārī teī ||
tā kaha~ yaha biseṣa sukhadāī| jāhi prānapriya śrīraghurāī ||
do. rāma carana rati jo caha athavā pada nirbāna|
bhāva sahita so yaha kathā karu śravana puṭa pāna || 128 ||
rāma kathā girijā maiṃ baranī| kali mala samani manomala haranī ||
saṃsṛti roga sajīvana mūrī| rāma kathā gāvahiṃ śruti sūrī ||
ehi maha~ rucira sapta sopānā| raghupati bhagati kera panthānā ||
ati hari kṛpā jāhi para hoī| pāu~ dei ehiṃ māraga soī ||
mana kāmanā siddhi nara pāvā| je yaha kathā kapaṭa taji gāvā ||
kahahiṃ sunahiṃ anumodana karahīṃ| te gopada iva bhavanidhi tarahīm ||
suni saba kathā hṛdaya~ ati bhāī| girijā bolī girā suhāī ||
nātha kṛpā~ mama gata sandehā| rāma carana upajeu nava nehā ||
do. maiṃ kṛtakṛtya bhiu~ aba tava prasāda bisvesa|
upajī rāma bhagati dṛḍha़ bīte sakala kalesa || 129 ||
yaha subha sambhu umā sambādā| sukha sampādana samana biṣādā ||
bhava bhañjana gañjana sandehā| jana rañjana sajjana priya ehā ||
rāma upāsaka je jaga māhīṃ| ehi sama priya tinha ke kachu nāhīm ||
raghupati kṛpā~ jathāmati gāvā| maiṃ yaha pāvana carita suhāvā ||
ehiṃ kalikāla na sādhana dūjā| joga jagya japa tapa brata pūjā ||
rāmahi sumiria gāia rāmahi| santata sunia rāma guna grāmahi ||
jāsu patita pāvana baḍa़ bānā| gāvahiṃ kabi śruti santa purānā ||
tāhi bhajahi mana taji kuṭilāī| rāma bhajeṃ gati kehiṃ nahiṃ pāī ||
chaṃ. pāī na kehiṃ gati patita pāvana rāma bhaji sunu saṭha manā|
ganikā ajāmila byādha gīdha gajādi khala tāre ghanā ||
ābhīra jamana kirāta khasa svapacādi ati agharūpa je|
kahi nāma bāraka tepi pāvana hohiṃ rāma namāmi te || 1 ||
raghubaṃsa bhūṣana carita yaha nara kahahiṃ sunahiṃ je gāvahīṃ|
kali mala manomala dhoi binu śrama rāma dhāma sidhāvahīm ||
sata pañca caupāīṃ manohara jāni jo nara ura dharai|
dāruna abidyā pañca janita bikāra śrīraghubara harai || 2 ||
sundara sujāna kṛpā nidhāna anātha para kara prīti jo|
so eka rāma akāma hita nirbānaprada sama āna ko ||
jākī kṛpā lavalesa te matimanda tulasīdāsahū~|
pāyo parama biśrāmu rāma samāna prabhu nāhīṃ kahū~ || 3 ||
do. mo sama dīna na dīna hita tumha samāna raghubīra|
asa bicāri raghubaṃsa mani harahu biṣama bhava bhīra || 130(ka) ||
kāmihi nāri piāri jimi lobhahi priya jimi dāma|
timi raghunātha nirantara priya lāgahu mohi rāma || 130(kha) ||
śloka-yatpūrva prabhuṇā kṛtaṃ sukavinā śrīśambhunā durgamaṃ
śrīmadrāmapadābjabhaktimaniśaṃ prāptyai tu rāmāyaṇam|
matvā tadraghunāthamanirataṃ svāntastamaḥśāntaye
bhāṣābaddhamidaṃ cakāra tulasīdāsastathā mānasam || 1 ||
puṇyaṃ pāpaharaṃ sadā śivakaraṃ vijñānabhaktipradaṃ
māyāmohamalāpahaṃ suvimalaṃ premāmbupūraṃ śubham|
śrīmadrāmacaritramānasamidaṃ bhaktyāvagāhanti ye
te saṃsārapataṅgaghorakiraṇairdahyanti no mānavāḥ || 2 ||
māsapārāyaṇa, tīsavā~ viśrāma
navānhapārāyaṇa, navā~ viśrāma
---------
iti śrīmadrāmacaritamānase sakalakalikaluṣavidhvaṃsane
saptamaḥ sopānaḥ samāptaḥ|
(uttarakāṇḍa samāpta)
--------
ārati śrīrāmāyanajī kī| kīrati kalita lalita siya pī kī ||
gāvata brahmādika muni nārada| bālamīka bigyāna bisārada|
suka sanakādi seṣa aru sārada| barani pavanasuta kīrati nīkī || 1 ||
gāvata beda purāna aṣṭadasa| cho sāstra saba granthana ko rasa|
muni jana dhana santana ko sarabasa| sāra aṃsa sammata sabahī kī || 2 ||
gāvata santata sambhu bhavānī| aru ghaṭasambhava muni bigyānī|
byāsa ādi kabibarja bakhānī| kāgabhusuṇḍi garuḍa ke hī kī || 3 ||
kalimala harani biṣaya rasa phīkī| subhaga siṅgāra mukti jubatī kī|
dalana roga bhava mūri amī kī| tāta māta saba bidhi tulasī kī || 4 ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever