Prashnopanishad - Tritiyah Prashnah

ॐ

પ્રશ્નોપનિષદ્ - ત્રિતીયઃ પ્રશ્નઃ

Gujarati

તૃતીયઃ પ્રશ્નઃ

અથ હૈન-ઙ્કૌશલ્યશ્ચાશ્વલાયનઃ પપ્રચ્છ।

ભગવન્ કુત એષ પ્રાણો જાયતે કથમાયાત્યસ્મિઞ્શરીર આત્માનં-વાઁ પ્રવિભજ્ય કથ-મ્પ્રતિષ્ઠતે કેનોત્ક્રમતે કથ-મ્બહ્યમભિધતે કથમધ્યાત્મમિતિ ॥1॥

તસ્મૈ સ હોવાચાતિપ્રશ્ચા-ન્પૃચ્છસિ બ્રહ્મિષ્ઠો-ઽસીતિ તસ્માત્તે-ઽહ-મ્બ્રવીમિ ॥2॥

આત્મન એષ પ્રાણો જાયતે યથૈષા પુરુષે છાયૈતસ્મિન્નેતદાતત-મ્મનોકૃતેનાયાત્યસ્મિઞ્શરીરે ॥3॥

યથા સમ્રાદેવાધિકૃતાન્ વિનિયુઙ્ક્તે।

એત-ન્ગ્રામાનોતા-ન્ગ્રામાનધિતિષ્ઠસ્વેત્યેવમેવૈષ પ્રાણ ઇતરા-ન્પ્રાણા-ન્પૃથક્પૃથગેવ સન્નિધત્તે ॥4॥

પાયૂપસ્થે-ઽપાન-ઞ્ચક્ષુસ્શ્રોત્રે મુખનાસિકાભ્યા-મ્પ્રાણ-સ્સ્વય-મ્પ્રાતિષ્ઠતે મધ્યે તુ સમાનઃ।

એષ હ્યેતદ્ધુતમન્નં સમ-ન્નયતિ તસ્માદેતા-સ્સપ્તાર્ચિષો ભવન્તિ ॥5॥

હૃદિ હ્યેષ આત્મા।

અત્રૈતદેકશત-ન્નાડીના-ન્તાસાં શતં શતમેકૈકસ્યા-ન્દ્વાસપ્તતિર્દ્વાસપ્તતિઃ પ્રતિશાખાનાડીસહસ્રાણિ ભવન્ત્યાસુ વ્યાનશ્ચરતિ ॥6॥

અથૈકયોર્ધ્વ ઉદાનઃ પુણ્યેન પુણ્યં-લોઁક-ન્નયતિ।

પાપેન પાપમુભાભ્યામેવ મનુષ્યલોકમ્ ॥7॥

આદિત્યો હ વૈ બાહ્યઃ પ્રાણ ઉદયત્યેષ હ્યેન-ઞ્ચાક્ષુષ-મ્પ્રાણમનુગૃહ્ણાનઃ।

પૃથિવ્યાં-યાઁ દેવતા સૈષા પુરુષસ્યાપાનમવષ્ટભ્યાન્તરા યદાકાશ-સ્સ સમાનો વાયુર્વ્યાનઃ ॥8॥

તેજો હ વાવ ઉદાનસ્તસ્માદુપશાન્તતેજાઃ પુનર્ભવમિન્દ્રિયૈર્મનસિ સમ્પદ્યમાનૈઃ ॥9॥

યચ્ચિત્તસ્તેનૈષ પ્રાણમાયાતિ પ્રાણસ્તેજસા યુક્તઃ।

સહાત્મના યથાસઙ્કલ્પિતં-લોઁક-ન્નયતિ ॥10॥

ય એવં-વિઁદ્વા-ન્પ્રાણં-વેઁદ।

ન હાસ્ય પ્રજા હીયતે-ઽમૃતો ભવતિ તદેષ-શ્શ્લોકઃ ॥11॥

ઉત્પત્તિમાયતિં સ્થાનં-વિઁભુત્વ-ઞ્ચૈવ પઞ્ચધા।

અધ્યાત્મ-ઞ્ચૈવ પ્રાણસ્ય વિજ્ઞાયામૃતમશ્નુતે વિજ્ઞાયામૃતમશ્નુત ઇતિ ॥12॥

Roman (IAST) Transliteration

tṛtīyaḥ praśnaḥ

atha haina-ṅkauśalyaścāśvalāyanaḥ papraccha|

bhagavan kuta eṣa prāṇo jāyate kathamāyātyasmiñśarīra ātmānaṃ-vā~ pravibhajya katha-mpratiṣṭhate kenotkramate katha-mbahyamabhidhate kathamadhyātmamiti ||1||

tasmai sa hovācātipraścā-npṛcchasi brahmiṣṭho-'sīti tasmātte-'ha-mbravīmi ||2||

ātmana eṣa prāṇo jāyate yathaiṣā puruṣe chāyaitasminnetadātata-mmanokṛtenāyātyasmiñśarīre ||3||

yathā samrādevādhikṛtān viniyuṅkte|

eta-ngrāmānotā-ngrāmānadhitiṣṭhasvetyevamevaiṣa prāṇa itarā-nprāṇā-npṛthakpṛthageva sannidhatte ||4||

pāyūpasthe-'pāna-ñcakṣusśrotre mukhanāsikābhyā-mprāṇa-ssvaya-mprātiṣṭhate madhye tu samānaḥ|

eṣa hyetaddhutamannaṃ sama-nnayati tasmādetā-ssaptārciṣo bhavanti ||5||

hṛdi hyeṣa ātmā|

atraitadekaśata-nnāḍīnā-ntāsāṃ śataṃ śatamekaikasyā-ndvāsaptatirdvāsaptatiḥ pratiśākhānāḍīsahasrāṇi bhavantyāsu vyānaścarati ||6||

athaikayordhva udānaḥ puṇyena puṇyaṃ-lo~ka-nnayati|

pāpena pāpamubhābhyāmeva manuṣyalokam ||7||

ādityo ha vai bāhyaḥ prāṇa udayatyeṣa hyena-ñcākṣuṣa-mprāṇamanugṛhṇānaḥ|

pṛthivyāṃ-yā~ devatā saiṣā puruṣasyāpānamavaṣṭabhyāntarā yadākāśa-ssa samāno vāyurvyānaḥ ||8||

tejo ha vāva udānastasmādupaśāntatejāḥ punarbhavamindriyairmanasi sampadyamānaiḥ ||9||

yaccittastenaiṣa prāṇamāyāti prāṇastejasā yuktaḥ|

sahātmanā yathāsaṅkalpitaṃ-lo~ka-nnayati ||10||

ya evaṃ-vi~dvā-nprāṇaṃ-ve~da|

na hāsya prajā hīyate-'mṛto bhavati tadeṣa-śślokaḥ ||11||

utpattimāyatiṃ sthānaṃ-vi~bhutva-ñcaiva pañcadhā|

adhyātma-ñcaiva prāṇasya vijñāyāmṛtamaśnute vijñāyāmṛtamaśnuta iti ||12||