Prashnopanishad - Dvitiyah Prashnah

ॐ

પ્રશ્નોપનિષદ્ - દ્વિતીયઃ પ્રશ્નઃ

Gujarati

દ્વિતીયઃ પ્રશ્નઃ

અથ હૈન-મ્ભાર્ગવો વૈદર્ભિઃ પપ્રચ્છ।

ભગવન્ કત્યેવ દેવાઃ પ્રજાં-વિઁધારયન્તે કતર એતત્પ્રકાશયન્તે કઃ પુનરેષાં-વઁરિષ્ઠઃ ઇતિ ॥1॥

તસ્મૈ સ હોવાચાકાશો હ વા એષ દેવો વાયુરગ્નિરાપઃ પૃથિવી વાઙ્મનશ્ચક્ષુ-શ્શ્રોત્ર-ઞ્ચ।

તે પ્રકાશ્યાભિવદન્તિ વયમેતદ્બાણમવષ્ટભ્ય વિધારયામઃ ॥2॥

તાન્ વરિષ્ઠઃ પ્રાણ ઉવાચ।

મા મોહમાપદ્યથ અહમેવૈતત્પઞ્ચધાત્માન-મ્પ્રવિભજ્યૈતદ્બાણમવષ્ટભ્ય વિધારયામીતિ તે-ઽશ્રદ્દધાના બભૂવુઃ ॥3॥

સો-ઽભિમાનાદૂર્ધ્વમુત્ક્રામત ઇવ તસ્મિન્નુત્ક્રામત્યથેતરે સર્વ એવોત્ક્રામન્તે તસ્મિંશ્ચ પ્રતિષ્ઠમાને સર્વ એવ પ્રતિષ્ઠન્તે।

તદ્યથા મક્ષિકા મધુકરરાજાનમુત્ક્રામન્તં સર્વ એવોત્ક્રામન્તે તસ્મિંશ્ચ પ્રતિષ્ઠમાને સર્વ એવ પ્રતિષ્ટન્ત એવં-વાઁઙ્મનષ્ચક્ષુ-શ્શ્રોત્ર-ઞ્ચ તે પ્રીતાઃ પ્રાણં સ્તુન્વન્તિ ॥4॥

એષો-ઽગ્નિસ્તપત્યેષ સૂર્ય એષ પર્જન્યો મઘવાનેષ વાયુઃ।

એષ પૃથિવી રયિર્દેવ-સ્સદસચ્ચામૃત-ઞ્ચ યત્ ॥5॥

અરા ઇવ રથનાભૌ પ્રાણે સર્વ-મ્પ્રતિષ્ઠિતમ્।

ઋચો યજૂષિ સામાનિ યજ્ઞઃ, ક્ષત્ર-મ્બ્રહ્મ ચ ॥6॥

પ્રજાપતિશ્ચરસિ ગર્ભે ત્વમેવ પ્રતિજાયસે।

તુભ્ય-મ્પ્રાણ પ્રજાસ્ત્વિમા બલિં હરન્તિ યઃ પ્રાણૈઃ પ્રતિતિષ્ઠસિ ॥7॥

દેવાનામસિ વહ્નિતમઃ પિતૃણા-મ્પ્રથમા સ્વધા।

ઋષીણા-ઞ્ચરિતં સત્યમથર્વાઙ્ગિરસામસિ ॥8॥

ઇન્દ્રસ્ત્વ-મ્પ્રાણ તેજસા રુદ્રો-ઽસિ પરિરક્ષિતા।

ત્વમન્તરિક્ષે ચરસિ સૂર્યસ્ત્વ-ઞ્જ્યોતિષા-મ્પતિઃ ॥9॥

યદા ત્વમભિવર્ષસ્યથેમાઃ પ્રાણ તે પ્રજાઃ।

આનન્દરૂપાસ્તિષ્ઠન્તિ કામાયાન્ન-મ્ભવિષ્યતીતિ ॥10॥

વ્રાત્યસ્ત્વ-મ્પ્રાણૈકર્ષરત્તા વિશ્વસ્ય સત્પતિઃ।

વયમાદ્યસ્ય દાતારઃ પિતા ત્વ-મ્માતરિશ્વ નઃ ॥11॥

યા તે તનૂર્વાચિ પ્રતિષ્ઠિતા યા શ્રોત્રે યા ચ ચક્ષુષિ।

યા ચ મનસિ સન્તતા શિવા-ન્તા-ઙ્કુરૂ મોત્ક્રમીઃ ॥12॥

પ્રાણસ્યેદં-વઁશે સર્વ-ન્ત્રિદિવે ય-ત્પ્રતિષ્ઠિતમ્।

માતેવ પુત્રા-ન્રક્ષસ્વ શ્રીશ્ચ પ્રજ્ઞા-ઞ્ચ વિધેહિ ન ઇતિ ॥13॥

Roman (IAST) Transliteration

dvitīyaḥ praśnaḥ

atha haina-mbhārgavo vaidarbhiḥ papraccha|

bhagavan katyeva devāḥ prajāṃ-vi~dhārayante katara etatprakāśayante kaḥ punareṣāṃ-va~riṣṭhaḥ iti ||1||

tasmai sa hovācākāśo ha vā eṣa devo vāyuragnirāpaḥ pṛthivī vāṅmanaścakṣu-śśrotra-ñca|

te prakāśyābhivadanti vayametadbāṇamavaṣṭabhya vidhārayāmaḥ ||2||

tān variṣṭhaḥ prāṇa uvāca|

mā mohamāpadyatha ahamevaitatpañcadhātmāna-mpravibhajyaitadbāṇamavaṣṭabhya vidhārayāmīti te-'śraddadhānā babhūvuḥ ||3||

so-'bhimānādūrdhvamutkrāmata iva tasminnutkrāmatyathetare sarva evotkrāmante tasmiṃśca pratiṣṭhamāne sarva eva pratiṣṭhante|

tadyathā makṣikā madhukararājānamutkrāmantaṃ sarva evotkrāmante tasmiṃśca pratiṣṭhamāne sarva eva pratiṣṭanta evaṃ-vā~ṅmanaṣcakṣu-śśrotra-ñca te prītāḥ prāṇaṃ stunvanti ||4||

eṣo-'gnistapatyeṣa sūrya eṣa parjanyo maghavāneṣa vāyuḥ|

eṣa pṛthivī rayirdeva-ssadasaccāmṛta-ñca yat ||5||

arā iva rathanābhau prāṇe sarva-mpratiṣṭhitam|

ṛco yajūṣi sāmāni yajñaḥ, kṣatra-mbrahma ca ||6||

prajāpatiścarasi garbhe tvameva pratijāyase|

tubhya-mprāṇa prajāstvimā baliṃ haranti yaḥ prāṇaiḥ pratitiṣṭhasi ||7||

devānāmasi vahnitamaḥ pitṛṇā-mprathamā svadhā|

ṛṣīṇā-ñcaritaṃ satyamatharvāṅgirasāmasi ||8||

indrastva-mprāṇa tejasā rudro-'si parirakṣitā|

tvamantarikṣe carasi sūryastva-ñjyotiṣā-mpatiḥ ||9||

yadā tvamabhivarṣasyathemāḥ prāṇa te prajāḥ|

ānandarūpāstiṣṭhanti kāmāyānna-mbhaviṣyatīti ||10||

vrātyastva-mprāṇaikarṣarattā viśvasya satpatiḥ|

vayamādyasya dātāraḥ pitā tva-mmātariśva naḥ ||11||

yā te tanūrvāci pratiṣṭhitā yā śrotre yā ca cakṣuṣi|

yā ca manasi santatā śivā-ntā-ṅkurū motkramīḥ ||12||

prāṇasyedaṃ-va~śe sarva-ntridive ya-tpratiṣṭhitam|

māteva putrā-nrakṣasva śrīśca prajñā-ñca vidhehi na iti ||13||