Prashnopanishad - Prathamah Prashnah

ॐ

પ્રશ્નોપનિષદ્ - પ્રથમઃ પ્રશ્નઃ

Gujarati

પ્રથમઃ પ્રશ્નઃ

ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને । હરિઃ ઓમ્ ॥

સુકેશા ચ ભારદ્વાજ-શ્શૈબ્યશ્ચ સત્યકામ-સ્સૌર્યાયણી ચ ગાર્ગ્યઃ કૌસલ્યશ્ચાશ્વલાયનો ભાર્ગવો વૈદર્ભિઃ કબન્ધી કાત્યાયનસ્તે હૈતે બ્રહ્મપરા બ્રહ્મનિષ્ઠાઃ પર-મ્બ્રહ્માન્વેષમાણાઃ એષ હ વૈ તત્સર્વં-વઁક્ષ્યતીતિ તે હ સમિત્પાણયો ભગવન્ત-મ્પિપ્પલાદમુપસન્નાઃ ॥1॥

તાન્ હ સ ઋષિરુવાચ ભૂય એવ તપસા બ્રહ્મચર્યેણ શ્રદ્ધયા સંવઁત્સરં સંવઁત્સ્યથ યથાકામ-મ્પ્રશ્ના-ન્પૃચ્છત યદિ વિજ્ઞાસ્યામ-સ્સર્વં હ વો વક્ષામ ઇતિ ॥2॥

અથ કબન્ધી કાત્યાયન ઉપેત્ય પપ્રચ્છ ભગવન્ કુતો હ વા ઇમાઃ પ્રજાઃ પ્રજાયન્ત ઇતિ ॥3॥

તસ્મૈ સ હોવાચ-

પ્રજાકામો વૈ પ્રજાપતિ-સ્સ તપો-ઽતપ્યત સ તપસ્તપ્ત્વા સ મિથુનમુત્પાદયતે।

રયિ-ઞ્ચ પ્રાણઞ્ચેતિ એતૌ મે બહુધા પ્રજાઃ કરિષ્યત ઇતિ ॥4॥

આદિત્યો હ વૈ પ્રાણો રયિરેવ ચન્દ્રમાઃ રયિર્વા એત-થ્સર્વં-યઁન્મૂર્ત-ઞ્ચામૂર્ત-ઞ્ચ તસ્માન્મૂર્તિરેવ રયિઃ ॥5॥

અથાદિત્ય ઉદયન્ ય-ત્પ્રાચી-ન્દિશ-મ્પ્રવિશતિ તેન પ્રાચ્યા-ન્પ્રાણા-ન્રશ્મિષુ સન્નિધત્તે।

યદ્દક્ષિણાં-યઁ-ત્પ્રતીચીં-યઁદુદીચીં-યઁદધો યદૂર્ધ્વં-યઁદન્તરા દિશો યત્સર્વ-મ્પ્રકાશયતિ તેન સર્વા-ન્પ્રાણા-ન્રશ્મિષુ સન્નિધત્તે ॥6॥

સ એષ વૈશ્વાનરો વિશ્વરુપઃ પ્રાણો-ઽગ્નિરુદયતે।

તદેતદ્ ઋચા-ઽભ્યુક્તમ્ ॥7॥

વિશ્વરૂપં હરિણ-ઞ્જાતવેદસ-મ્પરાયણ-ઞ્જ્યોતિરેક-ન્તપન્તમ્।

સહસ્રરશ્મિ-શ્શતધા વર્તમાનઃ પ્રાણઃ પ્રજાનામુદયત્યેષ સૂર્યઃ ॥8॥

સંવઁત્સરો વૈ પ્રજાપતિ-સ્સ્તસ્યાયને દક્ષિણઞ્ચોત્તર-ઞ્ચ।

તદ્યે હ વૈ તદિષ્ટાપૂર્તે કૃતમિત્યુપાસતે તે ચાન્દ્રમસમેવ લોકમભિજયન્તે ત એવ પુનરાવર્તન્તે।

તસ્માદેત ઋષયઃ પ્રજાકામા દક્ષિણ-મ્પ્રતિપદ્યન્તે। એષ હ વૈ રયિર્યઃ પિતૃયાણઃ ॥9॥

અથોત્તરેણ તપસા બ્રહ્મચર્યેણ શ્રદ્ધયા વિદ્યયાત્માનમન્વિષ્યાદિત્યમભિજયન્તે।

એતદ્વૈ પ્રાણાનામાયતનમેતદમૃતમભયમેત-ત્પરાયણમેતસ્માન્ન પુનરાવર્તન્ત ઇત્યેષ નિરોધઃ। તદેષ શ્લોકઃ ॥10॥

પઞ્ચપાદ-મ્પિતર-ન્દ્વાદશાકૃતિ-ન્દિવ આહુઃ પરે અર્ધે પુરીષિણમ્।

અથેમે અન્ય ઉ પરે વિચક્ષણં સપ્તચક્રે ષડર આહુરર્પિતમિતિ ॥11॥

માસો વૈ પ્રજાપતિસ્તસ્ય કૃષ્ણપક્શ એવ રયિ-શ્શુક્લઃ પ્રણસ્તસ્માદેત ઋષય-શ્શુક્લ ઇષ્ટ-ઙ્કુર્વન્તીતર ઇતરસ્મિન્ન્ ॥12॥

અહોરાત્રો વૈ પ્રજાપતિસ્તસ્યાહરેવ પ્રાણો રાત્રિરેવ રયિઃ।

પ્રાણં-વાઁ એતે પ્રસ્કન્દન્તિ યે દિવા રત્યા સંયુઁજ્યન્તે બ્રહ્મચર્યમેવ તદ્યદ્રાત્રૌ રત્યા સંયુઁજ્યન્તે ॥13॥

અન્નં-વૈઁ પ્રજાપતિસ્તતો હ વૈ તદ્રેતસ્તસ્માદિમાઃ પ્રજાઃ પ્રજાયન્ત ઇતિ ॥14॥

તદ્યે હ વૈ તત્પ્રજાપતિવ્રત-ઞ્ચરન્તિ તે મિથુનમુત્પાદયન્તે।

તેષામેવૈષ બ્રહ્મલોકો યેષા-ન્તપો બ્રહ્મચર્યં-યેઁષુ સત્ય-મ્પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥15॥

તેષામસૌ વિરજો બ્રહ્મલોકો ન યેષુ જિહ્મમનૃત-ન્ન માયા ચેતિ ॥16॥

Roman (IAST) Transliteration

prathamaḥ praśnaḥ

o-nnamaḥ paramātmane | hariḥ om ||

sukeśā ca bhāradvāja-śśaibyaśca satyakāma-ssauryāyaṇī ca gārgyaḥ kausalyaścāśvalāyano bhārgavo vaidarbhiḥ kabandhī kātyāyanaste haite brahmaparā brahmaniṣṭhāḥ para-mbrahmānveṣamāṇāḥ eṣa ha vai tatsarvaṃ-va~kṣyatīti te ha samitpāṇayo bhagavanta-mpippalādamupasannāḥ ||1||

tān ha sa ṛṣiruvāca bhūya eva tapasā brahmacaryeṇa śraddhayā saṃva~tsaraṃ saṃva~tsyatha yathākāma-mpraśnā-npṛcchata yadi vijñāsyāma-ssarvaṃ ha vo vakṣāma iti ||2||

atha kabandhī kātyāyana upetya papraccha bhagavan kuto ha vā imāḥ prajāḥ prajāyanta iti ||3||

tasmai sa hovāca-

prajākāmo vai prajāpati-ssa tapo-'tapyata sa tapastaptvā sa mithunamutpādayate|

rayi-ñca prāṇañceti etau me bahudhā prajāḥ kariṣyata iti ||4||

ādityo ha vai prāṇo rayireva candramāḥ rayirvā eta-thsarvaṃ-ya~nmūrta-ñcāmūrta-ñca tasmānmūrtireva rayiḥ ||5||

athāditya udayan ya-tprācī-ndiśa-mpraviśati tena prācyā-nprāṇā-nraśmiṣu sannidhatte|

yaddakṣiṇāṃ-ya~-tpratīcīṃ-ya~dudīcīṃ-ya~dadho yadūrdhvaṃ-ya~dantarā diśo yatsarva-mprakāśayati tena sarvā-nprāṇā-nraśmiṣu sannidhatte ||6||

sa eṣa vaiśvānaro viśvarupaḥ prāṇo-'gnirudayate|

tadetad ṛcā-'bhyuktam ||7||

viśvarūpaṃ hariṇa-ñjātavedasa-mparāyaṇa-ñjyotireka-ntapantam|

sahasraraśmi-śśatadhā vartamānaḥ prāṇaḥ prajānāmudayatyeṣa sūryaḥ ||8||

saṃva~tsaro vai prajāpati-sstasyāyane dakṣiṇañcottara-ñca|

tadye ha vai tadiṣṭāpūrte kṛtamityupāsate te cāndramasameva lokamabhijayante ta eva punarāvartante|

tasmādeta ṛṣayaḥ prajākāmā dakṣiṇa-mpratipadyante| eṣa ha vai rayiryaḥ pitṛyāṇaḥ ||9||

athottareṇa tapasā brahmacaryeṇa śraddhayā vidyayātmānamanviṣyādityamabhijayante|

etadvai prāṇānāmāyatanametadamṛtamabhayameta-tparāyaṇametasmānna punarāvartanta ityeṣa nirodhaḥ| tadeṣa ślokaḥ ||10||

pañcapāda-mpitara-ndvādaśākṛti-ndiva āhuḥ pare ardhe purīṣiṇam|

atheme anya u pare vicakṣaṇaṃ saptacakre ṣaḍara āhurarpitamiti ||11||

māso vai prajāpatistasya kṛṣṇapakśa eva rayi-śśuklaḥ praṇastasmādeta ṛṣaya-śśukla iṣṭa-ṅkurvantītara itarasminn ||12||

ahorātro vai prajāpatistasyāhareva prāṇo rātrireva rayiḥ|

prāṇaṃ-vā~ ete praskandanti ye divā ratyā saṃyu~jyante brahmacaryameva tadyadrātrau ratyā saṃyu~jyante ||13||

annaṃ-vai~ prajāpatistato ha vai tadretastasmādimāḥ prajāḥ prajāyanta iti ||14||

tadye ha vai tatprajāpativrata-ñcaranti te mithunamutpādayante|

teṣāmevaiṣa brahmaloko yeṣā-ntapo brahmacaryaṃ-ye~ṣu satya-mpratiṣṭhitam ||15||

teṣāmasau virajo brahmaloko na yeṣu jihmamanṛta-nna māyā ceti ||16||