Narayaniyam Dashaka 94 - Tattvajnanotpattih

ॐ

નારાયણીયં દશક 94 - તત્ત્વજ્ઞાનોત્પત્તિઃ

Vishnu Narayana Bhattathiri Gujarati

શુદ્ધા નિષ્કામધર્મૈઃ પ્રવરગુરુગિરા તત્સ્વરૂપં પરં તે

શુદ્ધં દેહેન્દ્રિયાદિવ્યપગતમખિલવ્યાપ્તમાવેદયન્તે ।

નાનાત્વસ્થૌલ્યકાર્શ્યાદિ તુ ગુણજવપુસ્સઙ્ગતોઽધ્યાસિતં તે

વહ્નેર્દારુપ્રભેદેષ્વિવ મહદણુતાદીપ્તતાશાન્તતાદિ ॥1॥

આચાર્યાખ્યાધરસ્થારણિસમનુમિલચ્છિષ્યરૂપોત્તરાર-

ણ્યાવેધોદ્ભાસિતેન સ્ફુટતરપરિબોધાગ્નિના દહ્યમાને ।

કર્માલીવાસનાતત્કૃતતનુભુવનભ્રાન્તિકાન્તારપૂરે

દાહ્યાભાવેન વિદ્યાશિખિનિ ચ વિરતે ત્વન્મયી ખલ્વવસ્થા ॥2॥

એવં ત્વત્પ્રાપ્તિતોઽન્યો નહિ ખલુ નિખિલક્લેશહાનેરુપાયો

નૈકાન્તાત્યન્તિકાસ્તે કૃષિવદગદષાડ્ગુણ્યષટ્કર્મયોગાઃ ।

દુર્વૈકલ્યૈરકલ્યા અપિ નિગમપથાસ્તત્ફલાન્યપ્યવાપ્તા

મત્તાસ્ત્વાં વિસ્મરન્તઃ પ્રસજતિ પતને યાન્ત્યનન્તાન્ વિષાદાન્॥3॥

ત્વલ્લોકાદન્યલોકઃ ક્વનુ ભયરહિતો યત્ પરાર્ધદ્વયાન્તે

ત્વદ્ભીતસ્સત્યલોકેઽપિ ન સુખવસતિઃ પદ્મભૂઃ પદ્મનાભ ।

એવં ભાવે ત્વધર્માર્જિતબહુતમસાં કા કથા નારકાણાં

તન્મે ત્વં છિન્ધિ બન્ધં વરદ્ કૃપણબન્ધો કૃપાપૂરસિન્ધો ॥4॥

યાથાર્થ્યાત્ત્વન્મયસ્યૈવ હિ મમ ન વિભો વસ્તુતો બન્ધમોક્ષૌ

માયાવિદ્યાતનુભ્યાં તવ તુ વિરચિતૌ સ્વપ્નબોધોપમૌ તૌ ।

બદ્ધે જીવદ્વિમુક્તિં ગતવતિ ચ ભિદા તાવતી તાવદેકો

ભુઙ્ક્તે દેહદ્રુમસ્થો વિષયફલરસાન્નાપરો નિર્વ્યથાત્મા ॥5॥

જીવન્મુક્તત્વમેવંવિધમિતિ વચસા કિં ફલં દૂરદૂરે

તન્નામાશુદ્ધબુદ્ધેર્ન ચ લઘુ મનસશ્શોધનં ભક્તિતોઽન્યત્ ।

તન્મે વિષ્ણો કૃષીષ્ઠાસ્ત્વયિ કૃતસકલપ્રાર્પણં ભક્તિભારં

યેન સ્યાં મઙ્ક્ષુ કિઞ્ચિદ્ ગુરુવચનમિલત્ત્વત્પ્રબોધસ્ત્વદાત્મા ॥6॥

શબ્દ્બ્રહ્મણ્યપીહ પ્રયતિતમનસસ્ત્વાં ન જાનન્તિ કેચિત્

કષ્ટં વન્ધ્યશ્રમાસ્તે ચિરતરમિહ ગાં બિભ્રતે નિષ્પ્રસૂતિમ્ ।

યસ્યાં વિશ્વાભિરામાસ્સકલમલહરા દિવ્યલીલાવતારાઃ

સચ્ચિત્સાન્દ્રં ચ રૂપં તવ ન નિગદિતં તાં ન વાચં ભ્રિયાસમ્ ॥7॥

યો યાવાન્ યાદૃશો વા ત્વમિતિ કિમપિ નૈવાવગચ્છામિ ભૂમ્-

ન્નેવઞ્ચાનન્યભાવસ્ત્વદનુભજનમેવાદ્રિયે ચૈદ્યવૈરિન્ ।

ત્વલ્લિઙ્ગાનાં ત્વદઙ્ઘ્રિપ્રિયજનસદસાં દર્શનસ્પર્શનાદિ-

ર્ભૂયાન્મે ત્વત્પ્રપૂજાનતિનુતિગુણકર્માનુકીર્ત્યાદરોઽપિ ॥8॥

યદ્યલ્લભ્યેત તત્તત્તવ સમુપહૃતં દેવ દાસોઽસ્મિ તેઽહં

ત્વદ્ગેહોન્માર્જનાદ્યં ભવતુ મમ મુહુઃ કર્મ નિર્માયમેવ ।

સૂર્યાગ્નિબ્રાહ્મણાત્માદિષુ લસિતચતુર્બાહુમારાધયે ત્વાં

ત્વત્પ્રેમાર્દ્રત્વરૂપો મમ સતતમભિષ્યન્દતાં ભક્તિયોગઃ ॥9॥

ઐક્યં તે દાનહોમવ્રતનિયમતપસ્સાઙ્ખ્યયોગૈર્દુરાપં

ત્વત્સઙ્ગેનૈવ ગોપ્યઃ કિલ સુકૃતિતમા પ્રાપુરાનન્દસાન્દ્રમ્ ।

ભક્તેષ્વન્યેષુ ભૂયસ્સ્વપિ બહુમનુષે ભક્તિમેવ ત્વમાસાં

તન્મે ત્વદ્ભક્તિમેવ દ્રઢય હર ગદાન્ કૃષ્ણ વાતાલયેશ ॥10॥

Roman (IAST) Transliteration

śuddhā niṣkāmadharmaiḥ pravaragurugirā tatsvarūpaṃ paraṃ te

śuddhaṃ dehendriyādivyapagatamakhilavyāptamāvedayante |

nānātvasthaulyakārśyādi tu guṇajavapussaṅgato'dhyāsitaṃ te

vahnerdāruprabhedeṣviva mahadaṇutādīptatāśāntatādi ||1||

ācāryākhyādharasthāraṇisamanumilacchiṣyarūpottarāra-

ṇyāvedhodbhāsitena sphuṭataraparibodhāgninā dahyamāne |

karmālīvāsanātatkṛtatanubhuvanabhrāntikāntārapūre

dāhyābhāvena vidyāśikhini ca virate tvanmayī khalvavasthā ||2||

evaṃ tvatprāptito'nyo nahi khalu nikhilakleśahānerupāyo

naikāntātyantikāste kṛṣivadagadaṣāḍguṇyaṣaṭkarmayogāḥ |

durvaikalyairakalyā api nigamapathāstatphalānyapyavāptā

mattāstvāṃ vismarantaḥ prasajati patane yāntyanantān viṣādān||3||

tvallokādanyalokaḥ kvanu bhayarahito yat parārdhadvayānte

tvadbhītassatyaloke'pi na sukhavasatiḥ padmabhūḥ padmanābha |

evaṃ bhāve tvadharmārjitabahutamasāṃ kā kathā nārakāṇāṃ

tanme tvaṃ chindhi bandhaṃ varad kṛpaṇabandho kṛpāpūrasindho ||4||

yāthārthyāttvanmayasyaiva hi mama na vibho vastuto bandhamokṣau

māyāvidyātanubhyāṃ tava tu viracitau svapnabodhopamau tau |

baddhe jīvadvimuktiṃ gatavati ca bhidā tāvatī tāvadeko

bhuṅkte dehadrumastho viṣayaphalarasānnāparo nirvyathātmā ||5||

jīvanmuktatvamevaṃvidhamiti vacasā kiṃ phalaṃ dūradūre

tannāmāśuddhabuddherna ca laghu manasaśśodhanaṃ bhaktito'nyat |

tanme viṣṇo kṛṣīṣṭhāstvayi kṛtasakalaprārpaṇaṃ bhaktibhāraṃ

yena syāṃ maṅkṣu kiñcid guruvacanamilattvatprabodhastvadātmā ||6||

śabdbrahmaṇyapīha prayatitamanasastvāṃ na jānanti kecit

kaṣṭaṃ vandhyaśramāste cirataramiha gāṃ bibhrate niṣprasūtim |

yasyāṃ viśvābhirāmāssakalamalaharā divyalīlāvatārāḥ

saccitsāndraṃ ca rūpaṃ tava na nigaditaṃ tāṃ na vācaṃ bhriyāsam ||7||

yo yāvān yādṛśo vā tvamiti kimapi naivāvagacchāmi bhūm-

nnevañcānanyabhāvastvadanubhajanamevādriye caidyavairin |

tvalliṅgānāṃ tvadaṅghripriyajanasadasāṃ darśanasparśanādi-

rbhūyānme tvatprapūjānatinutiguṇakarmānukīrtyādaro'pi ||8||

yadyallabhyeta tattattava samupahṛtaṃ deva dāso'smi te'haṃ

tvadgehonmārjanādyaṃ bhavatu mama muhuḥ karma nirmāyameva |

sūryāgnibrāhmaṇātmādiṣu lasitacaturbāhumārādhaye tvāṃ

tvatpremārdratvarūpo mama satatamabhiṣyandatāṃ bhaktiyogaḥ ||9||

aikyaṃ te dānahomavrataniyamatapassāṅkhyayogairdurāpaṃ

tvatsaṅgenaiva gopyaḥ kila sukṛtitamā prāpurānandasāndram |

bhakteṣvanyeṣu bhūyassvapi bahumanuṣe bhaktimeva tvamāsāṃ

tanme tvadbhaktimeva draḍhaya hara gadān kṛṣṇa vātālayeśa ||10||