Kathopanishad - Adhyaya 2, Valli 3

ॐ

કઠોપનિષદ્ - અધ્યાય 2, વલ્લી 3

Gujarati

અધ્યાય 2

વલ્લી 3

ઊર્ધ્વમૂલો-ઽવાક્‍શાખ એષો-ઽશ્વત્થ-સ્સનાતનઃ।

તદેવ શુક્ર-ન્તદ્ બ્રહ્મ તદેવામૃતમુચ્યતે।

તસ્મિંલ્લોઁકા-શ્શ્રિતા-સ્સર્વે તદુ નાત્યેતિ કશ્ચન। એતદ્વૈ તત્‌ ॥1॥

યદિદ-ઙ્કિ-ઞ્ચ જગત્સર્વ-મ્પ્રાણ એજતિ નિસ્સૃતમ્‌।

મહદ્ ભયં-વઁજ્રમુદ્યતં-યઁ એતદ્વિદુરમૃતાસ્તે ભવન્તિ ॥2॥

ભયાદસ્યાગ્નિસ્તપતિ ભયાત્તપતિ સૂર્યઃ।

ભયાદિન્દ્રશ્ચ વાયુશ્ચ મૃત્યુર્ધાવતિ પઞ્ચમઃ ॥3॥

ઇહ ચેદશકદ્‌બોદ્ધુ-મ્પ્રાક્ શરીરસ્ય વિસ્રસઃ।

તત-સ્સર્ગેષુ લોકેષુ શરીરત્વાય કલ્પતે ॥4॥

યથા-ઽઽદર્શે તથા-ઽઽત્મનિ યથા સ્વપ્ને તથા પિતૃલોકે।

યથા-ઽપ્સુ પરીવ દદૃશે તથા ગન્ધર્વલોકે છાયાતપયોરિવ બ્રહ્મલોકે ॥5॥

ઇન્દ્રિયાણા-મ્પૃથગ્ભાવમુદયાસ્તમયૌ ચ યત્‌।

પૃથગુત્પદ્યમાનાના-મ્મત્વા ધીરો ન શોચતિ ॥6॥

ઇન્દ્રિયેભ્યઃ પર-મ્મનો મનસ-સ્સત્ત્વમુત્તમમ્‌।

સત્ત્વાદધિ મહાનાત્મા મહતો-ઽવ્યક્તમુત્તમમ્‌ ॥7॥

અવ્યક્તાત્તુ પરઃ પુરુષો વ્યાપકો-ઽલિઙ્ગ એવ ચ।

ય-ઞ્જ્ઞાત્વા મુચ્યતે જન્તુરમૃતત્વ-ઞ્ચ ગચ્છતિ ॥8॥

ન સન્દૃશે તિષ્ઠતિ રૂપમસ્ય ન ચક્ષુષા પશ્યતિ કશ્ચનૈનમ્‌।

હૃદા મનીષા મનસા-ઽભિક્લૃપ્તો ય એતદ્વિદુરમૃતાસ્તે ભવન્તિ ॥9॥

યદા પઞ્ચાવતિષ્ઠન્તે જ્ઞાનાનિ મનસા સહ।

બુદ્ધિશ્ચ ન વિચેષ્ટતે તામાહુઃ પરમા-ઙ્ગતિમ્‌ ॥10॥

તાં-યોઁગમિતિ મન્યન્તે સ્થિરામિન્દ્રિયધારણામ્‌।

અપ્રમત્તસ્તદા ભવતિ યોગો હિ પ્રભવાપ્યયૌ ॥11॥

નૈવ વાચા ન મનસા પ્રાપ્તું શક્યો ન ચક્ષુષા।

અસ્તીતિ બ્રુવતો-ઽન્યત્ર કથ-ન્તદુપલભ્યતે ॥12॥

અસ્તીત્યેવોપલબ્ધવ્યસ્તત્ત્વભાવેન ચોભયોઃ।

અસ્તીત્યેવોપલબ્ધસ્ય તત્ત્વભાવઃ પ્રસીદતિ ॥13॥

યદા સર્વે પ્રમુચ્યન્તે કામા યે-ઽસ્ય હૃદિ શ્રિતાઃ।

અથ મર્ત્યો-ઽમૃતો ભવત્યત્ર બ્રહ્મ સમશ્નુતે ॥14॥

યથા સર્વે પ્રભિદ્યન્તે હૃદયસ્યેહ ગ્રન્થયઃ।

અથ મર્ત્યો-ઽમૃતો ભવત્યેતાવદ્ધ્યનુશાસનમ્‌ ॥15॥

શત-ઞ્ચૈકા ચ હૃદયસ્ય નાડ્યસ્તાસા-મ્મૂર્ધાનમભિનિસ્સૃતૈકા।

તયોર્ધ્વમાયન્નમૃતત્વમેતિ વિશ્વઙ્ઙન્યા ઉત્ક્રમણે ભવન્તિ ॥16॥

અઙ્ગુષ્ઠમાત્રઃ પુરુષો-ઽન્તરાત્મા સદા જનાનાં હૃદયે સન્નિવિષ્ટઃ।

તં સ્વાચ્છરીરાત્પ્રવૃહેન્મુઞ્જાદિવેષીકા-ન્ધૈર્યેણ।

તં-વિઁદ્યાચ્છુક્રમમૃત-ન્તં-વિઁદ્યાચ્છુક્રમમૃતમિતિ ॥17॥

મૃત્યુપ્રોક્તા-ન્નચિકેતો-ઽથ લબ્ધ્વા વિદ્યામેતાં-યોઁગવિધિ-ઞ્ચ કૃત્સ્નમ્‌।

બ્રહ્મપ્રાપ્તો વિરજો-ઽભૂદ્વિમૃત્યુ રન્યો-ઽપ્યેવં-યોઁ વિદધ્યાત્મમેવ ॥18॥

Roman (IAST) Transliteration

adhyāya 2

vallī 3

ūrdhvamūlo-'vāk‍śākha eṣo-'śvattha-ssanātanaḥ|

tadeva śukra-ntad brahma tadevāmṛtamucyate|

tasmiṃllo~kā-śśritā-ssarve tadu nātyeti kaścana| etadvai tat‌ ||1||

yadida-ṅki-ñca jagatsarva-mprāṇa ejati nissṛtam‌|

mahad bhayaṃ-va~jramudyataṃ-ya~ etadviduramṛtāste bhavanti ||2||

bhayādasyāgnistapati bhayāttapati sūryaḥ|

bhayādindraśca vāyuśca mṛtyurdhāvati pañcamaḥ ||3||

iha cedaśakad‌boddhu-mprāk śarīrasya visrasaḥ|

tata-ssargeṣu lokeṣu śarīratvāya kalpate ||4||

yathā-''darśe tathā-''tmani yathā svapne tathā pitṛloke|

yathā-'psu parīva dadṛśe tathā gandharvaloke chāyātapayoriva brahmaloke ||5||

indriyāṇā-mpṛthagbhāvamudayāstamayau ca yat‌|

pṛthagutpadyamānānā-mmatvā dhīro na śocati ||6||

indriyebhyaḥ para-mmano manasa-ssattvamuttamam‌|

sattvādadhi mahānātmā mahato-'vyaktamuttamam‌ ||7||

avyaktāttu paraḥ puruṣo vyāpako-'liṅga eva ca|

ya-ñjñātvā mucyate janturamṛtatva-ñca gacchati ||8||

na sandṛśe tiṣṭhati rūpamasya na cakṣuṣā paśyati kaścanainam‌|

hṛdā manīṣā manasā-'bhiklṛpto ya etadviduramṛtāste bhavanti ||9||

yadā pañcāvatiṣṭhante jñānāni manasā saha|

buddhiśca na viceṣṭate tāmāhuḥ paramā-ṅgatim‌ ||10||

tāṃ-yo~gamiti manyante sthirāmindriyadhāraṇām‌|

apramattastadā bhavati yogo hi prabhavāpyayau ||11||

naiva vācā na manasā prāptuṃ śakyo na cakṣuṣā|

astīti bruvato-'nyatra katha-ntadupalabhyate ||12||

astītyevopalabdhavyastattvabhāvena cobhayoḥ|

astītyevopalabdhasya tattvabhāvaḥ prasīdati ||13||

yadā sarve pramucyante kāmā ye-'sya hṛdi śritāḥ|

atha martyo-'mṛto bhavatyatra brahma samaśnute ||14||

yathā sarve prabhidyante hṛdayasyeha granthayaḥ|

atha martyo-'mṛto bhavatyetāvaddhyanuśāsanam‌ ||15||

śata-ñcaikā ca hṛdayasya nāḍyastāsā-mmūrdhānamabhinissṛtaikā|

tayordhvamāyannamṛtatvameti viśvaṅṅanyā utkramaṇe bhavanti ||16||

aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo-'ntarātmā sadā janānāṃ hṛdaye sanniviṣṭaḥ|

taṃ svāccharīrātpravṛhenmuñjādiveṣīkā-ndhairyeṇa|

taṃ-vi~dyācchukramamṛta-ntaṃ-vi~dyācchukramamṛtamiti ||17||

mṛtyuproktā-nnaciketo-'tha labdhvā vidyāmetāṃ-yo~gavidhi-ñca kṛtsnam‌|

brahmaprāpto virajo-'bhūdvimṛtyu ranyo-'pyevaṃ-yo~ vidadhyātmameva ||18||