Kathopanishad - Adhyaya 1, Valli 2

ॐ

કઠોપનિષદ્ - અધ્યાય 1, વલ્લી 2

Gujarati

અધ્યાય 1

વલ્લી 2

અન્યચ્છ્રેયો-ઽન્યદુતૈવ પ્રેયસ્તે ઉભે નાનાર્થે પુરુષં સિનીતઃ।

તયો-શ્શ્રેય આદદાનસ્ય સાધુર્ભવતિ હીયતે-ઽર્થાદ્ય ઉ પ્રેયો વૃણીતે ॥1॥

શ્રેયશ્ચ પ્રેયશ્ચ મનુષ્યમેતસ્તૌ સમ્પરીત્ય વિવિનક્તિ ધીરઃ।

શ્રેયો હિ ધીરો-ઽભિ પ્રેયસો વૃણીતે પ્રેયો મન્દો યોગક્શેમાદ્‌વૃણીતે ॥2॥

સ ત્વ-મ્પ્રિયાન્પ્રિયરૂપાંશ્ચ કામાનભિધ્યાયન્નચિકેતો-ઽત્યસ્રાક્ષીઃ।

નૈતાં સૃઙ્કાં-વિઁત્તમયીમવાપ્તો યસ્યા-મ્મજ્જન્તિ બહવો મનુષ્યાઃ ॥3॥

દૂરમેતે વિપરીતે વિષૂચી અવિદ્યા યા ચ વિદ્યેતિ જ્ઞાતા।

વિદ્યાભીપ્સિન-ન્નચિકેતસ-મ્મન્યે ન ત્વા કામા બહવો-ઽલોલુપન્ત ॥4॥

અવિદ્યાયામન્તરે વર્તમાના-સ્સ્વય-ન્ધીરાઃ પણ્ડિતમ્મન્યમાનાઃ।

દન્દ્રમ્યમાણાઃ પરિયન્તિ મૂઢા અન્ધેનૈવ નીયમાના યથાન્ધાઃ ॥5॥

ન સામ્પરાયઃ પ્રતિભાતિ બાલ-મ્પ્રમાદ્યન્તં-વિઁત્તમોહેન મૂઢમ્‌।

અયં-લોઁકો નાસ્તિ પર ઇતિ માની પુનઃ પુનર્વશમાપદ્યતે મે ॥6॥

શ્રવણાયાપિ બહુભિર્યો ન લભ્ય-શ્શૃણ્વન્તો-ઽપિ બહવો ય-ન્ન વિદ્યુઃ।

આશ્ચર્યો વક્તા કુશલો-ઽસ્ય લબ્ધાશ્ચર્યો જ્ઞાતા કુશલાનુશિષ્ટઃ ॥7॥

ન નરેણાવરેણ પ્રોક્ત એષ સુવિજ્ઞેયો બહુધા ચિન્ત્યમાનઃ।

અનન્યપ્રોક્તે ગતિરત્ર નાસ્ત્યણીયાન્ હ્યતર્ક્યમણુપ્રમાણાત્‌ ॥8॥

નૈષા તર્કેણ મતિરાપનેયા પ્રોક્તાન્યેનૈવ સુજ્ઞાનાય પ્રેષ્ઠ।

યા-ન્ત્વમાપ-સ્સત્યધૃતિર્બતાસિ ત્વાદૃઙ નો ભૂયાન્નચિકેતઃ પ્રષ્ટા ॥9॥

જાનામ્યહં શેવધિરિત્યનિત્ય-ન્ન હ્યધ્રુવૈઃ પ્રાપ્યતે હિ ધ્રુવ-ન્તત્‌।

તતો મયા નાચિકેતશ્ચિતો-ઽગ્નિરનિત્યૈર્દ્રવ્યૈઃ પ્રાપ્તવાનસ્મિ નિત્યમ્‌ ॥10॥

કામસ્યાપ્તિ-ઞ્જગતઃ પ્રતિષ્ઠા-ઙ્ક્રતોરાનન્ત્યમભયસ્ય પારમ્‌।

સ્તોમં અહદુરુગાય-મ્પ્રતિષ્ઠા-ન્દૃષ્ટ્વા ધૃત્યા ધીરો નચિકેતો-ઽત્યસ્રાક્ષીઃ ॥11॥

ત-ન્દુર્દર્શ-ઙ્ગૂઢમનુપ્રવિષ્ટ-ઙ્ગુહાહિત-ઙ્ગહ્વરેષ્ઠ-મ્પુરાણમ્‌।

અધ્યાત્મયોગાધિગમેન દેવ-મ્મત્વા ધીરો હર્ષશોકૌ જહાતિ ॥12॥

એતચ્છ્રુત્વા સમ્પરિગૃહ્ય મર્ત્યઃ પ્રવૃહ્ય ધર્મ્યમણુમેતમાપ્ય।

સ મોદતે મોદનીયં હિ લબ્ધ્વા વિવૃતં સદ્મ નચિકેતસ-મ્મન્યે ॥13॥

અન્યત્ર ધર્માદન્યત્રાધર્માદન્યત્રાસ્માત્કૃતાકૃતાત્‌।

અન્યત્ર ભૂતાચ્ચ ભવ્યાચ્ચ યત્તત્પશ્યસિ તદ્વદ ॥14॥

સર્વે વેદા યત્પદમામનન્તિ તપાંસિ સર્વાણિ ચ યદ્વદન્તિ।

યદિચ્છન્તો બ્રહ્મચર્ય-ઞ્ચરન્તિ તત્તે પદં સઙ્ગ્રહેણ બ્રવીમ્યોમિત્યેતત્‌ ॥15॥

એતદ્‌ધ્યેવાક્ષર-મ્બ્રહ્મ એતદ્‌ધ્યેવાક્ષર-મ્પરમ્‌।

એતદ્‌ધ્યેવાક્ષર-ઞ્જ્ઞાત્વા યો યદિચ્છતિ તસ્ય તત્‌ ॥16॥

એતદાલમ્બનં શ્રેષ્ઠમેતદાલમ્બન-મ્પરમ્‌।

એતદાલમ્બન-ઞ્જ્ઞાત્વા બ્રહ્મલોકે મહીયતે ॥17॥

ન જાયતે મ્રિયતે વા વિપશ્ચિન્નાય-ઙ્કુતશ્ચિન્ન બભૂવ કશ્ચિત્‌।

અજો નિત્ય-શ્શાશ્વતો-ઽય-મ્પુરાણો ન હન્યતે હન્યમાને શરીરે ॥18॥

હન્તા ચેન્મન્યતે હન્તું હતશ્ચેન્મન્યતે હતમ્‌।

ઉભૌ તૌ ન વિજાનીતો નાયં હન્તિ ન હન્યતે ॥19॥

અણોરણીયાન્મહતો મહીયાનાત્માસ્ય જન્તોર્નિહિતો ગુહાયામ્‌।

તમક્રતુઃ પશ્યતિ વીતશોકો ધાતુપ્રસાદાન્મહિમાનમાત્મનઃ ॥20॥

આસીનો દૂરં-વ્રઁજતિ શયાનો યાતિ સર્વતઃ।

કસ્ત-મ્મદામદ-ન્દેવ-મ્મદન્યો જ્ઞાતુમર્હતિ ॥21॥

અશરીરં શરીરેષ્વનવસ્થેષ્વવસ્થિતમ્‌।

મહાન્તં-વિઁભુમાત્માન-મ્મત્વા ધીરો ન શોચતિ ॥22॥

નાયમાત્મા પ્રવચનેન લભ્યો ન મેધયા ન બહુના શ્રુતેન।

યમેવૈષ વૃણુતે તેન લભ્યસ્તસ્યૈષ આત્મા વિવૃણુતે તનૂં સ્વામ્‌ ॥23॥

નાવિરતો દુશ્ચરિતાન્નાશાન્તો નાસમાહિતઃ।

નાશાન્તમાનસો વાપિ પ્રજ્ઞાનેનૈનમાપ્નુયાત્‌ ॥24॥

યસ્ય બ્રહ્મ ચ ક્ષત્ર-ઞ્ચ ઉભે ભવત ઓદનઃ।

મૃત્યુર્યસ્યોપસેચન-ઙ્ક ઇત્થા વેદ યત્ર સઃ ॥25॥

Roman (IAST) Transliteration

adhyāya 1

vallī 2

anyacchreyo-'nyadutaiva preyaste ubhe nānārthe puruṣaṃ sinītaḥ|

tayo-śśreya ādadānasya sādhurbhavati hīyate-'rthādya u preyo vṛṇīte ||1||

śreyaśca preyaśca manuṣyametastau samparītya vivinakti dhīraḥ|

śreyo hi dhīro-'bhi preyaso vṛṇīte preyo mando yogakśemād‌vṛṇīte ||2||

sa tva-mpriyānpriyarūpāṃśca kāmānabhidhyāyannaciketo-'tyasrākṣīḥ|

naitāṃ sṛṅkāṃ-vi~ttamayīmavāpto yasyā-mmajjanti bahavo manuṣyāḥ ||3||

dūramete viparīte viṣūcī avidyā yā ca vidyeti jñātā|

vidyābhīpsina-nnaciketasa-mmanye na tvā kāmā bahavo-'lolupanta ||4||

avidyāyāmantare vartamānā-ssvaya-ndhīrāḥ paṇḍitammanyamānāḥ|

dandramyamāṇāḥ pariyanti mūḍhā andhenaiva nīyamānā yathāndhāḥ ||5||

na sāmparāyaḥ pratibhāti bāla-mpramādyantaṃ-vi~ttamohena mūḍham‌|

ayaṃ-lo~ko nāsti para iti mānī punaḥ punarvaśamāpadyate me ||6||

śravaṇāyāpi bahubhiryo na labhya-śśṛṇvanto-'pi bahavo ya-nna vidyuḥ|

āścaryo vaktā kuśalo-'sya labdhāścaryo jñātā kuśalānuśiṣṭaḥ ||7||

na nareṇāvareṇa prokta eṣa suvijñeyo bahudhā cintyamānaḥ|

ananyaprokte gatiratra nāstyaṇīyān hyatarkyamaṇupramāṇāt‌ ||8||

naiṣā tarkeṇa matirāpaneyā proktānyenaiva sujñānāya preṣṭha|

yā-ntvamāpa-ssatyadhṛtirbatāsi tvādṛṅa no bhūyānnaciketaḥ praṣṭā ||9||

jānāmyahaṃ śevadhirityanitya-nna hyadhruvaiḥ prāpyate hi dhruva-ntat‌|

tato mayā nāciketaścito-'gniranityairdravyaiḥ prāptavānasmi nityam‌ ||10||

kāmasyāpti-ñjagataḥ pratiṣṭhā-ṅkratorānantyamabhayasya pāram‌|

stomaṃ ahadurugāya-mpratiṣṭhā-ndṛṣṭvā dhṛtyā dhīro naciketo-'tyasrākṣīḥ ||11||

ta-ndurdarśa-ṅgūḍhamanupraviṣṭa-ṅguhāhita-ṅgahvareṣṭha-mpurāṇam‌|

adhyātmayogādhigamena deva-mmatvā dhīro harṣaśokau jahāti ||12||

etacchrutvā samparigṛhya martyaḥ pravṛhya dharmyamaṇumetamāpya|

sa modate modanīyaṃ hi labdhvā vivṛtaṃ sadma naciketasa-mmanye ||13||

anyatra dharmādanyatrādharmādanyatrāsmātkṛtākṛtāt‌|

anyatra bhūtācca bhavyācca yattatpaśyasi tadvada ||14||

sarve vedā yatpadamāmananti tapāṃsi sarvāṇi ca yadvadanti|

yadicchanto brahmacarya-ñcaranti tatte padaṃ saṅgraheṇa bravīmyomityetat‌ ||15||

etad‌dhyevākṣara-mbrahma etad‌dhyevākṣara-mparam‌|

etad‌dhyevākṣara-ñjñātvā yo yadicchati tasya tat‌ ||16||

etadālambanaṃ śreṣṭhametadālambana-mparam‌|

etadālambana-ñjñātvā brahmaloke mahīyate ||17||

na jāyate mriyate vā vipaścinnāya-ṅkutaścinna babhūva kaścit‌|

ajo nitya-śśāśvato-'ya-mpurāṇo na hanyate hanyamāne śarīre ||18||

hantā cenmanyate hantuṃ hataścenmanyate hatam‌|

ubhau tau na vijānīto nāyaṃ hanti na hanyate ||19||

aṇoraṇīyānmahato mahīyānātmāsya jantornihito guhāyām‌|

tamakratuḥ paśyati vītaśoko dhātuprasādānmahimānamātmanaḥ ||20||

āsīno dūraṃ-vra~jati śayāno yāti sarvataḥ|

kasta-mmadāmada-ndeva-mmadanyo jñātumarhati ||21||

aśarīraṃ śarīreṣvanavastheṣvavasthitam‌|

mahāntaṃ-vi~bhumātmāna-mmatvā dhīro na śocati ||22||

nāyamātmā pravacanena labhyo na medhayā na bahunā śrutena|

yamevaiṣa vṛṇute tena labhyastasyaiṣa ātmā vivṛṇute tanūṃ svām‌ ||23||

nāvirato duścaritānnāśānto nāsamāhitaḥ|

nāśāntamānaso vāpi prajñānenainamāpnuyāt‌ ||24||

yasya brahma ca kṣatra-ñca ubhe bhavata odanaḥ|

mṛtyuryasyopasecana-ṅka itthā veda yatra saḥ ||25||