Chanakya Niti - Saptamo'dhyayah

ॐ

ચાણક્ય નીતિ - સપ્તમોઽધ્યાયઃ

Gujarati

અર્થનાશં મનસ્તાપં ગૃહે દુશ્ચરિતાનિ ચ ।

વઞ્ચનં ચાપમાનં ચ મતિમાન્ન પ્રકાશયેત્ ॥ 01 ॥

ધનધાન્યપ્રયોગેષુ વિદ્યાસઙ્ગ્રહણે તથા ।

આહારે વ્યવહારે ચ ત્યક્તલજ્જઃ સુખી ભવેત્ ॥ 02 ॥

સન્તોષામૃતતૃપ્તાનાં યત્સુખં શાન્તિરેવ ચ ।

ન ચ તદ્ધનલુબ્ધાનામિતશ્ચેતશ્ચ ધાવતામ્ ॥ 03 ॥

સન્તોષસ્ત્રિષુ કર્તવ્યઃ સ્વદારે ભોજને ધને ।

ત્રિષુ ચૈવ ન કર્તવ્યોઽધ્યયને જપદાનયોઃ ॥ 04 ॥

વિપ્રયોર્વિપ્રવહ્ન્યોશ્ચ દમ્પત્યોઃ સ્વામિભૃત્યયોઃ ।

અન્તરેણ ન ગન્તવ્યં હલસ્ય વૃષભસ્ય ચ ॥ 05 ॥

પાદાભ્યાં ન સ્પૃશેદગ્નિં ગુરું બ્રાહ્મણમેવ ચ ।

નૈવ ગાં ન કુમારીં ચ ન વૃદ્ધં ન શિશું તથા ॥ 06 ॥

શકટં પઞ્ચહસ્તેન દશહસ્તેન વાજિનમ્ ।

ગજં હસ્તસહસ્રેણ દેશત્યાગેન દુર્જનમ્ ॥ 07 ॥

હસ્તી અઙ્કુશમાત્રેણ વાજી હસ્તેન તાડ્યતે ।

શ‍ઋઙ્ગી લગુડહસ્તેન ખડ્ગહસ્તેન દુર્જનઃ ॥ 08 ॥

તુષ્યન્તિ ભોજને વિપ્રા મયૂરા ઘનગર્જિતે ।

સાધવઃ પરસમ્પત્તૌ ખલાઃ પરવિપત્તિષુ ॥ 09 ॥

અનુલોમેન બલિનં પ્રતિલોમેન દુર્જનમ્ ।

આત્મતુલ્યબલં શત્રું વિનયેન બલેન વા ॥ 10 ॥

બાહુવીર્યં બલં રાજ્ઞાં બ્રહ્મણો બ્રહ્મવિદ્બલી ।

રૂપયૌવનમાધુર્યં સ્ત્રીણાં બલમનુત્તમમ્ ॥ 11 ॥

નાત્યન્તં સરલૈર્ભાવ્યં ગત્વા પશ્ય વનસ્થલીમ્ ।

છિદ્યન્તે સરલાસ્તત્ર કુબ્જાસ્તિષ્ઠન્તિ પાદપાઃ ॥ 12 ॥

યત્રોદકં તત્ર વસન્તિ હંસા-

સ્તથૈવ શુષ્કં પરિવર્જયન્તિ ।

ન હંસતુલ્યેન નરેણ ભાવ્યં

પુનસ્ત્યજન્તઃ પુનરાશ્રયન્તે ॥ 13 ॥

ઉપાર્જિતાનાં વિત્તાનાં ત્યાગ એવ હિ રક્ષણમ્ ।

તડાગોદરસંસ્થાનાં પરીવાહ ઇવામ્ભસામ્ ॥ 14 ॥

યસ્યાર્થાસ્તસ્ય મિત્રાણિ યસ્યાર્થાસ્તસ્ય બાન્ધવાઃ ।

યસ્યાર્થાઃ સ પુમાઁલ્લોકે યસ્યાર્થાઃ સ ચ પણ્ડિતઃ ॥ 15 ॥

સ્વર્ગસ્થિતાનામિહ જીવલોકે

ચત્વારિ ચિહ્નાનિ વસન્તિ દેહે ।

દાનપ્રસઙ્ગો મધુરા ચ વાણી

દેવાર્ચનં બ્રાહ્મણતર્પણં ચ ॥ 16 ॥

અત્યન્તકોપઃ કટુકા ચ વાણી

દરિદ્રતા ચ સ્વજનેષુ વૈરમ્ ।

નીચપ્રસઙ્ગઃ કુલહીનસેવા

ચિહ્નાનિ દેહે નરકસ્થિતાનામ્ ॥ 17 ॥

ગમ્યતે યદિ મૃગેન્દ્રમન્દિરં

લભ્યતે કરિકપાલમૌક્તિકમ્ ।

જમ્બુકાલયગતે ચ પ્રાપ્યતે

વત્સપુચ્છખરચર્મખણ્ડનમ્ ॥ 18 ॥

શુનઃ પુચ્છમિવ વ્યર્થં જીવિતં વિદ્યયા વિના ।

ન ગુહ્યગોપને શક્તં ન ચ દંશનિવારણે ॥ 19 ॥

વાચાં શૌચં ચ મનસઃ શૌચમિન્દ્રિયનિગ્રહઃ ।

સર્વભૂતદયાશૌચમેતચ્છૌચં પરાર્થિનામ્ ॥ 20 ॥

પુષ્પે ગન્ધં તિલે તૈલં કાષ્ઠેઽગ્નિં પયસિ ઘૃતમ્ ।

ઇક્ષૌ ગુડં તથા દેહે પશ્યાત્માનં વિવેકતઃ ॥ 21 ॥

Roman (IAST) Transliteration

arthanāśaṃ manastāpaṃ gṛhe duścaritāni ca |

vañcanaṃ cāpamānaṃ ca matimānna prakāśayet || 01 ||

dhanadhānyaprayogeṣu vidyāsaṅgrahaṇe tathā |

āhāre vyavahāre ca tyaktalajjaḥ sukhī bhavet || 02 ||

santoṣāmṛtatṛptānāṃ yatsukhaṃ śāntireva ca |

na ca taddhanalubdhānāmitaścetaśca dhāvatām || 03 ||

santoṣastriṣu kartavyaḥ svadāre bhojane dhane |

triṣu caiva na kartavyo'dhyayane japadānayoḥ || 04 ||

viprayorvipravahnyośca dampatyoḥ svāmibhṛtyayoḥ |

antareṇa na gantavyaṃ halasya vṛṣabhasya ca || 05 ||

pādābhyāṃ na spṛśedagniṃ guruṃ brāhmaṇameva ca |

naiva gāṃ na kumārīṃ ca na vṛddhaṃ na śiśuṃ tathā || 06 ||

śakaṭaṃ pañcahastena daśahastena vājinam |

gajaṃ hastasahasreṇa deśatyāgena durjanam || 07 ||

hastī aṅkuśamātreṇa vājī hastena tāḍyate |

śa‍ṛṅgī laguḍahastena khaḍgahastena durjanaḥ || 08 ||

tuṣyanti bhojane viprā mayūrā ghanagarjite |

sādhavaḥ parasampattau khalāḥ paravipattiṣu || 09 ||

anulomena balinaṃ pratilomena durjanam |

ātmatulyabalaṃ śatruṃ vinayena balena vā || 10 ||

bāhuvīryaṃ balaṃ rājñāṃ brahmaṇo brahmavidbalī |

rūpayauvanamādhuryaṃ strīṇāṃ balamanuttamam || 11 ||

nātyantaṃ saralairbhāvyaṃ gatvā paśya vanasthalīm |

chidyante saralāstatra kubjāstiṣṭhanti pādapāḥ || 12 ||

yatrodakaṃ tatra vasanti haṃsā-

stathaiva śuṣkaṃ parivarjayanti |

na haṃsatulyena nareṇa bhāvyaṃ

punastyajantaḥ punarāśrayante || 13 ||

upārjitānāṃ vittānāṃ tyāga eva hi rakṣaṇam |

taḍāgodarasaṃsthānāṃ parīvāha ivāmbhasām || 14 ||

yasyārthāstasya mitrāṇi yasyārthāstasya bāndhavāḥ |

yasyārthāḥ sa pumā~lloke yasyārthāḥ sa ca paṇḍitaḥ || 15 ||

svargasthitānāmiha jīvaloke

catvāri cihnāni vasanti dehe |

dānaprasaṅgo madhurā ca vāṇī

devārcanaṃ brāhmaṇatarpaṇaṃ ca || 16 ||

atyantakopaḥ kaṭukā ca vāṇī

daridratā ca svajaneṣu vairam |

nīcaprasaṅgaḥ kulahīnasevā

cihnāni dehe narakasthitānām || 17 ||

gamyate yadi mṛgendramandiraṃ

labhyate karikapālamauktikam |

jambukālayagate ca prāpyate

vatsapucchakharacarmakhaṇḍanam || 18 ||

śunaḥ pucchamiva vyarthaṃ jīvitaṃ vidyayā vinā |

na guhyagopane śaktaṃ na ca daṃśanivāraṇe || 19 ||

vācāṃ śaucaṃ ca manasaḥ śaucamindriyanigrahaḥ |

sarvabhūtadayāśaucametacchaucaṃ parārthinām || 20 ||

puṣpe gandhaṃ tile tailaṃ kāṣṭhe'gniṃ payasi ghṛtam |

ikṣau guḍaṃ tathā dehe paśyātmānaṃ vivekataḥ || 21 ||