Chanakya Niti - Shashtho'dhyayah

ॐ

ચાણક્ય નીતિ - ષષ્ઠોઽધ્યાયઃ

Gujarati

શ્રુત્વા ધર્મં વિજાનાતિ શ્રુત્વા ત્યજતિ દુર્મતિમ્ ।

શ્રુત્વા જ્ઞાનમવાપ્નોતિ શ્રુત્વા મોક્ષમવાપ્નુયાત્ ॥ 01 ॥

પક્ષિણઃ કાકશ્ચણ્ડાલઃ પશૂનાં ચૈવ કુક્કુરઃ ।

મુનીનાં પાપશ્ચણ્ડાલઃ સર્વચાણ્ડાલનિન્દકઃ ॥ 02 ॥

ભસ્મના શુદ્ધ્યતે કાસ્યં તામ્રમમ્લેન શુદ્ધ્યતિ ।

રજસા શુદ્ધ્યતે નારી નદી વેગેન શુદ્ધ્યતિ ॥ 03 ॥

ભ્રમન્સમ્પૂજ્યતે રાજા ભ્રમન્સમ્પૂજ્યતે દ્વિજઃ ।

ભ્રમન્સમ્પૂજ્યતે યોગી સ્ત્રી ભ્રમન્તી વિનશ્યતિ ॥ 04 ॥

યસ્યાર્થાસ્તસ્ય મિત્રાણિ યસ્યાર્થાસ્તસ્ય બાન્ધવાઃ ।

યસ્યાર્થાઃ સ પુમાઁલ્લોકે યસ્યાર્થાઃ સ ચ પણ્ડિતઃ ॥ 05 ॥

તાદૃશી જાયતે બુદ્ધિર્વ્યવસાયોઽપિ તાદૃશઃ ।

સહાયાસ્તાદૃશા એવ યાદૃશી ભવિતવ્યતા ॥ 06 ॥

કાલઃ પચતિ ભૂતાનિ કાલઃ સંહરતે પ્રજાઃ ।

કાલઃ સુપ્તેષુ જાગર્તિ કાલો હિ દુરતિક્રમઃ ॥ 07 ॥

ન પશ્યતિ ચ જન્માન્ધઃ કામાન્ધો નૈવ પશ્યતિ ।

મદોન્મત્તા ન પશ્યન્તિ અર્થી દોષં ન પશ્યતિ ॥ 08 ॥

સ્વયં કર્મ કરોત્યાત્મા સ્વયં તત્ફલમશ્નુતે ।

સ્વયં ભ્રમતિ સંસારે સ્વયં તસ્માદ્વિમુચ્યતે ॥ 09 ॥

રાજા રાષ્ટ્રકૃતં પાપં રાજ્ઞઃ પાપં પુરોહિતઃ ।

ભર્તા ચ સ્ત્રીકૃતં પાપં શિષ્યપાપં ગુરુસ્તથા ॥ 10 ॥

ઋણકર્તા પિતા શત્રુર્માતા ચ વ્યભિચારિણી ।

ભાર્યા રૂપવતી શત્રુઃ પુત્રઃ શત્રુરપણ્ડિતઃ ॥ 11 ॥

લુબ્ધમર્થેન ગૃહ્ણીયાત્ સ્તબ્ધમઞ્જલિકર્મણા ।

મૂર્ખં છન્દોઽનુવૃત્ત્યા ચ યથાર્થત્વેન પણ્ડિતમ્ ॥ 12 ॥

વરં ન રાજ્યં ન કુરાજરાજ્યં

વરં ન મિત્રં ન કુમિત્રમિત્રમ્ ।

વરં ન શિષ્યો ન કુશિષ્યશિષ્યો

વરં ન દાર ન કુદરદારઃ ॥ 13 ॥

કુરાજરાજ્યેન કુતઃ પ્રજાસુખં

કુમિત્રમિત્રેણ કુતોઽભિનિર્વૃતિઃ ।

કુદારદારૈશ્ચ કુતો ગૃહે રતિઃ

કુશિષ્યશિષ્યમધ્યાપયતઃ કુતો યશઃ ॥ 14 ॥

સિંહાદેકં બકાદેકં શિક્ષેચ્ચત્વારિ કુક્કુટાત્ ।

વાયસાત્પઞ્ચ શિક્ષેચ્ચ ષટ્શુનસ્ત્રીણિ ગર્દભાત્ ॥ 15 ॥

પ્રભૂતં કાર્યમલ્પં વા યન્નરઃ કર્તુમિચ્છતિ ।

સર્વારમ્ભેણ તત્કાર્યં સિંહાદેકં પ્રચક્ષતે ॥ 16 ॥

ઇન્દ્રિયાણિ ચ સંયમ્ય રાગદ્વેષવિવર્જિતઃ ।

સમદુઃખસુખઃ શાન્તઃ તત્ત્વજ્ઞઃ સાધુરુચ્યતે ॥ 17 ॥

પ્રત્યુત્થાનં ચ યુદ્ધં ચ સંવિભાગં ચ બન્ધુષુ ।

સ્વયમાક્રમ્ય ભુક્તં ચ શિક્ષેચ્ચત્વારિ કુક્કુટાત્ ॥ 18 ॥

ગૂઢમૈથુનચારિત્વં કાલે કાલે ચ સઙ્ગ્રહમ્ ।

અપ્રમત્તમવિશ્વાસં પઞ્ચ શિક્ષેચ્ચ વાયસાત્ ॥ 19 ॥

બહ્વાશી સ્વલ્પસન્તુષ્ટઃ સનિદ્રો લઘુચેતનઃ ।

સ્વામિભક્તશ્ચ શૂરશ્ચ ષડેતે શ્વાનતો ગુણાઃ ॥ 20 ॥

સુશ્રાન્તોઽપિ વહેદ્ભારં શીતોષ્ણં ન ચ પશ્યતિ ।

સન્તુષ્ટશ્ચરતે નિત્યં ત્રીણિ શિક્ષેચ્ચ ગર્દભાત્ ॥ 21 ॥

ય એતાન્વિંશતિગુણાનાચરિષ્યતિ માનવઃ ।

કાર્યાવસ્થાસુ સર્વાસુ અજેયઃ સ ભવિષ્યતિ ॥ 22 ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrutvā dharmaṃ vijānāti śrutvā tyajati durmatim |

śrutvā jñānamavāpnoti śrutvā mokṣamavāpnuyāt || 01 ||

pakṣiṇaḥ kākaścaṇḍālaḥ paśūnāṃ caiva kukkuraḥ |

munīnāṃ pāpaścaṇḍālaḥ sarvacāṇḍālanindakaḥ || 02 ||

bhasmanā śuddhyate kāsyaṃ tāmramamlena śuddhyati |

rajasā śuddhyate nārī nadī vegena śuddhyati || 03 ||

bhramansampūjyate rājā bhramansampūjyate dvijaḥ |

bhramansampūjyate yogī strī bhramantī vinaśyati || 04 ||

yasyārthāstasya mitrāṇi yasyārthāstasya bāndhavāḥ |

yasyārthāḥ sa pumā~lloke yasyārthāḥ sa ca paṇḍitaḥ || 05 ||

tādṛśī jāyate buddhirvyavasāyo'pi tādṛśaḥ |

sahāyāstādṛśā eva yādṛśī bhavitavyatā || 06 ||

kālaḥ pacati bhūtāni kālaḥ saṃharate prajāḥ |

kālaḥ supteṣu jāgarti kālo hi duratikramaḥ || 07 ||

na paśyati ca janmāndhaḥ kāmāndho naiva paśyati |

madonmattā na paśyanti arthī doṣaṃ na paśyati || 08 ||

svayaṃ karma karotyātmā svayaṃ tatphalamaśnute |

svayaṃ bhramati saṃsāre svayaṃ tasmādvimucyate || 09 ||

rājā rāṣṭrakṛtaṃ pāpaṃ rājñaḥ pāpaṃ purohitaḥ |

bhartā ca strīkṛtaṃ pāpaṃ śiṣyapāpaṃ gurustathā || 10 ||

ṛṇakartā pitā śatrurmātā ca vyabhicāriṇī |

bhāryā rūpavatī śatruḥ putraḥ śatrurapaṇḍitaḥ || 11 ||

lubdhamarthena gṛhṇīyāt stabdhamañjalikarmaṇā |

mūrkhaṃ chando'nuvṛttyā ca yathārthatvena paṇḍitam || 12 ||

varaṃ na rājyaṃ na kurājarājyaṃ

varaṃ na mitraṃ na kumitramitram |

varaṃ na śiṣyo na kuśiṣyaśiṣyo

varaṃ na dāra na kudaradāraḥ || 13 ||

kurājarājyena kutaḥ prajāsukhaṃ

kumitramitreṇa kuto'bhinirvṛtiḥ |

kudāradāraiśca kuto gṛhe ratiḥ

kuśiṣyaśiṣyamadhyāpayataḥ kuto yaśaḥ || 14 ||

siṃhādekaṃ bakādekaṃ śikṣeccatvāri kukkuṭāt |

vāyasātpañca śikṣecca ṣaṭśunastrīṇi gardabhāt || 15 ||

prabhūtaṃ kāryamalpaṃ vā yannaraḥ kartumicchati |

sarvārambheṇa tatkāryaṃ siṃhādekaṃ pracakṣate || 16 ||

indriyāṇi ca saṃyamya rāgadveṣavivarjitaḥ |

samaduḥkhasukhaḥ śāntaḥ tattvajñaḥ sādhurucyate || 17 ||

pratyutthānaṃ ca yuddhaṃ ca saṃvibhāgaṃ ca bandhuṣu |

svayamākramya bhuktaṃ ca śikṣeccatvāri kukkuṭāt || 18 ||

gūḍhamaithunacāritvaṃ kāle kāle ca saṅgraham |

apramattamaviśvāsaṃ pañca śikṣecca vāyasāt || 19 ||

bahvāśī svalpasantuṣṭaḥ sanidro laghucetanaḥ |

svāmibhaktaśca śūraśca ṣaḍete śvānato guṇāḥ || 20 ||

suśrānto'pi vahedbhāraṃ śītoṣṇaṃ na ca paśyati |

santuṣṭaścarate nityaṃ trīṇi śikṣecca gardabhāt || 21 ||

ya etānviṃśatiguṇānācariṣyati mānavaḥ |

kāryāvasthāsu sarvāsu ajeyaḥ sa bhaviṣyati || 22 ||