Chanakya Niti - Saptadasho'dhyayah

ॐ

ચાણક્ય નીતિ - સપ્તદશોઽધ્યાયઃ

Chanakya Gujarati

પુસ્તકપ્રત્યયાધીતં નાધીતં ગુરુસન્નિધૌ ।

સભામધ્યે ન શોભન્તે જારગર્ભા ઇવ સ્ત્રિયઃ ॥ 01 ॥

કૃતે પ્રતિકૃતિં કુર્યાદ્ધિંસને પ્રતિહિંસનમ્ ।

તત્ર દોષો ન પતતિ દુષ્ટે દુષ્ટં સમાચરેત્ ॥ 02 ॥

યદ્દૂરં યદ્દુરારાધ્યં યચ્ચ દૂરે વ્યવસ્થિતમ્ ।

તત્સર્વં તપસા સાધ્યં તપો હિ દુરતિક્રમમ્ ॥ 03 ॥

લોભશ્ચેદગુણેન કિં પિશુનતા યદ્યસ્તિ કિં પાતકૈઃ

સત્યં ચેત્તપસા ચ કિં શુચિ મનો યદ્યસ્તિ તીર્થેન કિમ્ ।

સૌજન્યં યદિ કિં ગુણૈઃ સુમહિમા યદ્યસ્તિ કિં મણ્ડનૈઃ

સદ્વિદ્યા યદિ કિં ધનૈરપયશો યદ્યસ્તિ કિં મૃત્યુના ॥ 04 ॥

પિતા રત્નાકરો યસ્ય લક્ષ્મીર્યસ્ય સહોદરા ।

શઙ્ખો ભિક્ષાટનં કુર્યાન્ન દત્તમુપતિષ્ઠતે ॥ 05 ॥

અશક્તસ્તુ ભવેત્સાધુ-ર્બ્રહ્મચારી વા નિર્ધનઃ ।

વ્યાધિતો દેવભક્તશ્ચ વૃદ્ધા નારી પતિવ્રતા ॥ 06 ॥

નાઽન્નોદકસમં દાનં ન તિથિર્દ્વાદશી સમા ।

ન ગાયત્ર્યાઃ પરો મન્ત્રો ન માતુર્દૈવતં પરમ્ ॥ 07 ॥

તક્ષકસ્ય વિષં દન્તે મક્ષિકાયાસ્તુ મસ્તકે ।

વૃશ્ચિકસ્ય વિષં પુચ્છે સર્વાઙ્ગે દુર્જને વિષમ્ ॥ 08 ॥

પત્યુરાજ્ઞાં વિના નારી હ્યુપોષ્ય વ્રતચારિણી ।

આયુષ્યં હરતે ભર્તુઃ સા નારી નરકં વ્રજેત્ ॥ 09 ॥

ન દાનૈઃ શુધ્યતે નારી નોપવાસશતૈરપિ ।

ન તીર્થસેવયા તદ્વદ્ભર્તુઃ પદોદકૈર્યથા ॥ 10 ॥

પાદશેષં પીતશેષં સન્ધ્યાશેષં તથૈવ ચ ।

શ્વાનમૂત્રસમં તોયં પીત્વા ચાન્દ્રાયણં ચરેત્ ॥ 11 ॥

દાનેન પાણિર્ન તુ કઙ્કણેન

સ્નાનેન શુદ્ધિર્ન તુ ચન્દનેન ।

માનેન તૃપ્તિર્ન તુ ભોજનેન

જ્ઞાનેન મુક્તિર્ન તુ મુણ્ડનેન ॥ 12 ॥

નાપિતસ્ય ગૃહે ક્ષૌરં પાષાણે ગન્ધલેપનમ્ ।

આત્મરૂપં જલે પશ્યન્ શક્રસ્યાપિ શ્રિયં હરેત્ ॥ 13 ॥

સદ્યઃ પ્રજ્ઞાહરા તુણ્ડી સદ્યઃ પ્રજ્ઞાકરી વચા ।

સદ્યઃ શક્તિહરા નારી સદ્યઃ શક્તિકરં પયઃ ॥ 14 ॥

પરોપકરણં યેષાં જાગર્તિ હૃદયે સતામ્ ।

નશ્યન્તિ વિપદસ્તેષાં સમ્પદઃ સ્યુઃ પદે પદે ॥ 15 ॥

યદિ રામા યદિ ચ રમા યદિ તનયો વિનયગુણોપેતઃ ।

તનયે તનયોત્પત્તિઃ સુરવરનગરે કિમાધિક્યમ્ ॥ 16 ॥

આહારનિદ્રાભયમૈથુનાનિ

સમાનિ ચૈતાનિ નૃણાં પશૂનામ્ ।

જ્ઞાનં નરાણામધિકો વિશેષો

જ્ઞાનેન હીનાઃ પશુભિઃ સમાનાઃ ॥ 17 ॥

દાનાર્થિનો મધુકરા યદિ કર્ણતાલૈર્દૂરીકૃતાઃ

દૂરીકૃતાઃ કરિવરેણ મદાન્ધબુદ્ધ્યા ।

તસ્યૈવ ગણ્ડયુગ્મમણ્ડનહાનિરેષા

ભૃઙ્ગાઃ પુનર્વિકચપદ્મવને વસન્તિ ॥ 18 ॥

રાજા વેશ્યા યમશ્ચાગ્નિસ્તસ્કરો બાલયાચકૌ ।

પરદુઃખં ન જાનન્તિ અષ્ટમો ગ્રામકણ્ટકઃ ॥ 19 ॥

અધઃ પશ્યસિ કિં બાલે પતિતં તવ કિં ભુવિ ।

રે રે મૂર્ખ ન જાનાસિ ગતં તારુણ્યમૌક્તિકમ્ ॥ 20 ॥

વ્યાલાશ્રયાપિ વિકલાપિ સકણ્ટકાપિ

વક્રાપિ પઙ્કિલભવાપિ દુરાસદાપિ ।

ગન્ધેન બન્ધુરસિ કેતકિ સર્વજન્તા

રેકો ગુણઃ ખલુ નિહન્તિ સમસ્તદોષાન્ ॥ 21 ॥

Roman (IAST) Transliteration

pustakapratyayādhītaṃ nādhītaṃ gurusannidhau |

sabhāmadhye na śobhante jāragarbhā iva striyaḥ || 01 ||

kṛte pratikṛtiṃ kuryāddhiṃsane pratihiṃsanam |

tatra doṣo na patati duṣṭe duṣṭaṃ samācaret || 02 ||

yaddūraṃ yaddurārādhyaṃ yacca dūre vyavasthitam |

tatsarvaṃ tapasā sādhyaṃ tapo hi duratikramam || 03 ||

lobhaścedaguṇena kiṃ piśunatā yadyasti kiṃ pātakaiḥ

satyaṃ cettapasā ca kiṃ śuci mano yadyasti tīrthena kim |

saujanyaṃ yadi kiṃ guṇaiḥ sumahimā yadyasti kiṃ maṇḍanaiḥ

sadvidyā yadi kiṃ dhanairapayaśo yadyasti kiṃ mṛtyunā || 04 ||

pitā ratnākaro yasya lakṣmīryasya sahodarā |

śaṅkho bhikṣāṭanaṃ kuryānna dattamupatiṣṭhate || 05 ||

aśaktastu bhavetsādhu-rbrahmacārī vā nirdhanaḥ |

vyādhito devabhaktaśca vṛddhā nārī pativratā || 06 ||

nā'nnodakasamaṃ dānaṃ na tithirdvādaśī samā |

na gāyatryāḥ paro mantro na māturdaivataṃ param || 07 ||

takṣakasya viṣaṃ dante makṣikāyāstu mastake |

vṛścikasya viṣaṃ pucche sarvāṅge durjane viṣam || 08 ||

patyurājñāṃ vinā nārī hyupoṣya vratacāriṇī |

āyuṣyaṃ harate bhartuḥ sā nārī narakaṃ vrajet || 09 ||

na dānaiḥ śudhyate nārī nopavāsaśatairapi |

na tīrthasevayā tadvadbhartuḥ padodakairyathā || 10 ||

pādaśeṣaṃ pītaśeṣaṃ sandhyāśeṣaṃ tathaiva ca |

śvānamūtrasamaṃ toyaṃ pītvā cāndrāyaṇaṃ caret || 11 ||

dānena pāṇirna tu kaṅkaṇena

snānena śuddhirna tu candanena |

mānena tṛptirna tu bhojanena

jñānena muktirna tu muṇḍanena || 12 ||

nāpitasya gṛhe kṣauraṃ pāṣāṇe gandhalepanam |

ātmarūpaṃ jale paśyan śakrasyāpi śriyaṃ haret || 13 ||

sadyaḥ prajñāharā tuṇḍī sadyaḥ prajñākarī vacā |

sadyaḥ śaktiharā nārī sadyaḥ śaktikaraṃ payaḥ || 14 ||

paropakaraṇaṃ yeṣāṃ jāgarti hṛdaye satām |

naśyanti vipadasteṣāṃ sampadaḥ syuḥ pade pade || 15 ||

yadi rāmā yadi ca ramā yadi tanayo vinayaguṇopetaḥ |

tanaye tanayotpattiḥ suravaranagare kimādhikyam || 16 ||

āhāranidrābhayamaithunāni

samāni caitāni nṛṇāṃ paśūnām |

jñānaṃ narāṇāmadhiko viśeṣo

jñānena hīnāḥ paśubhiḥ samānāḥ || 17 ||

dānārthino madhukarā yadi karṇatālairdūrīkṛtāḥ

dūrīkṛtāḥ karivareṇa madāndhabuddhyā |

tasyaiva gaṇḍayugmamaṇḍanahānireṣā

bhṛṅgāḥ punarvikacapadmavane vasanti || 18 ||

rājā veśyā yamaścāgnistaskaro bālayācakau |

paraduḥkhaṃ na jānanti aṣṭamo grāmakaṇṭakaḥ || 19 ||

adhaḥ paśyasi kiṃ bāle patitaṃ tava kiṃ bhuvi |

re re mūrkha na jānāsi gataṃ tāruṇyamauktikam || 20 ||

vyālāśrayāpi vikalāpi sakaṇṭakāpi

vakrāpi paṅkilabhavāpi durāsadāpi |

gandhena bandhurasi ketaki sarvajantā

reko guṇaḥ khalu nihanti samastadoṣān || 21 ||