Chanakya Niti - Prathamo'dhyayah

ॐ

ચાણક્ય નીતિ - પ્રથમોઽધ્યાયઃ

Chanakya Gujarati

પ્રણમ્ય શિરસા વિષ્ણું ત્રૈલોક્યાધિપતિં પ્રભુમ્ ।

નાનાશાસ્ત્રોદ્ધૃતં વક્ષ્યે રાજનીતિસમુચ્ચયમ્ ॥ 01 ॥

અધીત્યેદં યથાશાસ્ત્રં નરો જાનાતિ સત્તમઃ ।

ધર્મોપદેશવિખ્યાતં કાર્યાકાર્યં શુભાશુભમ્ ॥ 02 ॥

તદહં સમ્પ્રવક્ષ્યામિ લોકાનાં હિતકામ્યયા ।

યેન વિજ્ઞાતમાત્રેણ સર્વજ્ઞાત્વં પ્રપદ્યતે ॥ 03 ॥

મૂર્ખશિષ્યોપદેશેન દુષ્ટસ્ત્રીભરણેન ચ ।

દુઃખિતૈઃ સમ્પ્રયોગેણ પણ્ડિતોઽપ્યવસીદતિ ॥ 04 ॥

દુષ્ટા ભાર્યા શઠં મિત્રં ભૃત્યશ્ચોત્તરદાયકઃ ।

સસર્પે ચ ગૃહે વાસો મૃત્યુરેવ ન સંશયઃ ॥ 05 ॥

આપદર્થે ધનં રક્ષેદ્દારાન્ રક્ષેદ્ધનૈરપિ ।

આત્માનં સતતં રક્ષેદ્દારૈરપિ ધનૈરપિ ॥ 06 ॥

આપદર્થે ધનં રક્ષેચ્છ્રીમતાં કુત આપદઃ ।

કદાચિચ્ચલતે લક્ષ્મીઃ સઞ્ચિતોઽપિ વિનશ્યતિ ॥ 07 ॥

યસ્મિન્દેશે ન સમ્માનો ન વૃત્તિર્ન ચ બાન્ધવાઃ ।

ન ચ વિદ્યાગમોઽપ્યસ્તિ વાસં તત્ર ન કારયેત્ ॥ 08 ॥

ધનિકઃ શ્રોત્રિયો રાજા નદી વૈદ્યસ્તુ પઞ્ચમઃ ।

પઞ્ચ યત્ર ન વિદ્યન્તે ન તત્ર દિવસં વસેત્ ॥ 09 ॥

લોકયાત્રા ભયં લજ્જા દાક્ષિણ્યં ત્યાગશીલતા ।

પઞ્ચ યત્ર ન વિદ્યન્તે ન કુર્યાત્તત્ર સંસ્થિતિમ્ ॥ 10 ॥

જાનીયાત્પ્રેષણે ભૃત્યાન્બાન્ધવાન્ વ્યસનાગમે ।

મિત્રં ચાપત્તિકાલેષુ ભાર્યાં ચ વિભવક્ષયે ॥ 11 ॥

આતુરે વ્યસને પ્રાપ્તે દુર્ભિક્ષે શત્રુસઙ્કટે ।

રાજદ્વારે શ્મશાને ચ યસ્તિષ્ઠતિ સ બાન્ધવઃ ॥ 12 ॥

યો ધ્રુવાણિ પરિત્યજ્ય અધ્રુવં પરિષેવતે ।

ધ્રુવાણિ તસ્ય નશ્યન્તિ ચાધ્રુવં નષ્ટમેવ હિ ॥ 13 ॥

વરયેત્કુલજાં પ્રાજ્ઞો વિરૂપામપિ કન્યકામ્ ।

રૂપશીલાં ન નીચસ્ય વિવાહઃ સદૃશે કુલે ॥ 14 ॥

નદીનાં શસ્ત્રપાણીનાન્નખીનાં શ‍ઋઙ્ગિણાં તથા ।

વિશ્વાસો નૈવ કર્તવ્યઃ સ્ત્રીષુ રાજકુલેષુ ચ ॥ 15 ॥

વિષાદપ્યમૃતં ગ્રાહ્યમમેધ્યાદપિ કાઞ્ચનમ્ ।

અમિત્રાદપિ સદ્વૃત્તં બાલાદપિ સુભાષિતમ્ ॥ 16 ॥

સ્ત્રીણાં દ્વિગુણ આહારો લજ્જા ચાપિ ચતુર્ગુણા ।

સાહસં ષડ્ગુણં ચૈવ કામશ્ચાષ્ટગુણઃ સ્મૃતઃ ॥ 17 ॥

Roman (IAST) Transliteration

praṇamya śirasā viṣṇuṃ trailokyādhipatiṃ prabhum |

nānāśāstroddhṛtaṃ vakṣye rājanītisamuccayam || 01 ||

adhītyedaṃ yathāśāstraṃ naro jānāti sattamaḥ |

dharmopadeśavikhyātaṃ kāryākāryaṃ śubhāśubham || 02 ||

tadahaṃ sampravakṣyāmi lokānāṃ hitakāmyayā |

yena vijñātamātreṇa sarvajñātvaṃ prapadyate || 03 ||

mūrkhaśiṣyopadeśena duṣṭastrībharaṇena ca |

duḥkhitaiḥ samprayogeṇa paṇḍito'pyavasīdati || 04 ||

duṣṭā bhāryā śaṭhaṃ mitraṃ bhṛtyaścottaradāyakaḥ |

sasarpe ca gṛhe vāso mṛtyureva na saṃśayaḥ || 05 ||

āpadarthe dhanaṃ rakṣeddārān rakṣeddhanairapi |

ātmānaṃ satataṃ rakṣeddārairapi dhanairapi || 06 ||

āpadarthe dhanaṃ rakṣecchrīmatāṃ kuta āpadaḥ |

kadāciccalate lakṣmīḥ sañcito'pi vinaśyati || 07 ||

yasmindeśe na sammāno na vṛttirna ca bāndhavāḥ |

na ca vidyāgamo'pyasti vāsaṃ tatra na kārayet || 08 ||

dhanikaḥ śrotriyo rājā nadī vaidyastu pañcamaḥ |

pañca yatra na vidyante na tatra divasaṃ vaset || 09 ||

lokayātrā bhayaṃ lajjā dākṣiṇyaṃ tyāgaśīlatā |

pañca yatra na vidyante na kuryāttatra saṃsthitim || 10 ||

jānīyātpreṣaṇe bhṛtyānbāndhavān vyasanāgame |

mitraṃ cāpattikāleṣu bhāryāṃ ca vibhavakṣaye || 11 ||

āture vyasane prāpte durbhikṣe śatrusaṅkaṭe |

rājadvāre śmaśāne ca yastiṣṭhati sa bāndhavaḥ || 12 ||

yo dhruvāṇi parityajya adhruvaṃ pariṣevate |

dhruvāṇi tasya naśyanti cādhruvaṃ naṣṭameva hi || 13 ||

varayetkulajāṃ prājño virūpāmapi kanyakām |

rūpaśīlāṃ na nīcasya vivāhaḥ sadṛśe kule || 14 ||

nadīnāṃ śastrapāṇīnānnakhīnāṃ śa‍ṛṅgiṇāṃ tathā |

viśvāso naiva kartavyaḥ strīṣu rājakuleṣu ca || 15 ||

viṣādapyamṛtaṃ grāhyamamedhyādapi kāñcanam |

amitrādapi sadvṛttaṃ bālādapi subhāṣitam || 16 ||

strīṇāṃ dviguṇa āhāro lajjā cāpi caturguṇā |

sāhasaṃ ṣaḍguṇaṃ caiva kāmaścāṣṭaguṇaḥ smṛtaḥ || 17 ||