Shrimadbhagavadgita Parayana - Chaturtho'dhyayah

ॐ

શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતા પારાયણ - ચતુર્થોઽધ્યાયઃ

Gita Vyasa Gujarati

ૐ શ્રી પરમાત્મને નમઃ

અથ ચતુર્થોઽધ્યાયઃ

જ્ઞાનયોગઃ

શ્રી ભગવાનુવાચ

ઇમં વિવસ્વતે યોગં પ્રોક્તવાનહમવ્યયમ્ ।

વિવસ્વાન્મનવે પ્રાહ મનુરિક્ષ્વાકવેઽબ્રવીત્ ॥1॥

એવં પરમ્પરાપ્રાપ્તમ્ ઇમં રાજર્ષયો વિદુઃ ।

સ કાલેનેહ મહતા યોગો નષ્ટઃ પરન્તપ ॥2॥

સ એવાયં મયા તેઽદ્ય યોગઃ પ્રોક્તઃ પુરાતનઃ ।

ભક્તોઽસિ મે સખા ચેતિ રહસ્યં હ્યેતદુત્તમમ્ ॥3॥

અર્જુન ઉવાચ

અપરં ભવતો જન્મ પરં જન્મ વિવસ્વતઃ ।

કથમેતદ્વિજાનીયાં ત્વમાદૌ પ્રોક્તવાનિતિ ॥4॥

શ્રી ભગવાનુવાચ

બહૂનિ મે વ્યતીતાનિ જન્માનિ તવ ચાર્જુન ।

તાન્યહં વેદ સર્વાણિ ન ત્વં વેત્થ પરન્તપ ॥5॥

અજોઽપિ સન્નવ્યયાત્મા ભૂતાનામીશ્વરોઽપિ સન્ ।

પ્રકૃતિં સ્વામધિષ્ઠાય સમ્ભવામ્યાત્મમાયયા ॥6॥

યદા યદા હિ ધર્મસ્ય ગ્લાનિર્ભવતિ ભારત ।

અભ્યુત્થાનમધર્મસ્ય તદાઽઽત્માનં સૃજામ્યહમ્ ॥7॥

પરિત્રાણાય સાધૂનાં વિનાશાય ચ દુષ્કૃતામ્ ।

ધર્મસંસ્થાપનાર્થાય સમ્ભવામિ યુગે યુગે ॥8॥

જન્મ કર્મ ચ મે દિવ્યમ્ એવં યો વેત્તિ તત્ત્વતઃ ।

ત્યક્ત્વા દેહં પુનર્જન્મ નૈતિ મામેતિ સોઽર્જુન ॥9॥

વીતરાગભયક્રોધાઃ મન્મયા મામુપાશ્રિતાઃ ।

બહવો જ્ઞાનતપસા પૂતા મદ્ભાવમાગતાઃ ॥10॥

યે યથા માં પ્રપદ્યન્તે તાંસ્તથૈવ ભજામ્યહમ્ ।

મમ વર્ત્માનુવર્તન્તે મનુષ્યાઃ પાર્થ સર્વશઃ ॥11॥

કાઙ્ક્ષન્તઃ કર્મણાં સિદ્ધિં યજન્ત ઇહ દેવતાઃ ।

ક્ષિપ્રં હિ માનુષે લોકે સિદ્ધિર્ભવતિ કર્મજા ॥12॥

ચાતુર્વર્ણ્યં મયા સૃષ્ટં ગુણકર્મવિભાગશઃ ।

તસ્ય કર્તારમપિ માં વિદ્ધ્યકર્તારમવ્યયમ્ ॥13॥

ન માં કર્માણિ લિમ્પન્તિ ન મે કર્મફલે સ્પૃહા ।

ઇતિ માં યોઽભિજાનાતિ કર્મભિર્ન સ બધ્યતે ॥14॥

એવં જ્ઞાત્વા કૃતં કર્મ પૂર્વૈરપિ મુમુક્ષુભિઃ ।

કુરુ કર્મૈવ તસ્માત્ત્વં પૂર્વૈઃ પૂર્વતરં કૃતમ્ ॥15॥

કિં કર્મ કિમકર્મેતિ કવયોઽપ્યત્ર મોહિતાઃ ।

તત્તે કર્મ પ્રવક્ષ્યામિ યજ્જ્ઞાત્વા મોક્ષ્યસેઽશુભાત્ ॥16॥

કર્મણો હ્યપિ બોદ્ધવ્યં બોદ્ધવ્યં ચ વિકર્મણઃ ।

અકર્મણશ્ચ બોદ્ધવ્યં ગહના કર્મણો ગતિઃ ॥17॥

કર્મણ્યકર્મ યઃ પશ્યેત્ અકર્મણિ ચ કર્મ યઃ ।

સ બુદ્ધિમાન્મનુષ્યેષુ સ યુક્તઃ કૃત્સ્નકર્મકૃત્ ॥18॥

યસ્ય સર્વે સમારમ્ભાઃ કામસઙ્કલ્પવર્જિતાઃ ।

જ્ઞાનાગ્નિદગ્ધકર્માણં તમાહુઃ પણ્ડિતં બુધાઃ ॥19॥

ત્યક્ત્વા કર્મફલાસઙ્ગં નિત્યતૃપ્તો નિરાશ્રયઃ ।

કર્મણ્યભિપ્રવૃત્તોઽપિ નૈવ કિઞ્ચિત્કરોતિ સઃ ॥20॥

નિરાશીર્યતચિત્તાત્મા ત્યક્તસર્વ પરિગ્રહઃ ।

શારીરં કેવલં કર્મ કુર્વન્નાપ્નોતિ કિલ્બિષમ્ ॥21॥

યદૃચ્છાલાભસન્તુષ્ટઃ દ્વન્દ્વાતીતો વિમત્સરઃ ।

સમઃ સિદ્ધાવસિદ્ધૌ ચ કૃત્વાપિ ન નિબધ્યતે ॥22॥

ગતસઙ્ગસ્ય મુક્તસ્ય જ્ઞાનાવસ્થિતચેતસઃ ।

યજ્ઞાયાચરતઃ કર્મ સમગ્રં પ્રવિલીયતે ॥23॥

બ્રહ્માર્પણં બ્રહ્મ હવિઃ બ્રહ્માગ્નૌ બ્રહ્મણા હુતમ્ ।

બ્રહ્મૈવ તેન ગન્તવ્યં બ્રહ્મકર્મસમાધિના ॥24॥

દૈવમેવાપરે યજ્ઞં યોગિનઃ પર્યુપાસતે ।

બ્રહ્માગ્નાવપરે યજ્ઞં યજ્ઞેનૈવોપજુહ્વતિ ॥25॥

શ્રોત્રાદીનીન્દ્રિયાણ્યન્યે સંયમાગ્નિષુ જુહ્વતિ ।

શબ્દાદીન્વિષયાનન્યે ઇન્દ્રિયાગ્નિષુ જુહ્વતિ ॥26॥

સર્વાણીન્દ્રિયકર્માણિ પ્રાણકર્માણિ ચાપરે ।

આત્મસંયમયોગાગ્નૌ જુહ્વતિ જ્ઞાનદીપિતે ॥27॥

દ્રવ્યયજ્ઞાસ્તપોયજ્ઞાઃ યોગયજ્ઞાસ્તથાઽપરે ।

સ્વાધ્યાયજ્ઞાનયજ્ઞાશ્ચ યતયઃ સંશિતવ્રતાઃ ॥28॥

અપાને જુહ્વતિ પ્રાણં પ્રાણેઽપાનં તથાપરે ।

પ્રાણાપાનગતી રુદ્ધ્વા પ્રાણાયામપરાયણાઃ ॥29॥

અપરે નિયતાહારાઃ પ્રાણાન્પ્રાણેષુ જુહ્વતિ ।

સર્વેઽપ્યેતે યજ્ઞવિદઃ યજ્ઞક્ષપિતકલ્મષાઃ ॥30॥

યજ્ઞશિષ્ટામૃતભુજઃ યાન્તિ બ્રહ્મ સનાતનમ્ ।

નાયં લોકોઽસ્ત્યયજ્ઞસ્ય કુતોઽન્યઃ કુરુસત્તમ ॥31॥

એવં બહુવિધા યજ્ઞાઃ વિતતા બ્રહ્મણો મુખે ।

કર્મજાન્વિદ્ધિ તાન્સર્વાન્ એવં જ્ઞાત્વા વિમોક્ષ્યસે ॥32॥

શ્રેયાન્દ્રવ્યમયાદ્યજ્ઞાત્ જ્ઞાનયજ્ઞઃ પરન્તપ ।

સર્વં કર્માખિલં પાર્થ જ્ઞાને પરિસમાપ્યતે ॥33॥

તદ્વિદ્ધિ પ્રણિપાતેન પરિપ્રશ્નેન સેવયા ।

ઉપદેક્ષ્યન્તિ તે જ્ઞાનં જ્ઞાનિનસ્તત્ત્વદર્શિનઃ ॥34॥

યજ્જ્ઞાત્વા ન પુનર્મોહમ્ એવં યાસ્યસિ પાણ્ડવ ।

યેન ભૂતાન્યશેષેણ દ્રક્ષ્યસ્યાત્મન્યથો મયિ ॥35॥

અપિ ચેદસિ પાપેભ્યઃ સર્વેભ્યઃ પાપકૃત્તમઃ ।

સર્વં જ્ઞાનપ્લવેનૈવ વૃજિનં સન્તરિષ્યસિ ॥36॥

યથૈધાંસિ સમિદ્ધોઽગ્નિઃ ભસ્મસાત્કુરુતેઽર્જુન ।

જ્ઞાનાગ્નિઃ સર્વકર્માણિ ભસ્મસાત્કુરુતે તથા ॥37॥

ન હિ જ્ઞાનેન સદૃશં પવિત્રમિહ વિદ્યતે ।

તત્સ્વયં યોગસંસિદ્ધઃ કાલેનાત્મનિ વિન્દતિ ॥38॥

શ્રદ્ધાવાન્ લભતે જ્ઞાનં તત્પરઃ સંયતેન્દ્રિયઃ ।

જ્ઞાનં લબ્ધ્વા પરાં શાન્તિમ્ અચિરેણાધિગચ્છતિ ॥39॥

અજ્ઞશ્ચાશ્રદ્દધાનશ્ચ સંશયાત્મા વિનશ્યતિ ।

નાયં લોકોઽસ્તિ ન પરઃ ન સુખં સંશયાત્મનઃ ॥40॥

યોગસન્ન્યસ્તકર્માણં જ્ઞાનસઞ્છિન્નસંશયમ્ ।

આત્મવન્તં ન કર્માણિ નિબધ્નન્તિ ધનઞ્જય ॥41॥

તસ્માદજ્ઞાનસમ્ભૂતં હૃત્સ્થં જ્ઞાનાસિનાત્મનઃ ।

છિત્ત્વૈનં સંશયં યોગમ્ આતિષ્ઠોત્તિષ્ઠ ભારત ॥42॥

॥ ૐ તત્સદિતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસુ ઉપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં

યોગશાસ્ત્રે શ્રીકૃષ્ણાર્જુનસંવાદે જ્ઞાનયોગો નામ ચતુર્થોઽધ્યાયઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

oṃ śrī paramātmane namaḥ

atha caturtho'dhyāyaḥ

jñānayogaḥ

śrī bhagavānuvāca

imaṃ vivasvate yogaṃ proktavānahamavyayam |

vivasvānmanave prāha manurikṣvākave'bravīt ||1||

evaṃ paramparāprāptam imaṃ rājarṣayo viduḥ |

sa kāleneha mahatā yogo naṣṭaḥ parantapa ||2||

sa evāyaṃ mayā te'dya yogaḥ proktaḥ purātanaḥ |

bhakto'si me sakhā ceti rahasyaṃ hyetaduttamam ||3||

arjuna uvāca

aparaṃ bhavato janma paraṃ janma vivasvataḥ |

kathametadvijānīyāṃ tvamādau proktavāniti ||4||

śrī bhagavānuvāca

bahūni me vyatītāni janmāni tava cārjuna |

tānyahaṃ veda sarvāṇi na tvaṃ vettha parantapa ||5||

ajo'pi sannavyayātmā bhūtānāmīśvaro'pi san |

prakṛtiṃ svāmadhiṣṭhāya sambhavāmyātmamāyayā ||6||

yadā yadā hi dharmasya glānirbhavati bhārata |

abhyutthānamadharmasya tadā''tmānaṃ sṛjāmyaham ||7||

paritrāṇāya sādhūnāṃ vināśāya ca duṣkṛtām |

dharmasaṃsthāpanārthāya sambhavāmi yuge yuge ||8||

janma karma ca me divyam evaṃ yo vetti tattvataḥ |

tyaktvā dehaṃ punarjanma naiti māmeti so'rjuna ||9||

vītarāgabhayakrodhāḥ manmayā māmupāśritāḥ |

bahavo jñānatapasā pūtā madbhāvamāgatāḥ ||10||

ye yathā māṃ prapadyante tāṃstathaiva bhajāmyaham |

mama vartmānuvartante manuṣyāḥ pārtha sarvaśaḥ ||11||

kāṅkṣantaḥ karmaṇāṃ siddhiṃ yajanta iha devatāḥ |

kṣipraṃ hi mānuṣe loke siddhirbhavati karmajā ||12||

cāturvarṇyaṃ mayā sṛṣṭaṃ guṇakarmavibhāgaśaḥ |

tasya kartāramapi māṃ viddhyakartāramavyayam ||13||

na māṃ karmāṇi limpanti na me karmaphale spṛhā |

iti māṃ yo'bhijānāti karmabhirna sa badhyate ||14||

evaṃ jñātvā kṛtaṃ karma pūrvairapi mumukṣubhiḥ |

kuru karmaiva tasmāttvaṃ pūrvaiḥ pūrvataraṃ kṛtam ||15||

kiṃ karma kimakarmeti kavayo'pyatra mohitāḥ |

tatte karma pravakṣyāmi yajjñātvā mokṣyase'śubhāt ||16||

karmaṇo hyapi boddhavyaṃ boddhavyaṃ ca vikarmaṇaḥ |

akarmaṇaśca boddhavyaṃ gahanā karmaṇo gatiḥ ||17||

karmaṇyakarma yaḥ paśyet akarmaṇi ca karma yaḥ |

sa buddhimānmanuṣyeṣu sa yuktaḥ kṛtsnakarmakṛt ||18||

yasya sarve samārambhāḥ kāmasaṅkalpavarjitāḥ |

jñānāgnidagdhakarmāṇaṃ tamāhuḥ paṇḍitaṃ budhāḥ ||19||

tyaktvā karmaphalāsaṅgaṃ nityatṛpto nirāśrayaḥ |

karmaṇyabhipravṛtto'pi naiva kiñcitkaroti saḥ ||20||

nirāśīryatacittātmā tyaktasarva parigrahaḥ |

śārīraṃ kevalaṃ karma kurvannāpnoti kilbiṣam ||21||

yadṛcchālābhasantuṣṭaḥ dvandvātīto vimatsaraḥ |

samaḥ siddhāvasiddhau ca kṛtvāpi na nibadhyate ||22||

gatasaṅgasya muktasya jñānāvasthitacetasaḥ |

yajñāyācarataḥ karma samagraṃ pravilīyate ||23||

brahmārpaṇaṃ brahma haviḥ brahmāgnau brahmaṇā hutam |

brahmaiva tena gantavyaṃ brahmakarmasamādhinā ||24||

daivamevāpare yajñaṃ yoginaḥ paryupāsate |

brahmāgnāvapare yajñaṃ yajñenaivopajuhvati ||25||

śrotrādīnīndriyāṇyanye saṃyamāgniṣu juhvati |

śabdādīnviṣayānanye indriyāgniṣu juhvati ||26||

sarvāṇīndriyakarmāṇi prāṇakarmāṇi cāpare |

ātmasaṃyamayogāgnau juhvati jñānadīpite ||27||

dravyayajñāstapoyajñāḥ yogayajñāstathā'pare |

svādhyāyajñānayajñāśca yatayaḥ saṃśitavratāḥ ||28||

apāne juhvati prāṇaṃ prāṇe'pānaṃ tathāpare |

prāṇāpānagatī ruddhvā prāṇāyāmaparāyaṇāḥ ||29||

apare niyatāhārāḥ prāṇānprāṇeṣu juhvati |

sarve'pyete yajñavidaḥ yajñakṣapitakalmaṣāḥ ||30||

yajñaśiṣṭāmṛtabhujaḥ yānti brahma sanātanam |

nāyaṃ loko'styayajñasya kuto'nyaḥ kurusattama ||31||

evaṃ bahuvidhā yajñāḥ vitatā brahmaṇo mukhe |

karmajānviddhi tānsarvān evaṃ jñātvā vimokṣyase ||32||

śreyāndravyamayādyajñāt jñānayajñaḥ parantapa |

sarvaṃ karmākhilaṃ pārtha jñāne parisamāpyate ||33||

tadviddhi praṇipātena paripraśnena sevayā |

upadekṣyanti te jñānaṃ jñāninastattvadarśinaḥ ||34||

yajjñātvā na punarmoham evaṃ yāsyasi pāṇḍava |

yena bhūtānyaśeṣeṇa drakṣyasyātmanyatho mayi ||35||

api cedasi pāpebhyaḥ sarvebhyaḥ pāpakṛttamaḥ |

sarvaṃ jñānaplavenaiva vṛjinaṃ santariṣyasi ||36||

yathaidhāṃsi samiddho'gniḥ bhasmasātkurute'rjuna |

jñānāgniḥ sarvakarmāṇi bhasmasātkurute tathā ||37||

na hi jñānena sadṛśaṃ pavitramiha vidyate |

tatsvayaṃ yogasaṃsiddhaḥ kālenātmani vindati ||38||

śraddhāvān labhate jñānaṃ tatparaḥ saṃyatendriyaḥ |

jñānaṃ labdhvā parāṃ śāntim acireṇādhigacchati ||39||

ajñaścāśraddadhānaśca saṃśayātmā vinaśyati |

nāyaṃ loko'sti na paraḥ na sukhaṃ saṃśayātmanaḥ ||40||

yogasannyastakarmāṇaṃ jñānasañchinnasaṃśayam |

ātmavantaṃ na karmāṇi nibadhnanti dhanañjaya ||41||

tasmādajñānasambhūtaṃ hṛtsthaṃ jñānāsinātmanaḥ |

chittvainaṃ saṃśayaṃ yogam ātiṣṭhottiṣṭha bhārata ||42||

|| oṃ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsu upaniṣatsu brahmavidyāyāṃ

yogaśāstre śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde jñānayogo nāma caturtho'dhyāyaḥ ||