Shrimadbhagavadgita Parayana - Chaturdasho'dhyayah

ॐ

શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતા પારાયણ - ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ

Gita Vyasa Gujarati

ૐ શ્રી પરમાત્મને નમઃ

અથ ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ

ગુણત્રયવિભાગયોગઃ

શ્રી ભગવાનુવાચ

પરં ભૂયઃ પ્રવક્ષ્યામિ જ્ઞાનાનાં જ્ઞાનમુત્તમમ્ ।

યજ્જ્ઞાત્વા મુનયઃ સર્વે પરાં સિદ્ધિમિતો ગતાઃ ॥1॥

ઇદં જ્ઞાનમુપાશ્રિત્ય મમ સાધર્મ્યમાગતાઃ ।

સર્ગેઽપિ નોપજાયન્તે પ્રલયે ન વ્યથન્તિ ચ ॥2॥

મમ યોનિર્મહદ્બ્રહ્મ તસ્મિન્ગર્ભં દધામ્યહમ્ ।

સમ્ભવઃ સર્વભૂતાનાં તતો ભવતિ ભારત ॥3॥

સર્વયોનિષુ કૌન્તેય મૂર્તયઃ સમ્ભવન્તિ યાઃ ।

તાસાં બ્રહ્મ મહદ્યોનિઃ અહં બીજપ્રદઃ પિતા ॥4॥

સત્ત્વં રજસ્તમ ઇતિ ગુણાઃ પ્રકૃતિસમ્ભવાઃ ।

નિબધ્નન્તિ મહાબાહો દેહે દેહિનમવ્યયમ્ ॥5॥

તત્ર સત્ત્વં નિર્મલત્વાત્ પ્રકાશકમનામયમ્ ।

સુખસઙ્ગેન બધ્નાતિ જ્ઞાનસઙ્ગેન ચાનઘ ॥6॥

રજો રાગાત્મકં વિદ્ધિ તૃષ્ણાસઙ્ગસમુદ્ભવમ્ ।

તન્નિબધ્નાતિ કૌન્તેય કર્મસઙ્ગેન દેહિનમ્ ॥7॥

તમસ્ત્વજ્ઞાનજં વિદ્ધિ મોહનં સર્વદેહિનામ્ ।

પ્રમાદાલસ્યનિદ્રાભિઃ તન્નિબધ્નાતિ ભારત ॥8॥

સત્ત્વં સુખે સઞ્જયતિ રજઃ કર્મણિ ભારત ।

જ્ઞાનમાવૃત્ય તુ તમઃ પ્રમાદે સઞ્જયત્યુત ॥9॥

રજસ્તમશ્ચાભિભૂય સત્ત્વં ભવતિ ભારત ।

રજઃ સત્ત્વં તમશ્ચૈવ તમઃ સત્ત્વં રજસ્તથા ॥10॥

સર્વદ્વારેષુ દેહેઽસ્મિન્ પ્રકાશ ઉપજાયતે ।

જ્ઞાનં યદા તદા વિદ્યાત્ વિવૃદ્ધં સત્ત્વમિત્યુત ॥11॥

લોભઃ પ્રવૃત્તિરારમ્ભઃ કર્મણામશમઃ સ્પૃહા ।

રજસ્યેતાનિ જાયન્તે વિવૃદ્ધે ભરતર્ષભ ॥12॥

અપ્રકાશોઽપ્રવૃત્તિશ્ચ પ્રમાદો મોહ એવ ચ ।

તમસ્યેતાનિ જાયન્તે વિવૃદ્ધે કુરુનન્દન ॥13॥

યદા સત્ત્વે પ્રવૃદ્ધે તુ પ્રલયં યાતિ દેહભૃત્ ।

તદોત્તમવિદાં લોકાન્ અમલાન્પ્રતિપદ્યતે ॥14॥

રજસિ પ્રલયં ગત્વા કર્મસઙ્ગિષુ જાયતે ।

તથા પ્રલીનસ્તમસિ મૂઢયોનિષુ જાયતે ॥15॥

કર્મણઃ સુકૃતસ્યાહુઃ સાત્ત્વિકં નિર્મલં ફલમ્ ।

રજસસ્તુ ફલં દુઃખમ્ અજ્ઞાનં તમસઃ ફલમ્ ॥16॥

સત્ત્વાત્સઞ્જાયતે જ્ઞાનં રજસો લોભ એવ ચ ।

પ્રમાદમોહૌ તમસઃ ભવતોઽજ્ઞાનમેવ ચ ॥17॥

ઊર્ધ્વં ગચ્છન્તિ સત્ત્વસ્થાઃ મધ્યે તિષ્ઠન્તિ રાજસાઃ ।

જઘન્યગુણવૃત્તિસ્થાઃ અધો ગચ્છન્તિ તામસાઃ ॥18॥

નાન્યં ગુણેભ્યઃ કર્તારં યદા દ્રષ્ટાઽનુપશ્યતિ ।

ગુણેભ્યશ્ચ પરં વેત્તિ મદ્ભાવં સોઽધિગચ્છતિ ॥19॥

ગુણાનેતાનતીત્ય ત્રીન્ દેહી દેહસમુદ્ભવાન્ ।

જન્મમૃત્યુજરાદુઃખૈઃ વિમુક્તોઽમૃતમશ્નુતે ॥20॥

અર્જુન ઉવાચ

કૈર્લિઙ્ગૈસ્ત્રીન્ગુણાનેતાન્ અતીતો ભવતિ પ્રભો ।

કિમાચારઃ કથં ચૈતાન્ ત્રીન્ગુણાનતિવર્તતે ॥21॥

શ્રી ભગવાનુવાચ

પ્રકાશં ચ પ્રવૃત્તિં ચ મોહમેવ ચ પાણ્ડવ ।

ન દ્વેષ્ટિ સમ્પ્રવૃત્તાનિ ન નિવૃત્તાનિ કાઙ્ક્ષતિ ॥22॥

ઉદાસીનવદાસીનઃ ગુણૈર્યો ન વિચાલ્યતે ।

ગુણા વર્તન્ત ઇત્યેવ યોઽવતિષ્ઠતિ નેઙ્ગતે ॥23॥

સમદુઃખસુખઃ સ્વસ્થઃ સમલોષ્ટાશ્મકાઞ્ચનઃ ।

તુલ્યપ્રિયાપ્રિયો ધીરઃ તુલ્યનિન્દાત્મસંસ્તુતિઃ ॥24॥

માનાપમાનયોસ્તુલ્યઃ તુલ્યો મિત્રારિપક્ષયોઃ ।

સર્વારમ્ભપરિત્યાગી ગુણાતીતઃ સ ઉચ્યતે ॥25॥

માં ચ યોઽવ્યભિચારેણ ભક્તિયોગેન સેવતે ।

સ ગુણાન્સમતીત્યૈતાન્ બ્રહ્મભૂયાય કલ્પતે ॥26॥

બ્રહ્મણો હિ પ્રતિષ્ઠાઽહમ્ અમૃતસ્યાવ્યયસ્ય ચ ।

શાશ્વતસ્ય ચ ધર્મસ્ય સુખસ્યૈકાન્તિકસ્ય ચ ॥27॥

॥ ૐ તત્સદિતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસુ ઉપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં

યોગશાસ્ત્રે શ્રીકૃષ્ણાર્જુનસંવાદે ગુણત્રયવિભાગયોગો ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

oṃ śrī paramātmane namaḥ

atha caturdaśo'dhyāyaḥ

guṇatrayavibhāgayogaḥ

śrī bhagavānuvāca

paraṃ bhūyaḥ pravakṣyāmi jñānānāṃ jñānamuttamam |

yajjñātvā munayaḥ sarve parāṃ siddhimito gatāḥ ||1||

idaṃ jñānamupāśritya mama sādharmyamāgatāḥ |

sarge'pi nopajāyante pralaye na vyathanti ca ||2||

mama yonirmahadbrahma tasmingarbhaṃ dadhāmyaham |

sambhavaḥ sarvabhūtānāṃ tato bhavati bhārata ||3||

sarvayoniṣu kaunteya mūrtayaḥ sambhavanti yāḥ |

tāsāṃ brahma mahadyoniḥ ahaṃ bījapradaḥ pitā ||4||

sattvaṃ rajastama iti guṇāḥ prakṛtisambhavāḥ |

nibadhnanti mahābāho dehe dehinamavyayam ||5||

tatra sattvaṃ nirmalatvāt prakāśakamanāmayam |

sukhasaṅgena badhnāti jñānasaṅgena cānagha ||6||

rajo rāgātmakaṃ viddhi tṛṣṇāsaṅgasamudbhavam |

tannibadhnāti kaunteya karmasaṅgena dehinam ||7||

tamastvajñānajaṃ viddhi mohanaṃ sarvadehinām |

pramādālasyanidrābhiḥ tannibadhnāti bhārata ||8||

sattvaṃ sukhe sañjayati rajaḥ karmaṇi bhārata |

jñānamāvṛtya tu tamaḥ pramāde sañjayatyuta ||9||

rajastamaścābhibhūya sattvaṃ bhavati bhārata |

rajaḥ sattvaṃ tamaścaiva tamaḥ sattvaṃ rajastathā ||10||

sarvadvāreṣu dehe'smin prakāśa upajāyate |

jñānaṃ yadā tadā vidyāt vivṛddhaṃ sattvamityuta ||11||

lobhaḥ pravṛttirārambhaḥ karmaṇāmaśamaḥ spṛhā |

rajasyetāni jāyante vivṛddhe bharatarṣabha ||12||

aprakāśo'pravṛttiśca pramādo moha eva ca |

tamasyetāni jāyante vivṛddhe kurunandana ||13||

yadā sattve pravṛddhe tu pralayaṃ yāti dehabhṛt |

tadottamavidāṃ lokān amalānpratipadyate ||14||

rajasi pralayaṃ gatvā karmasaṅgiṣu jāyate |

tathā pralīnastamasi mūḍhayoniṣu jāyate ||15||

karmaṇaḥ sukṛtasyāhuḥ sāttvikaṃ nirmalaṃ phalam |

rajasastu phalaṃ duḥkham ajñānaṃ tamasaḥ phalam ||16||

sattvātsañjāyate jñānaṃ rajaso lobha eva ca |

pramādamohau tamasaḥ bhavato'jñānameva ca ||17||

ūrdhvaṃ gacchanti sattvasthāḥ madhye tiṣṭhanti rājasāḥ |

jaghanyaguṇavṛttisthāḥ adho gacchanti tāmasāḥ ||18||

nānyaṃ guṇebhyaḥ kartāraṃ yadā draṣṭā'nupaśyati |

guṇebhyaśca paraṃ vetti madbhāvaṃ so'dhigacchati ||19||

guṇānetānatītya trīn dehī dehasamudbhavān |

janmamṛtyujarāduḥkhaiḥ vimukto'mṛtamaśnute ||20||

arjuna uvāca

kairliṅgaistrīnguṇānetān atīto bhavati prabho |

kimācāraḥ kathaṃ caitān trīnguṇānativartate ||21||

śrī bhagavānuvāca

prakāśaṃ ca pravṛttiṃ ca mohameva ca pāṇḍava |

na dveṣṭi sampravṛttāni na nivṛttāni kāṅkṣati ||22||

udāsīnavadāsīnaḥ guṇairyo na vicālyate |

guṇā vartanta ityeva yo'vatiṣṭhati neṅgate ||23||

samaduḥkhasukhaḥ svasthaḥ samaloṣṭāśmakāñcanaḥ |

tulyapriyāpriyo dhīraḥ tulyanindātmasaṃstutiḥ ||24||

mānāpamānayostulyaḥ tulyo mitrāripakṣayoḥ |

sarvārambhaparityāgī guṇātītaḥ sa ucyate ||25||

māṃ ca yo'vyabhicāreṇa bhaktiyogena sevate |

sa guṇānsamatītyaitān brahmabhūyāya kalpate ||26||

brahmaṇo hi pratiṣṭhā'ham amṛtasyāvyayasya ca |

śāśvatasya ca dharmasya sukhasyaikāntikasya ca ||27||

|| oṃ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsu upaniṣatsu brahmavidyāyāṃ

yogaśāstre śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde guṇatrayavibhāgayogo caturdaśo'dhyāyaḥ ||