Shrimadbhagavadgita Parayana - Dashamo'dhyayah

ॐ

શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતા પારાયણ - દશમોઽધ્યાયઃ

Gita Vyasa Gujarati

ૐ શ્રીપરમાત્મને નમઃ

અથ દશમોઽધ્યાયઃ

વિભૂતિયોગઃ

શ્રી ભગવાનુવાચ

ભૂય એવ મહાબાહો શૃણુ મે પરમં વચઃ ।

યત્તેઽહં પ્રીયમાણાય વક્ષ્યામિ હિતકામ્યયા ॥1॥

ન મે વિદુઃ સુરગણાઃ પ્રભવં ન મહર્ષયઃ ।

અહમાદિર્હિ દેવાનાં મહર્ષીણાં ચ સર્વશઃ ॥2॥

યો મામજમનાદિં ચ વેત્તિ લોકમહેશ્વરમ્ ।

અસમ્મૂઢઃ સ મર્ત્યેષુ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥3॥

બુદ્ધિર્જ્ઞાનમસમ્મોહઃ ક્ષમા સત્યં દમઃ શમઃ ।

સુખં દુઃખં ભવોઽભાવઃ ભયં ચાભયમેવ ચ ॥4॥

અહિંસા સમતા તુષ્ટિઃ તપો દાનં યશોઽયશઃ ।

ભવન્તિ ભાવા ભૂતાનાં મત્ત એવ પૃથગ્વિધાઃ ॥5॥

મહર્ષયઃ સપ્ત પૂર્વે ચત્વારો મનવસ્તથા ।

મદ્ભાવા માનસા જાતાઃ યેષાં લોક ઇમાઃ પ્રજાઃ ॥6॥

એતાં વિભૂતિં યોગં ચ મમ યો વેત્તિ તત્ત્વતઃ ।

સોઽવિકમ્પેન યોગેન યુજ્યતે નાત્ર સંશયઃ ॥7॥

અહં સર્વસ્ય પ્રભવઃ મત્તઃ સર્વં પ્રવર્તતે ।

ઇતિ મત્વા ભજન્તે માં બુધા ભાવસમન્વિતાઃ ॥8॥

મચ્ચિત્તા મદ્ગતપ્રાણાઃ બોધયન્તઃ પરસ્પરમ્ ।

કથયન્તશ્ચ માં નિત્યં તુષ્યન્તિ ચ રમન્તિ ચ ॥9॥

તેષાં સતતયુક્તાનાં ભજતાં પ્રીતિપૂર્વકમ્ ।

દદામિ બુદ્ધિયોગં તં યેન મામુપયાન્તિ તે ॥10॥

તેષામેવાનુકમ્પાર્થમ્ અહમજ્ઞાનજં તમઃ ।

નાશયામ્યાત્મભાવસ્થઃ જ્ઞાનદીપેન ભાસ્વતા ॥11॥

અર્જુન ઉવાચ -

પરં બ્રહ્મ પરં ધામ પવિત્રં પરમં ભવાન્ ।

પુરુષં શાશ્વતં દિવ્યમ્ આદિદેવમજં વિભુમ્ ॥12॥

આહુસ્ત્વામૃષયઃ સર્વે દેવર્ષિર્નારદસ્તથા ।

અસિતો દેવલો વ્યાસઃ સ્વયં ચૈવ બ્રવીષિ મે ॥13॥

સર્વમેતદૃતં મન્યે યન્માં વદસિ કેશવ ।

ન હિ તે ભગવન્વ્યક્તિં વિદુર્દેવા ન દાનવાઃ ॥14॥

સ્વયમેવાત્મનાઽઽત્માનં વેત્થ ત્વં પુરુષોત્તમ ।

ભૂતભાવન ભૂતેશ દેવદેવ જગત્પતે ॥15॥

વક્તુમર્હસ્યશેષેણ દિવ્યા હ્યાત્મવિભૂતયઃ ।

યાભિર્વિભૂતિભિર્લોકાન્ ઇમાંસ્ત્વં વ્યાપ્ય તિષ્ઠસિ ॥16॥

કથં વિદ્યામહં યોગિન્ ત્વાં સદા પરિચિન્તયન્ ।

કેષુ કેષુ ચ ભાવેષુ ચિન્ત્યોઽસિ ભગવન્મયા ॥17॥

વિસ્તરેણાત્મનો યોગં વિભૂતિં ચ જનાર્દન ।

ભૂયઃ કથય તૃપ્તિર્હિ શૃણ્વતો નાસ્તિ મેઽમૃતમ્ ॥18॥

શ્રી ભગવાનુવાચ -

હન્ત તે કથયિષ્યામિ દિવ્યા હ્યાત્મવિભૂતયઃ ।

પ્રાધાન્યતઃ કુરુશ્રેષ્ઠ નાસ્ત્યન્તો વિસ્તરસ્ય મે ॥19॥

અહમાત્મા ગુડાકેશ સર્વભૂતાશયસ્થિતઃ ।

અહમાદિશ્ચ મધ્યં ચ ભૂતાનામન્ત એવ ચ ॥20॥

આદિત્યાનામહં વિષ્ણુઃ જ્યોતિષાં રવિરંશુમાન્ ।

મરીચિર્મરુતામસ્મિ નક્ષત્રાણામહં શશી ॥21॥

વેદાનાં સામવેદોઽસ્મિ દેવાનામસ્મિ વાસવઃ ।

ઇન્દ્રિયાણાં મનશ્ચાસ્મિ ભૂતાનામસ્મિ ચેતના ॥22॥

રુદ્રાણાં શઙ્કરશ્ચાસ્મિ વિત્તેશો યક્ષરક્ષસામ્ ।

વસૂનાં પાવકશ્ચાસ્મિ મેરુઃ શિખરિણામહમ્ ॥23॥

પુરોધસાં ચ મુખ્યં માં વિદ્ધિ પાર્થ બૃહસ્પતિમ્ ।

સેનાનીનામહં સ્કન્દઃ સરસામસ્મિ સાગરઃ ॥24॥

મહર્ષીણાં ભૃગુરહં ગિરામસ્મ્યેકમક્ષરમ્ ।

યજ્ઞાનાં જપયજ્ઞોઽસ્મિ સ્થાવરાણાં હિમાલયઃ ॥25॥

અશ્વત્થઃ સર્વવૃક્ષાણાં દેવર્ષીણાં ચ નારદઃ ।

ગન્ધર્વાણાં ચિત્રરથઃ સિદ્ધાનાં કપિલો મુનિઃ ॥26॥

ઉચ્ચૈઃ શ્રવસમશ્વાનાં વિદ્ધિ મામમૃતોદ્ભવમ્ ।

ઐરાવતં ગજેન્દ્રાણાં નરાણાં ચ નરાધિપમ્ ॥27॥

આયુધાનાં અહં વજ્રં ધેનૂનામસ્મિ કામધુક્ ।

પ્રજનશ્ચાસ્મિ કન્દર્પઃ સર્પાણામસ્મિ વાસુકિઃ ॥28॥

અનન્તશ્ચાસ્મિ નાગાનાં વરુણો યાદસામહમ્ ।

પિતૄણામર્યમા ચાસ્મિ યમઃ સંયમતામહમ્ ॥29॥

પ્રહ્લાદશ્ચાસ્મિ દૈત્યાનાં કાલઃ કલયતામહમ્ ।

મૃગાણાં ચ મૃગેન્દ્રોઽહં વૈનતેયશ્ચ પક્ષિણામ્ ॥30॥

પવનઃ પવતામસ્મિ રામઃ શસ્ત્રભૃતામહમ્ ।

ઝષાણાં મકરશ્ચાસ્મિ સ્રોતસામસ્મિ જાહ્નવી ॥31॥

સર્ગાણામાદિરન્તશ્ચ મધ્યં ચૈવાહમર્જુન ।

અધ્યાત્મવિદ્યા વિદ્યાનાં વાદઃ પ્રવદતામહમ્ ॥32॥

અક્ષરાણામકારોઽસ્મિ દ્વન્દ્વઃ સામાસિકસ્ય ચ ।

અહમેવાક્ષયઃ કાલઃ ધાતાઽહં વિશ્વતોમુખઃ ॥33॥

મૃત્યુઃ સર્વહરશ્ચાહમ્ ઉદ્ભવશ્ચ ભવિષ્યતામ્ ।

કીર્તિઃ શ્રીર્વાક્ચ નારીણાં સ્મૃતિર્મેધા ધૃતિઃ ક્ષમા ॥34॥

બૃહત્સામ તથા સામ્નાં ગાયત્રી છન્દસામહમ્ ।

માસાનાં માર્ગશીર્ષોઽહમ્ ઋતૂનાં કુસુમાકરઃ ॥35॥

દ્યૂતં છલયતામસ્મિ તેજસ્તેજસ્વિનામહમ્ ।

જયોઽસ્મિ વ્યવસાયોઽસ્મિ સત્ત્વં સત્ત્વવતામહમ્ ॥36॥

વૃષ્ણીનાં વાસુદેવોઽસ્મિ પાણ્ડવાનાં ધનઞ્જયઃ ।

મુનીનામપ્યહં વ્યાસઃ કવીનામુશના કવિઃ ॥37॥

દણ્ડો દમયતામસ્મિ નીતિરસ્મિ જિગીષતામ્ ।

મૌનં ચૈવાસ્મિ ગુહ્યાનાં જ્ઞાનં જ્ઞાનવતામહમ્ ॥38॥

યચ્ચાપિ સર્વભૂતાનાં બીજં તદહમર્જુન ।

ન તદસ્તિ વિના યત્સ્યાત્ મયા ભૂતં ચરાચરમ્ ॥39॥

નાન્તોઽસ્તિ મમ દિવ્યાનાં વિભૂતીનાં પરન્તપ ।

એષ તૂદ્દેશતઃ પ્રોક્તઃ વિભૂતેર્વિસ્તરો મયા ॥40॥

યદ્યદ્વિભૂતિમત્સત્ત્વં શ્રીમદૂર્જિતમેવ વા ।

તત્તદેવાવગચ્છ ત્વં મમ તેજોઽમ્શસમ્ભવમ્ ॥41॥

અથવા બહુનૈતેન કિં જ્ઞાતેન તવાર્જુન ।

વિષ્ટભ્યાહમિદં કૃત્સ્નમ્ એકાંશેન સ્થિતો જગત્ ॥42॥

॥ ૐ તત્સદિતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસુ ઉપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં

યોગશાસ્ત્રે શ્રીકૃષ્ણાર્જુનસંવાદે વિભૂતિયોગો નામ દશમોઽધ્યાયઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

oṃ śrīparamātmane namaḥ

atha daśamo'dhyāyaḥ

vibhūtiyogaḥ

śrī bhagavānuvāca

bhūya eva mahābāho śṛṇu me paramaṃ vacaḥ |

yatte'haṃ prīyamāṇāya vakṣyāmi hitakāmyayā ||1||

na me viduḥ suragaṇāḥ prabhavaṃ na maharṣayaḥ |

ahamādirhi devānāṃ maharṣīṇāṃ ca sarvaśaḥ ||2||

yo māmajamanādiṃ ca vetti lokamaheśvaram |

asammūḍhaḥ sa martyeṣu sarvapāpaiḥ pramucyate ||3||

buddhirjñānamasammohaḥ kṣamā satyaṃ damaḥ śamaḥ |

sukhaṃ duḥkhaṃ bhavo'bhāvaḥ bhayaṃ cābhayameva ca ||4||

ahiṃsā samatā tuṣṭiḥ tapo dānaṃ yaśo'yaśaḥ |

bhavanti bhāvā bhūtānāṃ matta eva pṛthagvidhāḥ ||5||

maharṣayaḥ sapta pūrve catvāro manavastathā |

madbhāvā mānasā jātāḥ yeṣāṃ loka imāḥ prajāḥ ||6||

etāṃ vibhūtiṃ yogaṃ ca mama yo vetti tattvataḥ |

so'vikampena yogena yujyate nātra saṃśayaḥ ||7||

ahaṃ sarvasya prabhavaḥ mattaḥ sarvaṃ pravartate |

iti matvā bhajante māṃ budhā bhāvasamanvitāḥ ||8||

maccittā madgataprāṇāḥ bodhayantaḥ parasparam |

kathayantaśca māṃ nityaṃ tuṣyanti ca ramanti ca ||9||

teṣāṃ satatayuktānāṃ bhajatāṃ prītipūrvakam |

dadāmi buddhiyogaṃ taṃ yena māmupayānti te ||10||

teṣāmevānukampārtham ahamajñānajaṃ tamaḥ |

nāśayāmyātmabhāvasthaḥ jñānadīpena bhāsvatā ||11||

arjuna uvāca -

paraṃ brahma paraṃ dhāma pavitraṃ paramaṃ bhavān |

puruṣaṃ śāśvataṃ divyam ādidevamajaṃ vibhum ||12||

āhustvāmṛṣayaḥ sarve devarṣirnāradastathā |

asito devalo vyāsaḥ svayaṃ caiva bravīṣi me ||13||

sarvametadṛtaṃ manye yanmāṃ vadasi keśava |

na hi te bhagavanvyaktiṃ vidurdevā na dānavāḥ ||14||

svayamevātmanā''tmānaṃ vettha tvaṃ puruṣottama |

bhūtabhāvana bhūteśa devadeva jagatpate ||15||

vaktumarhasyaśeṣeṇa divyā hyātmavibhūtayaḥ |

yābhirvibhūtibhirlokān imāṃstvaṃ vyāpya tiṣṭhasi ||16||

kathaṃ vidyāmahaṃ yogin tvāṃ sadā paricintayan |

keṣu keṣu ca bhāveṣu cintyo'si bhagavanmayā ||17||

vistareṇātmano yogaṃ vibhūtiṃ ca janārdana |

bhūyaḥ kathaya tṛptirhi śṛṇvato nāsti me'mṛtam ||18||

śrī bhagavānuvāca -

hanta te kathayiṣyāmi divyā hyātmavibhūtayaḥ |

prādhānyataḥ kuruśreṣṭha nāstyanto vistarasya me ||19||

ahamātmā guḍākeśa sarvabhūtāśayasthitaḥ |

ahamādiśca madhyaṃ ca bhūtānāmanta eva ca ||20||

ādityānāmahaṃ viṣṇuḥ jyotiṣāṃ raviraṃśumān |

marīcirmarutāmasmi nakṣatrāṇāmahaṃ śaśī ||21||

vedānāṃ sāmavedo'smi devānāmasmi vāsavaḥ |

indriyāṇāṃ manaścāsmi bhūtānāmasmi cetanā ||22||

rudrāṇāṃ śaṅkaraścāsmi vitteśo yakṣarakṣasām |

vasūnāṃ pāvakaścāsmi meruḥ śikhariṇāmaham ||23||

purodhasāṃ ca mukhyaṃ māṃ viddhi pārtha bṛhaspatim |

senānīnāmahaṃ skandaḥ sarasāmasmi sāgaraḥ ||24||

maharṣīṇāṃ bhṛgurahaṃ girāmasmyekamakṣaram |

yajñānāṃ japayajño'smi sthāvarāṇāṃ himālayaḥ ||25||

aśvatthaḥ sarvavṛkṣāṇāṃ devarṣīṇāṃ ca nāradaḥ |

gandharvāṇāṃ citrarathaḥ siddhānāṃ kapilo muniḥ ||26||

uccaiḥ śravasamaśvānāṃ viddhi māmamṛtodbhavam |

airāvataṃ gajendrāṇāṃ narāṇāṃ ca narādhipam ||27||

āyudhānāṃ ahaṃ vajraṃ dhenūnāmasmi kāmadhuk |

prajanaścāsmi kandarpaḥ sarpāṇāmasmi vāsukiḥ ||28||

anantaścāsmi nāgānāṃ varuṇo yādasāmaham |

pitṝṇāmaryamā cāsmi yamaḥ saṃyamatāmaham ||29||

prahlādaścāsmi daityānāṃ kālaḥ kalayatāmaham |

mṛgāṇāṃ ca mṛgendro'haṃ vainateyaśca pakṣiṇām ||30||

pavanaḥ pavatāmasmi rāmaḥ śastrabhṛtāmaham |

jhaṣāṇāṃ makaraścāsmi srotasāmasmi jāhnavī ||31||

sargāṇāmādirantaśca madhyaṃ caivāhamarjuna |

adhyātmavidyā vidyānāṃ vādaḥ pravadatāmaham ||32||

akṣarāṇāmakāro'smi dvandvaḥ sāmāsikasya ca |

ahamevākṣayaḥ kālaḥ dhātā'haṃ viśvatomukhaḥ ||33||

mṛtyuḥ sarvaharaścāham udbhavaśca bhaviṣyatām |

kīrtiḥ śrīrvākca nārīṇāṃ smṛtirmedhā dhṛtiḥ kṣamā ||34||

bṛhatsāma tathā sāmnāṃ gāyatrī chandasāmaham |

māsānāṃ mārgaśīrṣo'ham ṛtūnāṃ kusumākaraḥ ||35||

dyūtaṃ chalayatāmasmi tejastejasvināmaham |

jayo'smi vyavasāyo'smi sattvaṃ sattvavatāmaham ||36||

vṛṣṇīnāṃ vāsudevo'smi pāṇḍavānāṃ dhanañjayaḥ |

munīnāmapyahaṃ vyāsaḥ kavīnāmuśanā kaviḥ ||37||

daṇḍo damayatāmasmi nītirasmi jigīṣatām |

maunaṃ caivāsmi guhyānāṃ jñānaṃ jñānavatāmaham ||38||

yaccāpi sarvabhūtānāṃ bījaṃ tadahamarjuna |

na tadasti vinā yatsyāt mayā bhūtaṃ carācaram ||39||

nānto'sti mama divyānāṃ vibhūtīnāṃ parantapa |

eṣa tūddeśataḥ proktaḥ vibhūtervistaro mayā ||40||

yadyadvibhūtimatsattvaṃ śrīmadūrjitameva vā |

tattadevāvagaccha tvaṃ mama tejo'mśasambhavam ||41||

athavā bahunaitena kiṃ jñātena tavārjuna |

viṣṭabhyāhamidaṃ kṛtsnam ekāṃśena sthito jagat ||42||

|| oṃ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsu upaniṣatsu brahmavidyāyāṃ

yogaśāstre śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde vibhūtiyogo nāma daśamo'dhyāyaḥ ||