Ashtavakra Gita Dvitiyo'dhyayah

ॐ

અષ્ટાવક્ર ગીતા દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ

Gita Gujarati

જનક ઉવાચ ॥

અહો નિરઞ્જનઃ શાન્તો બોધોઽહં પ્રકૃતેઃ પરઃ ।

એતાવન્તમહં કાલં મોહેનૈવ વિડમ્બિતઃ ॥ 2-1॥

યથા પ્રકાશયામ્યેકો દેહમેનં તથા જગત્ ।

અતો મમ જગત્સર્વમથવા ન ચ કિઞ્ચન ॥ 2-2॥

સ શરીરમહો વિશ્વં પરિત્યજ્ય મયાધુના ।

કુતશ્ચિત્ કૌશલાદ્ એવ પરમાત્મા વિલોક્યતે ॥ 2-3॥

યથા ન તોયતો ભિન્નાસ્તરઙ્ગાઃ ફેનબુદ્બુદાઃ ।

આત્મનો ન તથા ભિન્નં વિશ્વમાત્મવિનિર્ગતમ્ ॥ 2-4॥

તન્તુમાત્રો ભવેદ્ એવ પટો યદ્વદ્ વિચારિતઃ ।

આત્મતન્માત્રમેવેદં તદ્વદ્ વિશ્વં વિચારિતમ્ ॥ 2-5॥

યથૈવેક્ષુરસે ક્લૃપ્તા તેન વ્યાપ્તૈવ શર્કરા ।

તથા વિશ્વં મયિ ક્લૃપ્તં મયા વ્યાપ્તં નિરન્તરમ્ ॥ 2-6॥

આત્માજ્ઞાનાજ્જગદ્ભાતિ આત્મજ્ઞાનાન્ન ભાસતે ।

રજ્જ્વજ્ઞાનાદહિર્ભાતિ તજ્જ્ઞાનાદ્ ભાસતે ન હિ ॥ 2-7॥

પ્રકાશો મે નિજં રૂપં નાતિરિક્તોઽસ્મ્યહં તતઃ ।

યદા પ્રકાશતે વિશ્વં તદાહં ભાસ એવ હિ ॥ 2-8॥

અહો વિકલ્પિતં વિશ્વમજ્ઞાનાન્મયિ ભાસતે ।

રૂપ્યં શુક્તૌ ફણી રજ્જૌ વારિ સૂર્યકરે યથા ॥ 2-9॥

મત્તો વિનિર્ગતં વિશ્વં મય્યેવ લયમેષ્યતિ ।

મૃદિ કુમ્ભો જલે વીચિઃ કનકે કટકં યથા ॥ 2-10॥

અહો અહં નમો મહ્યં વિનાશો યસ્ય નાસ્તિ મે ।

બ્રહ્માદિસ્તમ્બપર્યન્તં જગન્નાશોઽપિ તિષ્ઠતઃ ॥ 2-11॥

અહો અહં નમો મહ્યમેકોઽહં દેહવાનપિ ।

ક્વચિન્ન ગન્તા નાગન્તા વ્યાપ્ય વિશ્વમવસ્થિતઃ ॥ 2-12॥

અહો અહં નમો મહ્યં દક્ષો નાસ્તીહ મત્સમઃ ।

અસંસ્પૃશ્ય શરીરેણ યેન વિશ્વં ચિરં ધૃતમ્ ॥ 2-13॥

અહો અહં નમો મહ્યં યસ્ય મે નાસ્તિ કિઞ્ચન ।

અથવા યસ્ય મે સર્વં યદ્ વાઙ્મનસગોચરમ્ ॥ 2-14॥

જ્ઞાનં જ્ઞેયં તથા જ્ઞાતા ત્રિતયં નાસ્તિ વાસ્તવમ્ ।

અજ્ઞાનાદ્ ભાતિ યત્રેદં સોઽહમસ્મિ નિરઞ્જનઃ ॥ 2-15॥

દ્વૈતમૂલમહો દુઃખં નાન્યત્તસ્યાઽસ્તિ ભેષજમ્ ।

દૃશ્યમેતન્ મૃષા સર્વમેકોઽહં ચિદ્રસોમલઃ ॥ 2-16॥

બોધમાત્રોઽહમજ્ઞાનાદ્ ઉપાધિઃ કલ્પિતો મયા ।

એવં વિમૃશતો નિત્યં નિર્વિકલ્પે સ્થિતિર્મમ ॥ 2-17॥

ન મે બન્ધોઽસ્તિ મોક્ષો વા ભ્રાન્તિઃ શાન્તા નિરાશ્રયા ।

અહો મયિ સ્થિતં વિશ્વં વસ્તુતો ન મયિ સ્થિતમ્ ॥ 2-18॥

સશરીરમિદં વિશ્વં ન કિઞ્ચિદિતિ નિશ્ચિતમ્ ।

શુદ્ધચિન્માત્ર આત્મા ચ તત્કસ્મિન્ કલ્પનાધુના ॥ 2-19॥

શરીરં સ્વર્ગનરકૌ બન્ધમોક્ષૌ ભયં તથા ।

કલ્પનામાત્રમેવૈતત્ કિં મે કાર્યં ચિદાત્મનઃ ॥ 2-20॥

અહો જનસમૂહેઽપિ ન દ્વૈતં પશ્યતો મમ ।

અરણ્યમિવ સંવૃત્તં ક્વ રતિં કરવાણ્યહમ્ ॥ 2-21॥

નાહં દેહો ન મે દેહો જીવો નાહમહં હિ ચિત્ ।

અયમેવ હિ મે બન્ધ આસીદ્યા જીવિતે સ્પૃહા ॥ 2-22॥

અહો ભુવનકલ્લોલૈર્વિચિત્રૈર્દ્રાક્ સમુત્થિતમ્ ।

મય્યનન્તમહામ્ભોધૌ ચિત્તવાતે સમુદ્યતે ॥ 2-23॥

મય્યનન્તમહામ્ભોધૌ ચિત્તવાતે પ્રશામ્યતિ ।

અભાગ્યાજ્જીવવણિજો જગત્પોતો વિનશ્વરઃ ॥ 2-24॥

મય્યનન્તમહામ્ભોધાવાશ્ચર્યં જીવવીચયઃ ।

ઉદ્યન્તિ ઘ્નન્તિ ખેલન્તિ પ્રવિશન્તિ સ્વભાવતઃ ॥ 2-25॥

Roman (IAST) Transliteration

janaka uvāca ||

aho nirañjanaḥ śānto bodho'haṃ prakṛteḥ paraḥ |

etāvantamahaṃ kālaṃ mohenaiva viḍambitaḥ || 2-1||

yathā prakāśayāmyeko dehamenaṃ tathā jagat |

ato mama jagatsarvamathavā na ca kiñcana || 2-2||

sa śarīramaho viśvaṃ parityajya mayādhunā |

kutaścit kauśalād eva paramātmā vilokyate || 2-3||

yathā na toyato bhinnāstaraṅgāḥ phenabudbudāḥ |

ātmano na tathā bhinnaṃ viśvamātmavinirgatam || 2-4||

tantumātro bhaved eva paṭo yadvad vicāritaḥ |

ātmatanmātramevedaṃ tadvad viśvaṃ vicāritam || 2-5||

yathaivekṣurase klṛptā tena vyāptaiva śarkarā |

tathā viśvaṃ mayi klṛptaṃ mayā vyāptaṃ nirantaram || 2-6||

ātmājñānājjagadbhāti ātmajñānānna bhāsate |

rajjvajñānādahirbhāti tajjñānād bhāsate na hi || 2-7||

prakāśo me nijaṃ rūpaṃ nātirikto'smyahaṃ tataḥ |

yadā prakāśate viśvaṃ tadāhaṃ bhāsa eva hi || 2-8||

aho vikalpitaṃ viśvamajñānānmayi bhāsate |

rūpyaṃ śuktau phaṇī rajjau vāri sūryakare yathā || 2-9||

matto vinirgataṃ viśvaṃ mayyeva layameṣyati |

mṛdi kumbho jale vīciḥ kanake kaṭakaṃ yathā || 2-10||

aho ahaṃ namo mahyaṃ vināśo yasya nāsti me |

brahmādistambaparyantaṃ jagannāśo'pi tiṣṭhataḥ || 2-11||

aho ahaṃ namo mahyameko'haṃ dehavānapi |

kvacinna gantā nāgantā vyāpya viśvamavasthitaḥ || 2-12||

aho ahaṃ namo mahyaṃ dakṣo nāstīha matsamaḥ |

asaṃspṛśya śarīreṇa yena viśvaṃ ciraṃ dhṛtam || 2-13||

aho ahaṃ namo mahyaṃ yasya me nāsti kiñcana |

athavā yasya me sarvaṃ yad vāṅmanasagocaram || 2-14||

jñānaṃ jñeyaṃ tathā jñātā tritayaṃ nāsti vāstavam |

ajñānād bhāti yatredaṃ so'hamasmi nirañjanaḥ || 2-15||

dvaitamūlamaho duḥkhaṃ nānyattasyā'sti bheṣajam |

dṛśyametan mṛṣā sarvameko'haṃ cidrasomalaḥ || 2-16||

bodhamātro'hamajñānād upādhiḥ kalpito mayā |

evaṃ vimṛśato nityaṃ nirvikalpe sthitirmama || 2-17||

na me bandho'sti mokṣo vā bhrāntiḥ śāntā nirāśrayā |

aho mayi sthitaṃ viśvaṃ vastuto na mayi sthitam || 2-18||

saśarīramidaṃ viśvaṃ na kiñciditi niścitam |

śuddhacinmātra ātmā ca tatkasmin kalpanādhunā || 2-19||

śarīraṃ svarganarakau bandhamokṣau bhayaṃ tathā |

kalpanāmātramevaitat kiṃ me kāryaṃ cidātmanaḥ || 2-20||

aho janasamūhe'pi na dvaitaṃ paśyato mama |

araṇyamiva saṃvṛttaṃ kva ratiṃ karavāṇyaham || 2-21||

nāhaṃ deho na me deho jīvo nāhamahaṃ hi cit |

ayameva hi me bandha āsīdyā jīvite spṛhā || 2-22||

aho bhuvanakallolairvicitrairdrāk samutthitam |

mayyanantamahāmbhodhau cittavāte samudyate || 2-23||

mayyanantamahāmbhodhau cittavāte praśāmyati |

abhāgyājjīvavaṇijo jagatpoto vinaśvaraḥ || 2-24||

mayyanantamahāmbhodhāvāścaryaṃ jīvavīcayaḥ |

udyanti ghnanti khelanti praviśanti svabhāvataḥ || 2-25||