Ashtavakra Gita Saptadasho'dhyayah

ॐ

અષ્ટાવક્ર ગીતા સપ્તદશોઽધ્યાયઃ

Gita Gujarati

અષ્ટાવક્ર ઉવાચ ॥

તેન જ્ઞાનફલં પ્રાપ્તં યોગાભ્યાસફલં તથા ।

તૃપ્તઃ સ્વચ્છેન્દ્રિયો નિત્યમેકાકી રમતે તુ યઃ ॥ 17-1॥

ન કદાચિજ્જગત્યસ્મિન્ તત્ત્વજ્ઞો હન્ત ખિદ્યતિ ।

યત એકેન તેનેદં પૂર્ણં બ્રહ્માણ્ડમણ્ડલમ્ ॥ 17-2॥

ન જાતુ વિષયાઃ કેઽપિ સ્વારામં હર્ષયન્ત્યમી ।

સલ્લકીપલ્લવપ્રીતમિવેભં નિમ્બપલ્લવાઃ ॥ 17-3॥

યસ્તુ ભોગેષુ ભુક્તેષુ ન ભવત્યધિવાસિતઃ ।

અભુક્તેષુ નિરાકાઙ્ક્ષી તાદૃશો ભવદુર્લભઃ ॥ 17-4॥

બુભુક્ષુરિહ સંસારે મુમુક્ષુરપિ દૃશ્યતે ।

ભોગમોક્ષનિરાકાઙ્ક્ષી વિરલો હિ મહાશયઃ ॥ 17-5॥

ધર્માર્થકામમોક્ષેષુ જીવિતે મરણે તથા ।

કસ્યાપ્યુદારચિત્તસ્ય હેયોપાદેયતા ન હિ ॥ 17-6॥

વાઞ્છા ન વિશ્વવિલયે ન દ્વેષસ્તસ્ય ચ સ્થિતૌ ।

યથા જીવિકયા તસ્માદ્ ધન્ય આસ્તે યથા સુખમ્ ॥ 17-7॥

કૃતાર્થોઽનેન જ્ઞાનેનેત્યેવં ગલિતધીઃ કૃતી ।

પશ્યન્ શૃણ્વન્ સ્પૃશન્ જિઘ્રન્ન્

અશ્નન્નાસ્તે યથા સુખમ્ ॥ 17-8॥

શૂન્યા દૃષ્ટિર્વૃથા ચેષ્ટા વિકલાનીન્દ્રિયાણિ ચ ।

ન સ્પૃહા ન વિરક્તિર્વા ક્ષીણસંસારસાગરે ॥ 17-9॥

ન જાગર્તિ ન નિદ્રાતિ નોન્મીલતિ ન મીલતિ ।

અહો પરદશા ક્વાપિ વર્તતે મુક્તચેતસઃ ॥ 17-10॥

સર્વત્ર દૃશ્યતે સ્વસ્થઃ સર્વત્ર વિમલાશયઃ ।

સમસ્તવાસના મુક્તો મુક્તઃ સર્વત્ર રાજતે ॥ 17-11॥

પશ્યન્ શૃણ્વન્ સ્પૃશન્ જિઘ્રન્ન્ અશ્નન્

ગૃહ્ણન્ વદન્ વ્રજન્ ।

ઈહિતાનીહિતૈર્મુક્તો મુક્ત એવ મહાશયઃ ॥ 17-12॥

ન નિન્દતિ ન ચ સ્તૌતિ ન હૃષ્યતિ ન કુપ્યતિ ।

ન દદાતિ ન ગૃહ્ણાતિ મુક્તઃ સર્વત્ર નીરસઃ ॥ 17-13॥

સાનુરાગાં સ્ત્રિયં દૃષ્ટ્વા મૃત્યું વા સમુપસ્થિતમ્ ।

અવિહ્વલમનાઃ સ્વસ્થો મુક્ત એવ મહાશયઃ ॥ 17-14॥

સુખે દુઃખે નરે નાર્યાં સમ્પત્સુ ચ વિપત્સુ ચ ।

વિશેષો નૈવ ધીરસ્ય સર્વત્ર સમદર્શિનઃ ॥ 17-15॥

ન હિંસા નૈવ કારુણ્યં નૌદ્ધત્યં ન ચ દીનતા ।

નાશ્ચર્યં નૈવ ચ ક્ષોભઃ ક્ષીણસંસરણે નરે ॥ 17-16॥

ન મુક્તો વિષયદ્વેષ્ટા ન વા વિષયલોલુપઃ ।

અસંસક્તમના નિત્યં પ્રાપ્તાપ્રાપ્તમુપાશ્નુતે ॥ 17-17॥

સમાધાનાસમાધાનહિતાહિતવિકલ્પનાઃ ।

શૂન્યચિત્તો ન જાનાતિ કૈવલ્યમિવ સંસ્થિતઃ ॥ 17-18॥

નિર્મમો નિરહઙ્કારો ન કિઞ્ચિદિતિ નિશ્ચિતઃ ।

અન્તર્ગલિતસર્વાશઃ કુર્વન્નપિ કરોતિ ન ॥ 17-19॥

મનઃપ્રકાશસમ્મોહસ્વપ્નજાડ્યવિવર્જિતઃ ।

દશાં કામપિ સમ્પ્રાપ્તો ભવેદ્ ગલિતમાનસઃ ॥ 17-20॥

Roman (IAST) Transliteration

aṣṭāvakra uvāca ||

tena jñānaphalaṃ prāptaṃ yogābhyāsaphalaṃ tathā |

tṛptaḥ svacchendriyo nityamekākī ramate tu yaḥ || 17-1||

na kadācijjagatyasmin tattvajño hanta khidyati |

yata ekena tenedaṃ pūrṇaṃ brahmāṇḍamaṇḍalam || 17-2||

na jātu viṣayāḥ ke'pi svārāmaṃ harṣayantyamī |

sallakīpallavaprītamivebhaṃ nimbapallavāḥ || 17-3||

yastu bhogeṣu bhukteṣu na bhavatyadhivāsitaḥ |

abhukteṣu nirākāṅkṣī tādṛśo bhavadurlabhaḥ || 17-4||

bubhukṣuriha saṃsāre mumukṣurapi dṛśyate |

bhogamokṣanirākāṅkṣī viralo hi mahāśayaḥ || 17-5||

dharmārthakāmamokṣeṣu jīvite maraṇe tathā |

kasyāpyudāracittasya heyopādeyatā na hi || 17-6||

vāñchā na viśvavilaye na dveṣastasya ca sthitau |

yathā jīvikayā tasmād dhanya āste yathā sukham || 17-7||

kṛtārtho'nena jñānenetyevaṃ galitadhīḥ kṛtī |

paśyan śṛṇvan spṛśan jighrann

aśnannāste yathā sukham || 17-8||

śūnyā dṛṣṭirvṛthā ceṣṭā vikalānīndriyāṇi ca |

na spṛhā na viraktirvā kṣīṇasaṃsārasāgare || 17-9||

na jāgarti na nidrāti nonmīlati na mīlati |

aho paradaśā kvāpi vartate muktacetasaḥ || 17-10||

sarvatra dṛśyate svasthaḥ sarvatra vimalāśayaḥ |

samastavāsanā mukto muktaḥ sarvatra rājate || 17-11||

paśyan śṛṇvan spṛśan jighrann aśnan

gṛhṇan vadan vrajan |

īhitānīhitairmukto mukta eva mahāśayaḥ || 17-12||

na nindati na ca stauti na hṛṣyati na kupyati |

na dadāti na gṛhṇāti muktaḥ sarvatra nīrasaḥ || 17-13||

sānurāgāṃ striyaṃ dṛṣṭvā mṛtyuṃ vā samupasthitam |

avihvalamanāḥ svastho mukta eva mahāśayaḥ || 17-14||

sukhe duḥkhe nare nāryāṃ sampatsu ca vipatsu ca |

viśeṣo naiva dhīrasya sarvatra samadarśinaḥ || 17-15||

na hiṃsā naiva kāruṇyaṃ nauddhatyaṃ na ca dīnatā |

nāścaryaṃ naiva ca kṣobhaḥ kṣīṇasaṃsaraṇe nare || 17-16||

na mukto viṣayadveṣṭā na vā viṣayalolupaḥ |

asaṃsaktamanā nityaṃ prāptāprāptamupāśnute || 17-17||

samādhānāsamādhānahitāhitavikalpanāḥ |

śūnyacitto na jānāti kaivalyamiva saṃsthitaḥ || 17-18||

nirmamo nirahaṅkāro na kiñciditi niścitaḥ |

antargalitasarvāśaḥ kurvannapi karoti na || 17-19||

manaḥprakāśasammohasvapnajāḍyavivarjitaḥ |

daśāṃ kāmapi samprāpto bhaved galitamānasaḥ || 17-20||