Arunaprashnah — InfoLyter.in

ॐ

અરુણપ્રશ્નઃ

Arunaprashnah

Prasnam Vedic Gujarati

તૈત્તિરીય આરણ્યક 1

હ॒રિઃ॒ ઓમ્ ॥

ભા॒સ્ક॒રાય॑ વિ॒દ્મહે॑ મહદ્દ્યુતિક॒રાય॑ ધીમહિ ।

તન્નો॑ આદિત્યઃ પ્રચો॒દયા᳚ત્ ॥

ઓ-મ્ભ॒દ્ર-ઙ્કર્ણે॑ભિ-શ્શૃણુ॒યામ॑ દેવાઃ । ભ॒દ્ર-મ્પ॑શ્યેમા॒ક્ષભિ॒-ર્યજ॑ત્રાઃ । સ્થિ॒રૈરઙ્ગૈ᳚સ્તુષ્ટુ॒વાગ્ં સ॑સ્ત॒નૂભિઃ॑ । વ્યશે॑મ દે॒વહિ॑તં॒-યઁદાયુઃ॑ । સ્વ॒સ્તિ ન॒ ઇન્દ્રો॑ વૃ॒દ્ધશ્ર॑વાઃ । સ્વ॒સ્તિ નઃ॑ પૂ॒ષા વિ॒શ્વવે॑દાઃ । સ્વ॒સ્તિ ન॒સ્તાર્ક્ષ્યો॒ અરિ॑ષ્ટનેમિઃ । સ્વ॒સ્તિ નો॒ બૃહ॒સ્પતિ॑-ર્દધાતુ ॥

ૐ શાન્તિ॒-શ્શાન્તિ॒-શ્શાન્તિઃ॑ ॥

અનુવાકઃ 1

ભ॒દ્ર-ઙ્કર્ણે॑ભિ-શ્શૃણુ॒યામ॑ દેવાઃ । ભ॒દ્ર-મ્પ॑શ્યેમા॒ક્ષભિ॒-ર્યજ॑ત્રાઃ । સ્થિ॒રૈરઙ્ગૈ᳚સ્તુષ્ટુ॒વાગ્ં સ॑સ્ત॒નૂભિઃ॑ । વ્યશે॑મ દે॒વહિ॑તં॒-યઁદાયુઃ॑ । સ્વ॒સ્તિ ન॒ ઇન્દ્રો॑ વૃ॒દ્ધશ્ર॑વાઃ । સ્વ॒સ્તિ નઃ॑ પૂ॒ષા વિ॒શ્વવે॑દાઃ । સ્વ॒સ્તિ ન॒સ્તાર્ક્ષ્યો॒ અરિ॑ષ્ટનેમિઃ । સ્વ॒સ્તિ નો॒ બૃહ॒સ્પતિ॑-ર્દધાતુ । આપ॑માપામ॒પ-સ્સર્વાઃ᳚ । અ॒સ્મા-દ॒સ્મા-દિ॒તો-ઽમુતઃ॑ ॥ 1 ॥

અ॒ગ્નિર્વા॒યુશ્ચ॒ સૂર્ય॑શ્ચ । સ॒હ સ॑ઞ્ચ-સ્ક॒રર્ધિ॑યા । વા॒ય્વશ્વા॑ રશ્મિ॒પત॑યઃ । મરી᳚ચ્યાત્માનો॒ અદ્રુ॑હઃ । દે॒વી-ર્ભુ॑વન॒ સૂવ॑રીઃ । પુ॒ત્ર॒વ॒ત્વાય॑ મે સુત । મહાનામ્ની-ર્મ॑હામા॒નાઃ । મ॒હ॒સો મ॑હસ॒-સ્સ્વઃ॑ । દે॒વીઃ પ॑ર્જન્ય॒ સૂવ॑રીઃ । પુ॒ત્ર॒વ॒ત્વાય॑ મે સુત ॥ 2 ॥

અ॒પાશ્ન્યુ॑ષ્ણિ-મ॒પા રક્ષઃ॑ । અ॒પાશ્ન્યુ॑ષ્ણિ-મ॒પા રઘ᳚મ્ । અપા᳚ઘ્રા॒મપ॑ ચા॒વર્તિ᳚મ્ । અપ॑ દે॒વીરિ॒તો હિ॑ત । વજ્ર॑-ન્દે॒વીરજી॑તાગ્શ્ચ । ભુવ॑ન-ન્દેવ॒સૂવ॑રીઃ । આ॒દિ॒ત્યાનદિ॑તિ-ન્દે॒વીમ્ । યોનિ॑નોર્ધ્વ-મુ॒દીષ॑ત । શિ॒વા ન॒-શ્શન્ત॑મા ભવન્તુ । દિ॒વ્યા આપ॒ ઓષ॑ધયઃ । સુ॒મૃ॒ડી॒કા સર॑સ્વતિ । મા તે॒ વ્યો॑મ સ॒ન્દૃશિ॑ ॥ 3 ॥

(અ॒મુતઃ॑ - સુ॒ - તૌષ॑ધયો॒ દ્વે ચ॑ )

અનુવાકઃ 2

સ્મૃતિઃ॑ પ્ર॒ત્યક્ષ॑-મૈતિ॒હ્ય᳚મ્ । અનુ॑માન-શ્ચતુષ્ટ॒યમ્ । એ॒તૈરાદિ॑ત્ય મણ્ડલમ્ । સર્વૈ॑રેવ॒ વિધા᳚સ્યતે । સૂર્યો॒ મરી॑ચિ॒માદ॑ત્તે । સર્વસ્મા᳚-દ્ભુવ॑નાદ॒ધિ । તસ્યાઃ પાક વિ॑શેષે॒ણ । સ્મૃ॒ત-ઙ્કા॑લ વિ॒શેષ॑ણમ્ ॥ ન॒દીવ॒ પ્રભ॑વા-ત્કા॒ચિત્ । અ॒ક્ષય્યા᳚-થ્સ્યન્દ॒તે ય॑થા ॥ 4 ॥

તાન્નદ્યો-ઽભિ સ॑માય॒ન્તિ । સો॒રુ-સ્સતી॑ ન નિ॒વર્ત॑તે । એ॒વન્ના॒ના સ॑મુત્થા॒નાઃ । કા॒લા-સ્સં॑વઁથ્સ॒રગ્ગ્ શ્રિ॑તાઃ । અણુશશ્ચ મ॑હશ॒શ્ચ । સર્વે॑ સમવ॒યન્ત્રિ॑ તમ્ । સ તૈ᳚-સ્સ॒ર્વૈ-સ્સ॑માવિ॒ષ્ટઃ । ઊ॒રુ-સ્સ॑ન્ન નિ॒વર્ત॑તે । અધિસંવઁથ્સ॑રં-વિઁ॒દ્યાત્ । તદેવ॑ લક્ષ॒ણે ॥ 5 ॥

અણુભિશ્ચ મ॑હદ્ભિ॒શ્ચ । સ॒મારૂ॑ઢઃ પ્ર॒દૃશ્ય॑તે । સંવઁથ્સરઃ પ્ર॑ત્યક્ષે॒ણ । ના॒ધિસ॑વઃ પ્ર॒દૃશ્ય॑તે । પ॒ટરો॑ વિક્લિ॑ધઃ પિ॒ઙ્ગઃ । એ॒ત-દ્વ॑રુણ॒ લક્ષ॑ણમ્ । યત્રૈત॑-દુપ॒દૃશ્ય॑તે । સ॒હસ્ર॑-ન્તત્ર॒ નીય॑તે । એકગ્ં હિ શિરો ના॑ના મુ॒ખે । કૃ॒થ્સ્ન-ન્ત॑દૃત॒ લક્ષ॑ણમ્ ॥ 6 ॥

ઉભયત-સ્સપ્તે᳚ન્દ્રિયા॒ણિ । જ॒લ્પિત॑-ન્ત્વેવ॒ દિહ્ય॑તે । શુક્લકૃષ્ણે સંવઁ॑થ્સર॒સ્ય । દક્ષિણ વામ॑યોઃ પા॒ર્શ્વયોઃ । તસ્યૈ॒ષા ભવ॑તિ ॥ શુ॒ક્ર-ન્તે॑ અ॒ન્યદ્ય॑જ॒ત-ન્તે॑ અ॒ન્યત્ । વિષુ॑રૂપે॒ અહ॑ની॒ દ્યૌરિ॑વાસિ । વિશ્વા॒ હિ મા॒યા અવ॑સિ સ્વધાવઃ । ભ॒દ્રા તે॑ પૂષન્નિ॒હ રા॒તિર॒સ્ત્વિતિ॑ । નાત્ર॒ ભુવ॑નમ્ । ન પૂ॒ષા । ન પ॒શવઃ॑ । નાદિત્ય-સ્સંવઁથ્સર એવ પ્રત્યક્ષેણ પ્રિયત॑મં-વિઁ॒દ્યાત્ । એતદ્વૈ સંવઁથ્સરસ્ય પ્રિયત॑મગ્ં રૂ॒પમ્ । યો-ઽસ્ય મહાનર્થ ઉત્પથ્સ્યમા॑નો ભ॒વતિ । ઇદ-મ્પુણ્ય-ઙ્કુ॑રુષ્વે॒તિ । તમાહર॑ણ-ન્દ॒દ્યાત્ ॥ 7 ॥

(ય॒થા॒ - લ॒ક્ષ॒ણ - ઋ॑તુ॒લક્ષ॑ણં॒ - ભુવ॑નગ્ં સ॒પ્ત ચ॑)

અનુવાકઃ 3

સા॒ક॒ઞ્જાનાગ્ં॑ સ॒પ્તથ॑માહુ-રેક॒જમ્ । ષડુ॑દ્ય॒મા ઋષ॑યો દેવ॒જા ઇતિ॑ । તેષા॑મિ॒ષ્ટાનિ॒ વિહિ॑તાનિ ધામ॒શઃ । સ્થા॒ત્રે રે॑જન્તે॒ વિકૃ॑તાનિ રૂપ॒શઃ । કોનુ॑ મર્યા॒ અમિ॑થિતઃ । સખા॒ સખા॑યમબ્રવીત્ । જહા॑કો અ॒સ્મદી॑ષતે । યસ્તિ॒ત્યાજ॑ સખિ॒વિદ॒ગ્ં॒ સખા॑યમ્ । ન તસ્ય॑ વા॒ચ્યપિ॑ ભા॒ગો અ॑સ્તિ । યદીગ્ં॑ શૃ॒ણોત્ય॒લકગ્ં॑ શૃણોતિ ॥ 8 ॥

ન હિ પ્ર॒વેદ॑ સુકૃ॒તસ્ય॒ પન્થા॒મિતિ॑ । ઋ॒તુર્-ઋ॑તુના નુ॒દ્યમા॑નઃ । વિન॑નાદા॒ભિધા॑વઃ । ષષ્ટિશ્ચ ત્રિગ્ંશ॑કા વ॒લ્ગાઃ । શુ॒ક્લકૃ॑ષ્ણૌ ચ॒ ષાષ્ટિ॑કૌ । સા॒રા॒ગ॒વ॒સ્ત્રૈ-ર્જ॒રદ॑ક્ષઃ । વ॒સ॒ન્તો વસુ॑ભિ-સ્સ॒હ । સં॒વઁ॒થ્સ॒રસ્ય॑ સવિ॒તુઃ । પ્રૈ॒ષ॒કૃ-ત્પ્ર॑થ॒મ-સ્સ્મૃ॑તઃ । અ॒મૂના॒દય॑-તેત્ય॒ન્યાન્ ॥ 9 ॥

અ॒મૂગ્શ્ચ॑ પરિ॒રક્ષ॑તઃ । એ॒તા વા॒ચઃ પ્ર॑યુજ્ય॒ન્તે । યત્રૈ ત॑દુપ॒દૃશ્ય॑તે ॥ એ॒તદે॒વ વિ॑જાની॒યાત્ । પ્ર॒માણ॑-ઙ્કાલ॒પર્ય॑યે । વિ॒શે॒ષ॒ણ-ન્તુ॑ વક્ષ્યા॒મઃ । ઋ॒તૂના᳚-ન્તન્નિ॒બોધ॑ત ॥ શુક્લવાસા॑ રુદ્ર॒ગણઃ । ગ્રી॒ષ્મેણા॑વર્ત॒તે સ॑હ । નિ॒જહ॑-ન્પૃથિ॑વીગ્ં સ॒ર્વામ્ ॥ 10 ॥

જ્યો॒તિષા᳚ ઽપ્રતિ॒ખ્યેન॑ સઃ । વિ॒શ્વ॒રૂ॒પાણિ॑ વાસા॒ગ્ં॒સિ । આ॒દિ॒ત્યાના᳚-ન્નિ॒બોધ॑ત । સંવઁથ્સરીણ॑-ઙ્કર્મ॒ફલમ્ । વર્ષાભિ-ર્દ॑દતા॒ગ્ં॒ સહ । અદુઃખો॑ દુઃખ ચ॑ક્ષુરિ॒વ । તદ્મા॑ પીત ઇવ॒ દૃશ્ય॑તે । શીતેના᳚ વ્યથ॑યન્નિ॒વ । રુ॒રુદ॑ક્ષ ઇવ॒ દૃશ્ય॑તે ॥ હ્લાદયતે᳚ જ્વલ॑તશ્ચૈ॒વ । શા॒મ્યત॑શ્ચાસ્ય॒ ચક્ષુ॑ષી । યાવૈ પ્રજા ભ્ર॑ગ્ગ્શ્ય॒ન્તે । સંવઁથ્સરાત્તા ભ્ર॑ગ્ગ્શ્ય॒ન્તે ॥ યાઃ॒ પ્રતિ॑તિષ્ઠ॒ન્તિ । સંવઁથ્સરે તાઃ પ્રતિ॑તિષ્ઠ॒ન્તિ । વ॒ર્॒ષાભ્ય॑ ઇત્ય॒ર્થઃ ॥ 11 ॥

(શૃ॒ણો॒ - ત્ય॒ન્યાન્થ્ - સ॒ર્વા - મે॒વ ષટ્ચ॑)

અનુવાકઃ 4

અક્ષિ॑દુઃ॒ખોત્થિ॑તસ્યૈ॒વ । વિ॒પ્રસ॑ન્ને ક॒નીનિ॑કે । આઙ્ક્તે ચાદ્ગ॑ણ-ન્ના॒સ્તિ । ઋ॒ભૂણા᳚-ન્તન્નિ॒બોધ॑ત । ક॒ન॒કા॒ભાનિ॑ વાસા॒ગ્ં॒સિ । અ॒હતા॑નિ નિ॒બોધ॑ત । અન્નમશ્ર્નીત॑ મૃજ્મી॒ત । અ॒હં-વોઁ॑ જીવ॒નપ્ર॑દઃ । એ॒તા વા॒ચઃ પ્ર॑યુજ્ય॒ન્તે । શ॒રદ્ય॑ત્રોપ॒ દૃશ્ય॑તે ॥ 12 ॥

અભિધૂન્વન્તો-ઽભિઘ્ન॑ન્ત ઇ॒વ । વા॒તવ॑ન્તો મ॒રુદ્ગ॑ણાઃ । અમુતો જેતુમિષુમુ॑ખમિ॒વ । સન્નદ્ધા-સ્સહ દ॑દૃશે॒ હ । અપદ્ધ્વસ્તૈ-ર્વસ્તિવ॑ર્ણૈરિ॒વ । વિ॒શિ॒ખાસઃ॑ કપ॒ર્દિનઃ ।અક્રુદ્ધસ્ય યોથ્સ્ય॑માન॒સ્ય । કૃ॒દ્ધસ્યે॑વ॒ લોહિ॑ની । હેમતશ્ચક્ષુ॑ષી વિ॒દ્યાત્ । અ॒ક્ષ્ણયોઃ᳚, ક્ષિપ॒ણોરિ॑વ ॥ 13 ॥

દુર્ભિક્ષ-ન્દેવ॑લોકે॒ષુ । મ॒નૂના॑મુદ॒ક-ઙ્ગૃ॑હે । એ॒તા વા॒ચઃ પ્ર॑વદ॒ન્તીઃ । વૈ॒દ્યુતો॑ યાન્તિ॒ શૈશિ॑રીઃ । તા અ॒ગ્નિઃ પવ॑માના॒ અન્વૈ᳚ક્ષત । ઇ॒હ જી॑વિ॒કામ-પ॑રિપશ્યન્ન્ । તસ્યૈ॒ષા ભવ॑તિ । ઇ॒હેહ વઃ॑ સ્વત॒પસઃ । મરુ॑ત॒-સ્સૂર્ય॑ત્વચઃ । શર્મ॑ સ॒પ્રથા॒ આવૃ॑ણે ॥ 14 ॥

(દૃશ્ય॑ત - ઇ॒વા - વૃ॑ણે)

અનુવાકમ્જ્ 5

અતિ॑ તા॒મ્રાણિ॑ વાસા॒ગ્ં॒સિ । અ॒ષ્ટિવ॑જ્રિ શ॒તઘ્નિ॑ ચ । વિશ્વે દેવા વિપ્ર॑હર॒ન્તિ । અ॒ગ્નિજિ॑હ્વ અ॒સશ્ચ॑ત । નૈવ દેવો॑ ન મ॒ર્ત્યઃ । ન રાજા વ॑રુણો॒ વિભુઃ । નાગ્નિ-ર્નેન્દ્રો ન પ॑વમા॒નઃ । મા॒તૃક્ક॑ચ્ચ ન॒ વિદ્ય॑તે । દિ॒વ્યસ્યૈકા॒ ધનુ॑રાર્ત્નિઃ । પૃ॒થિ॒વ્યામપ॑રા શ્રિ॒તા ॥ 15 ॥

તસ્યેન્દ્રો વમ્રિ॑રૂપે॒ણ । ધ॒નુર્જ્યા॑-મછિ॒નથ્સ્વ॑યમ્ । તદિ॑ન્દ્ર॒ધનુ॑રિત્ય॒જ્યમ્ । અ॒ભ્રવ॑ર્ણેષુ॒ ચક્ષ॑તે । એતદેવ શંયોઁ-ર્બાર્હ॑સ્પત્ય॒સ્ય । એ॒ત-દ્રુ॑દ્રસ્ય॒ ધનુઃ । રુ॒દ્રસ્ય॑ ત્વેવ॒ ધનુ॑રાર્ત્નિઃ । શિર॒ ઉત્પિ॑પેષ । સ પ્ર॑વ॒ર્ગ્યો॑-ઽભવત્ । તસ્મા॒-દ્ય-સ્સપ્ર॑વ॒ર્ગ્યેણ॑ ય॒જ્ઞેન॒ યજ॑તે । રુ॒દ્રસ્ય॒ સ શિરઃ॒ પ્રતિ॑દધાતિ । નૈનગ્ં॑ રુ॒દ્ર આરુ॑કો ભવતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ 16 ॥

(શ્રિ॒તા - યજ॑તે॒ ત્રીણિ॑ ચ)

અનુવાકઃ 6

અ॒ત્યૂ॒ર્ધ્વા॒ક્ષો-ઽતિ॑રશ્ચાત્ । શિશિ॑રઃ પ્ર॒દૃશ્ય॑તે । નૈવ રૂપ-ન્ન॑ વાસા॒ગ્ં॒સિ । ન ચક્ષુઃ॑ પ્રતિ॒દૃશ્ય॑તે । અ॒ન્યોન્ય॒-ન્તુ ન॑ હિગ્ગ્સ્રા॒તઃ । સ॒ત સ્ત॑-દ્દેવ॒લક્ષ॑ણમ્ । લોહિતો-ઽક્ષ્ણિ શા॑રશી॒ર્ષ્ણિઃ । સૂ॒ર્યસ્યો॑દય॒ન-મ્પ્ર॑તિ । ત્વ-ઙ્કરોષિ॑ ન્યઞ્જ॒લિકામ્ । ત્વ॒-ઙ્કરો॑ષિ નિ॒જાનુ॑કામ્ ॥ 17 ॥

નિજાનુકામે᳚ ન્યઞ્જ॒લિકા । અમી વાચ-મુપાસ॑તામિ॒તિ । તસ્મૈ સર્વ ઋતવો॑ નમ॒ન્તે । મર્યાદા કરત્વા-ત્પ્ર॑પુરો॒ધામ્ । બ્રાહ્મણ॑ આપ્નો॒તિ । ય એ॑વં-વેઁ॒દ । સ ખલુ સંવઁથ્સર એતૈ-સ્સેનાની॑ભિ-સ્સ॒હ । ઇન્દ્રાય સર્વાન્-કામાન॑ભિવ॒હતિ । સ દ્ર॒ફ્સઃ । તસ્યૈ॒ષા ભવ॑તિ ॥ 18 ॥

અવ॑ દ્ર॒ફ્સો અગ્ં॑શ॒મતી॑મતિષ્ઠત્ । ઇ॒યા॒નઃ કૃ॒ષ્ણો દ॒શભિઃ॑ સ॒હસ્રૈઃ᳚ । આવ॒ર્ત-મિન્દ્ર॒-શ્શચ્યા॒ ધમ॑ન્તમ્ । ઉપસ્નુહિ ત-ન્નૃમણા-મથ॑દ્રામિ॒તિ । એતયૈ વેન્દ્ર-સ્સલા વૃ॑ક્યા સ॒હ । અસુરા-ન્પ॑રિવૃ॒શ્ચતિ । પૃથિ॑વ્ય॒ગ્ં॒ શુમ॑તી । તામ॒ન્વ-વ॑સ્થિત-સ્સંવઁથ્સ॒રો દિ॒વઞ્ચ॑ । નૈવં-વિઁદુષા-ઽઽચાર્યા᳚-ન્તેવા॒સિનૌ । અન્યોન્યસ્મૈ᳚ દ્રુહ્યા॒તામ્ । યો દ્રુ॒હ્યતિ । ભ્રશ્યતે સ્વ॑ર્ગા-લ્લો॒કાત્ । ઇત્યૃતુ મ॑ણ્ડલા॒નિ । સૂર્ય મણ્ડલા᳚ ન્યાખ્યા॒યિકાઃ । અત ઊર્ધ્વગ્ંસ॑નિર્વ॒ચનાઃ ॥ 19 ॥

(નિ॒જાનુ॑કાં॒ - ભવ॑તિ - દ્રુહ્યા॒તા-મ્પઞ્ચ॑ ચ)

અનુવાકઃ 7

આરોગો ભ્રાજઃ પટરઃ॑ પત॒ઙ્ગઃ । સ્વર્ણરો જ્યોતિષીમાન્॑. વિભા॒સઃ । તે અસ્મૈ સર્વે દિવમા॑તપ॒ન્તિ । ઊર્જ-ન્દુહાના અનપસ્ફુર॑ન્ત ઇ॒તિ । કશ્ય॑પો-ઽષ્ટ॒મઃ । સ મહામેરુ-ન્ન॑ જહા॒તિ । તસ્યૈ॒ષા ભવ॑તિ । યત્તે॒ શિલ્પ॑-ઙ્કશ્યપ રોચ॒નાવ॑ત્ । ઇ॒ન્દ્રિ॒યાવ॑-ત્પુષ્ક॒લ-ઞ્ચિ॒ત્રભા॑નુ । યસ્મિ॒-ન્થ્સૂર્યા॒ અર્પિ॑તા-સ્સ॒પ્ત સા॒કમ્ ॥ 20 ॥

તસ્મિ-ન્રાજાન-મધિવિશ્રયે॑મમિ॒તિ । તે અસ્મૈ સર્વે કશ્યપા-જ્જ્યોતિ॑-ર્લભ॒ન્તે । તાન્થ્સોમઃ કશ્યપાદધિ॑ નિર્ધ॒મતિ । ભ્રસ્તા કર્મ કૃ॑દિવૈ॒વમ્ ॥ પ્રાણો જીવાનીન્દ્રિય॑ જીવા॒નિ । સપ્ત શીર્ષ॑ણ્યાઃ પ્રા॒ણાઃ । સૂર્યા ઇ॑ત્યાચા॒ર્યાઃ । અપશ્યમહ મેતાન્-થ્સપ્ત સૂ᳚ર્યાનિ॒તિ । પઞ્ચકર્ણો॑ વાથ્સ્યા॒યનઃ । સપ્તકર્ણ॑શ્ચ પ્લા॒ક્ષિઃ ॥ 21 ॥

આનુશ્રવિક એવ નૌ કશ્ય॑પ ઇ॒તિ । ઉભૌ॑ વેદ॒યિતે । ન હિ શેકુમિવ મહામે॑રુ-ઙ્ગ॒ન્તુમ્ । અપશ્યમહમેત-થ્સૂર્યમણ્ડલ-મ્પરિવ॑ર્તમા॒નમ્ । ગા॒ર્ગ્યઃ પ્રા॑ણત્રા॒તઃ । ગચ્છન્ત મ॑હામે॒રુમ્ । એક॑ઞ્ચાજ॒હતમ્ । ભ્રાજપટર પત॑ઙ્ગા નિ॒હને । તિષ્ઠન્ના॑તપ॒ન્તિ । તસ્મા॑દિ॒હ તપ્ત્રિ॑ તપાઃ ॥ 22 ॥

અ॒મુત્રે॒તરે । તસ્મા॑દિ॒હા તપ્ત્રિ॑ તપાઃ । તેષા॑મેષા॒ ભવ॑તિ । સ॒પ્ત સૂર્યા॒ દિવ॒-મનુ॒ પ્રવિ॑ષ્ટાઃ । તાન॒ન્વેતિ॑ પ॒થિભિ॑-ર્દક્ષિ॒ણાવાન્॑ । તે અસ્મૈ સર્વે ઘૃતમા॑તપ॒ન્તિ । ઊર્જ-ન્દુહાના અનપસ્ફુર॑ન્ત ઇ॒તિ ॥ સપ્તર્ત્વિજ-સ્સૂર્યા ઇ॑ત્યાચા॒ર્યાઃ । તેષા॑મેષા॒ ભવ॑તિ । સ॒પ્ત દિશો॒ નાના॑ સૂર્યાઃ ॥ 23 ॥

સ॒પ્ત હોતા॑ર ઋ॒ત્વિજઃ॑ । દેવા આદિત્યા॑ યે સ॒પ્ત । તેભિ-સ્સોમાભી રક્ષ॑ણ ઇ॒તિ । તદ॑પ્યામ્ના॒યઃ । દિગ્ભ્રાજ ઋતૂ᳚ન્ કરો॒તિ । એત॑યૈવા॒વૃતા ઽઽસહસ્રસૂર્યતાયા ઇતિ વૈ॑શમ્પા॒યનઃ । તસ્યૈ॒ષા ભવ॑તિ । યદ્દ્યાવ॑ ઇન્દ્ર તે શ॒તગ્ં શ॒ત-મ્ભૂમીઃ᳚ । ઉ॒ત સ્યુઃ । ન ત્વા॑ વજ્રિન્-થ્સ॒હસ્ર॒ગ્ં॒ સૂર્યાઃ᳚ । 24 ॥

અનુ ન જાતમષ્ટ રોદ॑સી ઇ॒તિ । નાના લિઙ્ગત્વા-દૃતૂના-ન્નાના॑ સૂર્ય॒ત્વમ્ ॥ અષ્ટૌ તુ વ્યવસિ॑તા ઇ॒તિ । સૂર્યમણ્ડલા-ન્યષ્ટા॑ત ઊ॒ર્ધ્વમ્ । તેષા॑મેષા॒ ભવ॑તિ ॥ ચિ॒ત્ર-ન્દે॒વાના॒-મુદ॑ગા॒દની॑કમ્ । ચક્ષુ॑-ર્મિ॒ત્રસ્ય॒ વરુ॑ણસ્યા॒ગ્નેઃ । આ-ઽપ્રા॒ દ્યાવા॑ પૃથિ॒વી અ॒ન્તરિ॑ક્ષમ્ । સૂર્ય આત્મા જગતસ્તસ્થુ॑ષશ્ચે॒તિ ॥ 25 ॥

(સા॒કં - પ્લા॒ક્ષિ - સ્તપ્ત્રિ॑તપા॒ - નાના॑સૂર્યાઃ॒ - સૂર્યા॒ - +નવ॑ ચ)

અનુવાકઃ 8

ક્વેદમભ્ર॑-ન્નિવિ॒શતે । ક્વાયગ્ં॑ સંવઁથ્સ॒રો મિ॑થઃ । ક્વાહઃ ક્વેય-ન્દે॑વ રા॒ત્રી । ક્વ માસા ઋ॑તવ॒-શ્શ્રિતાઃ ॥ અર્ધમાસા॑ મુહૂ॒ર્તાઃ । નિમેષાસ્તુ॑ટિભિઃ॒ (નિમેષાસ્ત્ર॑ટિભિઃ॒) સહ । ક્વેમા આપો નિ॑વિશ॒ન્તે । ય॒દીતો॑ યાન્તિ॒ સમ્પ્ર॑તિ ॥ કાલા અફ્સુ નિ॑વિશ॒ન્તે । આ॒પ-સ્સૂર્યે॑ સ॒માહિ॑તાઃ । 26 ।

અભ્રા᳚ણ્ય॒પઃ પ્ર॑પદ્ય॒ન્તે । વિ॒દ્યુથ્સૂર્યે॑ સ॒માહિ॑તા । અનવર્ણે ઇ॑મે ભૂ॒મી । ઇ॒યઞ્ચા॑સૌ ચ॒ રોદ॑સી । કિગ્ગ્ સ્વિદત્રાન્ત॑રા ભૂ॒તમ્ । યે॒નેમે વિ॑ધૃતે॒ ઉભે । વિ॒ષ્ણુના॑ વિધૃ॑તે ભૂ॒મી । ઇ॒તિ વ॑થ્સસ્ય॒ વેદ॑ના । ઇરા॑વતી ધેનુ॒મતી॒ હિ ભૂ॒તમ્ । સૂ॒ય॒વ॒સિની॒ મનુ॑ષે દશ॒સ્યે᳚ । 27 ।

વ્ય॑ષ્ટભ્ના॒-દ્રોદ॑સી॒ વિષ્ણ॑વે॒તે । દા॒ધર્થ॑ પૃથિ॒વી-મ॒ભિતો॑ મ॒યૂખૈઃ᳚ । કિન્ત-દ્વિષ્ણો ર્બલ॑મા॒હુઃ । કા॒ દીપ્તિઃ॑ કિ-મ્પ॒રાય॑ણમ્ । એકો॑ ય॒દ્ધા-ર॑ય દ્દે॒વઃ । રે॒જતી॑ રોદ॒સી ઉ॑ભે । વાતાદ્વિષ્ણો-ર્બ॑લ મા॒હુઃ । અ॒ક્ષરા᳚-દ્દીપ્તિ॒ રુચ્ય॑તે । ત્રિ॒પદા॒દ્ધાર॑ય-દ્દે॒વઃ । યદ્વિષ્ણો॑રેક॒-મુત્ત॑મમ્ ॥ 28 ॥

અ॒ગ્નયો॑ વાય॑વશ્ચૈ॒વ । એ॒તદ॑સ્ય પ॒રાય॑ણમ્ । પૃચ્છામિ ત્વા પ॑ર-મ્મૃ॒ત્યુમ્ । અ॒વમ॑-મ્મદ્ધ્ય॒મઞ્ચ॑તુમ્ । લો॒કઞ્ચ॒ પુણ્ય॑પાપા॒નામ્ । એ॒ત-ત્પૃ॑ચ્છામિ॒ સમ્પ્ર॑તિ ॥ અ॒મુમા॑હુઃ પ॑ર-મ્મૃ॒ત્યુમ્ । પ॒વમા॑ન-ન્તુ॒ મદ્ધ્ય॑મમ્ । અ॒ગ્નિરે॒વાવ॑મો મૃ॒ત્યુઃ । ચ॒ન્દ્રમા᳚-શ્ચતુ॒રુચ્ય॑તે ॥ 29 ॥

અ॒ના॒ભો॒ગાઃ પ॑ર-મ્મૃ॒ત્યુમ્ । પા॒પા-સ્સં॑યઁન્તિ॒ સર્વ॑દા । આભોગાસ્ત્વેવ॑ સંયઁ॒ન્તિ । ય॒ત્ર પુ॑ણ્યકૃ॒તો જ॑નાઃ । તતો॑ મ॒દ્ધ્યમ॑માય॒ન્તિ । ચ॒તુમ॑ગ્નિઞ્ચ॒ સમ્પ્ર॑તિ । પૃચ્છામિ ત્વા॑ પાપ॒કૃતઃ । ય॒ત્ર યા॑તય॒તે ય॑મઃ । ત્વન્નસ્ત--દ્બ્રહ્મ॑-ન્પ્રબ્રૂ॒હિ । ય॒દિ વે᳚ત્થા-ઽસ॒તો ગૃ॑હાન્ ॥ 30 ॥

ક॒શ્યપા॑ દુદિ॑તા-સ્સૂ॒ર્યાઃ । પા॒પાન્નિ॑ર્ઘ્નન્તિ॒ સર્વ॑દા । રોદસ્યોરન્ત॑-ર્દેશે॒ષુ । તત્ર ન્યસ્યન્તે॑ વાસ॒વૈઃ । તે ઽશરીરાઃ પ્ર॑પદ્ય॒ન્તે । ય॒થા ઽપુ॑ણ્યસ્ય॒ કર્મ॑ણઃ । અપા᳚ણ્ય॒પાદ॑ કેશા॒સઃ । ત॒ત્ર તે॑-ઽયોનિ॒જા જ॑નાઃ । મૃત્વા પુનર્મૃત્યુ-મા॑પદ્ય॒ન્તે । અ॒દ્યમા॑ના-સ્સ્વ॒કર્મ॑ભિઃ । 31 ।

આશાતિકાઃ ક્રિમ॑ય ઇ॒વ । તતઃ પૂયન્તે॑ વાસ॒વૈઃ । અપૈ॑ત-મ્મૃ॒ત્યુ-ઞ્જ॑યતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । સ ખલ્વૈવં॑-વિઁદ્બ્રા॒હ્મણઃ । દી॒ર્ઘશ્રુ॑ત્તમો॒ ભવ॑તિ । કશ્ય॑પ॒સ્યાતિ॑થિ॒-સ્સિદ્ધગ॑મન॒-સ્સિદ્ધાગ॑મનઃ । તસ્યૈ॒ષા ભવ॑તિ ॥ આયસ્મિન્᳚-થ્સ॒પ્ત વા॑સ॒વાઃ । રોહ॑ન્તિ પૂ॒ર્વ્યા॑ રુહઃ॑ । 32 ।

ઋષિ॑ર્હ દીર્ઘ॒શ્રુત્ત॑મઃ । ઇન્દ્રસ્ય ઘર્મો અતિ॑થિરિ॒તિ । કશ્યપઃ પશ્ય॑કો ભ॒વતિ । યથ્સર્વ-મ્પરિપશ્યતી॑તિ સૌ॒ક્ષ્મ્યાત્ । અથાગ્ને॑રષ્ટપુ॑રુષ॒સ્ય । તસ્યૈ॒ષા ભવ॑તિ । અગ્ને॒ નય॑ સુ॒પથા॑ રા॒યે અ॒સ્માન્ । વિશ્વા॑નિ દેવ વ॒યુના॑નિ વિ॒દ્વાન્ । યુ॒યો॒દ્ધ્ય॑સ્મ-જ્જુ॑હુરા॒ણમેનઃ॑ । ભૂયિષ્ઠાન્તે નમ ઉક્તિં-વિઁ॑ધેમે॒તિ ॥ 33 ॥

(સ॒માહિ॑તા - દશ॒સ્યે॑ - ઉત્ત॑મ॒-મુચ્ય॑તે-ગૃહાન્-થ્સ્વ॒કર્મ॑ભિઃ-પૂ॒ર્વ્યા॑ રુહ॑-ઇ॒તિ)

અનુવાકઃ 9

અગ્નિશ્ચ જાત॑વેદા॒શ્ચ । સહોજા અ॑જિરા॒પ્રભુઃ । વૈશ્વાનરો ન॑ર્યાપા॒શ્ચ । પ॒ઙ્ક્તિરા॑ધાશ્ચ॒ સપ્ત॑મઃ । વિસર્પેવા-ઽષ્ટ॑મો-ઽગ્ની॒નામ્ । એતે-ઽષ્ટૌ વસવઃ, ક્ષિ॑તા ઇ॒તિ । યથર્ત્વે-વાગ્ને-રર્ચિર્વર્ણ॑ વિશે॒ષાઃ । નીલાર્ચિશ્ચ પીતકા᳚ર્ચિશ્ચે॒તિ । અથ વાયો-રેકાદશ-પુરુષસ્યૈકાદશ॑સ્ત્રીક॒સ્ય । પ્રભ્રાજમાના વ્ય॑વદા॒તાઃ ॥ 34 ॥

યાશ્ચ વાસુ॑કિ વૈ॒દ્યુતાઃ । રજતાઃ પરુ॑ષા-શ્શ્યા॒માઃ । કપિલા અ॑તિલો॒હિતાઃ । ઊર્ધ્વા અવપ॑તન્તા॒શ્ચ । વૈદ્યુત ઇ॑ત્યેકા॒દશ । નૈનં-વૈઁદ્યુતો॑ હિન॒સ્તિ । ય એ॑વં-વેઁ॒દ । સ હોવાચ વ્યાસઃ પા॑રાશ॒ર્યઃ । વિદ્યુદ્વધમેવાહ-મ્મૃત્યુમૈ᳚ચ્છમિ॒તિ । ન ત્વકા॑મગ્ં હ॒ન્તિ ॥ 35 ॥

ય એ॑વં-વેઁ॒દ । અથ ગ॑ન્ધર્વ॒ગણાઃ । સ્વાન॒ ભ્રાટ્ । અઙ્ઘા॑રિ॒-ર્બમ્ભા॑રિઃ । હસ્ત॒-સ્સુહ॑સ્તઃ । કૃશા॑નુર્વિ॒શ્વાવ॑સુઃ । મૂર્ધન્વાન્-થ્સૂ᳚ર્યવ॒ર્ચાઃ । કૃતિરિત્યેકાદશ ગ॑ન્ધર્વ॒ગણાઃ । દેવાશ્ચ મ॑હાદે॒વાઃ । રશ્મયશ્ચ દેવા॑ ગર॒ગિરઃ ॥ 36 ॥

નૈન-ઙ્ગરો॑ હિન॒સ્તિ । ય એ॑વં-વેઁ॒દ । ગૌ॒રી મિ॑માય સલિ॒લાનિ॒ તક્ષ॑તી । એક॑પદી દ્વિ॒પદી॒ સા ચતુ॑ષ્પદી । અ॒ષ્ટાપ॑દી॒ નવ॑પદી બભૂ॒વુષી᳚ । સહસ્રાક્ષરા પરમે વ્યો॑મન્નિ॒તિ । વાચો॑ વિશે॒ષણમ્ । અથ નિગદ॑વ્યાખ્યા॒તાઃ । તાનનુક્ર॑મિષ્યા॒મઃ । વ॒રાહવઃ॑-સ્વત॒પસઃ ॥ 37 ॥

વિ॒દ્યુ-ન્મ॑હસો॒ ધૂપ॑યઃ । શ્વાપયો ગૃહમેધા᳚શ્ચેત્યે॒તે । યે॒ ચેમે-ઽશિ॑મિવિ॒દ્વિષઃ । પર્જન્યા-સ્સપ્ત પૃથિવીમભિવ॑ર્ષ॒ન્તિ । વૃષ્ટિ॑ભિરિ॒તિ । એતયૈવ વિભક્તિ વિ॑પરી॒તાઃ । સ॒પ્તભિ॒ર્વાતૈ॑ રુદી॒રિતાઃ । અમૂં-લોઁકા-નભિવ॑ર્ષ॒ન્તિ । તેષા॑મેષા॒ ભવ॑તિ । સ॒મા॒ન-મે॒તદુદ॑કમ્ ॥ 38 ॥

ઉ॒ચ્ચૈત્ય॑વ॒ ચાહ॑ભિઃ । ભૂમિ॑-મ્પ॒ર્જન્યા॒ જિન્વ॑ન્તિ । દિવ-ઞ્જિન્વન્-ત્યગ્ન॑ય ઇ॒તિ । યદક્ષ॑ર-મ્ભૂ॒તકૃ॑તમ્ । વિશ્વે॑ દેવા ઉ॒પાસ॑તે । મ॒હર્ષિ॑મસ્ય ગો॒પ્તાર᳚મ્ । જ॒મદ॑ગ્નિ॒-મકુ॑ર્વત । જ॒મદ॑ગ્નિ॒-રાપ્યા॑યતે । છન્દો॑ભિ-શ્ચતુરુત્ત॒રૈઃ । રાજ્ઞ॒-સ્સોમ॑સ્ય તૃ॒પ્તાસઃ॑ ॥ 39 ॥

બ્રહ્મ॑ણા વી॒ર્યા॑વતા । શિ॒વા નઃ॑ પ્ર॒દિશો॒ દિશઃ॑ ॥ તચ્છં॒યોઁરા વૃ॑ણીમહે । ગા॒તું-યઁ॒જ્ઞાય॑ । ગા॒તું-યઁ॒જ્ઞપ॑તયે । દૈવી᳚ સ્વ॒સ્તિર॑સ્તુ નઃ । સ્વ॒સ્તિ-ર્માનુ॑ષેભ્યઃ । ઊ॒ર્ધ્વ-ઞ્જિ॑ગાતુ ભેષ॒જમ્ । શન્નો॑ અસ્તુ દ્વિ॒પદે᳚ । શઞ્ચતુ॑ષ્પદે । સોમપા(3) અસોમપા(3) ઇતિ નિગદ॑વ્યાખ્યા॒તાઃ ॥ 40 ॥

(વ્ય॒વ॒દા॒તા - હ॒ન્તિ-ગ॑ર॒ગિર - સ્ત॒પસ - ઉદ॑કં - તૃપ્તાસ॒ - શ્વતુ॑ષ્પદ॒ એક॑-ઞ્ચ)

અનુવાકઃ 10

સ॒હ॒સ્ર॒વૃદિ॑ય-મ્ભૂ॒મિઃ । પ॒રં-વ્યોઁ॑મ સ॒હસ્ર॑વૃત્ । અ॒શ્વિના॑ ભુજ્યૂ॑ નાસ॒ત્યા । વિ॒શ્વસ્ય॑ જગ॒તસ્પ॑તી ॥ જાયા ભૂમિઃ પ॑તિર્વ્યો॒મ । મિ॒થુન॑ન્તા અ॒તુર્ય॑થુઃ । પુત્રો બૃહસ્પ॑તી રુ॒દ્રઃ । સ॒રમા॑ ઇતિ॑ સ્ત્રીપુ॒મમ્ ॥ શુ॒ક્રં-વાઁ॑મ॒ન્યદ્ય॑જ॒તં-વાઁ॑મ॒ન્યત્ । વિષુ॑રૂપે॒ અહ॑ની॒ દ્યૌરિ॑વ સ્થઃ ॥ 41 ॥

વિશ્વા॒ હિ મા॒યા અવ॑થ-સ્સ્વધાવન્તૌ । ભ॒દ્રા વા᳚-મ્પૂષણાવિ॒હ રા॒તિર॑સ્તુ । વાસા᳚ત્યૌ ચિ॒ત્રૌ જગ॑તો નિ॒ધાનૌ᳚ । દ્યાવા॑ભૂમી ચ॒રથઃ॑ સ॒ગ્ં॒ સખા॑યૌ । તાવ॒શ્વિના॑ રા॒સભા᳚શ્વા॒ હવ॑-મ્મે । શુ॒ભ॒સ્પ॒તી॒ આ॒ગતગ્ં॑ સૂ॒ર્યયા॑ સ॒હ । ત્યુગ્રો॑ હ ભુ॒જ્યુ-મ॑શ્વિનોદ મે॒ઘે । ર॒યિન્ન કશ્ચિ॑-ન્મમૃ॒વાઁ(2) અવા॑હાઃ । તમૂ॑હથુ-ર્નૌ॒ભિરા᳚ત્મ॒ન્-વતી॑ભિઃ । અ॒ન્ત॒રિ॒ક્ષ॒ પ્રુડ્ભિ॒ર-પો॑દકાભિઃ ॥ 42 ॥

તિ॒સ્રઃ, ક્ષપ॒સ્ત્રિરહા॑ ઽતિ॒વ્રજ॑દ્ભિઃ । નાસ॑ત્યા ભુ॒જ્યુમૂ॑હથુઃ પત॒ઙ્ગૈઃ । સ॒મુ॒દ્રસ્ય॒ ધન્વ॑ન્ના॒ર્દ્રસ્ય॑ પા॒રે । ત્રિ॒ભી રથૈ᳚-શ્શ॒તપ॑દ્ભિ॒-ષ્ષડ॑શ્વૈઃ । સ॒વિ॒તારં॒-વિઁત॑ન્વન્તમ્ । અનુ॑બદ્ધ્નાતિ શામ્બ॒રઃ । આપપૂર્ષં-બ॑રશ્ચૈ॒વ । સ॒વિતા॑ ઽરેપ॒સો॑ ઽભવત્ । ત્યગ્ં સુતૃપ્તં-વિઁ॑દિત્વૈ॒વ । બ॒હુસો॑મ ગિ॒રં-વઁ॑શી ॥ 43 ॥

અન્વેતિ તુગ્રો વ॑ક્રિયા॒ન્તમ્ । આયસૂયાન્-થ્સોમ॑તૃફ્સુ॒ષુ । સ સઙ્ગ્રામ-સ્તમો᳚દ્યો-ઽત્યો॒તઃ । વાચો ગાઃ પિ॑પાતિ॒ તત્ । સ તદ્ગોભિ-સ્સ્તવા᳚ ઽત્યેત્ય॒ન્યે । ર॒ક્ષસા॑ ઽનન્વિ॒તાશ્ચ॑ યે । અ॒ન્વેતિ॒ પરિ॑વૃત્ત્યા॒-ઽસ્તઃ । એ॒વમે॒તૌ સ્થો॑ અશ્વિના । તે એ॒તે દ્યુઃ॑ પૃથિ॒વ્યોઃ । અહ॑રહ॒-ર્ગર્ભ॑ન્દધાથે ॥ 44 ॥

તયો॑ રે॒તૌ વ॒થ્સા વ॑હોરા॒ત્રે । પૃ॒થિ॒વ્યા અહઃ॑ । દિ॒વો રાત્રિઃ॑ । તા અવિ॑સૃષ્ટૌ । દમ્પ॑તી એ॒વ ભ॑વતઃ ॥ તયો॑ રે॒તૌ વ॒થ્સૌ । અ॒ગ્નિશ્ચા॑-દિ॒ત્યશ્ચ॑ । રા॒ત્રેર્વ॒થ્સઃ । શ્વે॒ત આ॑દિ॒ત્યઃ । અહ્નો॒-ઽગ્નિઃ ॥ 45 ॥

તા॒મ્રો અ॑રુ॒ણઃ । તા અવિ॑સૃષ્ટૌ । દમ્પ॑તી એ॒વ ભ॑વતઃ ॥ તયો॑ રે॒તૌ વ॒થ્સૌ । વૃ॒ત્રશ્ચ॑ વૈદ્યુ॒તશ્ચ॑ । અ॒ગ્નેર્વૃ॒ત્રઃ । વૈ॒દ્યુત॑ આદિ॒ત્યસ્ય॑ । તા અવિ॑સૃષ્ટૌ । દમ્પ॑તી એ॒વ ભ॑વતઃ ॥ તયો॑ રે॒તૌ વ॒થ્સૌ ॥ 46 ॥

ઉ॒ષ્મા ચ॑ નીહા॒રશ્ચ॑ । વૃ॒ત્રસ્યો॒ષ્મા । વૈ॒દ્યુ॒તસ્ય॑ નીહા॒રઃ । તૌ તાવે॒વ પ્રતિ॑પદ્યેતે ॥ સેયગ્ં રાત્રી॑ ગ॒ર્ભિણી॑ પુ॒ત્રેણ॒ સંવઁ॑સતિ । તસ્યા॒ વા એ॒તદુ॒લ્બણ᳚મ્ । યદ્રાત્રૌ॑ ર॒શ્મયઃ॑ । યથા॒ ગોર્ગ॒ર્ભિણ્યા॑ ઉ॒લ્બણ᳚મ્ । એ॒વમે॒તસ્યા॑ ઉ॒લ્બણ᳚મ્ । પ્રજયિષ્ણુઃ પ્રજયા ચ પશુભિ॑શ્ચ ભ॒વતિ । ય એ॑વં-વેઁ॒દ । એતમુદ્યન્ત-મપિય॑ન્તઞ્ચે॒તિ । આદિત્યઃ પુણ્ય॑સ્ય વ॒થ્સઃ । અથ પવિ॑ત્રાઙ્ગિ॒રસઃ ॥ 47 ॥

(સ્થો - ઽપો॑દકાભિ--ર્ વશી - દધાથે - અ॒ગ્નિ - સ્તયો॑ રે॒તૌ વ॒થ્સૌ - ભ॒વતિ ચ॒ત્વારિ॑ ચ)

અનુવાકઃ 11

પ॒વિત્ર॑વન્તઃ॒ પરિ॒વાજ॒માસ॑તે । પિ॒તૈષા᳚-મ્પ્ર॒ત્નો અ॒ભિર॑ક્ષતિ વ્ર॒તમ્ । મ॒હસ્સ॑મુ॒દ્રં-વઁરુ॑ણ સ્તિ॒રોદ॑ધે । ધીરા॑ ઇચ્છેકુ॒ર્દ્ધરુ॑ણેષ્વા॒રભ᳚મ્ । પ॒વિત્ર॑-ન્તે॒ વિત॑ત॒-મ્બ્રહ્મ॑ણ॒સ્પતે᳚ । પ્રભુ॒ર્ગાત્રા॑ણિ॒ પર્યે॑ષિ વિ॒શ્વતઃ॑ । અત॑પ્તતનૂ॒-ર્ન તદા॒મો અ॑શ્નુતે । શૃ॒તાસ॒ ઇદ્વહ॑ન્-ત॒સ્ત-થ્સમા॑શત । બ્ર॒હ્મા દે॒વાના᳚મ્ । અસ॑ત-સ્સ॒દ્યે તત॑ક્ષુઃ ॥ 48 ॥

ઋષ॑ય-સ્સ॒પ્તાત્રિ॑શ્ચ॒ યત્ । સર્વે-ઽત્રયો અ॑ગસ્ત્ય॒શ્ચ । નક્ષ॑ત્રૈ॒-શ્શઙ્કૃ॑તો ઽવસન્ન્ । અથ॑ સવિતુ॒-શ્શ્યાવાશ્વ॒સ્યા ઽવર્તિ॑કામસ્ય । અ॒મી ય ઋક્ષા॒ નિહિ॑તા સ ઉ॒ચ્ચા । નક્ત॒-ન્દદૃ॑શ્રે॒ કુહ॑ચિ॒દ્દિવે॑યુઃ । અદ॑બ્ધાનિ॒ વરુ॑ણસ્ય વ્ર॒તાનિ॑ । વિ॒ચા॒કશ॑-ચ્ચ॒ન્દ્રમા॒ નક્ષ॑ત્રમેતિ । ત-થ્સ॑વિ॒તુ-ર્વરે᳚ણ્યમ્ । ભર્ગો॑ દે॒વસ્ય॑ ધીમહિ ॥ 49 ।

ધિયો॒ યો નઃ॑ પ્રચો॒દયા᳚ત્ ॥ તથ્સ॑વિ॒તુ-ર્વૃ॑ણીમહે । વ॒ય-ન્દે॒વસ્ય॒ ભોજ॑નમ્ । શ્રેષ્ઠગ્ં॑ સર્વ॒ધાત॑મમ્ । તુર॒-મ્ભગ॑સ્ય ધીમહિ । અપા॑ગૂહત સવિતા॒ તૃભીન્॑ । સર્વા᳚-ન્દિ॒વો અન્ધ॑સઃ । નક્ત॑ન્ત;॒તાન્ય॑ભવ-ન્દૃ॒શે । અસ્થ્ય॒સ્થ્ના સમ્ભ॑વિષ્યામઃ ॥ નામ॒ નામૈ॒વ ના॒મ મે᳚ ॥ 50 ॥

નપુગ્ંસ॑ક॒-મ્પુમા॒ગ્॒સ્ત્ર્ય॑સ્મિ । સ્થાવ॑રો-ઽસ્મ્યથ॒ જઙ્ગ॑મઃ । ય॒જે-ઽયક્ષિ॒ યષ્ટા॒હે ચ॑ । મયા॑ ભૂ॒તાન્ય॑યક્ષત । પ॒શવો॑ મમ॑ ભૂતા॒નિ । અનૂબન્ધ્યો ઽસ્મ્ય॑હં-વિઁ॒ભુઃ । સ્ત્રિયઃ॑ સ॒તીઃ । તા ઉ॑ મે પુ॒ગ્ં॒સ આ॑હુઃ । પશ્ય॑દક્ષ॒ણ્વાન્ન-વિચે॑તદ॒ન્ધઃ । ક॒વિર્યઃ પુ॒ત્ર-સ્સ ઇ॒મા ચિ॑કેત ॥ 51 ॥

યસ્તા વિ॑જા॒ના-થ્સ॑વિ॒તુઃ પિ॒તા-ઽસ॑ત્ । અ॒ન્ધો મણિમ॑વિન્દત્ । તમ॑નઙ્ગુલિ॒-રાવ॑યત્ । અ॒ગ્રી॒વઃ પ્રત્ય॑મુઞ્ચત્ । તમજિ॑હ્વ અ॒સશ્ચ॑ત । ઊર્ધ્વમૂલ-મ॑વાક્છા॒ખમ્ । વૃ॒ક્ષં-યાઁ॑ વેદ॒ સમ્પ્ર॑તિ । ન સ જાતુ જનઃ॑ શ્રદ્દ॒દ્ધ્યાત્ । મૃ॒ત્યુર્મા॑ માર॒યાદિ॑તિઃ । હસિતગ્ં રુદિ॑તઙ્ગી॒તમ્ ॥ 52 ॥

વીણા॑ પણ વ॒લાસિ॑તમ્ । મૃ॒તઞ્જી॒વઞ્ચ॑ યત્કિ॒ઞ્ચિત્ । અ॒ઙ્ગાનિ॑ સ્નેવ॒ વિદ્ધિ॑ તત્ । અતૃ॑ષ્ય॒ગ્ગ્॒સ્તૃષ્ય॑ ધ્યાયત્ । અ॒સ્માજ્જા॒તા મે॑ મિથૂ॒ ચરન્ન્॑ । પુત્રો નિર્-ઋત્યા॑ વૈદે॒હઃ । અ॒ચેતા॑ યશ્ચ॒ ચેત॑નઃ । સ॒ ત-મ્મણિમ॑વિન્દત્ । સો॑-ઽનઙ્ગુલિ॒રાવ॑યત્ । સો॒-ઽગ્રી॒વઃ પ્રત્ય॑મુન્ચત્ ॥ 53 ।

સો-ઽજિ॑હ્વો અ॒સશ્ચ॑ત । નૈતમૃષિં-વિઁદિત્વા નગ॑ર-મ્પ્ર॒વિશેત્ । ય॑દિ પ્ર॒વિશેત્ । મિ॒થૌ ચરિ॑ત્વા પ્ર॒વિશેત્ । તથ્સમ્ભવ॑સ્ય વ્ર॒તમ્ । આ॒ તમ॑ગ્ને ર॒થન્તિ॑ષ્ઠ । એકા᳚શ્વમેક॒ યોજ॑નમ્ । એકચક્ર॑-મેક॒ધુરમ્ । વા॒ત ધ્રા॑જિ ગ॒તિં-વિઁ॑ભો । ન॒ રિ॒ષ્યતિ॑ ન વ્ય॒થતે ॥ 54 ॥

ના॒સ્યાક્ષો॑ યાતુ॒ સજ્જ॑તિ । યચ્છ્વેતા᳚-ન્રોહિ॑તાગ્શ્ચા॒ગ્નેઃ । ર॒થે યુ॑ક્ત્વા-ઽધિ॒તિષ્ઠ॑તિ । એકયા ચ દશભિશ્ચ॑ સ્વભૂ॒તે । દ્વાભ્યા મિષ્ટયે વિગ્ં॑શત્યા॒ ચ । તિસૃભિશ્ચ વહસે ત્રિગ્ં॑શતા॒ ચ । નિયુદ્ભિ-ર્વાયવિહ તા॑ વિમુ॒ઞ્ચ ॥ 55 ॥

(તત॑ક્ષુ--ર્ ધીમહિ - ના॒મ મે॑ - ચિકેત - ગી॒તં - પ્રત્ય॑મુઞ્ચ-દ્- વ્ય॒થતે - +સ॒પ્ત ચ॑)

અનુવાકઃ 12

આત॑નુષ્વ॒ પ્રત॑નુષ્વ । ઉ॒દ્ધમાધ॑મ॒ સન્ધ॑મ । આદિત્યે ચન્દ્ર॑વર્ણા॒નામ્ । ગર્ભ॒ મા ધે॑હિ॒ યઃ પુમાન્॑ । ઇ॒ત-સ્સિ॒ક્તગ્ં સૂર્ય॑ગતમ્ । ચ॒ન્દ્રમ॑સે॒ રસ॑ઙ્કૃધિ । વારાદ-ઞ્જન॑યા-ગ્રે॒-ઽગ્નિમ્ । ય એકો॑ રુદ્ર॒ ઉચ્ય॑તે । અ॒સ॒-ઙ્ખ્યા॒તા-સ્સ॑હસ્રા॒ણિ । સ્મ॒ર્યતે॑ ન ચ॒ દૃશ્ય॑તે ॥ 56 ॥

એ॒વમે॒તન્નિ॑બોધત । આ મ॒ન્દ્રૈ-રિ॑ન્દ્ર॒ હરિ॑ભિઃ । યા॒ હિ મ॒યૂર॑-રોમભિઃ । માત્વા કેચિન્નિયે મુરિ॑ન્ન પા॒શિનઃ । દ॒ધ॒ન્વેવ॒ તા ઇ॑હિ । મા મ॒ન્દ્રૈ-રિ॑ન્દ્ર॒ હરિ॑ભિઃ । યા॒મિ મ॒યૂર॑ રોમભિઃ । મા મા કેચિન્નિયે મુરિ॑ન્ન પા॒શિનઃ । નિ॒ધ॒ન્વેવ॒ તાઁ(2) ઇ॑મિ । અણુભિશ્ચ મ॑હદ્ભિ॒શ્ચ ॥ 57 ॥

નિ॒ઘૃષ્વૈ॑ રસ॒માયુ॑તૈઃ । કાલૈર્-હરિત્વ॑માપ॒ન્નૈઃ । ઇન્દ્રાયા॑હિ સ॒હસ્ર॑ યુક્ । અ॒ગ્નિ-ર્વિ॒ભ્રાષ્ટિ॑ વસનઃ । વા॒યુ-શ્શ્વેત॑સિકદ્રુ॒કઃ । સં॒વઁ॒થ્સ॒રો વિ॑ષૂ॒ વર્ણૈઃ᳚ । નિત્યા॒સ્તે ઽનુચ॑રાસ્ત॒વ । સુબ્રહ્મણ્યોગ્ં સુબ્રહ્મણ્યોગ્ં સુ॑બ્રહ્મ॒ણ્યોમ્ । ઇન્દ્રાગચ્છ હરિવ આગચ્છ મે॑ધાતિ॒થેઃ । મેષ વૃષણશ્વ॑સ્ય મે॒ને ॥ 58 ॥

ગૌરાવસ્કન્દિન્ન-હલ્યા॑યૈ જા॒ર । કૌશિક-બ્રાહ્મણ ગૌતમ॑બ્રુવા॒ણ । અ॒રુ॒ણાશ્વા॑ ઇ॒હાગ॑તાઃ । વસ॑વઃ પૃથિવિ॒ ક્ષિતઃ॑ । અ॒ષ્ટૌ દિ॒ગ્વાસ॑સો॒ ઽગ્નયઃ॑ । અગ્નિશ્ચ જાતવેદા᳚શ્ચેત્યે॒તે । તામ્રાશ્વા᳚-સ્તામ્ર॒રથાઃ । તામ્રવર્ણા᳚ સ્તથા॒-ઽસિતાઃ । દણ્ડહસ્તાઃ᳚ ખાદ॒ગ્દતઃ । ઇતો રુદ્રાઃ᳚ પરા॒ઙ્ગતાઃ । 59 ।

ઉક્તગ્ગ્ સ્થાન-મ્પ્રમાણઞ્ચ॑ પુર॒ ઇત । બૃહ॒સ્પતિ॑શ્ચ સવિ॒તા ચ॑ । વિ॒શ્વરૂ॑પૈ-રિ॒હાગ॑તામ્ । રથે॑નોદક॒વર્ત્મ॑ના । અ॒ફ્સુષા॑ ઇતિ॒ તદ્દ્વ॑યોઃ । ઉક્તો વેષો॑ વાસા॒ગ્ં॒સિ ચ । કાલાવયવાના-મિતઃ॑ પ્રતી॒જ્યા । વાસાત્યા॑ ઇત્ય॒શ્વિનોઃ । કો-ઽન્તરિક્ષે શબ્દઙ્ક॑રોતી॒તિ । વાસિષ્ઠ રૌહિણો મીમાગ્ં॑સા-ઞ્ચ॒ક્રે । તસ્યૈ॒ષા ભવ॑તિ ॥ વા॒શ્રેવ॑ વિ॒દ્યુદિતિ॑ ॥ બ્રહ્મ॑ણ ઉ॒દર॑ણમસિ । બ્રહ્મ॑ણ ઉદી॒રણ॑મસિ ।બ્રહ્મ॑ણ આ॒સ્તર॑ણમસિ । બ્રહ્મ॑ણ ઉપ॒સ્તર॑ણમસિ ॥ 60 ॥

(દૃશ્ય॑તે॒ - ચ - મે॒ને - પ॑રા॒-ઙ્ગતા - શ્ચ॒ક્રે ષટ્ ચ॑)

અનુવાકઃ 13 [અપ॑ક્રામત ગર્ભિ॒ણ્યઃ॑ ]

અ॒ષ્ટયો॑ની-મ॒ષ્ટપુ॑ત્રામ્ । અ॒ષ્ટપ॑ત્ની-મિ॒મા-મ્મહી᳚મ્ । અ॒હં-વેઁદ॒ ન મે॑ મૃત્યુઃ । ન ચામૃ॑ત્યુર॒ઘાહ॑રત્ । અ॒ષ્ટયો᳚ન્ય॒ષ્ટ પુ॑ત્રમ્ । અ॒ષ્ટપ॑દિ॒દ-મ॒ન્તરિ॑ક્ષમ્ । અ॒હં-વેઁદ॒ ન મે॑ મૃત્યુઃ । ન ચામૃ॑ત્યુર॒ઘાહ॑રત્ । અ॒ષ્ટયો॑ની-મ॒ષ્ટપુ॑ત્રામ્ । અ॒ષ્ટપ॑ત્ની-મ॒મૂન્દિવ᳚મ્ ॥ 61 ॥

અ॒હં-વેઁદ॒ ન મે॑ મૃત્યુઃ । ન ચામૃ॑ત્યુર॒ઘાહ॑રત્ । સુ॒ત્રામા॑ણ-મ્મ॒હીમૂ॒ષુ । અદિ॑તિ॒ર્દ્યૌ-રદિ॑તિ-ર॒ન્તરિ॑ક્ષમ્ । અદિ॑તિ ર્મા॒તા સ પિ॒તા સ પુ॒ત્રઃ । વિશ્વે॑ દે॒વા અદિ॑તિઃ॒ પઞ્ચ॒ જનાઃ᳚ । અદિ॑તિ-ર્જા॒ત-મદિ॑તિ॒-ર્જનિ॑ત્વમ્ । અ॒ષ્ટૌ પુ॒ત્રાસો॒ અદિ॑તેઃ । યે જા॒તા સ્ત॒ન્વઃ॑ પરિ॑ । દે॒વાઁ (2) ઉપ॑પ્રૈ-થ્સ॒પ્તભિઃ॑ ॥ 62 ॥

પ॒રા॒ મા॒ર્તા॒ણ્ડમાસ્ય॑ત્ । સ॒પ્તભિઃ॑ પુ॒ત્રૈ-રદિ॑તિઃ । ઉપ॒ પ્રૈ-ત્પૂ॒ર્વ્યં॑-યુઁગ᳚મ્ । પ્ર॒જાયૈ॑ મૃ॒ત્યવે ત॑ત્ । પ॒રા॒ મા॒ર્તા॒ણ્ડ-માભ॑ર॒દિતિ॑ । તાનનુક્ર॑મિષ્યા॒મઃ । મિ॒ત્રશ્ચ॒ વરુ॑ણશ્ચ । ધા॒તા ચા᳚ર્ય॒મા ચ॑ । અગ્ંશ॑શ્ચ॒ ભગ॑શ્ચ । ઇન્દ્રશ્ચ વિવસ્વાગ્॑શ્ચેત્યે॒તે । હિ॒ર॒ણ્ય॒ગ॒ર્ભો હ॒ગ્ં॒સસ્શુ॑ચિ॒ષત્ । બ્રહ્મ॑ જજ્ઞા॒ન-ન્તદિ-ત્પ॒દમિતિ॑ । ગ॒ર્ભઃ પ્રા॑જાપ॒ત્યઃ । અથ॒ પુરુ॑ષ-સ્સ॒પ્તપુરુ॑ષઃ ॥ 63 ॥

[ ય॒થા॒સ્થા॒ન-ઙ્ગ॑ર્ભિ॒ણ્યઃ॑ ]

(અ॒મૂ-ન્દિવગ્ં॑ - સ॒પ્તભિ॑ - રે॒તે ચ॒ત્વારિ॑ ચ)

અનુવાકઃ 14

યો-ઽસૌ॑ ત॒પન્નુ॒દેતિ॑ । સ સર્વે॑ષા-મ્ભૂ॒તાના᳚-મ્પ્રા॒ણાના॒દાયો॒દેતિ॑ । મા મે᳚ પ્ર॒જાયા॒ મા પ॑શૂ॒નામ્ । મા મમ॑ પ્રા॒ણાના॒દાયોદ॑ગાઃ । અ॒સૌ યો᳚ ઽસ્ત॒મેતિ॑ । સ સર્વે॑ષા-મ્ભૂ॒તાના᳚-મ્પ્રા॒ણાના॒દાયા॒સ્તમેતિ॑ । મા મે᳚ પ્ર॒જાયા॒ મા પ॑શૂ॒નામ્ । મા મમ॑ પ્રા॒ણાના॒દાયા સ્ત॑ઙ્ગાઃ । અ॒સૌ ય આ॒પૂર્ય॑તિ । સ સર્વે॑ષા-મ્ભૂ॒તાના᳚-મ્પ્રા॒ણૈ રા॒પૂર્ય॑તિ । 64 ।

મા મે᳚ પ્ર॒જાયા॒ મા પ॑શૂ॒નામ્ । મા મમ॑ પ્રા॒ણૈ-રા॒પૂરિ॑ષ્ઠાઃ । અ॒સૌ યો॑-ઽપ॒ક્ષીય॑તિ । સ સર્વે॑ષા-મ્ભૂ॒તાના᳚-મ્પ્રા॒ણૈ-રપ॑ક્ષીયતિ । મા મે᳚ પ્ર॒જાયા॒ મા પ॑શૂ॒નામ્ । મા મમ॑ પ્રા॒ણૈ-રપ॑ક્ષેષ્ઠાઃ । અ॒મૂનિ॒ નક્ષ॑ત્રાણિ । સર્વે॑ષા-મ્ભૂ॒તાના᳚-મ્પ્રા॒ણૈરપ॑ પ્રસર્પન્તિ॒ ચોથ્સ॑ર્પન્તિ ચ । મા મે᳚ પ્ર॒જાયા॒ મા પ॑શૂ॒નામ્ । મા મમ॑ પ્રા॒ણૈરપ॑ પ્રસૃપત॒ મોથ્સૃ॑પત ॥ 65 ॥

ઇ॒મે માસા᳚-શ્ચાર્ધમા॒સાશ્ચ॑ । સર્વે॑ષા-મ્ભૂ॒તાના᳚-મ્પ્રા॒ણૈરપ॑ પ્રસર્પન્તિ॒ ચોથ્સ॑ર્પન્તિ ચ । મા મે᳚ પ્ર॒જાયા॒ મા પ॑શૂ॒નામ્ । મા મમ॑ પ્રા॒ણૈરપ॑ પ્રસૃપત॒ મોથ્સૃ॑પત । ઇ॒મ ઋ॒તવઃ॑ । સર્વે॑ષા-મ્ભૂ॒તાના᳚-મ્પ્રા॒ણૈરપ॑ પ્રસર્પન્તિ॒ ચોથ્સ॑ર્પન્તિ ચ । મા મે᳚ પ્ર॒જાયા॒ મા પ॑શૂ॒નામ્ । મા મમ॑ પ્રા॒ણૈરપ॑ પ્રસૃપત॒ મોથ્સૃ॑પત । અ॒યગ્ં સં॑વઁથ્સ॒રઃ । સર્વે॑ષા-મ્ભૂ॒તાના᳚-મ્પ્રા॒ણૈરપ॑ પ્રસર્પતિ॒ ચોથ્સ॑ર્પતિ ચ ॥ 66 ॥

મા મે᳚ પ્ર॒જાયા॒ મા પ॑શૂ॒નામ્ । મા મમ॑ પ્રા॒ણૈરપ॑ પ્રસૃપ॒ મોથ્સૃ॑પ । ઇ॒દમહઃ॑ । સર્વે॑ષા-મ્ભૂ॒તાના᳚-મ્પ્રા॒ણૈ-રપ॑ પ્રસર્પતિ॒ ચોથ્સ॑ર્પતિ ચ । મા મે᳚ પ્ર॒જાયા॒ મા પ॑શૂ॒નામ્ । મા મમ॑ પ્રા॒ણૈરપ॑ પ્રસૃપ॒ મોથ્સૃ॑પ । ઇ॒યગ્ં રાત્રિઃ॑ । સર્વે॑ષા-મ્ભૂ॒તાના᳚-મ્પ્રા॒ણૈ-રપ॑ પ્રસર્પતિ॒ ચોથ્સ॑ર્પતિ ચ । મા મે᳚ પ્ર॒જાયા॒ મા પ॑શૂ॒નામ્ । મા મમ॑ પ્રા॒ણૈરપ॑ પ્રસૃપ॒ મોથ્સૃ॑પ । ઔ-મ્ભૂર્ભુવ॒સ્સ્વઃ॑ । એતદ્વો મિથુન-મ્મા નો મિથુ॑નગ્ં રી॒ઢ્વમ્ ॥ 67 ॥

(પ્રા॒ણૈરા॒પૂર્ય॑તિ॒-મોથ્સૃ॑પત॒-ચોથ્સ॑ર્પતિ ચ॒ - મોથ્સૃ॑પ॒ દ્વે ચ॑)

અનુવાકઃ 15

અથાદિત્યસ્યાષ્ટ પુ॑રુષ॒સ્ય । વસૂના માદિત્યાનાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ । રુદ્રાણા-માદિત્યાનાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ । આદિત્યાના-માદિત્યાનાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ । સતાગ્ં॑સત્યા॒નામ્ । આદિત્યાનાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ । અભિધૂન્વતા॑-મભિ॒ઘ્નતામ્ । વાતવ॑તા-મ્મ॒રુતામ્ । આદિત્યાનાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ । ઋભૂણા-માદિત્યાનાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ । વિશ્વેષા᳚-ન્દેવા॒નામ્ । આદિત્યાનાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ । સંવઁથ્સર॑સ્ય સ॒વિતુઃ । આદિત્યસ્ય સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ । ઔ-મ્ભૂર્ભુવ॒સ્સ્વઃ॑ । રશ્મયો વો મિથુન-મ્મા નો મિથુ॑નગ્ં રી॒ઢ્વમ્ ॥ 68 ॥

(ઋભૂણામાદિત્યાનાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ષટ્ચ॑)

અનુવાકઃ 16

આરોગસ્ય સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ । ભ્રાજસ્ય સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ । પટરસ્ય સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ । પતઙ્ગસ્ય સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ । સ્વર્ણરસ્ય સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ । જ્યોતિષીમતસ્ય સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ । વિભાસસ્ય સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ । કશ્યપસ્ય સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ । ઔ-મ્ભૂર્ભુવ॒સ્સ્વઃ॑ । આપો વો મિથુન-મ્મા નો મિથુ॑નગ્ં રી॒ઢ્વમ્ ॥ 69 ॥

(આરોગસ્ય દશ॑)

અનુવાકઃ 17

અથ વાયો-રેકાદશ-પુરુષસ્યૈકાદશ॑-સ્ત્રીક॒સ્ય ।

પ્રભ્રાજમાનાનાગ્ં રુદ્રાણાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

વ્યવદાતાનાગ્ં રુદ્રાણાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

વાસુકિવૈદ્યુતાનાગ્ં રુદ્રાણાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

રજતાનાગ્ં રુદ્રાણાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

પરુષાણાગ્ં રુદ્રાણાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

શ્યામાનાગ્ં રુદ્રાણાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

કપિલાનાગ્ં રુદ્રાણાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

અતિલોહિતાનાગ્ં રુદ્રાણાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

ઊર્ધ્વાનાગ્ં રુદ્રાણાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ॥ 70 ॥

અવપતન્તાનાગ્ં રુદ્રાણાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

વૈદ્યુતાનાગ્ં રુદ્રાણાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

પ્રભ્રાજમાનીનાગ્ં રુદ્રાણીનાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

વ્યવદાતીનાગ્ં રુદ્રાણીનાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

વાસુકિવૈદ્યુતીનાગ્ં રુદ્રાણીનાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

રજતાનાગ્ં રુદ્રાણીનાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

પરુષાણાગ્ં રુદ્રાણીનાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

શ્યામાનાગ્ં રુદ્રાણીનાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

કપિલાનાગ્ં રુદ્રાણીનાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

અતિલોહિતીનાગ્ં રુદ્રાણીનાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

ઊર્ધ્વાનાગ્ં રુદ્રાણીનાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

અવપતન્તીનાગ્ં રુદ્રાણીનાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

વૈદ્યુતીનાગ્ં રુદ્રાણીનાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

ઔ-મ્ભૂર્ભુવ॒સ્સ્વઃ॑ ।

રૂપાણિ વો મિથુન-મ્મા નો મિથુ॑નગ્ં રી॒ઢ્વમ્ ॥ 71 ॥

(ઊર્ધ્વાનાગ્ં રુદ્રાણાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒ - ન્યતિલોહિતીનાગ્ં રુદ્રાણીનાગ્ સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ પઞ્ચ॑ ચ)

અનુવાકઃ 18

અથાગ્ને॑રષ્ટ પુ॑રુષ॒સ્ય ॥ અગ્નેઃ પૂર્વ-દિશ્યસ્ય સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

જાતવેદસ ઉપદિશ્યસ્ય સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

સહોજસો દક્ષિણ-દિશ્યસ્ય સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

અજિરાપ્રભવ ઉપદિશ્યસ્ય સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

વૈશ્વાનરસ્યાપરદિશ્યસ્ય સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

નર્યાપસ ઉપદિશ્યસ્ય સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

પઙ્ક્તિરાધસ ઉદગ્દિશ્યસ્ય સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

વિસર્પિણ ઉપદિશ્યસ્ય સ્થાને સ્વતેજ॑સા ભા॒નિ ।

ઔ-મ્ભૂર્ભુવ॒સ્સ્વઃ॑ ।

દિશો વો મિથુન-મ્મા નો મિથુ॑નગ્ં રી॒ઢ્વમ્ ॥ 72 ॥

(સ્વ॑રેક॑-ઞ્ચ)

અનુવાકઃ 19

દક્ષિણપૂર્વ-સ્યાન્દિશિ વિસ॑ર્પી ન॒રકઃ । તસ્માન્નઃ પ॑રિપા॒હિ । દક્ષિણા-પરસ્યા-ન્દિશ્ય વિસ॑ર્પી ન॒રકઃ । તસ્માન્નઃ પ॑રિપા॒હિ । ઉત્તર-પૂર્વસ્યા-ન્દિશિ વિષા॑દી ન॒રકઃ । તસ્માન્નઃ પ॑રિપા॒હિ । ઉત્તરા-પરસ્યા-ન્દિશ્ય વિષા॑દી ન॒રકઃ । તસ્માન્નઃ પ॑રિપા॒હિ । આ યસ્મિન્થ્સપ્ત વાસવા ઇન્દ્રિયાણિ શતક્રત॑ વિત્યે॒તે ॥ 73 ॥

(દક્ષિણપૂર્વસ્યા-ન્નવ॑)

અનુવાકઃ 20

ઇ॒ન્દ્ર॒ ઘો॒ષા વો॒ વસુ॑ભિઃ પુ॒રસ્તા॒-દુપ॑દધતામ્ ।

મનો॑જવસો વઃ પિ॒તૃભિ॑-ર્દક્ષિણ॒ત ઉપ॑દધતામ્ ।

પ્રચે॑તા વો રુ॒દ્રૈઃ પ॒શ્ચા-દુપ॑દધતામ્ ।

વિ॒શ્વક॑ર્મા વ આદિ॒ત્યૈ-રુ॑ત્તર॒ત ઉપ॑દધતામ્ ।

ત્વષ્ટા॑ વો રૂ॒પૈ-રુ॒પરિ॑ષ્ટા॒-દુપ॑દધતામ્ । સ્

અઞ્જ્ઞાનં-વઃ ઁપ॑શ્ચાદિ॒તિ । આ॒દિ॒ત્ય-સ્સર્વો॒-ઽગ્નિઃ પૃ॑થિ॒વ્યામ્ । વા॒યુર॒ન્તરિ॑ક્ષે । સૂર્યો॑ દિ॒વિ । ચ॒ન્દ્રમા॑ દિ॒ક્ષુ । નક્ષ॑ત્રાણિ॒ સ્વલો॒કે । એ॒વા હ્યે॑વ । એ॒વા હ્ય॑ગ્ને । એ॒વા હિ વા॑યો । એ॒વા હી᳚ન્દ્ર । એ॒વા હિ પૂ॑ષન્ન્ । એ॒વા હિ દે॑વાઃ ॥ 74 ॥

(દિ॒ક્ષુ સ॒પ્ત ચ॑)

અનુવાકઃ 21

આપ॑માપામ॒પ-સ્સર્વાઃ᳚ । અ॒સ્મા-દ॒સ્માદિ॒તો-ઽમુતઃ॑ । અ॒ગ્નિર્વા॒યુશ્ચ॒ સૂર્ય॑શ્ચ । સ॒હ સ॑ઞ્ચસ્ક॒રર્ધિ॑યા । વા॒ય્વશ્વા॑ રશ્મિ॒ પત॑યઃ । મરી᳚ચ્યાત્માનો॒ અદ્રુ॑હઃ । દે॒વી ર્ભુ॑વન॒ સૂવ॑રીઃ । પુ॒ત્ર॒વ॒વાય॑ મે સુત । મહાનામ્ની-ર્મ॑હામા॒નાઃ । મ॒હ॒સો મ॑હસ॒સ્સ્વઃ॑ ॥ 75 ॥

દે॒વીઃ પ॑ર્જન્ય॒ સૂવ॑રીઃ । પુ॒ત્ર॒વ॒વાય॑ મે સુત । અ॒પાશ્ન્યુ॑ષ્ણિ-મ॒પા રક્ષઃ॑ । અ॒પાશ્ન્યુ॑ષ્ણિ-મ॒પા રઘ᳚મ્ । અપા᳚ઘ્રા॒મપ॑ ચા॒વર્તિ᳚મ્ । અપ॑ દે॒વીરિ॒તો હિ॑ત । વજ્ર॑-ન્દે॒વીરજી॑તાગ્શ્ચ । ભુવ॑ન-ન્દેવ॒ સૂવ॑રીઃ । આ॒દિ॒ત્યાનદિ॑તિ-ન્દે॒વીમ્ । યોનિ॑નોર્ધ્વ-મુ॒દીષ॑ત ॥ 76 ॥

ભ॒દ્ર-ઙ્કર્ણે॑ભિ-શ્શૃણુ॒યામ॑ દેવાઃ । ભ॒દ્ર-મ્પ॑શ્યેમા॒ક્ષભિ॒-ર્યજ॑ત્રાઃ । સ્થિ॒રૈરઙ્ગૈ᳚ સ્તુષ્ટુ॒વાગ્ં સ॑સ્ત॒નૂભિઃ॑ । વ્યશે॑મ દે॒વહિ॑તં॒-યઁદાયુઃ॑ । સ્વ॒સ્તિ ન॒ ઇન્દ્રો॑ વૃ॒દ્ધશ્ર॑વાઃ । સ્વ॒સ્તિ નઃ॑ પૂ॒ષા વિ॒શ્વવે॑દાઃ । સ્વ॒સ્તિ ન॒સ્તાર્ક્ષ્યો॒ અરિ॑ષ્ટનેમિઃ । સ્વ॒સ્તિ નો॒ બૃહ॒સ્પતિ॑-ર્દધાતુ । કે॒તવો॒ અરુ॑ણાસશ્ચ । ઋ॒ષ॒યો વાત॑રશ॒નાઃ। પ્ર॒તિ॒ષ્ઠાગ્ં શ॒તધા॑ હિ । સ॒માહિ॑તાસો સહસ્ર॒ધાય॑સમ્ ॥ શિ॒વા ન॒-શ્શન્ત॑મા ભવન્તુ । દિ॒વ્યા આપ॒ ઓષ॑ધયઃ ॥ સુ॒મૃ॒ડી॒કા સર॑સ્વતિ । માતે॒ વ્યો॑મ સ॒ન્દૃશિ॑ ॥ 77 ॥

(સ્વ॑ - રુ॒દીષ॑ત॒ - વાત॑રશ॒ના-ષ્ષટ્ચ॑)

અનુવાકઃ 22

યો॑-ઽપા-મ્પુષ્પં॒-વેઁદ॑ । પુષ્પ॑વા-ન્પ્ર॒જાવા᳚-ન્પશુ॒મા-ન્ભ॑વતિ । ચ॒ન્દ્રમા॒ વા અ॒પા-મ્પુષ્પ᳚મ્ । પુષ્પ॑વા-ન્પ્ર॒જાવા᳚-ન્પશુ॒મા-ન્ભ॑વતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ યો॑-ઽપામા॒યત॑નં॒-વેઁદ॑ । આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ । અ॒ગ્નિર્વા અ॒પામા॒યત॑નમ્ । આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ । યો᳚-ઽગ્નેરા॒યત॑નં॒-વેઁદ॑ ॥ 78 ॥

આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ । આપો॒ વા અ॒ગ્નેરા॒યત॑નમ્ । આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । યો॑-ઽપામા॒યત॑નં॒-વેઁદ॑ । આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ । વા॒યુર્વા અ॒પામા॒યત॑નમ્ । આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ । યો વા॒યોરા॒યત॑નં॒-વેઁદ॑ । આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ ॥ 79 ॥

આપો॒ વૈ વા॒યોરા॒યત॑નમ્ । આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ યો॑-ઽપામા॒યત॑નં॒-વેઁદ॑ । આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ । અ॒સૌ વૈ તપ॑ન્ન॒પા-મા॒યત॑નમ્ । આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ । યો॑-ઽમુષ્ય॒-તપ॑ત આ॒યત॑નં॒-વેઁદ॑ । આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ । આપો॒વા અ॒મુષ્ય॒-તપ॑ત આ॒યત॑નમ્ ॥ 80 ॥

આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । યો॑-ઽપામા॒યત॑નં॒-વેઁદ॑ । આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ । ચ॒ન્દ્રમા॒ વા અ॒પામા॒યત॑નમ્ । આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ । યશ્ચ॒ન્દ્રમ॑સ આ॒યત॑નં॒-વેઁદ॑ । આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ । આપો॒ વૈ ચ॒ન્દ્રમ॑સ આ॒યત॑નમ્ । આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ ॥ 81 ॥

ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ યો॑-ઽપામા॒યત॑નં॒-વેઁદ॑ । આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ । નક્ષ॑ત્રાણિ॒ વા અ॒પામા॒યત॑નમ્ । આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ । યો નક્ષ॑ત્રાણા-મા॒યત॑નં॒-વેઁદ॑ । આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ । આપો॒ વૈ નક્ષ॑ત્રાણા-મા॒યત॑નમ્ । આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ 82 ॥

યો॑-ઽપામા॒યત॑નં॒-વેઁદ॑ । આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ । પ॒ર્જન્યો॒ વા અ॒પામા॒યત॑નમ્ । આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ । યઃ પ॒ર્જન્ય॑-સ્યા॒યત॑નં॒-વેઁદ॑ । આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ । આપો॒ વૈ પ॒ર્જન્ય॑-સ્યા॒યત॑નમ્ । આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । યો॑-ઽપામા॒યત॑નં॒-વેઁદ॑ ॥ 83 ॥

આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ । સં॒વઁ॒થ્સ॒રો વા અ॒પામા॒યત॑નમ્ । આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ । ય-સ્સં॑વઁથ્સ॒ર-સ્યા॒યત॑નં॒-વેઁદ॑ । આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ । આપો॒ વૈ સં॑વઁથ્સ॒ર-સ્યા॒યત॑નમ્ । આ॒યત॑નવા-ન્ભવતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । યો᳚-ઽફ્સુ નાવ॒-મ્પ્રતિ॑ષ્ઠિતાં॒-વેઁદ॑ । પ્રત્યે॒વ તિ॑ષ્ઠતિ । 84 ।

ઇ॒મે વૈ લો॒કા અ॒ફ્સુ પ્રતિ॑ષ્ઠિતાઃ । તદે॒ષા-ઽભ્યનૂ᳚ક્તા ।

અ॒પાગ્ં રસ॒મુદ॑યગ્ંસન્ન્ । સૂર્યે॑ શુ॒ક્રગ્ં સ॒માભૃ॑તમ્ । અ॒પાગ્ં રસ॑સ્ય॒ યો રસઃ॑ । તં-વોઁ॑ ગૃહ્ણા-મ્યુત્ત॒મમિતિ॑ । ઇ॒મે વૈ લો॒કા અ॒પાગ્ં રસઃ॑ । તે॑-ઽમુષ્મિ॑-ન્નાદિ॒ત્યે સ॒માભ॑તાઃ । જા॒નુ॒દ॒ઘ્ની-મુ॑ત્તર-વે॒દીઙ્ખા॒ત્વા । અ॒પા-મ્પૂ॑રયિ॒ત્વા ગુ॑લ્ફદ॒ઘ્નમ્ ॥ 85 ।

પુષ્કરપર્ણૈઃ પુષ્કરદણ્ડૈઃ પુષ્કરૈશ્ચ॑ સગ્ગ્સ્તી॒ર્ય । તસ્મિ॑ન્. વિહા॒યસે । અ॒ગ્નિ-મ્પ્ર॒ણીયો॑પ-સમા॒ધાય॑ । બ્ર॒હ્મ॒વા॒દિનો॑ વદન્તિ । કસ્મા᳚-ત્પ્રણી॒તે-ઽય-મ॒ગ્નિશ્ચી॒યતે᳚ । સાપ્પ્ર॑ણી॒તે-ઽયમ॒ફ્સુ હ્યય॑ઞ્ચી॒યતે᳚ । અ॒સૌ ભુવ॑ને॒-ઽપ્ય-ના॑હિતાગ્નિ-રે॒તાઃ । તમ॒ભિત॑ એ॒તા અ॒ભીષ્ટ॑કા॒ ઉપ॑દધાતિ । અ॒ગ્નિ॒હો॒ત્રે દ॑ર્શપૂર્ણ-મા॒સયોઃ᳚ । પ॒શુ॒બ॒ન્ધે ચા॑તુર્મા॒સ્યેષુ॑ ॥ 86 ॥

અથો॑ આહુઃ । સર્વે॑ષુ યજ્ઞક્ર॒તુષ્વિતિ॑ । એ॒તદ્ધ॑ સ્મ॒ વા આ॑હુ-શ્શણ્ડિ॒લાઃ । કમ॒ગ્નિઞ્ચિ॑નુતે । સ॒ત્રિ॒ય-મ॒ગ્નિઞ્ચિ॑ન્વા॒નઃ । સં॒વઁ॒થ્સ॒ર-મ્પ્ર॒ત્યક્ષે॑ણ । કમ॒ગ્નિઞ્ચિ॑નુતે । સા॒વિ॒ત્ર-મ॒ગ્નિઞ્ચિ॑ન્વા॒નઃ । અ॒મુમા॑દિ॒ત્ય-મ્પ્ર॒ત્યક્ષે॑ણ ॥ કમ॒ગ્નિઞ્ચિ॑નુતે ॥ 87 ।

ના॒ચિ॒કે॒ત-મ॒ગ્નિઞ્ચિ॑ન્વા॒નઃ । પ્રા॒ણા-ન્પ્ર॒ત્યક્ષે॑ણ । કમ॒ગ્નિઞ્ચિ॑નુતે । ચા॒તુ॒ર્॒હો॒ત્રિ॒ય-મ॒ગ્નિઞ્ચિ॑ન્વા॒નઃ । બ્રહ્મ॑ પ્ર॒ત્યક્ષે॑ણ ॥ કમ॒ગ્નિઞ્ચિ॑નુતે । વૈ॒શ્વ॒સૃ॒જ-મ॒ગ્નિઞ્ચિ॑ન્વા॒નઃ । શરી॑ર-મ્પ્ર॒ત્યક્ષે॑ણ । કમ॒ગ્નિઞ્ચિ॑નુતે । ઉ॒પા॒નુ॒વા॒ક્ય॑મા॒શુ-મ॒ગ્નિઞ્ચિ॑ન્વા॒નઃ ॥ 88 ॥

ઇ॒માન્ ઁલો॒કા-ન્પ્ર॒ત્યક્ષે॑ણ ॥ કમ॒ગ્નિઞ્ચિ॑નુતે । ઇ॒મમા॑રુણ-કેતુક-મ॒ગ્નિઞ્ચિ॑ન્વા॒ન ઇતિ॑ । ય એ॒વાસૌ । ઇ॒તશ્ચા॒-મુત॑શ્ચા-વ્યતીપા॒તી । તમિતિ॑ ॥ યો᳚-ઽગ્નેર્મિ॑થૂ॒યા વેદ॑ । મિ॒થુ॒ન॒વા-ન્ભ॑વતિ । આપો॒ વા અ॒ગ્નેર્મિ॑થૂ॒યાઃ । મિ॒થુ॒ન॒વા-ન્ભ॑વતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ 89 ॥

(વેદ॑ - ભવ - ત્યા॒યત॑નં - ભવતિ॒ - વેદ॒ - વેદ॑ - તિષ્ઠતિ - ગુલ્ફદ॒ઘ્નં - ચા॑તુર્મા॒સ્યે - ષ્વ॒મુમા॑દિ॒ત્ય-મ્પ્ર॒ત્યક્ષે॑ણ॒ કમ॒ગ્નિ-ઞ્ચિ॑નુત - ઉપાનુવા॒ક્ય॑મા॒શુમ॒ગ્નિ-ઞ્ચિ॑ન્વા॒નો - મિ॑થૂ॒યા મિ॑થુન॒વા-ન્ભ॑વ॒ત્યેક॑-ઞ્ચ)

અનુવાકઃ 23

આપો॒ વા ઇ॒દમા॑સન્-થ્સલિ॒લમે॒વ । સ પ્ર॒જાપ॑તિ॒રેકઃ॑ પુષ્કરપ॒ર્ણે સમ॑ભવત્ । તસ્યાન્ત॒-ર્મન॑સિ કામ॒-સ્સમ॑વર્તત । ઇ॒દગ્ં સૃ॑જેય॒મિતિ॑ । તસ્મા॒દ્ય-ત્પુરુ॑ષો॒ મન॑સા-ઽભિ॒ગચ્છ॑તિ । તદ્વા॒ચા વ॑દતિ । તત્કર્મ॑ણા કરોતિ । તદે॒ષા ઽભ્યનૂ᳚ક્તા । કામ॒સ્તદગ્રે॒ સમ॑વર્ત॒તાધિ॑ । મન॑સો॒ રેતઃ॑ પ્રથ॒મં-યઁદાસી᳚ત્ ॥ 90 ॥

સ॒તો બન્ધુ॒મસ॑તિ॒ નિર॑વિન્દન્ન્ । હૃ॒દિ પ્ર॒તીષ્યા॑ ક॒વયો॑ મની॒ષેતિ॑ । ઉપૈ॑ન॒ન્તદુપ॑નમતિ । ય-ત્કા॑મો॒ ભવ॑તિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । સ તપો॑-ઽતપ્યત । સ તપ॑સ્ત॒પ્ત્વા । શરી॑રમધૂનુત । તસ્ય॒ ય-ન્મા॒ગ્ં॒સમાસી᳚ત્ । તતો॑-ઽરુ॒ણાઃ કે॒તવો॒ વાત॑રશ॒ના ઋષ॑ય॒ ઉદ॑તિષ્ઠન્ન્ ॥ 91 ॥

યે નખાઃ᳚ । તે વૈ॑ખાન॒સાઃ । યે વાલાઃ᳚ । તે વા॑લખિ॒લ્યાઃ । યો રસઃ॑ । સો॑-ઽપામ્ । અ॒ન્ત॒ર॒તઃ કૂ॒ર્મ-મ્ભૂ॒તગ્ં સર્પ॑ન્તમ્ । તમ॑બ્રવીત્ । મમ॒ વૈ ત્વં-મા॒ગ્ં॒સા । સમ॑ભૂત્ ॥ 92 ॥

નેત્ય॑બ્રવીત્ । પૂર્વ॑મે॒વાહ-મિ॒હાસ॒મિતિ॑ । તત્પુરુ॑ષસ્ય પુરુષ॒ત્વમ્ । સ સ॒હસ્ર॑શીર્ષા॒ પુરુ॑ષઃ । સ॒હ॒સ્રા॒ક્ષ-સ્સ॒હસ્ર॑પાત્ । ભૂ॒ત્વોદ॑તિષ્ઠત્ । તમ॑બ્રવીત્ । ત્વં-વૈઁ પૂર્વગ્ં॑ સમ॑ભૂઃ । ત્વમિ॒દ-મ્પૂર્વઃ॑ કુરુ॒ષ્વેતિ॑ । સ ઇ॒ત આ॒દાયાપઃ॑ ॥ 93 ॥

અ॒ઞ્જ॒લિના॑ પુ॒રસ્તા॑-દુ॒પાદ॑ધાત્ । એ॒વા હ્યે॒વેતિ॑ । તત॑ આદિ॒ત્ય ઉદ॑તિષ્ઠત્ । સા પ્રાચી॒ દિક્ । અથા॑રુ॒ણઃ કે॒તુ-ર્દ॑ક્ષિણ॒ત ઉ॒પાદ॑ધાત્ । એ॒વા હ્યગ્ન॒ ઇતિ॑ । તતો॒ વા અ॒ગ્નિરુદ॑તિષ્ઠત્ । સા દ॑ક્ષિ॒ણા દિક્ । અથા॑રુ॒ણઃ કે॒તુઃ પ॒શ્ચાદુ॒પાદ॑ધાત્ । એ॒વા હિ વાયો॒ ઇતિ॑ ॥ 94 ॥

તતો॑ વા॒યુરુદ॑તિષ્ઠત્ । સા પ્ર॒તીચી॒ દિક્ । અથા॑રુ॒ણઃ કે॒તુ-રુ॑ત્તર॒ત ઉ॒પાદ॑ધાત્ । એ॒વા હીન્દ્રેતિ॑ । તતો॒ વા ઇન્દ્ર॒ ઉદ॑તિષ્ઠત્ । સોદી॑ચી॒ દિક્ । અથા॑રુ॒ણઃ કે॒તુ-ર્મદ્ધ્ય॑ ઉ॒પાદ॑ધાત્ । એ॒વા હિ પૂષ॒ન્નિતિ॑ । તતો॒ વૈ પૂ॒ષોદ॑તિષ્ઠત્ । સેયન્દિક્ । 95 ।

અથા॑રુ॒ણઃ કે॒તુરુ॒પરિ॑ષ્ટા-દુ॒પાદ॑ધાત્ । એ॒વા હિ દેવા॒ ઇતિ॑ । તતો॑ દેવ મનુ॒ષ્યાઃ પિ॒તરઃ॑ । ગ॒ન્ધ॒ર્વા॒-ફ્સ॒રસ॒ શ્ચોદ॑-તિષ્ઠન્ન્ । સોર્ધ્વા દિક્ । યા વિ॒પ્રુષો॑ વિ॒પરા॑પતન્ન્ । તાભ્યો-ઽસુ॑રા॒ રક્ષાગ્ં॑સિ પિશા॒ચાશ્ચો-દ॑તિષ્ઠન્ન્ । તસ્મા॒ત્તે પરા॑ભવન્ન્ । વિ॒પ્રુડ્ભ્યો॒ હિ તે સમ॑ભવન્ન્ । તદે॒ષા-ઽભ્યનૂ᳚ક્તા ॥ 96 ॥

આપો॑ હ॒ ય-દ્બૃ॑હ॒તી-ર્ગર્ભ॒માયન્ન્॑ । દક્ષ॒-ન્દધા॑ના જ॒નય॑ન્તી-સ્સ્વય॒મ્ભુમ્ । તત॑ ઇ॒મે-ઽદ્ધ્ય-સૃ॑જ્યન્ત॒ સર્ગાઃ᳚ । અદ્ભ્યો॒ વા ઇ॒દગ્ં સમ॑ભૂત્ । તસ્મા॑દિ॒દગ્ં સર્વ॒-મ્બ્રહ્મ॑ સ્વય॒ભ્વિન્તિ॑ । તસ્મા॑દિ॒દગ્ં સર્વ॒ગ્ં॒ શિથિ॑લ-મિ॒વા ધ્રુવ॑-મિવાભવત્ । પ્ર॒જાપ॑તિ॒-ર્વાવ તત્ । આ॒ત્મના॒-ઽઽત્માનં॑-વિઁ॒ધાય॑ । તદે॒વાનુ॒ પ્રાવિ॑શત્ ॥ તદે॒ષા-ઽભ્યનૂ᳚ક્તા ॥ 97 ॥

વિ॒ધાય॑ લો॒કાન્. વિ॒ધાય॑ ભૂ॒તાનિ॑ । વિ॒ધાય॒ સર્વાઃ᳚ પ્ર॒દિશો॒ દિશ॑શ્ચ । પ્ર॒જાપ॑તિઃ પ્રથમ॒જા ઋ॒તસ્ય॑ । આ॒ત્મના॒-ઽઽત્મા-ન॑મ॒ભિ-સંવિઁ॑વે॒શેતિ॑ । સર્વ॑મે॒વેદમા॒પ્ત્વા । સર્વ॑-મવ॒રુદ્ધ્ય॑ । તદે॒વાનુ॒ પ્રવિ॑શતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ 98 ॥

(આસી॑ - દતિષ્ઠન્ - નભૂ॒ - દપો॒ - વાયો॒ ઇતિ - સેય-ન્દિગ॒ - ભ્યનૂ᳚ક્તા॒ - ઽભ્યનૂ᳚ક્તા॒ -+-ઽષ્ટૌ ચ॑)

અનુવાકઃ 24

ચતુ॑ષ્ટય્ય॒ આપો॑ ગૃહ્ણાતિ । ચ॒ત્વારિ॒ વા અ॒પાગ્ં રૂ॒પાણિ॑ । મેઘો॑ વિ॒દ્યુત્ । સ્ત॒ન॒યિ॒ત્નુ-ર્વૃ॒ષ્ટિઃ । તાન્યે॒વા વ॑રુન્ધે । આ॒તપ॑તિ॒ વર્ષ્યા॑ ગૃહ્ણાતિ । તાઃ પુ॒રસ્તા॒-દુપ॑દધાતિ । એ॒તા વૈ બ્ર॑હ્મવર્ચ॒સ્યા આપઃ॑ । મુ॒ખ॒ત એ॒વ બ્ર॑હ્મવર્ચ॒સ-મવ॑રુન્ધે । તસ્મા᳚-ન્મુખ॒તો બ્ર॑હ્મવર્ચ॒સિત॑રઃ ॥ 99 ॥

કૂપ્યા॑ ગૃહ્ણાતિ । તા દ॑ક્ષિણ॒ત ઉપ॑દધાતિ । એ॒તા વૈ તે॑જ॒સ્વિની॒રાપઃ॑ । તેજ॑ એ॒વાસ્ય॑ દક્ષિણ॒તો દ॑ધાતિ । તસ્મા॒-દ્દક્ષિ॒ણોર્ધ॑ ઽસ્તેજ॒સ્વિત॑રઃ । સ્થા॒વ॒રા ગૃ॑હ્ણાતિ । તાઃ પ॒શ્ચાદુપ॑દધાતિ । પ્રતિ॑ષ્ઠિતા॒ વૈ સ્થા॑વ॒રાઃ । પ॒શ્ચાદે॒વ પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ । વહ॑ન્તી-ર્ગૃહ્ણાતિ ॥ 100 ॥

તા ઉ॑ત્તર॒ત ઉપ॑દધાતિ । ઓજ॑સા॒ વા એ॒તા વહ॑ન્તીરિ॒વો-દ્ગ॑તીરિ॒વ આકૂજ॑તીરિ॒વ ધાવ॑ન્તીઃ । ઓજ॑ એ॒વાસ્યો᳚ત્તર॒તો દ॑ધાતિ । તસ્મા॒દુત્ત॒રો-ઽદ્ધ॑ ઓજ॒સ્વિત॑રઃ ॥ સ॒ભાં॒ર્યા ગૃ॑હ્ણાતિ । તા મદ્ધ્ય॒ ઉપ॑દધાતિ । ઇ॒યં-વૈઁ સ॑ભાં॒ર્યાઃ । અ॒સ્યામે॒વ પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ । પ॒લ્વ॒લ્યા ગૃ॑હ્ણાતિ । તા ઉ॒પરિ॑ષ્ટા-દુ॒પાદ॑ધાતિ ॥ 101 ।

અ॒સૌ વૈ પ॑લ્વ॒લ્યાઃ । અ॒મુષ્યા॑મે॒વ પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ । દિ॒ક્ષૂપ॑દધાતિ । દિ॒ક્ષુ વા આપઃ॑ । અન્નં॒-વાઁ આપઃ॑ । અ॒દ્ભ્યો વા અન્ન॑ઞ્જાયતે । યદે॒વાદ્ભ્યો-ઽન્ન॒-ઞ્જાય॑તે । તદવ॑રુન્ધે । તં-વાઁ એ॒તમ॑રુ॒ણાઃ કે॒તવો॒ વાત॑રશ॒ના ઋષ॑યો-ઽચિન્વન્ન્ । તસ્મા॑-દારુણ કે॒તુકઃ॑ ॥તદે॒ષા-ઽભ્યનૂ᳚ક્તા ॥ કે॒તવો॒ અરુ॑ણાસશ્ચ । ઋ॒ષ॒યો વાત॑રશ॒નાઃ । પ્ર॒તિ॒ષ્ઠાગ્ં શ॒તધા॑ હિ । સ॒માહિ॑તાસો સહસ્ર॒ધાય॑સ॒મિતિ॑ । શ॒તશ॑શ્ચૈ॒વ ઽસ॒હસ્ર॑શશ્ચ॒ પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ । ય એ॒તમ॒ગ્નિઞ્ચિ॑નુ॒તે । ય ઉ॑ચૈનમે॒વં-વેઁદ॑ ॥ 102 ॥

(બ્ર॒હ્મ॒વ॒ર્ચ॒સિત॑રો॒ - વહ॑ન્તી-ર્ગૃહ્ણાતિ॒ - તા ઉ॒પરિ॑ષ્ટાદુ॒પાદ॑ધા - ત્યારુણકે॒તુકો॒-ઽષ્ટૌ ચ॑)

અનુવાકઃ 25

જા॒નુ॒દ॒ઘ્ની-મુ॑ત્તરવે॒દીઙ્ખા॒ત્વા । અ॒પા-મ્પૂ॑રયતિ । અ॒પાગ્ં સ॑ર્વ॒ત્વાય॑ । પુ॒ષ્ક॒ર॒પ॒ર્ણગ્ં રુ॒ક્મ-મ્પુરુ॑ષ॒-મિત્યુપ॑દધાતિ । તપો॒ વૈ પુ॑ષ્કરપ॒ર્ણમ્ । સ॒ત્યગ્ં રુ॒ક્મઃ । અ॒મૃત॒-મ્પુરુ॑ષઃ । એ॒તાવ॒દ્વા વા᳚સ્તિ । યાવ॑દે॒તત્ । યાવ॑દે॒વાસ્તિ॑ ॥ 103 ॥

તદવ॑રુન્ધે । કૂ॒ર્મમુપ॑દધાતિ । અ॒પામે॒વ મેધ॒મવ॑રુન્ધે । અથો᳚ સ્વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્ય॒ સમ॑ષ્ટ્યૈ । આપ॑માપામ॒પ-સ્સર્વાઃ᳚ । અ॒સ્માદ॒સ્મા દિ॒તો-ઽમુતઃ॑ । અ॒ગ્નિર્વા॒યુશ્ચ॒ સૂર્ય॑શ્ચ । સ॒હ સ॑ઞ્ચસ્ક॒રર્ધિ॑યા॒ ઇતિ॑ । વા॒ય્વશ્વ॑ રશ્મિ॒પત॑યઃ । લો॒ક-મ્પૃ॑ણચ્છિ॒દ્ર-મ્પૃ॑ણ ॥ 104 ॥

યાસ્તિ॒સ્રઃ પ॑રમ॒જાઃ । ઇ॒ન્દ્ર॒ઘો॒ષા વો॒ વસુ॑ભિરે॒વા હ્યે॒વેતિ॑ । પઞ્ચ॒ ચિત॑ય॒ ઉપ॑દધાતિ । પાઙ્ક્ત॒-ઽગ્નિઃ । યાવા॑ને॒વાગ્નિઃ । તઞ્ચિ॑નુતે । લો॒ક-મ્પૃ॑ણયા દ્વિ॒તીયા॒-મુપ॑દધાતિ । પઞ્ચ॑પદા॒ વૈ વિ॒રાટ્ । તસ્યા॒ વા ઇ॒ય-મ્પાદઃ॑ । અ॒ન્તરિ॑ક્ષ॒-મ્પાદઃ॑ । દ્યૌઃ પાદઃ॑ । દિશઃ॒ પાદઃ॑ । પ॒રોર॑જાઃ॒ પાદઃ॑ । વિ॒રાજ્યે॒વ પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ । ય એ॒તમ॒ગ્નિઞ્ચિ॑નુ॒તે । ય ઉ॑ચૈનમે॒વં-વેઁદ॑ ॥ 105 ॥

(અસ્તિ॑ - પૃણા॒ - ન્તરિ॑ક્ષ॒-મ્પાદ॒-ષ્ષટ્ચ॑)

અનુવાકઃ 26

અ॒ગ્નિ-મ્પ્ર॒ણીયો॑પ-સમા॒ધાય॑ । તમ॒ભિત॑ એ॒તા અ॒ભીષ્ટ॑કા॒ ઉપ॑દધાતિ । અ॒ગ્નિ॒હો॒ત્રે દ॑ર્શપૂર્ણ-મા॒સયોઃ᳚ । પ॒શુ॒બ॒ન્ધે ચા॑તુર્મા॒સ્યેષુ॑ । અથો॑ આહુઃ । સર્વે॑ષુ યજ્ઞક્ર॒તુષ્વિતિ॑ । અથ॑ હસ્મા હારુ॒ણ-સ્સ્વા॑ય॒મ્ભુવઃ॑ । સા॒વિ॒ત્ર-સ્સર્વો॒-ઽગ્નિ-રિત્યન॑નુષઙ્ગ-મ્મન્યામહે । નાના॒ વા એ॒તેષાં᳚-વીઁ॒ર્યા॑ણિ ॥ કમ॒ગ્નિઞ્ચિ॑નુતે ॥ 106 ॥

સ॒ત્રિ॒ય મ॒ગ્નિઞ્ચિ॑ન્વા॒નઃ । કમ॒ગ્નિઞ્ચિ॑નુતે । સા॒વિ॒ત્ર મ॒ગ્નિઞ્ચિ॑ન્વા॒નઃ । કમ॒ગ્નિઞ્ચિ॑નુતે । ના॒ચિ॒કે॒ત મ॒ગ્નિઞ્ચિ॑ન્વા॒નઃ । કમ॒ગ્નિઞ્ચિ॑નુતે । ચા॒તુ॒ર્॒ હો॒ત્રિ॒ય-મ॒ગ્નિઞ્ચિ॑ન્વા॒નઃ । કમ॒ગ્નિઞ્ચિ॑નુતે । વૈ॒શ્વ॒સૃ॒જ મ॒ગ્નિઞ્ચિ॑ન્વા॒નઃ । કમ॒ગ્નિઞ્ચિ॑નુતે ॥ 107 ॥

ઉ॒પા॒નુ॒વા॒ક્ય॑-મા॒શુ મ॒ગ્નિઞ્ચિ॑ન્વા॒નઃ । કમ॒ગ્નિઞ્ચિ॑નુતે । ઇ॒મમા॑રુણ-કેતુક મ॒ગ્નિઞ્ચિ॑ન્વા॒ન ઇતિ॑ ॥ વૃષા॒ વા અ॒ગ્નિઃ । વૃષા॑ણૌ॒ સગ્ગ્સ્ફા॑લયેત્ । હ॒ન્યેતા᳚સ્ય ય॒જ્ઞઃ । તસ્મા॒ન્નાનુ॒ષજ્યઃ॑ ॥ સોત્ત॑રવે॒દિષુ॑ ક્ર॒તુષુ॑ ચિન્વીત । ઉ॒ત્ત॒ર॒વે॒દ્યાગ્ હ્ય॑ગ્નિશ્ચી॒યતે᳚ ॥ પ્ર॒જાકા॑મશ્ચિન્વીત । 108 ।

પ્રા॒જા॒પ॒ત્યો વા એ॒ષો᳚-ઽગ્નિઃ । પ્રા॒જા॒પ॒ત્યાઃ પ્ર॒જાઃ । પ્ર॒જાવા᳚-ન્ભવતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । પ॒શુકા॑મશ્ચિન્વીત । સ॒ઞ્જ્ઞાનં॒-વાઁ એ॒ત-ત્પ॑શૂ॒નામ્ । યદાપઃ॑ । પ॒શૂ॒નામે॒વ સ॒જ્ઞાન્ને॒ ઽગ્નિઞ્ચિ॑નુતે । પ॒શુ॒મા-ન્ભ॑વતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ 109 ॥

વૃષ્ટિ॑કામશ્ચિન્વીત । આપો॒ વૈ વૃષ્ટિઃ॑ । પ॒ર્જન્યો॒ વર્ષુ॑કો ભવતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । આ॒મ॒યા॒વી ચિ॑ન્વીત । આપો॒ વૈ ભે॑ષ॒જમ્ । ભે॒ષ॒જ-મે॒વાસ્મૈ॑ કરોતિ । સર્વ॒માયુ॑રેતિ । અ॒ભિ॒ચરગ્ગ્॑ શ્ચિન્વીત । વજ્રો॒ વા આપઃ॑ ॥ 110 ॥

વજ્ર॑મે॒વ ભ્રાતૃ॑વ્યેભ્યઃ॒ પ્રહ॑રતિ । સ્તૃ॒ણુ॒ત એ॑નમ્ । તેજ॑સ્કામો॒ યશ॑સ્કામઃ । બ્ર॒હ્મ॒વ॒ર્ચ॒સકા॑મ-સ્સ્વ॒ર્ગકા॑મશ્ચિન્વીત । એ॒તા વ॒દ્વા વા᳚સ્તિ । યાવ॑દે॒તત્ । યાવ॑દે॒વાસ્તિ॑ । તદવ॑રુન્ધે । તસ્યૈ॒ તદ્વ્ર॒તમ્ । વર્ષ॑તિ॒ ન ધા॑વેત્ ॥ 111 ॥

અ॒મૃતં॒-વાઁ આપઃ॑ । અ॒મૃત॒સ્યા-ન॑ન્તરિત્યૈ ॥ નાફ્સુ-મૂત્ર॑પુરી॒ષઙ્કુ॑ર્યાત્ । ન નિષ્ઠી॑વેત્ । ન વિ॒વસ॑ન-સ્સ્નાયાત્ । ગુહ્યો॒ વા એ॒ષો᳚-ઽગ્નિઃ । એ॒તસ્યા॒ગ્ને રન॑તિ દાહાય ॥ ન પુ॑ષ્કરપ॒ર્ણાનિ॒ હિર॑ણ્યં॒-વાઁ-ઽધિ॒તિષ્ઠે᳚ત્ । એ॒તસ્યા॒ગ્ને-રન॑ભ્યારોહાય ॥ ન કૂર્મ॒સ્યાશ્ઞી॑યાત્ । નોદ॒કસ્યા॒-ઘાતુ॑કા॒ન્યેન॑-મોદ॒કાનિ॑ ભવન્તિ । અ॒ઘાતુ॑કા॒ આપઃ॑ । ય એ॒તમ॒ગ્નિઞ્ચિ॑નુ॒તે । ય ઉ॑ચૈનમે॒વં-વેઁદ॑ ॥ 112 ॥

(ચિ॒નુ॒તે॒ - ચિ॒નુ॒તે॒ - પ્ર॒જાકા॑મશ્ચિન્વીત॒-ય એ॒વં-વેઁદા-પો॑-ધાવે॒-દશ્ઞી॑યાચ્ચ॒ત્વારિ॑ ચ)

અનુવાકઃ 27

ઇ॒મા નુ॑ક॒-મ્ભુવ॑ના સીષધેમ । ઇન્દ્ર॑શ્ચ॒ વિશ્વે॑ચ દે॒વાઃ । ય॒જ્ઞઞ્ચ॑ નસ્ત॒ન્વઞ્ચ॑ પ્ર॒જાઞ્ચ॑ । આ॒દિ॒ત્યૈરિન્દઃ॑ સ॒હ સી॑ષધાતુ । આ॒દિ॒ત્યૈરિન્દ્ર॒-સ્સગ॑ણો-મ॒રુદ્ભિઃ॑ । અ॒સ્માક॑-મ્ભૂત્વવિ॒તા ત॒નૂના᳚મ્ ॥ આપ્લ॑વસ્વ॒ પ્રપ્લ॑વસ્વ । આ॒ણ્ડી ભ॑વ જ॒ મા મુ॒હુઃ । સુખાદીન્દુઃ॑ ખનિ॒ધનામ્ । પ્રતિ॑મુઞ્ચસ્વ॒ સ્વા-મ્પુ॒રમ્ ॥ 113 ॥

મરી॑ચય-સ્સ્વાયમ્ભુ॒વાઃ । યે શ॑રી॒રાણ્ય॑ કલ્પયન્ન્ । તે તે॑ દે॒હઙ્ક॑લ્પયન્તુ । મા ચ॑ તે॒ ખ્યા સ્મ॑ તીરિષત્ । ઉત્તિ॑ષ્ઠત॒ મા સ્વ॑પ્ત । અ॒ગ્નિ-મિ॑ચ્છદ્ધ્વ॒-મ્ભાર॑તાઃ । રાજ્ઞ॒-સ્સોમ॑સ્ય તૃ॒પ્તાસઃ॑ । સૂર્યે॑ણ સ॒યુજો॑ષસઃ ॥ યુવા॑ સુ॒વાસાઃ᳚ । અ॒ષ્ટાચ॑ક્રા॒ નવ॑દ્વારા ॥ 114 ॥

દે॒વાના॒-મ્પૂર॑યો॒દ્ધ્યા । તસ્યાગ્ં॑ હિરણ્મ॑યઃ કો॒શઃ । સ્વ॒ર્ગો લો॒કો જ્યોતિ॒ષા ઽઽવૃ॑તઃ । યો વૈ તા᳚-મ્બ્રહ્મ॑ણો વે॒દ । અ॒મૃતે॑નાવૃ॒તા-મ્પુ॑રીમ્ । તસ્મૈ᳚ બ્રહ્મ ચ॑ બ્રહ્મા॒ ચ । આ॒યુઃ કીર્તિ॑-મ્પ્ર॒જાન્દ॑દુઃ ॥ વિ॒ભ્રાજ॑માના॒ગ્ં॒ હરિ॑ણીમ્ । ય॒શસા॑ સમ્પ॒રીવૃ॑તામ્ । પુરગ્ં॑ હિરણ્મ॑યી-મ્બ્ર॒હ્મા ॥ 115 ॥

વિ॒વેશા॑પ॒રાજિ॑તા ॥ પરાઙ્ગેત્ય॑ (પરાંઅત્ય॑) જ્યામ॒યી । પરાઙ્ગેત્ય॑ (પરાંઅત્ય॑) નાશ॒કી । ઇ॒હ ચા॑મુત્ર॑ ચાન્વે॒તિ । વિ॒દ્વા-ન્દે॑વાસુ॒રાનુ॑ભ॒યાન્ । યત્કુ॑મા॒રી મ॒ન્દ્રય॑તે । ય॒દ્યો॒ષિદ્ય-ત્પ॑તિ॒વ્રતા᳚ । અરિ॑ષ્ટં॒-યઁત્કિઞ્ચ॑ ક્રિ॒યતે᳚ । અ॒ગ્નિ-સ્તદનુ॑ વેધતિ । અ॒શૃતા॑સ-શ્શૃ॑તાસ॒શ્ચ ॥ 116 ॥

ય॒જ્વાનો॒ યે-ઽપ્ય॑ય॒જ્વનઃ॑ । સ્વ॑ર્યન્તો॒ નાપે᳚ક્ષન્તે । ઇન્દ્ર॑-મ॒ગ્નિઞ્ચ॑ યે વિ॒દુઃ । સિક॑તા ઇવ સં॒યઁન્તિ॑ । ર॒શ્મિભિઃ॑-સમુ॒દીરિ॑તાઃ । અ॒સ્મા-લ્લો॒કાદ॑-મુષ્મા॒ચ્ચ । ઋ॒ષિભિ॑-રદાત્-પૃ॒શ્નિભિઃ॑ । અપે॑ત॒ વીત॒ વિ ચ॑ સર્પ॒તાતઃ॑ । યે-ઽત્ર॒ સ્થ પુ॑રા॒ણા યે ચ॒ નૂત॑નાઃ । અહો॑ભિ-ર॒દ્ભિ-ર॒ક્તુભિ॒-ર્વ્ય॑ક્તમ્ ॥ 117 ॥

ય॒મો દ॑દાત્વ-વ॒સાન॑મસ્મૈ । નૃ મુ॑ણન્તુ નૃ પા॒ત્વર્યઃ॑ । અ॒કૃ॒ષ્ટા યે ચ॒ કૃષ્ટ॑જાઃ । કુ॒મારી॑ષુ ક॒નીની॑ષુ । જા॒રિણી॑ષુ ચ॒ યે હિ॒તાઃ । રેતઃ॑ પીતા॒ આણ્ડ॑પીતાઃ । અઙ્ગા॑રેષુ ચ॒ યે હુ॒તાઃ । ઉ॒ભયા᳚-ન્પુત્ર॑ પૌત્ર॒કાન્ । યુ॒વે॒-ઽહં-યઁ॒મરાજ॑ગાન્ । શ॒તમિન્નુ શ॒રદઃ॑ । અદો॒ યદ્બ્રહ્મ॑ વિલ॒બમ્ । પિ॒તૃ॒ણાઞ્ચ॑ ય॒મસ્ય॑ ચ । વરુ॑ણ॒-સ્યાશ્વિ॑નો-ર॒ગ્નેઃ । મ॒રુતા᳚ઞ્ચ વિ॒હાય॑સામ્ । કા॒મ॒પ્ર॒યવ॑ણ-મ્મે અસ્તુ । સ હ્યે॑વાસ્મિ॑ સ॒નાત॑નઃ । ઇતિ નાકો બ્રહ્મિશ્રવો॑ રાયો॒ ધનમ્ । પુ॒ત્રાનાપો॑ દે॒વીરિ॒હાહિ॑તા ॥ 118 ॥

(પુ॒રં - નવ॑દ્વારા - બ્ર॒હ્મા - ચ - વ્ય॑ક્તગ્ં - શ॒રદો॒-ઽષ્ટૌ ચ॑)

અનુવાકઃ 28

વિશી᳚ર્ષ્ણી॒-ઙ્ગૃદ્ધ્ર॑-શીર્ષ્ણીઞ્ચ । અપેતો॑ નિર્-ઋ॒તિગ્ં હ॑થઃ । પરિબાધગ્ગ્ શ્વે॑તકુ॒ક્ષમ્ । નિ॒જઙ્ઘગ્ં॑ શબ॒લોદ॑રમ્ । સ॒ તાન્. વા॒ચ્યાય॑યા સ॒હ । અગ્ને॒ નાશ॑ય સ॒ન્દૃશઃ॑ । ઈ॒ર્ષ્યા॒સૂ॒યે બુ॑ભુ॒ક્ષામ્ । મ॒ન્યુ-ઙ્કૃ॒ત્યા-ઞ્ચ॑ દીધિરે । રથે॑ન કિગ્ંશુ॒કાવ॑તા । અગ્ને॒ નાશ॑ય સ॒ન્દૃશઃ॑ ॥ 119 ॥

(વિશી᳚ર્ષ્ણી॒-ન્દશ॑)

અનુવાકઃ 29

પ॒ર્જન્યા॑ય॒ પ્રગા॑યત । દિ॒વસ્પુ॒ત્રાય॑ મી॒ઢુષે᳚ । સ નો॑ ય॒વસ॑મિચ્છતુ । ઇ॒દં-વઁચઃ॑ પ॒ર્જન્યા॑ય સ્વ॒રાજે᳚ । હૃ॒દો અ॒સ્ત્વન્ત॑ર॒ન્ત-દ્યુ॑યોત । મ॒યો॒ભૂર્વાતો॑ વિ॒શ્વકૃ॑ષ્ટય-સ્સન્ત્વ॒સ્મે । સુ॒પિ॒પ્પ॒લા ઓષ॑ધી-ર્દે॒વગો॑પાઃ । યો ગર્ભ॒-મોષ॑ધીનામ્ । ગવા᳚ઙ્કૃ॒ણોત્યર્વ॑તામ્ । પ॒ર્જન્યઃ॑ પુરુ॒ષીણા᳚મ્ ॥ 120 ॥

(પ॒ર્જન્યા॑ય॒ દશ॑)

અનુવાકઃ 30

પુન॑ર્મામૈત્વિન્દ્રિ॒યમ્ । પુન॒રાયુઃ॒ પુન॒ર્ભગઃ॑ । પુન॒-ર્બ્રાહ્મ॑ણ-મૈતુ મા । પુન॒-ર્દ્રવિ॑ણ મૈતુ મા । યન્મે॒-ઽદ્ય રેતઃ॑ પૃથિ॒વીમસ્કાન્॑ । યદોષ॑ધીર॒પ્યસ॑ર॒-દ્યદાપઃ॑ । ઇ॒દન્ત-ત્પુન॒રાદ॑દે । દી॒ર્ઘા॒યુ॒ત્વાય॒ વર્ચ॑સે । યન્મે॒ રેતઃ॒ પ્રસિ॑ચ્યતે । યન્મ॒ આજા॑યતે॒ પુનઃ॑ । તેન॑ મામ॒મૃત॑-ઙ્કુરુ । તેન॑ સુપ્ર॒જસ॑ઙ્કુરુ ॥ 121 ॥

(પુન॒ર્દ્વે ચ॑)

અનુવાકઃ 31

અ॒દ્ભય-સ્તિરો॒ધા જા॑યત । તવ॑ વૈશ્રવ॒ણ-સ્સ॑દા । તિરો॑ ધેહિ સપ॒ત્નાન્નઃ॑ । યે અપો॒-ઽશ્નન્તિ॑ કેચ॒ન । ત્વા॒ષ્ટ્રી-મ્મા॒યાં-વઁ᳚શ્રવ॒ણઃ । રથગ્ં॑ સહસ્ર॒ વન્ધુ॑રમ્ । પુ॒રુ॒શ્ચ॒ક્રગ્ં સહ॑સ્રાશ્વમ્ । આસ્થા॒ યાયા॑હિ નો બ॒લિમ્ । યસ્મૈ॑ ભૂ॒તાનિ॑ બ॒લિમાવ॑હન્તિ । ધન॒ઙ્ગાવો॒ હસ્તિ॒ હિર॑ણ્ય॒મશ્વાન્॑ ॥ 122 ॥

અસા॑મ સુમ॒તૌ ય॒જ્ઞિય॑સ્ય । શ્રિય॒-મ્બિભ્ર॒તો ઽન્ન॑મુખીં-વિઁ॒રાજ᳚મ્ । સુ॒દ॒ર્॒શ॒ને ચ॑ ક્રૌ॒ઞ્ચે ચ॑ । મૈ॒ના॒ગે ચ॑ મ॒હાગિ॑રૌ । શ॒તદ્વા॒ટ્ટર॑ગમ॒ન્તા (સ॒તદ્વા॒ટ્ટર॑ગમ॒ન્તા) । સ॒ગ્ં॒હાર્ય॒-ન્નગ॑ર॒-ન્તવ॑ । ઇતિ મન્ત્રાઃ᳚ । કલ્પો॑-ઽત ઊ॒ર્ધ્વમ્ ॥ યદિ॒ બલિ॒ગ્ં॒ હરે᳚ત્ । હિ॒ર॒ણ્ય॒ના॒ભયે॑ વિતુ॒દયે॑ કૌબે॒રાયા॒ય-મ્બ॑લિઃ ॥ 123 ॥

સર્વભૂતાધિપતયે ન॑મ ઇ॒તિ । અથ બલિગ્ં હૃત્વોપ॑તિષ્ઠે॒ત । ક્ષ॒ત્ર-ઙ્ક્ષ॒ત્રં-વૈઁ᳚શ્રવ॒ણઃ । બ્રાહ્મણા॑ વય॒ગ્ગ્॒ સ્મઃ । નમ॑સ્તે અસ્તુ॒ મા મા॑ હિગ્ંસીઃ । અસ્મા-ત્પ્રવિશ્યાન્ન॑મદ્ધી॒તિ । અથ તમગ્નિ-મા॑દધી॒ત । યસ્મિન્ને તત્કર્મ પ્ર॑યુઞ્જી॒ત । તિ॒રોધા॒ ભૂઃ । તિ॒રોધા॒ ભુવઃ॑ ॥ 124 ॥

તિ॒રોધા॒-સ્સ્વઃ॑ । તિ॒રોધા॒ ભૂર્ભુવ॒સ્સ્વઃ॑ । સર્વેષાં-લોઁકાના-માધિપત્યે॑ સીદે॒તિ । અથ તમગ્નિ॑-મિન્ધી॒ત । યસ્મિન્ને તત્કર્મ પ્ર॑યુઞ્જી॒ત । તિ॒રોધા॒ ભૂ-સ્સ્વાહા᳚ । તિ॒રોધા॒ ભુવ॒-સ્સ્વાહા᳚ । તિ॒રોધા॒-સ્સ્વઃ॑ સ્વાહા᳚ । તિ॒રોધા॒ ભૂર્ભુવ॒સ્સ્વ॑સ્સ્વાહા᳚ । યસ્મિન્નસ્ય કાલે સર્વા આહુતીર્-હુતા॑ ભવે॒યુઃ ॥ 125 ॥

અપિ બ્રાહ્મણ॑મુખી॒નાઃ । તસ્મિન્નહ્નઃ કાલે પ્ર॑યુઞ્જી॒ત । પરઃ॑ સુ॒પ્તજ॑નાદ્વે॒પિ । મા સ્મ પ્રમાદ્યન્ત॑ માદ્ધ્યા॒પયેત્ । સર્વાર્થા᳚-સ્સિદ્ધ્ય॒ન્તે । ય એ॑વં-વેઁ॒દ । ક્ષુદ્ધ્ય-ન્નિદ॑મજા॒નતામ્ । સર્વાર્થા ન॑ સિદ્ધ્ય॒ન્તે । યસ્તે॑ વિ॒ઘાતુ॑કો ભ્રા॒તા । મમાન્તર્-હૃ॑દયે॒ શ્રિતઃ ॥ 126 ॥

તસ્મા॑ ઇ॒મમગ્ર॒ પિણ્ડ॑ઞ્જુહોમિ । સ મે᳚-ઽર્થા॒-ન્મા વિવ॑ધીત્ । મયિ॒ સ્વાહા᳚ ॥ રા॒જા॒ધિ॒રા॒જાય॑ પ્રસહ્ય સા॒હિને᳚ । નમો॑ વ॒યં-વૈઁ᳚શ્રવ॒ણાય॑ કુર્મહે । સ મે॒ કામા॒ન્ કામ॒ કામા॑ય॒ મહ્ય᳚મ્ । કા॒મે॒શ્વ॒રો વૈ᳚શ્રવ॒ણો દ॑દાતુ । કુ॒બે॒રાય॑ વૈશ્રવ॒ણાય॑ । મ॒હા॒રા॒જાય॒ નમઃ॑ । કે॒તવો॒ અરુ॑ણાસશ્ચ । ઋ॒ષ॒યો વાત॑રશ॒નાઃ । પ્ર॒તિ॒ષ્ઠાગ્ં શ॒તધા॑ હિ । સ॒માહિ॑તાસો સહસ્ર॒ધાય॑સમ્ । શિ॒વા ન॒-શ્શન્ત॑મા ભવન્તુ । દિ॒વ્યા આપ॒ ઓષ॑ધયઃ । સુ॒મૃ॒ડી॒કા સર॑સ્વતિ । મા તે॒ વ્યો॑મ સ॒ન્દૃશિ॑ ॥ 127 ॥

(અશ્વા᳚ન્-બલિ॒-ર્ભુવો॑ - ભવે॒યુઃ - શ્રિત - શ્ચ॑ સ॒પ્ત ચ॑)

અનુવાકઃ 32

સંવઁથ્સરમેત॑-દ્વ્રત॒ઞ્ચરેત્ । દ્વૌ॑ વા મા॒સૌ । નિયમ-સ્સ॑માસે॒ન । તસ્મિ-ન્નિયમ॑ વિશે॒ષાઃ । ત્રિષવણ-મુદકો॑પસ્પ॒ર્॒શી । ચતુર્થ કાલપાન॑ભક્ત॒-સ્સ્યાત્ । અહરહર્વા ભૈક્ષ॑મશ્ન॒યાત્ । ઔદુમ્બરીભિ-સ્સમિદ્ભિ-રગ્નિ॑-મ્પરિ॒ચરેત્ । પુનર્મા મૈત્વિન્દ્રિય-મિત્યેતેના-ઽનુ॑વાકે॒ન । ઉદ્ધૃત પરિપૂતાભિરદ્ભિઃ કાર્ય॑-ઙ્કુર્વી॒ત ॥ 128 ॥

અ॑સઞ્ચ॒યવાન્ । અગ્નયે વાયવે॑ સૂર્યા॒ય । બ્રહ્મણે પ્ર॑જાપ॒તયે । ચન્દ્રમસે ન॑ક્ષત્રે॒ભ્યઃ । ઋતુભ્ય-સ્સંવઁ॑થ્સરા॒ય । વરુણા-યારુણાયેતિ વ્ર॑તહો॒માઃ । પ્ર॒વ॒ર્ગ્યવ॑દાદે॒શઃ । અરુણાઃ કા᳚ણ્ડ ઋ॒ષયઃ ॥ અરણ્યે॑-ઽધીયી॒રન્ન્ । ભદ્રઙ્કર્ણેભિરિતિ દ્વે॑ જપિ॒ત્વા ॥ 129 ॥

મહાનામ્નીભિ-રુદકગ્ં સગ્ગ્॑સ્પ॒ર્શ્ય । તમાચા᳚ર્યો દ॒દ્યાત્ । શિવાન-શ્શન્તમે-ત્યોષધી॑રાલ॒ભતે । સુમૃડીકે॑તિ ભૂ॒મિમ્ । એવમ॑પવ॒ર્ગે । ધે॑નુ-ર્દ॒ક્ષિણા । કગ્ં સંવાઁસ॑શ્ચ ક્ષૌ॒મમ્ । અન્ય॑દ્વા શુ॒ક્લમ્ । ય॑થા શ॒ક્તિ વા । એવગ્ગ્ સ્વાદ્ધ્યાય॑ ધર્મે॒ણ । અરણ્યે॑-ઽધીયી॒ત । તપસ્વી પુણ્યો ભવતિ તપસ્વી પુ॑ણ્યો ભ॒વતિ ॥ 130 ॥

(કુ॒ર્વી॒ત - જ॑પિ॒ત્વા - સ્વાદ્ધ્યાય॑ધર્મે॒ણ દ્વે ચ॑)

અનુવાકાનિ

(ભ॒દ્રગ્ગ્ - સ્મૃતિઃ॑ - સાક॒જાન્ના॒ - મક્ષ્ય- તિ॑તા॒મ્રા - ણ્ય॑ત્યુર્ધ્વા॒ક્ષ - આરોગઃ - ક્વેદ - મગ્નિશ્ચ - સ॑હસ્ર॒વૃત્ - પ॒વિત્ર॑વન્ત॒ -આત॑નુષ્વા॒ -ષ્ટયો॑નીં॒ - ઁયો-ઽસા॒ - વથાદિત્ય - સ્યારોગ-સ્યાથ વાયો- રથાગ્ને॒--ર્ દક્ષિણપૂર્વસ્યા - મિ॑ન્દ્રઘો॒ષા વ॒-આપ॑માપાં॒યોઁ॑-ઽપા - માપો॒ વૈ - ચતુ॑ષ્ટય્યો - જાનુદ॒ઘ્ની - મ॒ગ્નિ-મ્પ્ર॒ણીયે॒ - મા નુ॑ કં॒ - ઁવિશી᳚ર્ષ્ણીં - પ॒ર્જન્યા॑ય॒ - પુન॑ - ર॒દ્ભ્યઃ -સંવઁથ્સર-ન્દ્વાત્રિગ્ં॑શત્)

(ભદ્રં - તપસ્વી પુણ્યો ભવતિ તપસ્વી પુ॑ણ્યો ભ॒વતિ)

॥ હરિઃ॑ ઓમ્ ॥

॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય આરણ્યકે પ્રથમઃ પ્રપાઠકઃ (અરુણપ્રશ્નઃ) સમાપ્તઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

taittirīya āraṇyaka 1

ha॒riḥ॒ om ||

bhā॒ska॒rāya̭ vi॒dmahḙ mahaddyutika॒rāya̭ dhīmahi |

tanno̭ ādityaḥ praco॒dayā᳚t ||

o-mbha॒dra-ṅkarṇḙbhi-śśṛṇu॒yāma̭ devāḥ | bha॒dra-mpa̭śyemā॒kṣabhi॒-ryaja̭trāḥ | sthi॒rairaṅgai᳚stuṣṭu॒vāgṃ sa̭sta॒nūbhiḥ̭ | vyaśḙma de॒vahi̭taṃ॒-ya~dāyuḥ̭ | sva॒sti na॒ indro̭ vṛ॒ddhaśra̭vāḥ | sva॒sti naḥ̭ pū॒ṣā vi॒śvavḙdāḥ | sva॒sti na॒stārkṣyo॒ ari̭ṣṭanemiḥ | sva॒sti no॒ bṛha॒spati̭-rdadhātu ||

oṃ śānti॒-śśānti॒-śśāntiḥ̭ ||

anuvākaḥ 1

a॒gnirvā॒yuśca॒ sūrya̭śca | sa॒ha sa̭ñca-ska॒rardhi̭yā | vā॒yvaśvā̭ raśmi॒pata̭yaḥ | marī᳚cyātmāno॒ adrṷhaḥ | de॒vī-rbhṷvana॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒tvāya̭ me suta | mahānāmnī-rma̭hāmā॒nāḥ | ma॒ha॒so ma̭hasa॒-ssvaḥ̭ | de॒vīḥ pa̭rjanya॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒tvāya̭ me suta || 2 ||

a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā rakṣaḥ̭ | a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā ragha᳚m | apā᳚ghrā॒mapa̭ cā॒varti᳚m | apa̭ de॒vīri॒to hi̭ta | vajra̭-nde॒vīrajī̭tāgśca | bhuva̭na-ndeva॒sūva̭rīḥ | ā॒di॒tyānadi̭ti-nde॒vīm | yoni̭nordhva-mu॒dīṣa̭ta | śi॒vā na॒-śśanta̭mā bhavantu | di॒vyā āpa॒ oṣa̭dhayaḥ | su॒mṛ॒ḍī॒kā sara̭svati | mā te॒ vyo̭ma sa॒ndṛśi̭ || 3 ||

(a॒mutaḥ̭ - su॒ - tauṣa̭dhayo॒ dve ca̭ )

anuvākaḥ 2

smṛtiḥ̭ pra॒tyakṣa̭-maiti॒hya᳚m | anṷmāna-ścatuṣṭa॒yam | e॒tairādi̭tya maṇḍalam | sarvai̭reva॒ vidhā᳚syate | sūryo॒ marī̭ci॒māda̭tte | sarvasmā᳚-dbhuva̭nāda॒dhi | tasyāḥ pāka vi̭śeṣe॒ṇa | smṛ॒ta-ṅkā̭la vi॒śeṣa̭ṇam || na॒dīva॒ prabha̭vā-tkā॒cit | a॒kṣayyā᳚-thsyanda॒te ya̭thā || 4 ||

tānnadyo-'bhi sa̭māya॒nti | so॒ru-ssatī̭ na ni॒varta̭te | e॒vannā॒nā sa̭mutthā॒nāḥ | kā॒lā-ssaṃ̭va~thsa॒ragg śri̭tāḥ | aṇuśaśca ma̭haśa॒śca | sarvḙ samava॒yantri̭ tam | sa tai᳚-ssa॒rvai-ssa̭māvi॒ṣṭaḥ | ū॒ru-ssa̭nna ni॒varta̭te | adhisaṃva~thsa̭raṃ-vi~॒dyāt | tadeva̭ lakṣa॒ṇe || 5 ||

aṇubhiśca ma̭hadbhi॒śca | sa॒mārṷ̄ḍhaḥ pra॒dṛśya̭te | saṃva~thsaraḥ pra̭tyakṣe॒ṇa | nā॒dhisa̭vaḥ pra॒dṛśya̭te | pa॒ṭaro̭ vikli̭dhaḥ pi॒ṅgaḥ | e॒ta-dva̭ruṇa॒ lakṣa̭ṇam | yatraita̭-dupa॒dṛśya̭te | sa॒hasra̭-ntatra॒ nīya̭te | ekagṃ hi śiro nā̭nā mu॒khe | kṛ॒thsna-nta̭dṛta॒ lakṣa̭ṇam || 6 ||

ubhayata-ssapte᳚ndriyā॒ṇi | ja॒lpita̭-ntveva॒ dihya̭te | śuklakṛṣṇe saṃva~̭thsara॒sya | dakṣiṇa vāma̭yoḥ pā॒rśvayoḥ | tasyai॒ṣā bhava̭ti || śu॒kra-ntḙ a॒nyadya̭ja॒ta-ntḙ a॒nyat | viṣṷrūpe॒ aha̭nī॒ dyauri̭vāsi | viśvā॒ hi mā॒yā ava̭si svadhāvaḥ | bha॒drā tḙ pūṣanni॒ha rā॒tira॒stviti̭ | nātra॒ bhuva̭nam | na pū॒ṣā | na pa॒śavaḥ̭ | nāditya-ssaṃva~thsara eva pratyakṣeṇa priyata̭maṃ-vi~॒dyāt | etadvai saṃva~thsarasya priyata̭magṃ rū॒pam | yo-'sya mahānartha utpathsyamā̭no bha॒vati | ida-mpuṇya-ṅkṷruṣve॒ti | tamāhara̭ṇa-nda॒dyāt || 7 ||

(ya॒thā॒ - la॒kṣa॒ṇa - ṛ̭tu॒lakṣa̭ṇaṃ॒ - bhuva̭nagṃ sa॒pta ca̭)

anuvākaḥ 3

sā॒ka॒ñjānāgṃ̭ sa॒ptatha̭māhu-reka॒jam | ṣaḍṷdya॒mā ṛṣa̭yo deva॒jā iti̭ | teṣā̭mi॒ṣṭāni॒ vihi̭tāni dhāma॒śaḥ | sthā॒tre rḙjante॒ vikṛ̭tāni rūpa॒śaḥ | konṷ maryā॒ ami̭thitaḥ | sakhā॒ sakhā̭yamabravīt | jahā̭ko a॒smadī̭ṣate | yasti॒tyāja̭ sakhi॒vida॒gṃ॒ sakhā̭yam | na tasya̭ vā॒cyapi̭ bhā॒go a̭sti | yadīgṃ̭ śṛ॒ṇotya॒lakagṃ̭ śṛṇoti || 8 ||

na hi pra॒veda̭ sukṛ॒tasya॒ panthā॒miti̭ | ṛ॒tur-ṛ̭tunā nu॒dyamā̭naḥ | vina̭nādā॒bhidhā̭vaḥ | ṣaṣṭiśca trigṃśa̭kā va॒lgāḥ | śu॒klakṛ̭ṣṇau ca॒ ṣāṣṭi̭kau | sā॒rā॒ga॒va॒strai-rja॒rada̭kṣaḥ | va॒sa॒nto vasṷbhi-ssa॒ha | saṃ॒va~॒thsa॒rasya̭ savi॒tuḥ | prai॒ṣa॒kṛ-tpra̭tha॒ma-ssmṛ̭taḥ | a॒mūnā॒daya̭-tetya॒nyān || 9 ||

a॒mūgśca̭ pari॒rakṣa̭taḥ | e॒tā vā॒caḥ pra̭yujya॒nte | yatrai ta̭dupa॒dṛśya̭te || e॒tade॒va vi̭jānī॒yāt | pra॒māṇa̭-ṅkāla॒parya̭ye | vi॒śe॒ṣa॒ṇa-ntṷ vakṣyā॒maḥ | ṛ॒tūnā᳚-ntanni॒bodha̭ta || śuklavāsā̭ rudra॒gaṇaḥ | grī॒ṣmeṇā̭varta॒te sa̭ha | ni॒jaha̭-npṛthi̭vīgṃ sa॒rvām || 10 ||

jyo॒tiṣā᳚ 'prati॒khyena̭ saḥ | vi॒śva॒rū॒pāṇi̭ vāsā॒gṃ॒si | ā॒di॒tyānā᳚-nni॒bodha̭ta | saṃva~thsarīṇa̭-ṅkarma॒phalam | varṣābhi-rda̭datā॒gṃ॒ saha | aduḥkho̭ duḥkha ca̭kṣuri॒va | tadmā̭ pīta iva॒ dṛśya̭te | śītenā᳚ vyatha̭yanni॒va | ru॒ruda̭kṣa iva॒ dṛśya̭te || hlādayate᳚ jvala̭taścai॒va | śā॒myata̭ścāsya॒ cakṣṷṣī | yāvai prajā bhra̭ggśya॒nte | saṃva~thsarāttā bhra̭ggśya॒nte || yāḥ॒ prati̭tiṣṭha॒nti | saṃva~thsare tāḥ prati̭tiṣṭha॒nti | va॒r॒ṣābhya̭ itya॒rthaḥ || 11 ||

(śṛ॒ṇo॒ - tya॒nyānth - sa॒rvā - me॒va ṣaṭca̭)

anuvākaḥ 4

akṣi̭duḥ॒khotthi̭tasyai॒va | vi॒prasa̭nne ka॒nīni̭ke | āṅkte cādga̭ṇa-nnā॒sti | ṛ॒bhūṇā᳚-ntanni॒bodha̭ta | ka॒na॒kā॒bhāni̭ vāsā॒gṃ॒si | a॒hatā̭ni ni॒bodha̭ta | annamaśrnīta̭ mṛjmī॒ta | a॒haṃ-vo~̭ jīva॒napra̭daḥ | e॒tā vā॒caḥ pra̭yujya॒nte | śa॒radya̭tropa॒ dṛśya̭te || 12 ||

abhidhūnvanto-'bhighna̭nta i॒va | vā॒tava̭nto ma॒rudga̭ṇāḥ | amuto jetumiṣumṷkhami॒va | sannaddhā-ssaha da̭dṛśe॒ ha | apaddhvastai-rvastiva̭rṇairi॒va | vi॒śi॒khāsaḥ̭ kapa॒rdinaḥ |akruddhasya yothsya̭māna॒sya | kṛ॒ddhasyḙva॒ lohi̭nī | hemataścakṣṷṣī vi॒dyāt | a॒kṣṇayoḥ᳚, kṣipa॒ṇori̭va || 13 ||

durbhikṣa-ndeva̭loke॒ṣu | ma॒nūnā̭muda॒ka-ṅgṛ̭he | e॒tā vā॒caḥ pra̭vada॒ntīḥ | vai॒dyuto̭ yānti॒ śaiśi̭rīḥ | tā a॒gniḥ pava̭mānā॒ anvai᳚kṣata | i॒ha jī̭vi॒kāma-pa̭ripaśyann | tasyai॒ṣā bhava̭ti | i॒heha vaḥ̭ svata॒pasaḥ | marṷta॒-ssūrya̭tvacaḥ | śarma̭ sa॒prathā॒ āvṛ̭ṇe || 14 ||

(dṛśya̭ta - i॒vā - vṛ̭ṇe)

anuvākamj 5

ati̭ tā॒mrāṇi̭ vāsā॒gṃ॒si | a॒ṣṭiva̭jri śa॒taghni̭ ca | viśve devā vipra̭hara॒nti | a॒gniji̭hva a॒saśca̭ta | naiva devo̭ na ma॒rtyaḥ | na rājā va̭ruṇo॒ vibhuḥ | nāgni-rnendro na pa̭vamā॒naḥ | mā॒tṛkka̭cca na॒ vidya̭te | di॒vyasyaikā॒ dhanṷrārtniḥ | pṛ॒thi॒vyāmapa̭rā śri॒tā || 15 ||

tasyendro vamri̭rūpe॒ṇa | dha॒nurjyā̭-machi॒nathsva̭yam | tadi̭ndra॒dhanṷritya॒jyam | a॒bhrava̭rṇeṣu॒ cakṣa̭te | etadeva śaṃyo~-rbārha̭spatya॒sya | e॒ta-drṷdrasya॒ dhanuḥ | ru॒drasya̭ tveva॒ dhanṷrārtniḥ | śira॒ utpi̭peṣa | sa pra̭va॒rgyo̭-'bhavat | tasmā॒-dya-ssapra̭va॒rgyeṇa̭ ya॒jñena॒ yaja̭te | ru॒drasya॒ sa śiraḥ॒ prati̭dadhāti | nainagṃ̭ ru॒dra ārṷko bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 16 ||

(śri॒tā - yaja̭te॒ trīṇi̭ ca)

anuvākaḥ 6

a॒tyū॒rdhvā॒kṣo-'ti̭raścāt | śiśi̭raḥ pra॒dṛśya̭te | naiva rūpa-nna̭ vāsā॒gṃ॒si | na cakṣuḥ̭ prati॒dṛśya̭te | a॒nyonya॒-ntu na̭ higgsrā॒taḥ | sa॒ta sta̭-ddeva॒lakṣa̭ṇam | lohito-'kṣṇi śā̭raśī॒rṣṇiḥ | sū॒ryasyo̭daya॒na-mpra̭ti | tva-ṅkaroṣi̭ nyañja॒likām | tva॒-ṅkaro̭ṣi ni॒jānṷkām || 17 ||

nijānukāme᳚ nyañja॒likā | amī vāca-mupāsa̭tāmi॒ti | tasmai sarva ṛtavo̭ nama॒nte | maryādā karatvā-tpra̭puro॒dhām | brāhmaṇa̭ āpno॒ti | ya ḙvaṃ-ve~॒da | sa khalu saṃva~thsara etai-ssenānī̭bhi-ssa॒ha | indrāya sarvān-kāmāna̭bhiva॒hati | sa dra॒phsaḥ | tasyai॒ṣā bhava̭ti || 18 ||

ava̭ dra॒phso agṃ̭śa॒matī̭matiṣṭhat | i॒yā॒naḥ kṛ॒ṣṇo da॒śabhiḥ̭ sa॒hasraiḥ᳚ | āva॒rta-mindra॒-śśacyā॒ dhama̭ntam | upasnuhi ta-nnṛmaṇā-matha̭drāmi॒ti | etayai vendra-ssalā vṛ̭kyā sa॒ha | asurā-npa̭rivṛ॒ścati | pṛthi̭vya॒gṃ॒ śuma̭tī | tāma॒nva-va̭sthita-ssaṃva~thsa॒ro di॒vañca̭ | naivaṃ-vi~duṣā-''cāryā᳚-ntevā॒sinau | anyonyasmai᳚ druhyā॒tām | yo dru॒hyati | bhraśyate sva̭rgā-llo॒kāt | ityṛtu ma̭ṇḍalā॒ni | sūrya maṇḍalā᳚ nyākhyā॒yikāḥ | ata ūrdhvagṃsa̭nirva॒canāḥ || 19 ||

(ni॒jānṷkāṃ॒ - bhava̭ti - druhyā॒tā-mpañca̭ ca)

anuvākaḥ 7

ārogo bhrājaḥ paṭaraḥ̭ pata॒ṅgaḥ | svarṇaro jyotiṣīmāṋ. vibhā॒saḥ | te asmai sarve divamā̭tapa॒nti | ūrja-nduhānā anapasphura̭nta i॒ti | kaśya̭po-'ṣṭa॒maḥ | sa mahāmeru-nna̭ jahā॒ti | tasyai॒ṣā bhava̭ti | yatte॒ śilpa̭-ṅkaśyapa roca॒nāva̭t | i॒ndri॒yāva̭-tpuṣka॒la-ñci॒trabhā̭nu | yasmi॒-nthsūryā॒ arpi̭tā-ssa॒pta sā॒kam || 20 ||

tasmi-nrājāna-madhiviśrayḙmami॒ti | te asmai sarve kaśyapā-jjyoti̭-rlabha॒nte | tānthsomaḥ kaśyapādadhi̭ nirdha॒mati | bhrastā karma kṛ̭divai॒vam || prāṇo jīvānīndriya̭ jīvā॒ni | sapta śīrṣa̭ṇyāḥ prā॒ṇāḥ | sūryā i̭tyācā॒ryāḥ | apaśyamaha metān-thsapta sū᳚ryāni॒ti | pañcakarṇo̭ vāthsyā॒yanaḥ | saptakarṇa̭śca plā॒kṣiḥ || 21 ||

ānuśravika eva nau kaśya̭pa i॒ti | ubhaṷ veda॒yite | na hi śekumiva mahāmḙru-ṅga॒ntum | apaśyamahameta-thsūryamaṇḍala-mpariva̭rtamā॒nam | gā॒rgyaḥ prā̭ṇatrā॒taḥ | gacchanta ma̭hāme॒rum | eka̭ñcāja॒hatam | bhrājapaṭara pata̭ṅgā ni॒hane | tiṣṭhannā̭tapa॒nti | tasmā̭di॒ha taptri̭ tapāḥ || 22 ||

a॒mutre॒tare | tasmā̭di॒hā taptri̭ tapāḥ | teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti | sa॒pta sūryā॒ diva॒-manu॒ pravi̭ṣṭāḥ | tāna॒nveti̭ pa॒thibhi̭-rdakṣi॒ṇāvāṋ | te asmai sarve ghṛtamā̭tapa॒nti | ūrja-nduhānā anapasphura̭nta i॒ti || saptartvija-ssūryā i̭tyācā॒ryāḥ | teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti | sa॒pta diśo॒ nānā̭ sūryāḥ || 23 ||

sa॒pta hotā̭ra ṛ॒tvijaḥ̭ | devā ādityā̭ ye sa॒pta | tebhi-ssomābhī rakṣa̭ṇa i॒ti | tada̭pyāmnā॒yaḥ | digbhrāja ṛtū᳚n karo॒ti | eta̭yaivā॒vṛtā ''sahasrasūryatāyā iti vai̭śampā॒yanaḥ | tasyai॒ṣā bhava̭ti | yaddyāva̭ indra te śa॒tagṃ śa॒ta-mbhūmīḥ᳚ | u॒ta syuḥ | na tvā̭ vajrin-thsa॒hasra॒gṃ॒ sūryāḥ᳚ | 24 ||

anu na jātamaṣṭa roda̭sī i॒ti | nānā liṅgatvā-dṛtūnā-nnānā̭ sūrya॒tvam || aṣṭau tu vyavasi̭tā i॒ti | sūryamaṇḍalā-nyaṣṭā̭ta ū॒rdhvam | teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti || ci॒tra-nde॒vānā॒-muda̭gā॒danī̭kam | cakṣṷ-rmi॒trasya॒ varṷṇasyā॒gneḥ | ā-'prā॒ dyāvā̭ pṛthi॒vī a॒ntari̭kṣam | sūrya ātmā jagatastasthṷṣaśce॒ti || 25 ||

(sā॒kaṃ - plā॒kṣi - staptri̭tapā॒ - nānā̭sūryāḥ॒ - sūryā॒ - +nava̭ ca)

anuvākaḥ 8

kvedamabhra̭-nnivi॒śate | kvāyagṃ̭ saṃva~thsa॒ro mi̭thaḥ | kvāhaḥ kveya-ndḙva rā॒trī | kva māsā ṛ̭tava॒-śśritāḥ || ardhamāsā̭ muhū॒rtāḥ | nimeṣāstṷṭibhiḥ॒ (nimeṣāstra̭ṭibhiḥ॒) saha | kvemā āpo ni̭viśa॒nte | ya॒dīto̭ yānti॒ sampra̭ti || kālā aphsu ni̭viśa॒nte | ā॒pa-ssūryḙ sa॒māhi̭tāḥ | 26 |

vya̭ṣṭabhnā॒-droda̭sī॒ viṣṇa̭ve॒te | dā॒dhartha̭ pṛthi॒vī-ma॒bhito̭ ma॒yūkhaiḥ᳚ | kinta-dviṣṇo rbala̭mā॒huḥ | kā॒ dīptiḥ̭ ki-mpa॒rāya̭ṇam | eko̭ ya॒ddhā-ra̭ya dde॒vaḥ | re॒jatī̭ roda॒sī ṷbhe | vātādviṣṇo-rba̭la mā॒huḥ | a॒kṣarā᳚-ddīpti॒ rucya̭te | tri॒padā॒ddhāra̭ya-dde॒vaḥ | yadviṣṇo̭reka॒-mutta̭mam || 28 ||

a॒gnayo̭ vāya̭vaścai॒va | e॒tada̭sya pa॒rāya̭ṇam | pṛcchāmi tvā pa̭ra-mmṛ॒tyum | a॒vama̭-mmaddhya॒mañca̭tum | lo॒kañca॒ puṇya̭pāpā॒nām | e॒ta-tpṛ̭cchāmi॒ sampra̭ti || a॒mumā̭huḥ pa̭ra-mmṛ॒tyum | pa॒vamā̭na-ntu॒ maddhya̭mam | a॒gnire॒vāva̭mo mṛ॒tyuḥ | ca॒ndramā᳚-ścatu॒rucya̭te || 29 ||

a॒nā॒bho॒gāḥ pa̭ra-mmṛ॒tyum | pā॒pā-ssaṃ̭ya~nti॒ sarva̭dā | ābhogāstveva̭ saṃya~॒nti | ya॒tra pṷṇyakṛ॒to ja̭nāḥ | tato̭ ma॒ddhyama̭māya॒nti | ca॒tuma̭gniñca॒ sampra̭ti | pṛcchāmi tvā̭ pāpa॒kṛtaḥ | ya॒tra yā̭taya॒te ya̭maḥ | tvannasta--dbrahma̭-nprabrū॒hi | ya॒di ve᳚tthā-'sa॒to gṛ̭hān || 30 ||

āśātikāḥ krima̭ya i॒va | tataḥ pūyantḙ vāsa॒vaiḥ | apai̭ta-mmṛ॒tyu-ñja̭yati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sa khalvaivaṃ̭-vi~dbrā॒hmaṇaḥ | dī॒rghaśrṷttamo॒ bhava̭ti | kaśya̭pa॒syāti̭thi॒-ssiddhaga̭mana॒-ssiddhāga̭manaḥ | tasyai॒ṣā bhava̭ti || āyasmin᳚-thsa॒pta vā̭sa॒vāḥ | roha̭nti pū॒rvyā̭ ruhaḥ̭ | 32 |

ṛṣi̭rha dīrgha॒śrutta̭maḥ | indrasya gharmo ati̭thiri॒ti | kaśyapaḥ paśya̭ko bha॒vati | yathsarva-mparipaśyatī̭ti sau॒kṣmyāt | athāgnḙraṣṭapṷruṣa॒sya | tasyai॒ṣā bhava̭ti | agne॒ naya̭ su॒pathā̭ rā॒ye a॒smān | viśvā̭ni deva va॒yunā̭ni vi॒dvān | yu॒yo॒ddhya̭sma-jjṷhurā॒ṇamenaḥ̭ | bhūyiṣṭhānte nama uktiṃ-vi~̭dheme॒ti || 33 ||

(sa॒māhi̭tā - daśa॒syḙ - utta̭ma॒-mucya̭te-gṛhān-thsva॒karma̭bhiḥ-pū॒rvyā̭ ruha̭-i॒ti)

anuvākaḥ 9

agniśca jāta̭vedā॒śca | sahojā a̭jirā॒prabhuḥ | vaiśvānaro na̭ryāpā॒śca | pa॒ṅktirā̭dhāśca॒ sapta̭maḥ | visarpevā-'ṣṭa̭mo-'gnī॒nām | ete-'ṣṭau vasavaḥ, kṣi̭tā i॒ti | yathartve-vāgne-rarcirvarṇa̭ viśe॒ṣāḥ | nīlārciśca pītakā᳚rciśce॒ti | atha vāyo-rekādaśa-puruṣasyaikādaśa̭strīka॒sya | prabhrājamānā vya̭vadā॒tāḥ || 34 ||

yāśca vāsṷki vai॒dyutāḥ | rajatāḥ parṷṣā-śśyā॒māḥ | kapilā a̭tilo॒hitāḥ | ūrdhvā avapa̭tantā॒śca | vaidyuta i̭tyekā॒daśa | nainaṃ-vai~dyuto̭ hina॒sti | ya ḙvaṃ-ve~॒da | sa hovāca vyāsaḥ pā̭rāśa॒ryaḥ | vidyudvadhamevāha-mmṛtyumai᳚cchami॒ti | na tvakā̭magṃ ha॒nti || 35 ||

ya ḙvaṃ-ve~॒da | atha ga̭ndharva॒gaṇāḥ | svāna॒ bhrāṭ | aṅghā̭ri॒-rbambhā̭riḥ | hasta॒-ssuha̭staḥ | kṛśā̭nurvi॒śvāva̭suḥ | mūrdhanvān-thsū᳚ryava॒rcāḥ | kṛtirityekādaśa ga̭ndharva॒gaṇāḥ | devāśca ma̭hāde॒vāḥ | raśmayaśca devā̭ gara॒giraḥ || 36 ||

naina-ṅgaro̭ hina॒sti | ya ḙvaṃ-ve~॒da | gau॒rī mi̭māya sali॒lāni॒ takṣa̭tī | eka̭padī dvi॒padī॒ sā catṷṣpadī | a॒ṣṭāpa̭dī॒ nava̭padī babhū॒vuṣī᳚ | sahasrākṣarā parame vyo̭manni॒ti | vāco̭ viśe॒ṣaṇam | atha nigada̭vyākhyā॒tāḥ | tānanukra̭miṣyā॒maḥ | va॒rāhavaḥ̭-svata॒pasaḥ || 37 ||

vi॒dyu-nma̭haso॒ dhūpa̭yaḥ | śvāpayo gṛhamedhā᳚ścetye॒te | ye॒ ceme-'śi̭mivi॒dviṣaḥ | parjanyā-ssapta pṛthivīmabhiva̭rṣa॒nti | vṛṣṭi̭bhiri॒ti | etayaiva vibhakti vi̭parī॒tāḥ | sa॒ptabhi॒rvātai̭ rudī॒ritāḥ | amūṃ-lo~kā-nabhiva̭rṣa॒nti | teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti | sa॒mā॒na-me॒taduda̭kam || 38 ||

u॒ccaitya̭va॒ cāha̭bhiḥ | bhūmi̭-mpa॒rjanyā॒ jinva̭nti | diva-ñjinvan-tyagna̭ya i॒ti | yadakṣa̭ra-mbhū॒takṛ̭tam | viśvḙ devā u॒pāsa̭te | ma॒harṣi̭masya go॒ptāra᳚m | ja॒mada̭gni॒-makṷrvata | ja॒mada̭gni॒-rāpyā̭yate | chando̭bhi-ścaturutta॒raiḥ | rājña॒-ssoma̭sya tṛ॒ptāsaḥ̭ || 39 ||

brahma̭ṇā vī॒ryā̭vatā | śi॒vā naḥ̭ pra॒diśo॒ diśaḥ̭ || tacchaṃ॒yo~rā vṛ̭ṇīmahe | gā॒tuṃ-ya~॒jñāya̭ | gā॒tuṃ-ya~॒jñapa̭taye | daivī᳚ sva॒stira̭stu naḥ | sva॒sti-rmānṷṣebhyaḥ | ū॒rdhva-ñji̭gātu bheṣa॒jam | śanno̭ astu dvi॒pade᳚ | śañcatṷṣpade | somapā(3) asomapā(3) iti nigada̭vyākhyā॒tāḥ || 40 ||

(vya॒va॒dā॒tā - ha॒nti-ga̭ra॒gira - sta॒pasa - uda̭kaṃ - tṛptāsa॒ - śvatṷṣpada॒ eka̭-ñca)

anuvākaḥ 10

sa॒ha॒sra॒vṛdi̭ya-mbhū॒miḥ | pa॒raṃ-vyo~̭ma sa॒hasra̭vṛt | a॒śvinā̭ bhujyṷ̄ nāsa॒tyā | vi॒śvasya̭ jaga॒taspa̭tī || jāyā bhūmiḥ pa̭tirvyo॒ma | mi॒thuna̭ntā a॒turya̭thuḥ | putro bṛhaspa̭tī ru॒draḥ | sa॒ramā̭ iti̭ strīpu॒mam || śu॒kraṃ-vā~̭ma॒nyadya̭ja॒taṃ-vā~̭ma॒nyat | viṣṷrūpe॒ aha̭nī॒ dyauri̭va sthaḥ || 41 ||

viśvā॒ hi mā॒yā ava̭tha-ssvadhāvantau | bha॒drā vā᳚-mpūṣaṇāvi॒ha rā॒tira̭stu | vāsā᳚tyau ci॒trau jaga̭to ni॒dhānau᳚ | dyāvā̭bhūmī ca॒rathaḥ̭ sa॒gṃ॒ sakhā̭yau | tāva॒śvinā̭ rā॒sabhā᳚śvā॒ hava̭-mme | śu॒bha॒spa॒tī॒ ā॒gatagṃ̭ sū॒ryayā̭ sa॒ha | tyugro̭ ha bhu॒jyu-ma̭śvinoda me॒ghe | ra॒yinna kaści̭-nmamṛ॒vā~(2) avā̭hāḥ | tamṷ̄hathu-rnau॒bhirā᳚tma॒n-vatī̭bhiḥ | a॒nta॒ri॒kṣa॒ pruḍbhi॒ra-po̭dakābhiḥ || 42 ||

ti॒sraḥ, kṣapa॒strirahā̭ 'ti॒vraja̭dbhiḥ | nāsa̭tyā bhu॒jyumṷ̄hathuḥ pata॒ṅgaiḥ | sa॒mu॒drasya॒ dhanva̭nnā॒rdrasya̭ pā॒re | tri॒bhī rathai᳚-śśa॒tapa̭dbhi॒-ṣṣaḍa̭śvaiḥ | sa॒vi॒tāraṃ॒-vi~ta̭nvantam | anṷbaddhnāti śāmba॒raḥ | āpapūrṣaṃ-ba̭raścai॒va | sa॒vitā̭ 'repa॒so̭ 'bhavat | tyagṃ sutṛptaṃ-vi~̭ditvai॒va | ba॒huso̭ma gi॒raṃ-va~̭śī || 43 ||

anveti tugro va̭kriyā॒ntam | āyasūyān-thsoma̭tṛphsu॒ṣu | sa saṅgrāma-stamo᳚dyo-'tyo॒taḥ | vāco gāḥ pi̭pāti॒ tat | sa tadgobhi-sstavā᳚ 'tyetya॒nye | ra॒kṣasā̭ 'nanvi॒tāśca̭ ye | a॒nveti॒ pari̭vṛttyā॒-'staḥ | e॒vame॒tau stho̭ aśvinā | te e॒te dyuḥ̭ pṛthi॒vyoḥ | aha̭raha॒-rgarbha̭ndadhāthe || 44 ||

tayo̭ re॒tau va॒thsā va̭horā॒tre | pṛ॒thi॒vyā ahaḥ̭ | di॒vo rātriḥ̭ | tā avi̭sṛṣṭau | dampa̭tī e॒va bha̭vataḥ || tayo̭ re॒tau va॒thsau | a॒gniścā̭-di॒tyaśca̭ | rā॒trerva॒thsaḥ | śve॒ta ā̭di॒tyaḥ | ahno॒-'gniḥ || 45 ||

tā॒mro a̭ru॒ṇaḥ | tā avi̭sṛṣṭau | dampa̭tī e॒va bha̭vataḥ || tayo̭ re॒tau va॒thsau | vṛ॒traśca̭ vaidyu॒taśca̭ | a॒gnervṛ॒traḥ | vai॒dyuta̭ ādi॒tyasya̭ | tā avi̭sṛṣṭau | dampa̭tī e॒va bha̭vataḥ || tayo̭ re॒tau va॒thsau || 46 ||

u॒ṣmā ca̭ nīhā॒raśca̭ | vṛ॒trasyo॒ṣmā | vai॒dyu॒tasya̭ nīhā॒raḥ | tau tāve॒va prati̭padyete || seyagṃ rātrī̭ ga॒rbhiṇī̭ pu॒treṇa॒ saṃva~̭sati | tasyā॒ vā e॒tadu॒lbaṇa᳚m | yadrātraṷ ra॒śmayaḥ̭ | yathā॒ gorga॒rbhiṇyā̭ u॒lbaṇa᳚m | e॒vame॒tasyā̭ u॒lbaṇa᳚m | prajayiṣṇuḥ prajayā ca paśubhi̭śca bha॒vati | ya ḙvaṃ-ve~॒da | etamudyanta-mapiya̭ntañce॒ti | ādityaḥ puṇya̭sya va॒thsaḥ | atha pavi̭trāṅgi॒rasaḥ || 47 ||

(stho - 'po̭dakābhi--r vaśī - dadhāthe - a॒gni - stayo̭ re॒tau va॒thsau - bha॒vati ca॒tvāri̭ ca)

anuvākaḥ 11

pa॒vitra̭vantaḥ॒ pari॒vāja॒māsa̭te | pi॒taiṣā᳚-mpra॒tno a॒bhira̭kṣati vra॒tam | ma॒hassa̭mu॒draṃ-va~rṷṇa sti॒roda̭dhe | dhīrā̭ iccheku॒rddharṷṇeṣvā॒rabha᳚m | pa॒vitra̭-nte॒ vita̭ta॒-mbrahma̭ṇa॒spate᳚ | prabhu॒rgātrā̭ṇi॒ paryḙṣi vi॒śvataḥ̭ | ata̭ptatanū॒-rna tadā॒mo a̭śnute | śṛ॒tāsa॒ idvaha̭n-ta॒sta-thsamā̭śata | bra॒hmā de॒vānā᳚m | asa̭ta-ssa॒dye tata̭kṣuḥ || 48 ||

ṛṣa̭ya-ssa॒ptātri̭śca॒ yat | sarve-'trayo a̭gastya॒śca | nakṣa̭trai॒-śśaṅkṛ̭to 'vasann | atha̭ savitu॒-śśyāvāśva॒syā 'varti̭kāmasya | a॒mī ya ṛkṣā॒ nihi̭tā sa u॒ccā | nakta॒-ndadṛ̭śre॒ kuha̭ci॒ddivḙyuḥ | ada̭bdhāni॒ varṷṇasya vra॒tāni̭ | vi॒cā॒kaśa̭-cca॒ndramā॒ nakṣa̭trameti | ta-thsa̭vi॒tu-rvare᳚ṇyam | bhargo̭ de॒vasya̭ dhīmahi || 49 |

dhiyo॒ yo naḥ̭ praco॒dayā᳚t || tathsa̭vi॒tu-rvṛ̭ṇīmahe | va॒ya-nde॒vasya॒ bhoja̭nam | śreṣṭhagṃ̭ sarva॒dhāta̭mam | tura॒-mbhaga̭sya dhīmahi | apā̭gūhata savitā॒ tṛbhīṋ | sarvā᳚-ndi॒vo andha̭saḥ | nakta̭nta;॒tānya̭bhava-ndṛ॒śe | asthya॒sthnā sambha̭viṣyāmaḥ || nāma॒ nāmai॒va nā॒ma me᳚ || 50 ||

napugṃsa̭ka॒-mpumā॒g॒strya̭smi | sthāva̭ro-'smyatha॒ jaṅga̭maḥ | ya॒je-'yakṣi॒ yaṣṭā॒he ca̭ | mayā̭ bhū॒tānya̭yakṣata | pa॒śavo̭ mama̭ bhūtā॒ni | anūbandhyo 'smya̭haṃ-vi~॒bhuḥ | striyaḥ̭ sa॒tīḥ | tā ṷ me pu॒gṃ॒sa ā̭huḥ | paśya̭dakṣa॒ṇvānna-vicḙtada॒ndhaḥ | ka॒viryaḥ pu॒tra-ssa i॒mā ci̭keta || 51 ||

yastā vi̭jā॒nā-thsa̭vi॒tuḥ pi॒tā-'sa̭t | a॒ndho maṇima̭vindat | tama̭naṅguli॒-rāva̭yat | a॒grī॒vaḥ pratya̭muñcat | tamaji̭hva a॒saśca̭ta | ūrdhvamūla-ma̭vākchā॒kham | vṛ॒kṣaṃ-yā~̭ veda॒ sampra̭ti | na sa jātu janaḥ̭ śradda॒ddhyāt | mṛ॒tyurmā̭ māra॒yādi̭tiḥ | hasitagṃ rudi̭taṅgī॒tam || 52 ||

vīṇā̭ paṇa va॒lāsi̭tam | mṛ॒tañjī॒vañca̭ yatki॒ñcit | a॒ṅgāni̭ sneva॒ viddhi̭ tat | atṛ̭ṣya॒gg॒stṛṣya̭ dhyāyat | a॒smājjā॒tā mḙ mithū॒ caranṋ | putro nir-ṛtyā̭ vaide॒haḥ | a॒cetā̭ yaśca॒ ceta̭naḥ | sa॒ ta-mmaṇima̭vindat | so̭-'naṅguli॒rāva̭yat | so॒-'grī॒vaḥ pratya̭muncat || 53 |

so-'ji̭hvo a॒saśca̭ta | naitamṛṣiṃ-vi~ditvā naga̭ra-mpra॒viśet | ya̭di pra॒viśet | mi॒thau cari̭tvā pra॒viśet | tathsambhava̭sya vra॒tam | ā॒ tama̭gne ra॒thanti̭ṣṭha | ekā᳚śvameka॒ yoja̭nam | ekacakra̭-meka॒dhuram | vā॒ta dhrā̭ji ga॒tiṃ-vi~̭bho | na॒ ri॒ṣyati̭ na vya॒thate || 54 ||

nā॒syākṣo̭ yātu॒ sajja̭ti | yacchvetā᳚-nrohi̭tāgścā॒gneḥ | ra॒the yṷktvā-'dhi॒tiṣṭha̭ti | ekayā ca daśabhiśca̭ svabhū॒te | dvābhyā miṣṭaye vigṃ̭śatyā॒ ca | tisṛbhiśca vahase trigṃ̭śatā॒ ca | niyudbhi-rvāyaviha tā̭ vimu॒ñca || 55 ||

(tata̭kṣu--r dhīmahi - nā॒ma mḙ - ciketa - gī॒taṃ - pratya̭muñca-d- vya॒thate - +sa॒pta ca̭)

anuvākaḥ 12

āta̭nuṣva॒ prata̭nuṣva | u॒ddhamādha̭ma॒ sandha̭ma | āditye candra̭varṇā॒nām | garbha॒ mā dhḙhi॒ yaḥ pumāṋ | i॒ta-ssi॒ktagṃ sūrya̭gatam | ca॒ndrama̭se॒ rasa̭ṅkṛdhi | vārāda-ñjana̭yā-gre॒-'gnim | ya eko̭ rudra॒ ucya̭te | a॒sa॒-ṅkhyā॒tā-ssa̭hasrā॒ṇi | sma॒ryatḙ na ca॒ dṛśya̭te || 56 ||

e॒vame॒tanni̭bodhata | ā ma॒ndrai-ri̭ndra॒ hari̭bhiḥ | yā॒ hi ma॒yūra̭-romabhiḥ | mātvā kecinniye muri̭nna pā॒śinaḥ | da॒dha॒nveva॒ tā i̭hi | mā ma॒ndrai-ri̭ndra॒ hari̭bhiḥ | yā॒mi ma॒yūra̭ romabhiḥ | mā mā kecinniye muri̭nna pā॒śinaḥ | ni॒dha॒nveva॒ tā~(2) i̭mi | aṇubhiśca ma̭hadbhi॒śca || 57 ||

ni॒ghṛṣvai̭ rasa॒māyṷtaiḥ | kālair-haritva̭māpa॒nnaiḥ | indrāyā̭hi sa॒hasra̭ yuk | a॒gni-rvi॒bhrāṣṭi̭ vasanaḥ | vā॒yu-śśveta̭sikadru॒kaḥ | saṃ॒va~॒thsa॒ro vi̭ṣū॒ varṇaiḥ᳚ | nityā॒ste 'nuca̭rāsta॒va | subrahmaṇyogṃ subrahmaṇyogṃ sṷbrahma॒ṇyom | indrāgaccha hariva āgaccha mḙdhāti॒theḥ | meṣa vṛṣaṇaśva̭sya me॒ne || 58 ||

uktagg sthāna-mpramāṇañca̭ pura॒ ita | bṛha॒spati̭śca savi॒tā ca̭ | vi॒śvarṷ̄pai-ri॒hāga̭tām | rathḙnodaka॒vartma̭nā | a॒phsuṣā̭ iti॒ taddva̭yoḥ | ukto veṣo̭ vāsā॒gṃ॒si ca | kālāvayavānā-mitaḥ̭ pratī॒jyā | vāsātyā̭ itya॒śvinoḥ | ko-'ntarikṣe śabdaṅka̭rotī॒ti | vāsiṣṭha rauhiṇo mīmāgṃ̭sā-ñca॒kre | tasyai॒ṣā bhava̭ti || vā॒śreva̭ vi॒dyuditi̭ || brahma̭ṇa u॒dara̭ṇamasi | brahma̭ṇa udī॒raṇa̭masi |brahma̭ṇa ā॒stara̭ṇamasi | brahma̭ṇa upa॒stara̭ṇamasi || 60 ||

(dṛśya̭te॒ - ca - me॒ne - pa̭rā॒-ṅgatā - śca॒kre ṣaṭ ca̭)

anuvākaḥ 13 [apa̭krāmata garbhi॒ṇyaḥ̭ ]

a॒ṣṭayo̭nī-ma॒ṣṭapṷtrām | a॒ṣṭapa̭tnī-mi॒mā-mmahī᳚m | a॒haṃ-ve~da॒ na mḙ mṛtyuḥ | na cāmṛ̭tyura॒ghāha̭rat | a॒ṣṭayo᳚nya॒ṣṭa pṷtram | a॒ṣṭapa̭di॒da-ma॒ntari̭kṣam | a॒haṃ-ve~da॒ na mḙ mṛtyuḥ | na cāmṛ̭tyura॒ghāha̭rat | a॒ṣṭayo̭nī-ma॒ṣṭapṷtrām | a॒ṣṭapa̭tnī-ma॒mūndiva᳚m || 61 ||

a॒haṃ-ve~da॒ na mḙ mṛtyuḥ | na cāmṛ̭tyura॒ghāha̭rat | su॒trāmā̭ṇa-mma॒hīmū॒ṣu | adi̭ti॒rdyau-radi̭ti-ra॒ntari̭kṣam | adi̭ti rmā॒tā sa pi॒tā sa pu॒traḥ | viśvḙ de॒vā adi̭tiḥ॒ pañca॒ janāḥ᳚ | adi̭ti-rjā॒ta-madi̭ti॒-rjani̭tvam | a॒ṣṭau pu॒trāso॒ adi̭teḥ | ye jā॒tā sta॒nvaḥ̭ pari̭ | de॒vā~ (2) upa̭prai-thsa॒ptabhiḥ̭ || 62 ||

pa॒rā॒ mā॒rtā॒ṇḍamāsya̭t | sa॒ptabhiḥ̭ pu॒trai-radi̭tiḥ | upa॒ prai-tpū॒rvyaṃ̭-yu~ga᳚m | pra॒jāyai̭ mṛ॒tyave ta̭t | pa॒rā॒ mā॒rtā॒ṇḍa-mābha̭ra॒diti̭ | tānanukra̭miṣyā॒maḥ | mi॒traśca॒ varṷṇaśca | dhā॒tā cā᳚rya॒mā ca̭ | agṃśa̭śca॒ bhaga̭śca | indraśca vivasvāg̭ścetye॒te | hi॒ra॒ṇya॒ga॒rbho ha॒gṃ॒sasśṷci॒ṣat | brahma̭ jajñā॒na-ntadi-tpa॒damiti̭ | ga॒rbhaḥ prā̭jāpa॒tyaḥ | atha॒ purṷṣa-ssa॒ptapurṷṣaḥ || 63 ||

[ ya॒thā॒sthā॒na-ṅga̭rbhi॒ṇyaḥ̭ ]

(a॒mū-ndivagṃ̭ - sa॒ptabhi̭ - re॒te ca॒tvāri̭ ca)

anuvākaḥ 14

mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇai-rā॒pūri̭ṣṭhāḥ | a॒sau yo̭-'pa॒kṣīya̭ti | sa sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai-rapa̭kṣīyati | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇai-rapa̭kṣeṣṭhāḥ | a॒mūni॒ nakṣa̭trāṇi | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpanti॒ cothsa̭rpanti ca | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpata॒ mothsṛ̭pata || 65 ||

i॒me māsā᳚-ścārdhamā॒sāśca̭ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpanti॒ cothsa̭rpanti ca | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpata॒ mothsṛ̭pata | i॒ma ṛ॒tavaḥ̭ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpanti॒ cothsa̭rpanti ca | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpata॒ mothsṛ̭pata | a॒yagṃ saṃ̭va~thsa॒raḥ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpati॒ cothsa̭rpati ca || 66 ||

mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpa॒ mothsṛ̭pa | i॒damahaḥ̭ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai-rapa̭ prasarpati॒ cothsa̭rpati ca | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpa॒ mothsṛ̭pa | i॒yagṃ rātriḥ̭ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai-rapa̭ prasarpati॒ cothsa̭rpati ca | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpa॒ mothsṛ̭pa | au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ | etadvo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 67 ||

(prā॒ṇairā॒pūrya̭ti॒-mothsṛ̭pata॒-cothsa̭rpati ca॒ - mothsṛ̭pa॒ dve ca̭)

anuvākaḥ 15

athādityasyāṣṭa pṷruṣa॒sya | vasūnā mādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni | rudrāṇā-mādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni | ādityānā-mādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni | satāgṃ̭satyā॒nām | ādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni | abhidhūnvatā̭-mabhi॒ghnatām | vātava̭tā-mma॒rutām | ādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni | ṛbhūṇā-mādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni | viśveṣā᳚-ndevā॒nām | ādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni | saṃva~thsara̭sya sa॒vituḥ | ādityasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ | raśmayo vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 68 ||

(ṛbhūṇāmādityānāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni ṣaṭca̭)

anuvākaḥ 16

ārogasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | bhrājasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | paṭarasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | pataṅgasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | svarṇarasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | jyotiṣīmatasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | vibhāsasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | kaśyapasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ | āpo vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 69 ||

(ārogasya daśa̭)

anuvākaḥ 17

atha vāyo-rekādaśa-puruṣasyaikādaśa̭-strīka॒sya |

prabhrājamānānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

vyavadātānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

vāsukivaidyutānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

rajatānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

paruṣāṇāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

śyāmānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

kapilānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

atilohitānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

ūrdhvānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni || 70 ||

avapatantānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

vaidyutānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

prabhrājamānīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

vyavadātīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

vāsukivaidyutīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

rajatānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

paruṣāṇāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

śyāmānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

kapilānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

atilohitīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

ūrdhvānāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

avapatantīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

vaidyutīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ |

rūpāṇi vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 71 ||

(ūrdhvānāgṃ rudrāṇāg sthāne svateja̭sā bhā॒ - nyatilohitīnāgṃ rudrāṇīnāg sthāne svateja̭sā bhā॒ni pañca̭ ca)

anuvākaḥ 18

athāgnḙraṣṭa pṷruṣa॒sya || agneḥ pūrva-diśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

jātavedasa upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

sahojaso dakṣiṇa-diśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

ajirāprabhava upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

vaiśvānarasyāparadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

naryāpasa upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

paṅktirādhasa udagdiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

visarpiṇa upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |

au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ |

diśo vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 72 ||

(sva̭reka̭-ñca)

anuvākaḥ 19

dakṣiṇapūrva-syāndiśi visa̭rpī na॒rakaḥ | tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi | dakṣiṇā-parasyā-ndiśya visa̭rpī na॒rakaḥ | tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi | uttara-pūrvasyā-ndiśi viṣā̭dī na॒rakaḥ | tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi | uttarā-parasyā-ndiśya viṣā̭dī na॒rakaḥ | tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi | ā yasminthsapta vāsavā indriyāṇi śatakrata̭ vitye॒te || 73 ||

(dakṣiṇapūrvasyā-nnava̭)

anuvākaḥ 20

i॒ndra॒ gho॒ṣā vo॒ vasṷbhiḥ pu॒rastā॒-dupa̭dadhatām |

mano̭javaso vaḥ pi॒tṛbhi̭-rdakṣiṇa॒ta upa̭dadhatām |

pracḙtā vo ru॒draiḥ pa॒ścā-dupa̭dadhatām |

vi॒śvaka̭rmā va ādi॒tyai-rṷttara॒ta upa̭dadhatām |

tvaṣṭā̭ vo rū॒pai-ru॒pari̭ṣṭā॒-dupa̭dadhatām | s

añjñānaṃ-vaḥ ~pa̭ścādi॒ti | ā॒di॒tya-ssarvo॒-'gniḥ pṛ̭thi॒vyām | vā॒yura॒ntari̭kṣe | sūryo̭ di॒vi | ca॒ndramā̭ di॒kṣu | nakṣa̭trāṇi॒ svalo॒ke | e॒vā hyḙva | e॒vā hya̭gne | e॒vā hi vā̭yo | e॒vā hī᳚ndra | e॒vā hi pṷ̄ṣann | e॒vā hi dḙvāḥ || 74 ||

(di॒kṣu sa॒pta ca̭)

anuvākaḥ 21

āpa̭māpāma॒pa-ssarvāḥ᳚ | a॒smā-da॒smādi॒to-'mutaḥ̭ | a॒gnirvā॒yuśca॒ sūrya̭śca | sa॒ha sa̭ñcaska॒rardhi̭yā | vā॒yvaśvā̭ raśmi॒ pata̭yaḥ | marī᳚cyātmāno॒ adrṷhaḥ | de॒vī rbhṷvana॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒vāya̭ me suta | mahānāmnī-rma̭hāmā॒nāḥ | ma॒ha॒so ma̭hasa॒ssvaḥ̭ || 75 ||

de॒vīḥ pa̭rjanya॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒vāya̭ me suta | a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā rakṣaḥ̭ | a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā ragha᳚m | apā᳚ghrā॒mapa̭ cā॒varti᳚m | apa̭ de॒vīri॒to hi̭ta | vajra̭-nde॒vīrajī̭tāgśca | bhuva̭na-ndeva॒ sūva̭rīḥ | ā॒di॒tyānadi̭ti-nde॒vīm | yoni̭nordhva-mu॒dīṣa̭ta || 76 ||

bha॒dra-ṅkarṇḙbhi-śśṛṇu॒yāma̭ devāḥ | bha॒dra-mpa̭śyemā॒kṣabhi॒-ryaja̭trāḥ | sthi॒rairaṅgai᳚ stuṣṭu॒vāgṃ sa̭sta॒nūbhiḥ̭ | vyaśḙma de॒vahi̭taṃ॒-ya~dāyuḥ̭ | sva॒sti na॒ indro̭ vṛ॒ddhaśra̭vāḥ | sva॒sti naḥ̭ pū॒ṣā vi॒śvavḙdāḥ | sva॒sti na॒stārkṣyo॒ ari̭ṣṭanemiḥ | sva॒sti no॒ bṛha॒spati̭-rdadhātu | ke॒tavo॒ arṷṇāsaśca | ṛ॒ṣa॒yo vāta̭raśa॒nāḥ| pra॒ti॒ṣṭhāgṃ śa॒tadhā̭ hi | sa॒māhi̭tāso sahasra॒dhāya̭sam || śi॒vā na॒-śśanta̭mā bhavantu | di॒vyā āpa॒ oṣa̭dhayaḥ || su॒mṛ॒ḍī॒kā sara̭svati | māte॒ vyo̭ma sa॒ndṛśi̭ || 77 ||

(sva̭ - ru॒dīṣa̭ta॒ - vāta̭raśa॒nā-ṣṣaṭca̭)

anuvākaḥ 22

yo̭-'pā-mpuṣpaṃ॒-ve~da̭ | puṣpa̭vā-npra॒jāvā᳚-npaśu॒mā-nbha̭vati | ca॒ndramā॒ vā a॒pā-mpuṣpa᳚m | puṣpa̭vā-npra॒jāvā᳚-npaśu॒mā-nbha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | a॒gnirvā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yo᳚-'gnerā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ || 78 ||

ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vā a॒gnerā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | vā॒yurvā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yo vā॒yorā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati || 79 ||

āpo॒ vai vā॒yorā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | a॒sau vai tapa̭nna॒pā-mā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yo̭-'muṣya॒-tapa̭ta ā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒vā a॒muṣya॒-tapa̭ta ā॒yata̭nam || 80 ||

ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | ca॒ndramā॒ vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yaśca॒ndrama̭sa ā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai ca॒ndrama̭sa ā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati || 81 ||

ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | nakṣa̭trāṇi॒ vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yo nakṣa̭trāṇā-mā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai nakṣa̭trāṇā-mā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 82 ||

yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | pa॒rjanyo॒ vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yaḥ pa॒rjanya̭-syā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai pa॒rjanya̭-syā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ || 83 ||

i॒me vai lo॒kā a॒phsu prati̭ṣṭhitāḥ | tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā |

a॒pāgṃ rasa॒muda̭yagṃsann | sūryḙ śu॒kragṃ sa॒mābhṛ̭tam | a॒pāgṃ rasa̭sya॒ yo rasaḥ̭ | taṃ-vo~̭ gṛhṇā-myutta॒mamiti̭ | i॒me vai lo॒kā a॒pāgṃ rasaḥ̭ | tḙ-'muṣmi̭-nnādi॒tye sa॒mābha̭tāḥ | jā॒nu॒da॒ghnī-mṷttara-ve॒dīṅkhā॒tvā | a॒pā-mpṷ̄rayi॒tvā gṷlphada॒ghnam || 85 |

puṣkaraparṇaiḥ puṣkaradaṇḍaiḥ puṣkaraiśca̭ saggstī॒rya | tasmi̭n. vihā॒yase | a॒gni-mpra॒ṇīyo̭pa-samā॒dhāya̭ | bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | kasmā᳚-tpraṇī॒te-'ya-ma॒gniścī॒yate᳚ | sāppra̭ṇī॒te-'yama॒phsu hyaya̭ñcī॒yate᳚ | a॒sau bhuva̭ne॒-'pya-nā̭hitāgni-re॒tāḥ | tama॒bhita̭ e॒tā a॒bhīṣṭa̭kā॒ upa̭dadhāti | a॒gni॒ho॒tre da̭rśapūrṇa-mā॒sayoḥ᳚ | pa॒śu॒ba॒ndhe cā̭turmā॒syeṣṷ || 86 ||

atho̭ āhuḥ | sarvḙṣu yajñakra॒tuṣviti̭ | e॒taddha̭ sma॒ vā ā̭hu-śśaṇḍi॒lāḥ | kama॒gniñci̭nute | sa॒tri॒ya-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | saṃ॒va~॒thsa॒ra-mpra॒tyakṣḙṇa | kama॒gniñci̭nute | sā॒vi॒tra-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | a॒mumā̭di॒tya-mpra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute || 87 |

nā॒ci॒ke॒ta-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | prā॒ṇā-npra॒tyakṣḙṇa | kama॒gniñci̭nute | cā॒tu॒r॒ho॒tri॒ya-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | brahma̭ pra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute | vai॒śva॒sṛ॒ja-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | śarī̭ra-mpra॒tyakṣḙṇa | kama॒gniñci̭nute | u॒pā॒nu॒vā॒kya̭mā॒śu-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ || 88 ||

i॒mān ~lo॒kā-npra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute | i॒mamā̭ruṇa-ketuka-ma॒gniñci̭nvā॒na iti̭ | ya e॒vāsau | i॒taścā॒-muta̭ścā-vyatīpā॒tī | tamiti̭ || yo᳚-'gnermi̭thū॒yā veda̭ | mi॒thu॒na॒vā-nbha̭vati | āpo॒ vā a॒gnermi̭thū॒yāḥ | mi॒thu॒na॒vā-nbha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 89 ||

(veda̭ - bhava - tyā॒yata̭naṃ - bhavati॒ - veda॒ - veda̭ - tiṣṭhati - gulphada॒ghnaṃ - cā̭turmā॒sye - ṣva॒mumā̭di॒tya-mpra॒tyakṣḙṇa॒ kama॒gni-ñci̭nuta - upānuvā॒kya̭mā॒śuma॒gni-ñci̭nvā॒no - mi̭thū॒yā mi̭thuna॒vā-nbha̭va॒tyeka̭-ñca)

anuvākaḥ 23

āpo॒ vā i॒damā̭san-thsali॒lame॒va | sa pra॒jāpa̭ti॒rekaḥ̭ puṣkarapa॒rṇe sama̭bhavat | tasyānta॒-rmana̭si kāma॒-ssama̭vartata | i॒dagṃ sṛ̭jeya॒miti̭ | tasmā॒dya-tpurṷṣo॒ mana̭sā-'bhi॒gaccha̭ti | tadvā॒cā va̭dati | tatkarma̭ṇā karoti | tade॒ṣā 'bhyanū᳚ktā | kāma॒stadagre॒ sama̭varta॒tādhi̭ | mana̭so॒ retaḥ̭ pratha॒maṃ-ya~dāsī᳚t || 90 ||

sa॒to bandhu॒masa̭ti॒ nira̭vindann | hṛ॒di pra॒tīṣyā̭ ka॒vayo̭ manī॒ṣeti̭ | upai̭na॒ntadupa̭namati | ya-tkā̭mo॒ bhava̭ti | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sa tapo̭-'tapyata | sa tapa̭sta॒ptvā | śarī̭ramadhūnuta | tasya॒ ya-nmā॒gṃ॒samāsī᳚t | tato̭-'ru॒ṇāḥ ke॒tavo॒ vāta̭raśa॒nā ṛṣa̭ya॒ uda̭tiṣṭhann || 91 ||

ye nakhāḥ᳚ | te vai̭khāna॒sāḥ | ye vālāḥ᳚ | te vā̭lakhi॒lyāḥ | yo rasaḥ̭ | so̭-'pām | a॒nta॒ra॒taḥ kū॒rma-mbhū॒tagṃ sarpa̭ntam | tama̭bravīt | mama॒ vai tvaṃ-mā॒gṃ॒sā | sama̭bhūt || 92 ||

netya̭bravīt | pūrva̭me॒vāha-mi॒hāsa॒miti̭ | tatpurṷṣasya puruṣa॒tvam | sa sa॒hasra̭śīrṣā॒ purṷṣaḥ | sa॒ha॒srā॒kṣa-ssa॒hasra̭pāt | bhū॒tvoda̭tiṣṭhat | tama̭bravīt | tvaṃ-vai~ pūrvagṃ̭ sama̭bhūḥ | tvami॒da-mpūrvaḥ̭ kuru॒ṣveti̭ | sa i॒ta ā॒dāyāpaḥ̭ || 93 ||

a॒ñja॒linā̭ pu॒rastā̭-du॒pāda̭dhāt | e॒vā hye॒veti̭ | tata̭ ādi॒tya uda̭tiṣṭhat | sā prācī॒ dik | athā̭ru॒ṇaḥ ke॒tu-rda̭kṣiṇa॒ta u॒pāda̭dhāt | e॒vā hyagna॒ iti̭ | tato॒ vā a॒gniruda̭tiṣṭhat | sā da̭kṣi॒ṇā dik | athā̭ru॒ṇaḥ ke॒tuḥ pa॒ścādu॒pāda̭dhāt | e॒vā hi vāyo॒ iti̭ || 94 ||

athā̭ru॒ṇaḥ ke॒turu॒pari̭ṣṭā-du॒pāda̭dhāt | e॒vā hi devā॒ iti̭ | tato̭ deva manu॒ṣyāḥ pi॒taraḥ̭ | ga॒ndha॒rvā॒-phsa॒rasa॒ ścoda̭-tiṣṭhann | sordhvā dik | yā vi॒pruṣo̭ vi॒parā̭patann | tābhyo-'sṷrā॒ rakṣāgṃ̭si piśā॒cāśco-da̭tiṣṭhann | tasmā॒tte parā̭bhavann | vi॒pruḍbhyo॒ hi te sama̭bhavann | tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā || 96 ||

āpo̭ ha॒ ya-dbṛ̭ha॒tī-rgarbha॒māyanṋ | dakṣa॒-ndadhā̭nā ja॒naya̭ntī-ssvaya॒mbhum | tata̭ i॒me-'ddhya-sṛ̭jyanta॒ sargāḥ᳚ | adbhyo॒ vā i॒dagṃ sama̭bhūt | tasmā̭di॒dagṃ sarva॒-mbrahma̭ svaya॒bhvinti̭ | tasmā̭di॒dagṃ sarva॒gṃ॒ śithi̭la-mi॒vā dhruva̭-mivābhavat | pra॒jāpa̭ti॒-rvāva tat | ā॒tmanā॒-''tmānaṃ̭-vi~॒dhāya̭ | tade॒vānu॒ prāvi̭śat || tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā || 97 ||

vi॒dhāya̭ lo॒kān. vi॒dhāya̭ bhū॒tāni̭ | vi॒dhāya॒ sarvāḥ᳚ pra॒diśo॒ diśa̭śca | pra॒jāpa̭tiḥ prathama॒jā ṛ॒tasya̭ | ā॒tmanā॒-''tmā-na̭ma॒bhi-saṃvi~̭ve॒śeti̭ | sarva̭me॒vedamā॒ptvā | sarva̭-mava॒ruddhya̭ | tade॒vānu॒ pravi̭śati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 98 ||

(āsī̭ - datiṣṭhan - nabhū॒ - dapo॒ - vāyo॒ iti - seya-ndiga॒ - bhyanū᳚ktā॒ - 'bhyanū᳚ktā॒ -+-'ṣṭau ca̭)

anuvākaḥ 24

catṷṣṭayya॒ āpo̭ gṛhṇāti | ca॒tvāri॒ vā a॒pāgṃ rū॒pāṇi̭ | megho̭ vi॒dyut | sta॒na॒yi॒tnu-rvṛ॒ṣṭiḥ | tānye॒vā va̭rundhe | ā॒tapa̭ti॒ varṣyā̭ gṛhṇāti | tāḥ pu॒rastā॒-dupa̭dadhāti | e॒tā vai bra̭hmavarca॒syā āpaḥ̭ | mu॒kha॒ta e॒va bra̭hmavarca॒sa-mava̭rundhe | tasmā᳚-nmukha॒to bra̭hmavarca॒sita̭raḥ || 99 ||

kūpyā̭ gṛhṇāti | tā da̭kṣiṇa॒ta upa̭dadhāti | e॒tā vai tḙja॒svinī॒rāpaḥ̭ | teja̭ e॒vāsya̭ dakṣiṇa॒to da̭dhāti | tasmā॒-ddakṣi॒ṇordha̭ 'steja॒svita̭raḥ | sthā॒va॒rā gṛ̭hṇāti | tāḥ pa॒ścādupa̭dadhāti | prati̭ṣṭhitā॒ vai sthā̭va॒rāḥ | pa॒ścāde॒va prati̭tiṣṭhati | vaha̭ntī-rgṛhṇāti || 100 ||

tā ṷttara॒ta upa̭dadhāti | oja̭sā॒ vā e॒tā vaha̭ntīri॒vo-dga̭tīri॒va ākūja̭tīri॒va dhāva̭ntīḥ | oja̭ e॒vāsyo᳚ttara॒to da̭dhāti | tasmā॒dutta॒ro-'ddha̭ oja॒svita̭raḥ || sa॒bhāṃ॒ryā gṛ̭hṇāti | tā maddhya॒ upa̭dadhāti | i॒yaṃ-vai~ sa̭bhāṃ॒ryāḥ | a॒syāme॒va prati̭tiṣṭhati | pa॒lva॒lyā gṛ̭hṇāti | tā u॒pari̭ṣṭā-du॒pāda̭dhāti || 101 |

a॒sau vai pa̭lva॒lyāḥ | a॒muṣyā̭me॒va prati̭tiṣṭhati | di॒kṣūpa̭dadhāti | di॒kṣu vā āpaḥ̭ | annaṃ॒-vā~ āpaḥ̭ | a॒dbhyo vā anna̭ñjāyate | yade॒vādbhyo-'nna॒-ñjāya̭te | tadava̭rundhe | taṃ-vā~ e॒tama̭ru॒ṇāḥ ke॒tavo॒ vāta̭raśa॒nā ṛṣa̭yo-'cinvann | tasmā̭-dāruṇa ke॒tukaḥ̭ ||tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā || ke॒tavo॒ arṷṇāsaśca | ṛ॒ṣa॒yo vāta̭raśa॒nāḥ | pra॒ti॒ṣṭhāgṃ śa॒tadhā̭ hi | sa॒māhi̭tāso sahasra॒dhāya̭sa॒miti̭ | śa॒taśa̭ścai॒va 'sa॒hasra̭śaśca॒ prati̭tiṣṭhati | ya e॒tama॒gniñci̭nu॒te | ya ṷcainame॒vaṃ-ve~da̭ || 102 ||

(bra॒hma॒va॒rca॒sita̭ro॒ - vaha̭ntī-rgṛhṇāti॒ - tā u॒pari̭ṣṭādu॒pāda̭dhā - tyāruṇake॒tuko॒-'ṣṭau ca̭)

anuvākaḥ 25

jā॒nu॒da॒ghnī-mṷttarave॒dīṅkhā॒tvā | a॒pā-mpṷ̄rayati | a॒pāgṃ sa̭rva॒tvāya̭ | pu॒ṣka॒ra॒pa॒rṇagṃ ru॒kma-mpurṷṣa॒-mityupa̭dadhāti | tapo॒ vai pṷṣkarapa॒rṇam | sa॒tyagṃ ru॒kmaḥ | a॒mṛta॒-mpurṷṣaḥ | e॒tāva॒dvā vā᳚sti | yāva̭de॒tat | yāva̭de॒vāsti̭ || 103 ||

tadava̭rundhe | kū॒rmamupa̭dadhāti | a॒pāme॒va medha॒mava̭rundhe | atho᳚ sva॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai | āpa̭māpāma॒pa-ssarvāḥ᳚ | a॒smāda॒smā di॒to-'mutaḥ̭ | a॒gnirvā॒yuśca॒ sūrya̭śca | sa॒ha sa̭ñcaska॒rardhi̭yā॒ iti̭ | vā॒yvaśva̭ raśmi॒pata̭yaḥ | lo॒ka-mpṛ̭ṇacchi॒dra-mpṛ̭ṇa || 104 ||

yāsti॒sraḥ pa̭rama॒jāḥ | i॒ndra॒gho॒ṣā vo॒ vasṷbhire॒vā hye॒veti̭ | pañca॒ cita̭ya॒ upa̭dadhāti | pāṅkta॒-'gniḥ | yāvā̭ne॒vāgniḥ | tañci̭nute | lo॒ka-mpṛ̭ṇayā dvi॒tīyā॒-mupa̭dadhāti | pañca̭padā॒ vai vi॒rāṭ | tasyā॒ vā i॒ya-mpādaḥ̭ | a॒ntari̭kṣa॒-mpādaḥ̭ | dyauḥ pādaḥ̭ | diśaḥ॒ pādaḥ̭ | pa॒rora̭jāḥ॒ pādaḥ̭ | vi॒rājye॒va prati̭tiṣṭhati | ya e॒tama॒gniñci̭nu॒te | ya ṷcainame॒vaṃ-ve~da̭ || 105 ||

(asti̭ - pṛṇā॒ - ntari̭kṣa॒-mpāda॒-ṣṣaṭca̭)

anuvākaḥ 26

a॒gni-mpra॒ṇīyo̭pa-samā॒dhāya̭ | tama॒bhita̭ e॒tā a॒bhīṣṭa̭kā॒ upa̭dadhāti | a॒gni॒ho॒tre da̭rśapūrṇa-mā॒sayoḥ᳚ | pa॒śu॒ba॒ndhe cā̭turmā॒syeṣṷ | atho̭ āhuḥ | sarvḙṣu yajñakra॒tuṣviti̭ | atha̭ hasmā hāru॒ṇa-ssvā̭ya॒mbhuvaḥ̭ | sā॒vi॒tra-ssarvo॒-'gni-rityana̭nuṣaṅga-mmanyāmahe | nānā॒ vā e॒teṣāṃ᳚-vī~॒ryā̭ṇi || kama॒gniñci̭nute || 106 ||

sa॒tri॒ya ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | sā॒vi॒tra ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | nā॒ci॒ke॒ta ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | cā॒tu॒r॒ ho॒tri॒ya-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | vai॒śva॒sṛ॒ja ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute || 107 ||

u॒pā॒nu॒vā॒kya̭-mā॒śu ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | i॒mamā̭ruṇa-ketuka ma॒gniñci̭nvā॒na iti̭ || vṛṣā॒ vā a॒gniḥ | vṛṣā̭ṇau॒ saggsphā̭layet | ha॒nyetā᳚sya ya॒jñaḥ | tasmā॒nnānu॒ṣajyaḥ̭ || sotta̭rave॒diṣṷ kra॒tuṣṷ cinvīta | u॒tta॒ra॒ve॒dyāg hya̭gniścī॒yate᳚ || pra॒jākā̭maścinvīta | 108 |

prā॒jā॒pa॒tyo vā e॒ṣo᳚-'gniḥ | prā॒jā॒pa॒tyāḥ pra॒jāḥ | pra॒jāvā᳚-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | pa॒śukā̭maścinvīta | sa॒ñjñānaṃ॒-vā~ e॒ta-tpa̭śū॒nām | yadāpaḥ̭ | pa॒śū॒nāme॒va sa॒jñānne॒ 'gniñci̭nute | pa॒śu॒mā-nbha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 109 ||

vṛṣṭi̭kāmaścinvīta | āpo॒ vai vṛṣṭiḥ̭ | pa॒rjanyo॒ varṣṷko bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | ā॒ma॒yā॒vī ci̭nvīta | āpo॒ vai bhḙṣa॒jam | bhe॒ṣa॒ja-me॒vāsmai̭ karoti | sarva॒māyṷreti | a॒bhi॒caragg̭ ścinvīta | vajro॒ vā āpaḥ̭ || 110 ||

vajra̭me॒va bhrātṛ̭vyebhyaḥ॒ praha̭rati | stṛ॒ṇu॒ta ḙnam | teja̭skāmo॒ yaśa̭skāmaḥ | bra॒hma॒va॒rca॒sakā̭ma-ssva॒rgakā̭maścinvīta | e॒tā va॒dvā vā᳚sti | yāva̭de॒tat | yāva̭de॒vāsti̭ | tadava̭rundhe | tasyai॒ tadvra॒tam | varṣa̭ti॒ na dhā̭vet || 111 ||

a॒mṛtaṃ॒-vā~ āpaḥ̭ | a॒mṛta॒syā-na̭ntarityai || nāphsu-mūtra̭purī॒ṣaṅkṷryāt | na niṣṭhī̭vet | na vi॒vasa̭na-ssnāyāt | guhyo॒ vā e॒ṣo᳚-'gniḥ | e॒tasyā॒gne rana̭ti dāhāya || na pṷṣkarapa॒rṇāni॒ hira̭ṇyaṃ॒-vā~-'dhi॒tiṣṭhe᳚t | e॒tasyā॒gne-rana̭bhyārohāya || na kūrma॒syāśñī̭yāt | noda॒kasyā॒-ghātṷkā॒nyena̭-moda॒kāni̭ bhavanti | a॒ghātṷkā॒ āpaḥ̭ | ya e॒tama॒gniñci̭nu॒te | ya ṷcainame॒vaṃ-ve~da̭ || 112 ||

(ci॒nu॒te॒ - ci॒nu॒te॒ - pra॒jākā̭maścinvīta॒-ya e॒vaṃ-ve~dā-po̭-dhāve॒-daśñī̭yācca॒tvāri̭ ca)

anuvākaḥ 27

i॒mā nṷka॒-mbhuva̭nā sīṣadhema | indra̭śca॒ viśvḙca de॒vāḥ | ya॒jñañca̭ nasta॒nvañca̭ pra॒jāñca̭ | ā॒di॒tyairindaḥ̭ sa॒ha sī̭ṣadhātu | ā॒di॒tyairindra॒-ssaga̭ṇo-ma॒rudbhiḥ̭ | a॒smāka̭-mbhūtvavi॒tā ta॒nūnā᳚m || āpla̭vasva॒ prapla̭vasva | ā॒ṇḍī bha̭va ja॒ mā mu॒huḥ | sukhādīnduḥ̭ khani॒dhanām | prati̭muñcasva॒ svā-mpu॒ram || 113 ||

marī̭caya-ssvāyambhu॒vāḥ | ye śa̭rī॒rāṇya̭ kalpayann | te tḙ de॒haṅka̭lpayantu | mā ca̭ te॒ khyā sma̭ tīriṣat | utti̭ṣṭhata॒ mā sva̭pta | a॒gni-mi̭cchaddhva॒-mbhāra̭tāḥ | rājña॒-ssoma̭sya tṛ॒ptāsaḥ̭ | sūryḙṇa sa॒yujo̭ṣasaḥ || yuvā̭ su॒vāsāḥ᳚ | a॒ṣṭāca̭krā॒ nava̭dvārā || 114 ||

de॒vānā॒-mpūra̭yo॒ddhyā | tasyāgṃ̭ hiraṇma̭yaḥ ko॒śaḥ | sva॒rgo lo॒ko jyoti॒ṣā ''vṛ̭taḥ | yo vai tā᳚-mbrahma̭ṇo ve॒da | a॒mṛtḙnāvṛ॒tā-mpṷrīm | tasmai᳚ brahma ca̭ brahmā॒ ca | ā॒yuḥ kīrti̭-mpra॒jānda̭duḥ || vi॒bhrāja̭mānā॒gṃ॒ hari̭ṇīm | ya॒śasā̭ sampa॒rīvṛ̭tām | puragṃ̭ hiraṇma̭yī-mbra॒hmā || 115 ||

vi॒veśā̭pa॒rāji̭tā || parāṅgetya̭ (parāṃatya̭) jyāma॒yī | parāṅgetya̭ (parāṃatya̭) nāśa॒kī | i॒ha cā̭mutra̭ cānve॒ti | vi॒dvā-ndḙvāsu॒rānṷbha॒yān | yatkṷmā॒rī ma॒ndraya̭te | ya॒dyo॒ṣidya-tpa̭ti॒vratā᳚ | ari̭ṣṭaṃ॒-ya~tkiñca̭ kri॒yate᳚ | a॒gni-stadanṷ vedhati | a॒śṛtā̭sa-śśṛ̭tāsa॒śca || 116 ||

ya॒jvāno॒ ye-'pya̭ya॒jvanaḥ̭ | sva̭ryanto॒ nāpe᳚kṣante | indra̭-ma॒gniñca̭ ye vi॒duḥ | sika̭tā iva saṃ॒ya~nti̭ | ra॒śmibhiḥ̭-samu॒dīri̭tāḥ | a॒smā-llo॒kāda̭-muṣmā॒cca | ṛ॒ṣibhi̭-radāt-pṛ॒śnibhiḥ̭ | apḙta॒ vīta॒ vi ca̭ sarpa॒tātaḥ̭ | ye-'tra॒ stha pṷrā॒ṇā ye ca॒ nūta̭nāḥ | aho̭bhi-ra॒dbhi-ra॒ktubhi॒-rvya̭ktam || 117 ||

ya॒mo da̭dātva-va॒sāna̭masmai | nṛ mṷṇantu nṛ pā॒tvaryaḥ̭ | a॒kṛ॒ṣṭā ye ca॒ kṛṣṭa̭jāḥ | ku॒mārī̭ṣu ka॒nīnī̭ṣu | jā॒riṇī̭ṣu ca॒ ye hi॒tāḥ | retaḥ̭ pītā॒ āṇḍa̭pītāḥ | aṅgā̭reṣu ca॒ ye hu॒tāḥ | u॒bhayā᳚-nputra̭ pautra॒kān | yu॒ve॒-'haṃ-ya~॒marāja̭gān | śa॒taminnu śa॒radaḥ̭ | ado॒ yadbrahma̭ vila॒bam | pi॒tṛ॒ṇāñca̭ ya॒masya̭ ca | varṷṇa॒-syāśvi̭no-ra॒gneḥ | ma॒rutā᳚ñca vi॒hāya̭sām | kā॒ma॒pra॒yava̭ṇa-mme astu | sa hyḙvāsmi̭ sa॒nāta̭naḥ | iti nāko brahmiśravo̭ rāyo॒ dhanam | pu॒trānāpo̭ de॒vīri॒hāhi̭tā || 118 ||

(pu॒raṃ - nava̭dvārā - bra॒hmā - ca - vya̭ktagṃ - śa॒rado॒-'ṣṭau ca̭)

anuvākaḥ 28

viśī᳚rṣṇī॒-ṅgṛddhra̭-śīrṣṇīñca | apeto̭ nir-ṛ॒tigṃ ha̭thaḥ | paribādhagg śvḙtaku॒kṣam | ni॒jaṅghagṃ̭ śaba॒loda̭ram | sa॒ tān. vā॒cyāya̭yā sa॒ha | agne॒ nāśa̭ya sa॒ndṛśaḥ̭ | ī॒rṣyā॒sū॒ye bṷbhu॒kṣām | ma॒nyu-ṅkṛ॒tyā-ñca̭ dīdhire | rathḙna kigṃśu॒kāva̭tā | agne॒ nāśa̭ya sa॒ndṛśaḥ̭ || 119 ||

(viśī᳚rṣṇī॒-ndaśa̭)

anuvākaḥ 29

pa॒rjanyā̭ya॒ pragā̭yata | di॒vaspu॒trāya̭ mī॒ḍhuṣe᳚ | sa no̭ ya॒vasa̭micchatu | i॒daṃ-va~caḥ̭ pa॒rjanyā̭ya sva॒rāje᳚ | hṛ॒do a॒stvanta̭ra॒nta-dyṷyota | ma॒yo॒bhūrvāto̭ vi॒śvakṛ̭ṣṭaya-ssantva॒sme | su॒pi॒ppa॒lā oṣa̭dhī-rde॒vago̭pāḥ | yo garbha॒-moṣa̭dhīnām | gavā᳚ṅkṛ॒ṇotyarva̭tām | pa॒rjanyaḥ̭ puru॒ṣīṇā᳚m || 120 ||

(pa॒rjanyā̭ya॒ daśa̭)

anuvākaḥ 30

puna̭rmāmaitvindri॒yam | puna॒rāyuḥ॒ puna॒rbhagaḥ̭ | puna॒-rbrāhma̭ṇa-maitu mā | puna॒-rdravi̭ṇa maitu mā | yanme॒-'dya retaḥ̭ pṛthi॒vīmaskāṋ | yadoṣa̭dhīra॒pyasa̭ra॒-dyadāpaḥ̭ | i॒danta-tpuna॒rāda̭de | dī॒rghā॒yu॒tvāya॒ varca̭se | yanme॒ retaḥ॒ prasi̭cyate | yanma॒ ājā̭yate॒ punaḥ̭ | tena̭ māma॒mṛta̭-ṅkuru | tena̭ supra॒jasa̭ṅkuru || 121 ||

(puna॒rdve ca̭)

anuvākaḥ 31

a॒dbhaya-stiro॒dhā jā̭yata | tava̭ vaiśrava॒ṇa-ssa̭dā | tiro̭ dhehi sapa॒tnānnaḥ̭ | ye apo॒-'śnanti̭ keca॒na | tvā॒ṣṭrī-mmā॒yāṃ-va~᳚śrava॒ṇaḥ | rathagṃ̭ sahasra॒ vandhṷram | pu॒ru॒śca॒kragṃ saha̭srāśvam | āsthā॒ yāyā̭hi no ba॒lim | yasmai̭ bhū॒tāni̭ ba॒limāva̭hanti | dhana॒ṅgāvo॒ hasti॒ hira̭ṇya॒maśvāṋ || 122 ||

asā̭ma suma॒tau ya॒jñiya̭sya | śriya॒-mbibhra॒to 'nna̭mukhīṃ-vi~॒rāja᳚m | su॒da॒r॒śa॒ne ca̭ krau॒ñce ca̭ | mai॒nā॒ge ca̭ ma॒hāgi̭rau | śa॒tadvā॒ṭṭara̭gama॒ntā (sa॒tadvā॒ṭṭara̭gama॒ntā) | sa॒gṃ॒hārya॒-nnaga̭ra॒-ntava̭ | iti mantrāḥ᳚ | kalpo̭-'ta ū॒rdhvam || yadi॒ bali॒gṃ॒ hare᳚t | hi॒ra॒ṇya॒nā॒bhayḙ vitu॒dayḙ kaube॒rāyā॒ya-mba̭liḥ || 123 ||

sarvabhūtādhipataye na̭ma i॒ti | atha baligṃ hṛtvopa̭tiṣṭhe॒ta | kṣa॒tra-ṅkṣa॒traṃ-vai~᳚śrava॒ṇaḥ | brāhmaṇā̭ vaya॒gg॒ smaḥ | nama̭ste astu॒ mā mā̭ higṃsīḥ | asmā-tpraviśyānna̭maddhī॒ti | atha tamagni-mā̭dadhī॒ta | yasminne tatkarma pra̭yuñjī॒ta | ti॒rodhā॒ bhūḥ | ti॒rodhā॒ bhuvaḥ̭ || 124 ||

ti॒rodhā॒-ssvaḥ̭ | ti॒rodhā॒ bhūrbhuva॒ssvaḥ̭ | sarveṣāṃ-lo~kānā-mādhipatyḙ sīde॒ti | atha tamagni̭-mindhī॒ta | yasminne tatkarma pra̭yuñjī॒ta | ti॒rodhā॒ bhū-ssvāhā᳚ | ti॒rodhā॒ bhuva॒-ssvāhā᳚ | ti॒rodhā॒-ssvaḥ̭ svāhā᳚ | ti॒rodhā॒ bhūrbhuva॒ssva̭ssvāhā᳚ | yasminnasya kāle sarvā āhutīr-hutā̭ bhave॒yuḥ || 125 ||

api brāhmaṇa̭mukhī॒nāḥ | tasminnahnaḥ kāle pra̭yuñjī॒ta | paraḥ̭ su॒ptaja̭nādve॒pi | mā sma pramādyanta̭ māddhyā॒payet | sarvārthā᳚-ssiddhya॒nte | ya ḙvaṃ-ve~॒da | kṣuddhya-nnida̭majā॒natām | sarvārthā na̭ siddhya॒nte | yastḙ vi॒ghātṷko bhrā॒tā | mamāntar-hṛ̭daye॒ śritaḥ || 126 ||

tasmā̭ i॒mamagra॒ piṇḍa̭ñjuhomi | sa me᳚-'rthā॒-nmā viva̭dhīt | mayi॒ svāhā᳚ || rā॒jā॒dhi॒rā॒jāya̭ prasahya sā॒hine᳚ | namo̭ va॒yaṃ-vai~᳚śrava॒ṇāya̭ kurmahe | sa me॒ kāmā॒n kāma॒ kāmā̭ya॒ mahya᳚m | kā॒me॒śva॒ro vai᳚śrava॒ṇo da̭dātu | ku॒be॒rāya̭ vaiśrava॒ṇāya̭ | ma॒hā॒rā॒jāya॒ namaḥ̭ | ke॒tavo॒ arṷṇāsaśca | ṛ॒ṣa॒yo vāta̭raśa॒nāḥ | pra॒ti॒ṣṭhāgṃ śa॒tadhā̭ hi | sa॒māhi̭tāso sahasra॒dhāya̭sam | śi॒vā na॒-śśanta̭mā bhavantu | di॒vyā āpa॒ oṣa̭dhayaḥ | su॒mṛ॒ḍī॒kā sara̭svati | mā te॒ vyo̭ma sa॒ndṛśi̭ || 127 ||

(aśvā᳚n-bali॒-rbhuvo̭ - bhave॒yuḥ - śrita - śca̭ sa॒pta ca̭)

anuvākaḥ 32

saṃva~thsarameta̭-dvrata॒ñcaret | dvaṷ vā mā॒sau | niyama-ssa̭māse॒na | tasmi-nniyama̭ viśe॒ṣāḥ | triṣavaṇa-mudako̭paspa॒r॒śī | caturtha kālapāna̭bhakta॒-ssyāt | aharaharvā bhaikṣa̭maśna॒yāt | audumbarībhi-ssamidbhi-ragni̭-mpari॒caret | punarmā maitvindriya-mityetenā-'nṷvāke॒na | uddhṛta paripūtābhiradbhiḥ kārya̭-ṅkurvī॒ta || 128 ||

a̭sañca॒yavān | agnaye vāyavḙ sūryā॒ya | brahmaṇe pra̭jāpa॒taye | candramase na̭kṣatre॒bhyaḥ | ṛtubhya-ssaṃva~̭thsarā॒ya | varuṇā-yāruṇāyeti vra̭taho॒māḥ | pra॒va॒rgyava̭dāde॒śaḥ | aruṇāḥ kā᳚ṇḍa ṛ॒ṣayaḥ || araṇyḙ-'dhīyī॒rann | bhadraṅkarṇebhiriti dvḙ japi॒tvā || 129 ||

mahānāmnībhi-rudakagṃ sagg̭spa॒rśya | tamācā᳚ryo da॒dyāt | śivāna-śśantame-tyoṣadhī̭rāla॒bhate | sumṛḍīkḙti bhū॒mim | evama̭pava॒rge | dhḙnu-rda॒kṣiṇā | kagṃ saṃvā~sa̭śca kṣau॒mam | anya̭dvā śu॒klam | ya̭thā śa॒kti vā | evagg svāddhyāya̭ dharme॒ṇa | araṇyḙ-'dhīyī॒ta | tapasvī puṇyo bhavati tapasvī pṷṇyo bha॒vati || 130 ||

(ku॒rvī॒ta - ja̭pi॒tvā - svāddhyāya̭dharme॒ṇa dve ca̭)

anuvākāni

(bha॒dragg - smṛtiḥ̭ - sāka॒jānnā॒ - makṣya- ti̭tā॒mrā - ṇya̭tyurdhvā॒kṣa - ārogaḥ - kveda - magniśca - sa̭hasra॒vṛt - pa॒vitra̭vanta॒ -āta̭nuṣvā॒ -ṣṭayo̭nīṃ॒ - ~yo-'sā॒ - vathāditya - syāroga-syātha vāyo- rathāgne॒--r dakṣiṇapūrvasyā - mi̭ndragho॒ṣā va॒-āpa̭māpāṃ॒yo~̭-'pā - māpo॒ vai - catṷṣṭayyo - jānuda॒ghnī - ma॒gni-mpra॒ṇīye॒ - mā nṷ kaṃ॒ - ~viśī᳚rṣṇīṃ - pa॒rjanyā̭ya॒ - puna̭ - ra॒dbhyaḥ -saṃva~thsara-ndvātrigṃ̭śat)

(bhadraṃ - tapasvī puṇyo bhavati tapasvī pṷṇyo bha॒vati)

|| hariḥ̭ om ||

|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya āraṇyake prathamaḥ prapāṭhakaḥ (aruṇapraśnaḥ) samāptaḥ ||