śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha catuḥsaptatitamassargaḥ |
tāṃ tathā garhayitvā tu mātaraṃ bharatastadā |
roṣeṇa mahatā'viṣṭaḥ punarevābravīdvacaḥ || 1 ||
rājyādbhraṃśasva kaikeyi nṛśaṃse duṣṭacāriṇi |
parityaktā ca dharmeṇa mā mṛtaṃ rudatī bhava || 2 ||
kinnu te'dūṣayadrājā rāmo vā bhṛśadhārmikaḥ |
yayormṛtyurvivāsaśca tvatkṛte tulyamāgatau || 3 ||
bhrūṇahatyāmasi prāptā kulasyāsya vināśanāt |
kaikeyi narakaṃ gaccha mā ca bhartu ssalokatām || 4 ||
yattvayā hīdṛśaṃ pāpaṃ kṛtaṃ ghoreṇa karmaṇā |
sarvalokapriyaṃ hitvā mamāpyāpāditaṃ bhayam || 5 ||
tvatkṛte me pitā vṛtto rāmaścāraṇyamāśritaḥ |
ayaśo jīvaloke ca tvayā'haṃ pratipāditaḥ || 6 ||
mātṛrūpe mamāmitre nṛśaṃse rājyakāmuke |
na te'ha mabhibhāṣyo'smi durvṛtte patighātini || 7 ||
kausalyā ca sumitrā ca yāścānyā mama mātaraḥ |
duḥkhena mahatā'viṣṭāstvāṃ prāpya kuladūṣiṇīm || 8 ||
na tvamaśvapateḥ kanyā dharmarājasya dhīmataḥ |
rākṣasī tatra jātā'si kulapradhvaṃsinī pituḥ || 9 ||
yattvayā dhārmiko rāmo nityaṃ satyaparāyaṇaḥ |
vanaṃ prasthāpito duḥkhātpitā ca tridivaṃ gataḥ || 10 ||
yatpradhānā'si tatpāpaṃ mayi pitrā vinākṛte |
bhrātṛbhyāṃ ca parityakte sarvalokasya cāpriye || 11 ||
kausalyāṃ dharmasaṃyuktāṃ viyuktāṃ pāpaniścaye |
kṛtvā kaṃ prāpsyase tvadya lokaṃ nirayagāmini || 12 ||
kiṃ nāvabudhyase krūre niyataṃ bandhusaṃśrayam |
jyeṣṭhaṃ pitṛsamaṃ rāmaṃ kausalyāyā'tmasambhavam || 13 ||
aṅagapratyaṅagajaḥ putro hṛdayāccāpi jāyate |
tasmātpriyatamo mātuḥ priyā eva tu bāndhavāḥ || 14 ||
anyadā kila dharmajñā surabhi ssurasammatā |
vahamānau dadarśorvyāṃ putrau vigatacetasau || 15 ||
tāvardhadivase śrāntau dṛṣṭvā putrau mahītale |
ruroda putraśokena bāṣpaparyākulekṣaṇā || 16 ||
adhastādvrajatastasyāḥ surarājño mahātmanaḥ |
bindavaḥ patitā gātre sūkṣmā ssurabhigandhinaḥ || 17 ||
indro'pyaśrunipātaṃ taṃ svagātre puṇyagandhinam |
surabhiṃ manyate dṛṣṭvā bhūyasīṃ tāṃ sureśvaraḥ || 18 ||
nirīkṣamāṇa śśakrastāṃ dadarśa surabhiṃ sthitām |
ākāśe viṣṭhitāṃ dīnāṃ rudantīṃ bhṛśaduḥkhitām || 19 ||
tāṃ dṛṣṭvā śokasantaptāṃ vajrapāṇiryaśasvinīm |
indraḥ prāñjalirudvigna ssurarājo'bravīdvacaḥ || 20 ||
bhayaṃ kacchinna cāsmāsu kutaścidvidyate mahat |
kutonimattaśśokaste brūhi sarvahitaiṣiṇi || 21 ||
evamuktā tu surabhi ssurarājena dhīmatā |
pratyuvāca tato dhīrā vākyaṃ vākyaviśāradā || 22 ||
śāntaṃ pāpaṃ na vaḥ kiñcitkutaścidamarādhipaḥ |
ahaṃ magnau tu śocāmi svaputrau viṣame sthitau || 23 ||
etau dṛṣṭvā kṛśau dīnau sūryaraśmipratāpitau |
bādhyamānau balīvardhau karṣakeṇa surādhipa || 24 ||
mamakāyātprasūtau hi duḥkhitau bhārapīḍitau |
yau dṛṣṭvā paritapye'haṃ nāsti putrasamaḥ priyaḥ || 25 ||
yasyāḥ putrasahasraistu kṛtsnaṃ vyāptamidaṃ jagat |
tāṃ dṛṣṭvā rudatīṃ śakro na sutānmanyate param || 26 ||
sadā'pratimavṛttāyāḥ lokadhāraṇakāmyayā |
śrīmatyā guṇanityāyā ssvabhāvapariceṣṭayā || 27 ||
yasyāḥ putrasahasrāṇi sā'pi śocati kāmadhuk |
kiṃ punaryā vinā rāmaṃ kausalyā vartayiṣyati || 28 ||
ekaputrā ca sādhvī ca vivatseyaṃ tvayā kṛtā |
tasmāttvaṃ satataṃ duḥkhaṃ pretya ceha ca lapsyase || 29 ||
ahaṃ hyapacitiṃ bhrātuḥ pituśca sakalāmimām |
vardhanaṃ yaśasaścāpi kariṣyāmi na saṃśayaḥ || 30 ||
anāyayitvā tanayaṃ kausalyāyā mahābalam |
svayameva pravekṣyāmi vanaṃ muniniṣevitam || 31 ||
na hyahaṃ pāpasaṅkalpe pāpe pāpaṃ tvayā kṛtam |
śakto dhārayituṃ paurairaśrukaṇṭhai rnirīkṣitaḥ || 32 ||
sā tvamagniṃ praviśa vā svayaṃ vā daṇḍakānviśa |
rajjuṃ badhāna vā kaṇṭhe na hi te'nyatparāyaṇam || 33 ||
ahamapyavanīṃ prāpte rāme satyaparākrame |
kṛtakṛtyo bhaviṣyāmi vipravāsitakalmaṣaḥ || 34 ||
iti nāga ivāraṇye tomarāṅkuśacoditaḥ |
papāta bhuvi saṅkṛddho niśśvasanniva pannagaḥ || 35 ||
saṃraktanetra śśithilāmbharastadā vidhūtasarvābharaṇaḥ parantapaḥ |
babhūva bhūmau patito nṛpātmajaśśacīpateḥ keturivotsavakṣaye || 36 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe catuḥsaptatitamassargaḥ ||