📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
𑌵𑌿𑌦𑍁𑌰 𑌨𑍀𑌤𑌿 - 𑌉𑌦𑍍𑌯𑍋𑌗 𑌪𑌰𑍍𑌵𑌮𑍍, 𑌅𑌧𑍍𑌯𑌾𑌯𑌃 34
Vidura Niti - Udyoga Parvam, Adhyayah 34
Vyasa Grantha
॥ 𑌇𑌤𑌿 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌹𑌾𑌭𑌾𑌰𑌤𑍇 𑌉𑌦𑍍𑌯𑍋𑌗𑌪𑌰𑍍𑌵𑌣𑌿 𑌪𑍍𑌰𑌜𑌾𑌗𑌰𑌪𑌰𑍍𑌵𑌣𑌿
𑌵𑌿𑌦𑍁𑌰𑌨𑍀𑌤𑌿𑌵𑌾𑌕𑍍𑌯𑍇 𑌚𑌤𑍁𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑌿𑌂𑌶𑍋𑌽𑌧𑍍𑌯𑌾𑌯𑌃 ॥
𑌧𑍃𑌤𑌰𑌾𑌷𑍍𑌟𑍍𑌰 𑌉𑌵𑌾𑌚 ।
𑌜𑌾𑌗𑍍𑌰𑌤𑍋 𑌦𑌹𑍍𑌯𑌮𑌾𑌨𑌸𑍍𑌯 𑌯𑌤𑍍𑌕𑌾𑌰𑍍𑌯𑌮𑌨𑍁𑌪𑌶𑍍𑌯𑌸𑌿 ।
𑌤𑌦𑍍𑌬𑍍𑌰𑍂𑌹𑌿 𑌤𑍍𑌵𑌂 𑌹𑌿 𑌨𑌸𑍍𑌤𑌾𑌤 𑌧𑌰𑍍𑌮𑌾𑌰𑍍𑌥𑌕𑍁𑌶𑌲𑌃 𑌶𑍁𑌚𑌿𑌃 ॥ 1॥
𑌤𑍍𑌵𑌂 𑌮𑌾𑌂 𑌯𑌥𑌾𑌵𑌦𑍍𑌵𑌿𑌦𑍁𑌰 𑌪𑍍𑌰𑌶𑌾𑌧𑌿
𑌪𑍍𑌰𑌜𑍍𑌞𑌾 𑌪𑍂𑌰𑍍𑌵𑌂 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌮𑌜𑌾𑌤𑌶𑌤𑍍𑌰𑍋𑌃 ।
𑌯𑌨𑍍𑌮𑌨𑍍𑌯𑌸𑍇 𑌪𑌥𑍍𑌯𑌮𑌦𑍀𑌨𑌸𑌤𑍍𑌤𑍍𑌵
𑌶𑍍𑌰𑍇𑌯𑌃 𑌕𑌰𑌂 𑌬𑍍𑌰𑍂𑌹𑌿 𑌤𑌦𑍍𑌵𑍈 𑌕𑍁𑌰𑍂𑌣𑌾𑌮𑍍 ॥ 2॥
𑌪𑌾𑌪𑌾𑌶𑌙𑍍𑌗𑍀 𑌪𑌾𑌪𑌮𑍇𑌵 𑌨𑍗𑌪𑌶𑍍𑌯𑌨𑍍
𑌪𑍃𑌚𑍍𑌛𑌾𑌮𑌿 𑌤𑍍𑌵𑌾𑌂 𑌵𑍍𑌯𑌾𑌕𑍁𑌲𑍇𑌨𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑌾𑌹𑌮𑍍 ।
𑌕𑌵𑍇 𑌤𑌨𑍍𑌮𑍇 𑌬𑍍𑌰𑍂𑌹𑌿 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌂 𑌯𑌥𑌾𑌵𑌨𑍍
𑌮𑌨𑍀𑌷𑌿𑌤𑌂 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌮𑌜𑌾𑌤𑌶𑌤𑍍𑌰𑍋𑌃 ॥ 3॥
𑌵𑌿𑌦𑍁𑌰 𑌉𑌵𑌾𑌚 ।
𑌶𑍁𑌭𑌂 𑌵𑌾 𑌯𑌦𑌿 𑌵𑌾 𑌪𑌾𑌪𑌂 𑌦𑍍𑌵𑍇𑌷𑍍𑌯𑌂 𑌵𑌾 𑌯𑌦𑌿 𑌵𑌾 𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌮𑍍 ।
𑌅𑌪𑍃𑌷𑍍𑌟𑌸𑍍𑌤𑌸𑍍𑌯 𑌤𑌦𑍍𑌬𑍍𑌰𑍂𑌯𑌾𑌦𑍍𑌯𑌸𑍍𑌯 𑌨𑍇𑌚𑍍𑌛𑍇𑌤𑍍𑌪𑌰𑌾𑌭𑌵𑌮𑍍 ॥ 4॥
𑌤𑌸𑍍𑌮𑌾𑌦𑍍𑌵𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑌾𑌮𑌿 𑌤𑍇 𑌰𑌾𑌜𑌨𑍍𑌭𑌵𑌮𑌿𑌚𑍍𑌛𑌨𑍍𑌕𑍁𑌰𑍂𑌨𑍍𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿 ।
𑌵𑌚𑌃 𑌶𑍍𑌰𑍇𑌯𑌃 𑌕𑌰𑌂 𑌧𑌰𑍍𑌮𑍍𑌯𑌂 𑌬𑍍𑌰𑍁𑌵𑌤𑌸𑍍𑌤𑌨𑍍𑌨𑌿𑌬𑍋𑌧 𑌮𑍇 ॥ 5॥
𑌮𑌿𑌥𑍍𑌯𑍋𑌪𑍇𑌤𑌾𑌨𑌿 𑌕𑌰𑍍𑌮𑌾𑌣𑌿 𑌸𑌿𑌧𑍍𑌯𑍇𑌯𑍁𑌰𑍍𑌯𑌾𑌨𑌿 𑌭𑌾𑌰𑌤 ।
𑌅𑌨𑍁𑌪𑌾𑌯 𑌪𑍍𑌰𑌯𑍁𑌕𑍍𑌤𑌾𑌨𑌿 𑌮𑌾 𑌸𑍍𑌮 𑌤𑍇𑌷𑍁 𑌮𑌨𑌃 𑌕𑍃𑌥𑌾𑌃 ॥ 6॥
𑌤𑌥𑍈𑌵 𑌯𑍋𑌗𑌵𑌿𑌹𑌿𑌤𑌂 𑌨 𑌸𑌿𑌧𑍍𑌯𑍇𑌤𑍍𑌕𑌰𑍍𑌮 𑌯𑌨𑍍𑌨𑍃𑌪 ।
𑌉𑌪𑌾𑌯𑌯𑍁𑌕𑍍𑌤𑌂 𑌮𑍇𑌧𑌾𑌵𑍀 𑌨 𑌤𑌤𑍍𑌰 𑌗𑍍𑌲𑌪𑌯𑍇𑌨𑍍𑌮𑌨𑌃 ॥ 7॥
𑌅𑌨𑍁𑌬𑌨𑍍𑌧𑌾𑌨𑌵𑍇𑌕𑍍𑌷𑍇𑌤 𑌸𑌾𑌨𑍁𑌬𑌨𑍍𑌧𑍇𑌷𑍁 𑌕𑌰𑍍𑌮𑌸𑍁 ।
𑌸𑌮𑍍𑌪𑍍𑌰𑌧𑌾𑌰𑍍𑌯 𑌚 𑌕𑍁𑌰𑍍𑌵𑍀𑌤 𑌨 𑌵𑍇𑌗𑍇𑌨 𑌸𑌮𑌾𑌚𑌰𑍇𑌤𑍍 ॥ 8॥
𑌅𑌨𑍁𑌬𑌨𑍍𑌧𑌂 𑌚 𑌸𑌮𑍍𑌪𑍍𑌰𑍇𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯 𑌵𑌿𑌪𑌾𑌕𑌾𑌂𑌶𑍍𑌚𑍈𑌵 𑌕𑌰𑍍𑌮𑌣𑌾𑌮𑍍 ।
𑌉𑌤𑍍𑌥𑌾𑌨𑌮𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑌶𑍍𑌚𑍈𑌵 𑌧𑍀𑌰𑌃 𑌕𑍁𑌰𑍍𑌵𑍀𑌤 𑌵𑌾 𑌨 𑌵𑌾 ॥ 9॥
𑌯𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌮𑌾𑌣𑌂 𑌨 𑌜𑌾𑌨𑌾𑌤𑌿 𑌸𑍍𑌥𑌾𑌨𑍇 𑌵𑍃𑌦𑍍𑌧𑍗 𑌤𑌥𑌾 𑌕𑍍𑌷𑌯𑍇 ।
𑌕𑍋𑌶𑍇 𑌜𑌨𑌪𑌦𑍇 𑌦𑌣𑍍𑌡𑍇 𑌨 𑌸 𑌰𑌾𑌜𑍍𑌯𑌾𑌵𑌤𑌿𑌷𑍍𑌠𑌤𑍇 ॥ 10॥
𑌯𑌸𑍍𑌤𑍍𑌵𑍇𑌤𑌾𑌨𑌿 𑌪𑍍𑌰𑌮𑌾𑌣𑌾𑌨𑌿 𑌯𑌥𑍋𑌕𑍍𑌤𑌾𑌨𑍍𑌯𑌨𑍁𑌪𑌶𑍍𑌯𑌤𑌿 ।
𑌯𑍁𑌕𑍍𑌤𑍋 𑌧𑌰𑍍𑌮𑌾𑌰𑍍𑌥𑌯𑍋𑌰𑍍𑌜𑍍𑌞𑌾𑌨𑍇 𑌸 𑌰𑌾𑌜𑍍𑌯𑌮𑌧𑌿𑌗𑌚𑍍𑌛𑌤𑌿 ॥ 11॥
𑌨 𑌰𑌾𑌜𑍍𑌯𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌪𑍍𑌤𑌮𑌿𑌤𑍍𑌯𑍇𑌵 𑌵𑌰𑍍𑌤𑌿𑌤𑌵𑍍𑌯𑌮𑌸𑌾𑌮𑍍𑌪𑍍𑌰𑌤𑌮𑍍 ।
𑌶𑍍𑌰𑌿𑌯𑌂 𑌹𑍍𑌯𑌵𑌿𑌨𑌯𑍋 𑌹𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌜𑌰𑌾 𑌰𑍂𑌪𑌮𑌿𑌵𑍋𑌤𑍍𑌤𑌮𑌮𑍍 ॥ 12॥
𑌭𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑍋𑌤𑍍𑌤𑌮 𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌚𑍍𑌛𑌨𑍍𑌨𑌂 𑌮𑌤𑍍𑌸𑍍𑌯𑍋 𑌬𑌡𑌿𑌶𑌮𑌾𑌯𑌸𑌮𑍍 ।
𑌰𑍂𑌪𑌾𑌭𑌿𑌪𑌾𑌤𑍀 𑌗𑍍𑌰𑌸𑌤𑍇 𑌨𑌾𑌨𑍁𑌬𑌨𑍍𑌧𑌮𑌵𑍇𑌕𑍍𑌷𑌤𑍇 ॥ 13॥
𑌯𑌚𑍍𑌛𑌕𑍍𑌯𑌂 𑌗𑍍𑌰𑌸𑌿𑌤𑍁𑌂 𑌗𑍍𑌰𑌸𑍍𑌯𑌂 𑌗𑍍𑌰𑌸𑍍𑌤𑌂 𑌪𑌰𑌿𑌣𑌮𑍇𑌚𑍍𑌚 𑌯𑌤𑍍 ।
𑌹𑌿𑌤𑌂 𑌚 𑌪𑌰𑌿𑌣𑌾𑌮𑍇 𑌯𑌤𑍍𑌤𑌦𑌦𑍍𑌯𑌂 𑌭𑍂𑌤𑌿𑌮𑌿𑌚𑍍𑌛𑌤𑌾 ॥ 14॥
𑌵𑌨𑌸𑍍𑌪𑌤𑍇𑌰𑌪𑌕𑍍𑌵𑌾𑌨𑌿 𑌫𑌲𑌾𑌨𑌿 𑌪𑍍𑌰𑌚𑌿𑌨𑍋𑌤𑌿 𑌯𑌃 ।
𑌸 𑌨𑌾𑌪𑍍𑌨𑍋𑌤𑌿 𑌰𑌸𑌂 𑌤𑍇𑌭𑍍𑌯𑍋 𑌬𑍀𑌜𑌂 𑌚𑌾𑌸𑍍𑌯 𑌵𑌿𑌨𑌶𑍍𑌯𑌤𑌿 ॥ 15॥
𑌯𑌸𑍍𑌤𑍁 𑌪𑌕𑍍𑌵𑌮𑍁𑌪𑌾𑌦𑌤𑍍𑌤𑍇 𑌕𑌾𑌲𑍇 𑌪𑌰𑌿𑌣𑌤𑌂 𑌫𑌲𑌮𑍍 ।
𑌫𑌲𑌾𑌦𑍍𑌰𑌸𑌂 𑌸 𑌲𑌭𑌤𑍇 𑌬𑍀𑌜𑌾𑌚𑍍𑌚𑍈𑌵 𑌫𑌲𑌂 𑌪𑍁𑌨𑌃 ॥ 16॥
𑌯𑌥𑌾 𑌮𑌧𑍁 𑌸𑌮𑌾𑌦𑌤𑍍𑌤𑍇 𑌰𑌕𑍍𑌷𑌨𑍍𑌪𑍁𑌷𑍍𑌪𑌾𑌣𑌿 𑌷𑌟𑍍𑌪𑌦𑌃 ।
𑌤𑌦𑍍𑌵𑌦𑌰𑍍𑌥𑌾𑌨𑍍𑌮𑌨𑍁𑌷𑍍𑌯𑍇𑌭𑍍𑌯 𑌆𑌦𑌦𑍍𑌯𑌾𑌦𑌵𑌿𑌹𑌿𑌂𑌸𑌯𑌾 ॥ 17॥
𑌪𑍁𑌷𑍍𑌪𑌂 𑌪𑍁𑌷𑍍𑌪𑌂 𑌵𑌿𑌚𑌿𑌨𑍍𑌵𑍀𑌤 𑌮𑍂𑌲𑌚𑍍𑌛𑍇𑌦𑌂 𑌨 𑌕𑌾𑌰𑌯𑍇𑌤𑍍 ।
𑌮𑌾𑌲𑌾𑌕𑌾𑌰 𑌇𑌵𑌾𑌰𑌾𑌮𑍇 𑌨 𑌯𑌥𑌾𑌙𑍍𑌗𑌾𑌰𑌕𑌾𑌰𑌕𑌃 ॥ 18॥
𑌕𑌿𑌂 𑌨𑍁 𑌮𑍇 𑌸𑍍𑌯𑌾𑌦𑌿𑌦𑌂 𑌕𑍃𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌕𑌿𑌂 𑌨𑍁 𑌮𑍇 𑌸𑍍𑌯𑌾𑌦𑌕𑍁𑌰𑍍𑌵𑌤𑌃 ।
𑌇𑌤𑌿 𑌕𑌰𑍍𑌮𑌾𑌣𑌿 𑌸𑌞𑍍𑌚𑌿𑌨𑍍𑌤𑍍𑌯 𑌕𑍁𑌰𑍍𑌯𑌾𑌦𑍍𑌵𑌾 𑌪𑍁𑌰𑍁𑌷𑍋 𑌨 𑌵𑌾 ॥ 19॥
𑌅𑌨𑌾𑌰𑌭𑍍𑌯𑌾 𑌭𑌵𑌨𑍍𑌤𑍍𑌯𑌰𑍍𑌥𑌾𑌃 𑌕𑍇 𑌚𑌿𑌨𑍍𑌨𑌿𑌤𑍍𑌯𑌂 𑌤𑌥𑌾𑌗𑌤𑌾𑌃 ।
𑌕𑍃𑌤𑌃 𑌪𑍁𑌰𑍁𑌷𑌕𑌾𑌰𑍋𑌽𑌪𑌿 𑌭𑌵𑍇𑌦𑍍𑌯𑍇𑌷𑍁 𑌨𑌿𑌰𑌰𑍍𑌥𑌕𑌃 ॥ 20॥
𑌕𑌾𑌂𑌶𑍍𑌚𑌿𑌦𑌰𑍍𑌥𑌾𑌨𑍍𑌨𑌰𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌜𑍍𑌞𑍋 𑌲𑌭𑍁 𑌮𑍂𑌲𑌾𑌨𑍍𑌮𑌹𑌾𑌫𑌲𑌾𑌨𑍍 ।
𑌕𑍍𑌷𑌿𑌪𑍍𑌰𑌮𑌾𑌰𑌭𑌤𑍇 𑌕𑌰𑍍𑌤𑍁𑌂 𑌨 𑌵𑌿𑌘𑍍𑌨𑌯𑌤𑌿 𑌤𑌾𑌦𑍃𑌶𑌾𑌨𑍍 ॥ 21॥
𑌋𑌜𑍁 𑌪𑌶𑍍𑌯𑌤𑌿 𑌯𑌃 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌂 𑌚𑌕𑍍𑌷𑍁𑌷𑌾𑌨𑍁𑌪𑌿𑌬𑌨𑍍𑌨𑌿𑌵 ।
𑌆𑌸𑍀𑌨𑌮𑌪𑌿 𑌤𑍂𑌷𑍍𑌣𑍀𑌕𑌮𑌨𑍁𑌰𑌜𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌤𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌜𑌾𑌃 ॥ 22॥
𑌚𑌕𑍍𑌷𑍁𑌷𑌾 𑌮𑌨𑌸𑌾 𑌵𑌾𑌚𑌾 𑌕𑌰𑍍𑌮𑌣𑌾 𑌚 𑌚𑌤𑍁𑌰𑍍𑌵𑌿𑌧𑌮𑍍 ।
𑌪𑍍𑌰𑌸𑌾𑌦𑌯𑌤𑌿 𑌲𑍋𑌕𑌂 𑌯𑌸𑍍𑌤𑌂 𑌲𑍋𑌕𑍋𑌽𑌨𑍁𑌪𑍍𑌰𑌸𑍀𑌦𑌤𑌿 ॥ 23॥
𑌯𑌸𑍍𑌮𑌾𑌤𑍍𑌤𑍍𑌰𑌸𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌭𑍂𑌤𑌾𑌨𑌿 𑌮𑍃𑌗𑌵𑍍𑌯𑌾𑌧𑌾𑌨𑍍𑌮𑍃𑌗𑌾 𑌇𑌵 ।
𑌸𑌾𑌗𑌰𑌾𑌨𑍍𑌤𑌾𑌮𑌪𑌿 𑌮𑌹𑍀𑌂 𑌲𑌬𑍍𑌧𑍍𑌵𑌾 𑌸 𑌪𑌰𑌿𑌹𑍀𑌯𑌤𑍇 ॥ 24॥
𑌪𑌿𑌤𑍃𑌪𑍈𑌤𑌾𑌮𑌹𑌂 𑌰𑌾𑌜𑍍𑌯𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌪𑍍𑌤𑌵𑌾𑌨𑍍𑌸𑍍𑌵𑍇𑌨 𑌤𑍇𑌜𑌸𑌾 ।
𑌵𑌾𑌯𑍁𑌰𑌭𑍍𑌰𑌮𑌿𑌵𑌾𑌸𑌾𑌦𑍍𑌯 𑌭𑍍𑌰𑌂𑌶𑌯𑌤𑍍𑌯𑌨𑌯𑍇 𑌸𑍍𑌥𑌿𑌤𑌃 ॥ 25॥
𑌧𑌰𑍍𑌮𑌮𑌾𑌚𑌰𑌤𑍋 𑌰𑌾𑌜𑍍𑌞𑌃 𑌸𑌦𑍍𑌭𑌿𑌶𑍍𑌚𑌰𑌿𑌤𑌮𑌾𑌦𑌿𑌤𑌃 ।
𑌵𑌸𑍁𑌧𑌾 𑌵𑌸𑍁𑌸𑌮𑍍𑌪𑍂𑌰𑍍𑌣𑌾 𑌵𑌰𑍍𑌧𑌤𑍇 𑌭𑍂𑌤𑌿𑌵𑌰𑍍𑌧𑌨𑍀 ॥ 26॥
𑌅𑌥 𑌸𑌨𑍍𑌤𑍍𑌯𑌜𑌤𑍋 𑌧𑌰𑍍𑌮𑌮𑌧𑌰𑍍𑌮𑌂 𑌚𑌾𑌨𑍁𑌤𑌿𑌷𑍍𑌠𑌤𑌃 ।
𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌸𑌂𑌵𑍇𑌷𑍍𑌟𑌤𑍇 𑌭𑍂𑌮𑌿𑌰𑌗𑍍𑌨𑍗 𑌚𑌰𑍍𑌮𑌾𑌹𑌿𑌤𑌂 𑌯𑌥𑌾 ॥ 27॥
𑌯 𑌏𑌵 𑌯𑌤𑍍𑌨𑌃 𑌕𑍍𑌰𑌿𑌯𑌤𑍇 𑌪𑍍𑌰𑌰 𑌰𑌾𑌷𑍍𑌟𑍍𑌰𑌾𑌵𑌮𑌰𑍍𑌦𑌨𑍇 ।
𑌸 𑌏𑌵 𑌯𑌤𑍍𑌨𑌃 𑌕𑌰𑍍𑌤𑌵𑍍𑌯𑌃 𑌸𑍍𑌵𑌰𑌾𑌷𑍍𑌟𑍍𑌰 𑌪𑌰𑌿𑌪𑌾𑌲𑌨𑍇 ॥ 28॥
𑌧𑌰𑍍𑌮𑍇𑌣 𑌰𑌾𑌜𑍍𑌯𑌂 𑌵𑌿𑌨𑍍𑌦𑍇𑌤 𑌧𑌰𑍍𑌮𑍇𑌣 𑌪𑌰𑌿𑌪𑌾𑌲𑌯𑍇𑌤𑍍 ।
𑌧𑌰𑍍𑌮𑌮𑍂𑌲𑌾𑌂 𑌶𑍍𑌰𑌿𑌯𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌪𑍍𑌯 𑌨 𑌜𑌹𑌾𑌤𑌿 𑌨 𑌹𑍀𑌯𑌤𑍇 ॥ 29॥
𑌅𑌪𑍍𑌯𑍁𑌨𑍍𑌮𑌤𑍍𑌤𑌾𑌤𑍍𑌪𑍍𑌰𑌲𑌪𑌤𑍋 𑌬𑌾𑌲𑌾𑌚𑍍𑌚 𑌪𑌰𑌿𑌸𑌰𑍍𑌪𑌤𑌃 ।
𑌸𑌰𑍍𑌵𑌤𑌃 𑌸𑌾𑌰𑌮𑌾𑌦𑌦𑍍𑌯𑌾𑌦𑌶𑍍𑌮𑌭𑍍𑌯 𑌇𑌵 𑌕𑌾𑌞𑍍𑌚𑌨𑌮𑍍 ॥ 30॥
𑌸𑍁𑌵𑍍𑌯𑌾𑌹𑍃𑌤𑌾𑌨𑌿 𑌸𑍁𑌧𑌿𑌯𑌾𑌂 𑌸𑍁𑌕𑍃𑌤𑌾𑌨𑌿 𑌤𑌤𑌸𑍍𑌤𑌤𑌃 ।
𑌸𑌞𑍍𑌚𑌿𑌨𑍍𑌵𑌨𑍍𑌧𑍀𑌰 𑌆𑌸𑍀𑌤 𑌶𑌿𑌲𑌾 𑌹𑌾𑌰𑍀 𑌶𑌿𑌲𑌂 𑌯𑌥𑌾 ॥ 31॥
𑌗𑌨𑍍𑌧𑍇𑌨 𑌗𑌾𑌵𑌃 𑌪𑌶𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌵𑍇𑌦𑍈𑌃 𑌪𑌶𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌬𑍍𑌰𑌾𑌹𑍍𑌮𑌣𑌾𑌃 ।
𑌚𑌾𑌰𑍈𑌃 𑌪𑌶𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌰𑌾𑌜𑌾𑌨𑌶𑍍𑌚𑌕𑍍𑌷𑍁𑌰𑍍𑌭𑍍𑌯𑌾𑌮𑌿𑌤𑌰𑍇 𑌜𑌨𑌾𑌃 ॥ 32॥
𑌭𑍂𑌯𑌾𑌂𑌸𑌂 𑌲𑌭𑌤𑍇 𑌕𑍍𑌲𑍇𑌶𑌂 𑌯𑌾 𑌗𑍗𑌰𑍍𑌭𑌵𑌤𑌿 𑌦𑍁𑌰𑍍𑌦𑍁𑌹𑌾 ।
𑌅𑌥 𑌯𑌾 𑌸𑍁𑌦𑍁𑌹𑌾 𑌰𑌾𑌜𑌨𑍍𑌨𑍈𑌵 𑌤𑌾𑌂 𑌵𑌿𑌨𑌯𑌨𑍍𑌤𑍍𑌯𑌪𑌿 ॥ 33॥
𑌯𑌦𑌤𑌪𑍍𑌤𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌣𑌮𑌤𑌿 𑌨 𑌤𑌤𑍍𑌸𑌨𑍍𑌤𑌾𑌪𑌯𑌨𑍍𑌤𑍍𑌯𑌪𑌿 ।
𑌯𑌚𑍍𑌚 𑌸𑍍𑌵𑌯𑌂 𑌨𑌤𑌂 𑌦𑌾𑌰𑍁 𑌨 𑌤𑌤𑍍𑌸𑌨𑍍𑌨𑌾𑌮𑌯𑌨𑍍𑌤𑍍𑌯𑌪𑌿 ॥ 34॥
𑌏𑌤𑌯𑍋𑌪𑌮𑌯𑌾 𑌧𑍀𑌰𑌃 𑌸𑌨𑍍𑌨𑌮𑍇𑌤 𑌬𑌲𑍀𑌯𑌸𑍇 ।
𑌇𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌾𑌯 𑌸 𑌪𑍍𑌰𑌣𑌮𑌤𑍇 𑌨𑌮𑌤𑍇 𑌯𑍋 𑌬𑌲𑍀𑌯𑌸𑍇 ॥ 35॥
𑌪𑌰𑍍𑌜𑌨𑍍𑌯𑌨𑌾𑌥𑌾𑌃 𑌪𑌶𑌵𑍋 𑌰𑌾𑌜𑌾𑌨𑍋 𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰 𑌬𑌾𑌨𑍍𑌧𑌵𑌾𑌃 ।
𑌪𑌤𑌯𑍋 𑌬𑌾𑌨𑍍𑌧𑌵𑌾𑌃 𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑍀𑌣𑌾𑌂 𑌬𑍍𑌰𑌾𑌹𑍍𑌮𑌣𑌾 𑌵𑍇𑌦 𑌬𑌾𑌨𑍍𑌧𑌵𑌾𑌃 ॥ 36॥
𑌸𑌤𑍍𑌯𑍇𑌨 𑌰𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑌤𑍇 𑌧𑌰𑍍𑌮𑍋 𑌵𑌿𑌦𑍍𑌯𑌾 𑌯𑍋𑌗𑍇𑌨 𑌰𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑌤𑍇 ।
𑌮𑍃𑌜𑌯𑌾 𑌰𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑌤𑍇 𑌰𑍂𑌪𑌂 𑌕𑍁𑌲𑌂 𑌵𑍃𑌤𑍍𑌤𑍇𑌨 𑌰𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑌤𑍇 ॥ 37॥
𑌮𑌾𑌨𑍇𑌨 𑌰𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑌤𑍇 𑌧𑌾𑌨𑍍𑌯𑌮𑌶𑍍𑌵𑌾𑌨𑍍𑌰𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑌤𑍍𑌯𑌨𑍁𑌕𑍍𑌰𑌮𑌃 ।
𑌅𑌭𑍀𑌕𑍍𑌷𑍍𑌣𑌦𑌰𑍍𑌶𑌨𑌾𑌦𑍍𑌗𑌾𑌵𑌃 𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑌿𑌯𑍋 𑌰𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑌾𑌃 𑌕𑍁𑌚𑍇𑌲𑌤𑌃 ॥ 38॥
𑌨 𑌕𑍁𑌲𑌂 𑌵𑍃𑌤𑍍𑌤𑌿 𑌹𑍀𑌨𑌸𑍍𑌯 𑌪𑍍𑌰𑌮𑌾𑌣𑌮𑌿𑌤𑌿 𑌮𑍇 𑌮𑌤𑌿𑌃 ।
𑌅𑌨𑍍𑌤𑍍𑌯𑍇𑌷𑍍𑌵𑌪𑌿 𑌹𑌿 𑌜𑌾𑌤𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌵𑍃𑌤𑍍𑌤𑌮𑍇𑌵 𑌵𑌿𑌶𑌿𑌷𑍍𑌯𑌤𑍇 ॥ 39॥
𑌯 𑌈𑌰𑍍𑌷𑍍𑌯𑍁𑌃 𑌪𑌰𑌵𑌿𑌤𑍍𑌤𑍇𑌷𑍁 𑌰𑍂𑌪𑍇 𑌵𑍀𑌰𑍍𑌯𑍇 𑌕𑍁𑌲𑌾𑌨𑍍𑌵𑌯𑍇 ।
𑌸𑍁𑌖𑍇 𑌸𑍗𑌭𑌾𑌗𑍍𑌯𑌸𑌤𑍍𑌕𑌾𑌰𑍇 𑌤𑌸𑍍𑌯 𑌵𑍍𑌯𑌾𑌧𑌿𑌰𑌨𑌨𑍍𑌤𑌕𑌃 ॥ 40॥
𑌅𑌕𑌾𑌰𑍍𑌯 𑌕𑌰𑌣𑌾𑌦𑍍𑌭𑍀𑌤𑌃 𑌕𑌾𑌰𑍍𑌯𑌾𑌣𑌾𑌂 𑌚 𑌵𑌿𑌵𑌰𑍍𑌜𑌨𑌾𑌤𑍍 ।
𑌅𑌕𑌾𑌲𑍇 𑌮𑌨𑍍𑌤𑍍𑌰𑌭𑍇𑌦𑌾𑌚𑍍𑌚 𑌯𑍇𑌨 𑌮𑌾𑌦𑍍𑌯𑍇𑌨𑍍𑌨 𑌤𑌤𑍍𑌪𑌿𑌬𑍇𑌤𑍍 ॥ 41॥
𑌵𑌿𑌦𑍍𑌯𑌾𑌮𑌦𑍋 𑌧𑌨𑌮𑌦𑌸𑍍𑌤𑍃𑌤𑍀𑌯𑍋𑌽𑌭𑌿𑌜𑌨𑍋 𑌮𑌦𑌃 ।
𑌏𑌤𑍇 𑌮𑌦𑌾𑌵𑌲𑌿𑌪𑍍𑌤𑌾𑌨𑌾𑌮𑍇𑌤 𑌏𑌵 𑌸𑌤𑌾𑌂 𑌦𑌮𑌾𑌃 ॥ 42॥
𑌅𑌸𑌨𑍍𑌤𑍋𑌽𑌭𑍍𑌯𑌰𑍍𑌥𑌿𑌤𑌾𑌃 𑌸𑌦𑍍𑌭𑌿𑌃 𑌕𑌿𑌂 𑌚𑌿𑌤𑍍𑌕𑌾𑌰𑍍𑌯𑌂 𑌕𑌦𑌾 𑌚𑌨 ।
𑌮𑌨𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑍇 𑌸𑌨𑍍𑌤𑌮𑌾𑌤𑍍𑌮𑌾𑌨𑌮𑌸𑌨𑍍𑌤𑌮𑌪𑌿 𑌵𑌿𑌶𑍍𑌰𑍁𑌤𑌮𑍍 ॥ 43॥
𑌗𑌤𑌿𑌰𑌾𑌤𑍍𑌮𑌵𑌤𑌾𑌂 𑌸𑌨𑍍𑌤𑌃 𑌸𑌨𑍍𑌤 𑌏𑌵 𑌸𑌤𑌾𑌂 𑌗𑌤𑌿𑌃 ।
𑌅𑌸𑌤𑌾𑌂 𑌚 𑌗𑌤𑌿𑌃 𑌸𑌨𑍍𑌤𑍋 𑌨 𑌤𑍍𑌵𑌸𑌨𑍍𑌤𑌃 𑌸𑌤𑌾𑌂 𑌗𑌤𑌿𑌃 ॥ 44॥
𑌜𑌿𑌤𑌾 𑌸𑌭𑌾 𑌵𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑌵𑌤𑌾 𑌸𑌮𑌾𑌶𑌾 𑌗𑍋𑌮𑌤𑌾 𑌜𑌿𑌤𑌾 ।
𑌅𑌧𑍍𑌵𑌾 𑌜𑌿𑌤𑍋 𑌯𑌾𑌨𑌵𑌤𑌾 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌂 𑌶𑍀𑌲𑌵𑌤𑌾 𑌜𑌿𑌤𑌮𑍍 ॥ 45॥
𑌶𑍀𑌲𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌧𑌾𑌨𑌂 𑌪𑍁𑌰𑍁𑌷𑍇 𑌤𑌦𑍍𑌯𑌸𑍍𑌯𑍇𑌹 𑌪𑍍𑌰𑌣𑌶𑍍𑌯𑌤𑌿 ।
𑌨 𑌤𑌸𑍍𑌯 𑌜𑍀𑌵𑌿𑌤𑍇𑌨𑌾𑌰𑍍𑌥𑍋 𑌨 𑌧𑌨𑍇𑌨 𑌨 𑌬𑌨𑍍𑌧𑍁𑌭𑌿𑌃 ॥ 46॥
𑌆𑌢𑍍𑌯𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌮𑌾𑌂𑌸𑌪𑌰𑌮𑌂 𑌮𑌧𑍍𑌯𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌗𑍋𑌰𑌸𑍋𑌤𑍍𑌤𑌰𑌮𑍍 ।
𑌲𑌵𑌣𑍋𑌤𑍍𑌤𑌰𑌂 𑌦𑌰𑌿𑌦𑍍𑌰𑌾𑌣𑌾𑌂 𑌭𑍋𑌜𑌨𑌂 𑌭𑌰𑌤𑌰𑍍𑌷𑌭 ॥ 47॥
𑌸𑌮𑍍𑌪𑌨𑍍𑌨𑌤𑌰𑌮𑍇𑌵𑌾𑌨𑍍𑌨𑌂 𑌦𑌰𑌿𑌦𑍍𑌰𑌾 𑌭𑍁𑌞𑍍𑌜𑌤𑍇 𑌸𑌦𑌾 ।
𑌕𑍍𑌷𑍁𑌤𑍍𑌸𑍍𑌵𑌾𑌦𑍁𑌤𑌾𑌂 𑌜𑌨𑌯𑌤𑌿 𑌸𑌾 𑌚𑌾𑌢𑍍𑌯𑍇𑌷𑍁 𑌸𑍁𑌦𑍁𑌰𑍍𑌲𑌭𑌾 ॥ 48॥
𑌪𑍍𑌰𑌾𑌯𑍇𑌣 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌤𑌾𑌂 𑌲𑍋𑌕𑍇 𑌭𑍋𑌕𑍍𑌤𑍁𑌂 𑌶𑌕𑍍𑌤𑌿𑌰𑍍𑌨 𑌵𑌿𑌦𑍍𑌯𑌤𑍇 ।
𑌦𑌰𑌿𑌦𑍍𑌰𑌾𑌣𑌾𑌂 𑌤𑍁 𑌰𑌾𑌜𑍇𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰 𑌅𑌪𑌿 𑌕𑌾𑌷𑍍𑌠𑌂 𑌹𑌿 𑌜𑍀𑌰𑍍𑌯𑌤𑍇 ॥ 49॥
𑌅𑌵𑍃𑌤𑍍𑌤𑌿𑌰𑍍𑌭𑌯𑌮𑌨𑍍𑌤𑍍𑌯𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌮𑌧𑍍𑌯𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌮𑌰𑌣𑌾𑌦𑍍𑌭𑌯𑌮𑍍 ।
𑌉𑌤𑍍𑌤𑌮𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌤𑍁 𑌮𑌰𑍍𑌤𑍍𑌯𑌾𑌨𑌾𑌮𑌵𑌮𑌾𑌨𑌾𑌤𑍍𑌪𑌰𑌂 𑌭𑌯𑌮𑍍 ॥ 50॥
𑌐𑌶𑍍𑌵𑌰𑍍𑌯𑌮𑌦𑌪𑌾𑌪𑌿𑌷𑍍𑌠𑌾 𑌮𑌦𑌾𑌃 𑌪𑌾𑌨𑌮𑌦𑌾𑌦𑌯𑌃 ।
𑌐𑌶𑍍𑌵𑌰𑍍𑌯𑌮𑌦𑌮𑌤𑍍𑌤𑍋 𑌹𑌿 𑌨𑌾𑌪𑌤𑌿𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌵𑌿𑌬𑍁𑌧𑍍𑌯𑌤𑍇 ॥ 51॥
𑌇𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌿𑌯𑍗𑌰𑌿𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌿𑌯𑌾𑌰𑍍𑌥𑍇𑌷𑍁 𑌵𑌰𑍍𑌤𑌮𑌾𑌨𑍈𑌰𑌨𑌿𑌗𑍍𑌰𑌹𑍈𑌃 ।
𑌤𑍈𑌰𑌯𑌂 𑌤𑌾𑌪𑍍𑌯𑌤𑍇 𑌲𑍋𑌕𑍋 𑌨𑌕𑍍𑌷𑌤𑍍𑌰𑌾𑌣𑌿 𑌗𑍍𑌰𑌹𑍈𑌰𑌿𑌵 ॥ 52॥
𑌯𑍋 𑌜𑌿𑌤𑌃 𑌪𑌞𑍍𑌚𑌵𑌰𑍍𑌗𑍇𑌣 𑌸𑌹𑌜𑍇𑌨𑌾𑌤𑍍𑌮 𑌕𑌰𑍍𑌶𑌿𑌨𑌾 ।
𑌆𑌪𑌦𑌸𑍍𑌤𑌸𑍍𑌯 𑌵𑌰𑍍𑌧𑌨𑍍𑌤𑍇 𑌶𑍁𑌕𑍍𑌲𑌪𑌕𑍍𑌷 𑌇𑌵𑍋𑌡𑍁𑌰𑌾𑌡𑍍 ॥ 53॥
𑌅𑌵𑌿𑌜𑌿𑌤𑍍𑌯 𑌯 𑌆𑌤𑍍𑌮𑌾𑌨𑌮𑌮𑌾𑌤𑍍𑌯𑌾𑌨𑍍𑌵𑌿𑌜𑌿𑌗𑍀𑌷𑌤𑍇 ।
𑌅𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑌾𑌨𑍍𑌵𑌾𑌜𑌿𑌤𑌾𑌮𑌾𑌤𑍍𑌯𑌃 𑌸𑍋𑌽𑌵𑌶𑌃 𑌪𑌰𑌿𑌹𑍀𑌯𑌤𑍇 ॥ 54॥
𑌆𑌤𑍍𑌮𑌾𑌨𑌮𑍇𑌵 𑌪𑍍𑌰𑌥𑌮𑌂 𑌦𑍇𑌶𑌰𑍂𑌪𑍇𑌣 𑌯𑍋 𑌜𑌯𑍇𑌤𑍍 ।
𑌤𑌤𑍋𑌽𑌮𑌾𑌤𑍍𑌯𑌾𑌨𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑌾𑌂𑌶𑍍𑌚 𑌨 𑌮𑍋𑌘𑌂 𑌵𑌿𑌜𑌿𑌗𑍀𑌷𑌤𑍇 ॥ 55॥
𑌵𑌶𑍍𑌯𑍇𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌿𑌯𑌂 𑌜𑌿𑌤𑌾𑌮𑌾𑌤𑍍𑌯𑌂 𑌧𑍃𑌤𑌦𑌣𑍍𑌡𑌂 𑌵𑌿𑌕𑌾𑌰𑌿𑌷𑍁 ।
𑌪𑌰𑍀𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯 𑌕𑌾𑌰𑌿𑌣𑌂 𑌧𑍀𑌰𑌮𑌤𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑌂 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌰𑍍𑌨𑌿𑌷𑍇𑌵𑌤𑍇 ॥ 56॥
𑌰𑌥𑌃 𑌶𑌰𑍀𑌰𑌂 𑌪𑍁𑌰𑍁𑌷𑌸𑍍𑌯 𑌰𑌾𑌜𑌨𑍍
𑌨𑌾𑌤𑍍𑌮𑌾 𑌨𑌿𑌯𑌨𑍍𑌤𑍇𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌿𑌯𑌾𑌣𑍍𑌯𑌸𑍍𑌯 𑌚𑌾𑌶𑍍𑌵𑌾𑌃 ।
𑌤𑍈𑌰𑌪𑍍𑌰𑌮𑌤𑍍𑌤𑌃 𑌕𑍁𑌶𑌲𑌃 𑌸𑌦𑌶𑍍𑌵𑍈𑌰𑍍
𑌦𑌾𑌨𑍍𑌤𑍈𑌃 𑌸𑍁𑌖𑌂 𑌯𑌾𑌤𑌿 𑌰𑌥𑍀𑌵 𑌧𑍀𑌰𑌃 ॥ 57॥
𑌏𑌤𑌾𑌨𑍍𑌯𑌨𑌿𑌗𑍃𑌹𑍀𑌤𑌾𑌨𑌿 𑌵𑍍𑌯𑌾𑌪𑌾𑌦𑌯𑌿𑌤𑍁𑌮𑌪𑍍𑌯𑌲𑌮𑍍 ।
𑌅𑌵𑌿𑌧𑍇𑌯𑌾 𑌇𑌵𑌾𑌦𑌾𑌨𑍍𑌤𑌾 𑌹𑌯𑌾𑌃 𑌪𑌥𑌿 𑌕𑍁𑌸𑌾𑌰𑌥𑌿𑌮𑍍 ॥ 58॥
𑌅𑌨𑌰𑍍𑌥𑌮𑌰𑍍𑌥𑌤𑌃 𑌪𑌶𑍍𑌯𑌨𑍍𑌨𑌰𑍍𑌤𑌂 𑌚𑍈𑌵𑌾𑌪𑍍𑌯𑌨𑌰𑍍𑌥𑌤𑌃 ।
𑌇𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌿𑌯𑍈𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌸𑍃𑌤𑍋 𑌬𑌾𑌲𑌃 𑌸𑍁𑌦𑍁𑌃𑌖𑌂 𑌮𑌨𑍍𑌯𑌤𑍇 𑌸𑍁𑌖𑌮𑍍 ॥ 59॥
𑌧𑌰𑍍𑌮𑌾𑌰𑍍𑌥𑍗 𑌯𑌃 𑌪𑌰𑌿𑌤𑍍𑌯𑌜𑍍𑌯 𑌸𑍍𑌯𑌾𑌦𑌿𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌿𑌯𑌵𑌶𑌾𑌨𑍁𑌗𑌃 ।
𑌶𑍍𑌰𑍀𑌪𑍍𑌰𑌾𑌣𑌧𑌨𑌦𑌾𑌰𑍇𑌭𑍍𑌯 𑌕𑍍𑌷𑌿𑌪𑍍𑌰𑌂 𑌸 𑌪𑌰𑌿𑌹𑍀𑌯𑌤𑍇 ॥ 60॥
𑌅𑌰𑍍𑌥𑌾𑌨𑌾𑌮𑍀𑌶𑍍𑌵𑌰𑍋 𑌯𑌃 𑌸𑍍𑌯𑌾𑌦𑌿𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌿𑌯𑌾𑌣𑌾𑌮𑌨𑍀𑌶𑍍𑌵𑌰𑌃 ।
𑌇𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌿𑌯𑌾𑌣𑌾𑌮𑌨𑍈𑌶𑍍𑌵𑌰𑍍𑌯𑌾𑌦𑍈𑌶𑍍𑌵𑌰𑍍𑌯𑌾𑌦𑍍𑌭𑍍𑌰𑌶𑍍𑌯𑌤𑍇 𑌹𑌿 𑌸𑌃 ॥ 61॥
𑌆𑌤𑍍𑌮𑌨𑌾𑌤𑍍𑌮𑌾𑌨𑌮𑌨𑍍𑌵𑌿𑌚𑍍𑌛𑍇𑌨𑍍𑌮𑌨𑍋 𑌬𑍁𑌦𑍍𑌧𑍀𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌿𑌯𑍈𑌰𑍍𑌯𑌤𑍈𑌃 ।
𑌆𑌤𑍍𑌮𑍈𑌵 𑌹𑍍𑌯𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑍋 𑌬𑌨𑍍𑌧𑍁𑌰𑌾𑌤𑍍𑌮𑍈𑌵 𑌰𑌿𑌪𑍁𑌰𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑌃 ॥ 62॥
𑌕𑍍𑌷𑍁𑌦𑍍𑌰𑌾𑌕𑍍𑌷𑍇𑌣𑍇𑌵 𑌜𑌾𑌲𑍇𑌨 𑌝𑌷𑌾𑌵𑌪𑌿𑌹𑌿𑌤𑌾𑌵𑍁𑌭𑍗 ।
𑌕𑌾𑌮𑌶𑍍𑌚 𑌰𑌾𑌜𑌨𑍍𑌕𑍍𑌰𑍋𑌧𑌶𑍍𑌚 𑌤𑍗 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌜𑍍𑌞𑌾𑌨𑌂 𑌵𑌿𑌲𑍁𑌮𑍍𑌪𑌤𑌃 ॥ 63॥
𑌸𑌮𑌵𑍇𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑍇𑌹 𑌧𑌰𑍍𑌮𑌾𑌰𑍍𑌥𑍗 𑌸𑌮𑍍𑌭𑌾𑌰𑌾𑌨𑍍𑌯𑍋𑌽𑌧𑌿𑌗𑌚𑍍𑌛𑌤𑌿 ।
𑌸 𑌵𑍈 𑌸𑌮𑍍𑌭𑍃𑌤 𑌸𑌮𑍍𑌭𑌾𑌰𑌃 𑌸𑌤𑌤𑌂 𑌸𑍁𑌖𑌮𑍇𑌧𑌤𑍇 ॥ 64॥
𑌯𑌃 𑌪𑌞𑍍𑌚𑌾𑌭𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑌰𑌾𑌞𑍍𑌶𑌤𑍍𑌰𑍂𑌨𑌵𑌿𑌜𑌿𑌤𑍍𑌯 𑌮𑌤𑌿𑌕𑍍𑌷𑌯𑌾𑌨𑍍 ।
𑌜𑌿𑌗𑍀𑌷𑌤𑌿 𑌰𑌿𑌪𑍂𑌨𑌨𑍍𑌯𑌾𑌨𑍍𑌰𑌿𑌪𑌵𑍋𑌽𑌭𑌿𑌭𑌵𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌤𑌮𑍍 ॥ 65॥
𑌦𑍃𑌶𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑍇 𑌹𑌿 𑌦𑍁𑌰𑌾𑌤𑍍𑌮𑌾𑌨𑍋 𑌵𑌧𑍍𑌯𑌮𑌾𑌨𑌾𑌃 𑌸𑍍𑌵𑌕𑌰𑍍𑌮 𑌭𑌿𑌃 ।
𑌇𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌿𑌯𑌾𑌣𑌾𑌮𑌨𑍀𑌶𑌤𑍍𑌵𑌾𑌦𑍍𑌰𑌾𑌜𑌾𑌨𑍋 𑌰𑌾𑌜𑍍𑌯𑌵𑌿𑌭𑍍𑌰𑌮𑍈𑌃 ॥ 66॥
𑌅𑌸𑌨𑍍𑌤𑍍𑌯𑌾𑌗𑌾𑌤𑍍𑌪𑌾𑌪𑌕𑍃𑌤𑌾𑌮𑌪𑌾𑌪𑌾𑌂𑌸𑍍
𑌤𑍁𑌲𑍍𑌯𑍋 𑌦𑌣𑍍𑌡𑌃 𑌸𑍍𑌪𑍃𑌶𑌤𑍇 𑌮𑌿𑌶𑍍𑌰𑌭𑌾𑌵𑌾𑌤𑍍 ।
𑌶𑍁𑌷𑍍𑌕𑍇𑌣𑌾𑌰𑍍𑌦𑍍𑌰𑌂 𑌦𑌹𑍍𑌯𑌤𑍇 𑌮𑌿𑌶𑍍𑌰𑌭𑌾𑌵𑌾𑌤𑍍
𑌤𑌸𑍍𑌮𑌾𑌤𑍍𑌪𑌾𑌪𑍈𑌃 𑌸𑌹 𑌸𑌨𑍍𑌧𑌿𑌂 𑌨 𑌕𑍁𑌰𑍍𑌯𑌾𑌤𑍍 ॥ 67॥
𑌨𑌿𑌜𑌾𑌨𑍁𑌤𑍍𑌪𑌤𑌤𑌃 𑌶𑌤𑍍𑌰𑍂𑌨𑍍𑌪𑌞𑍍𑌚 𑌪𑌞𑍍𑌚 𑌪𑍍𑌰𑌯𑍋𑌜𑌨𑌾𑌨𑍍 ।
𑌯𑍋 𑌮𑍋𑌹𑌾𑌨𑍍𑌨 𑌨𑌿𑌘𑍃𑌹𑍍𑌣𑌾𑌤𑌿 𑌤𑌮𑌾𑌪𑌦𑍍𑌗𑍍𑌰𑌸𑌤𑍇 𑌨𑌰𑌮𑍍 ॥ 68॥
𑌅𑌨𑌸𑍂𑌯𑌾𑌰𑍍𑌜𑌵𑌂 𑌶𑍗𑌚𑌂 𑌸𑌨𑍍𑌤𑍋𑌷𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌵𑌾𑌦𑌿𑌤𑌾 ।
𑌦𑌮𑌃 𑌸𑌤𑍍𑌯𑌮𑌨𑌾𑌯𑌾𑌸𑍋 𑌨 𑌭𑌵𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌦𑍁𑌰𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑌾𑌮𑍍 ॥ 69॥
𑌆𑌤𑍍𑌮𑌜𑍍𑌞𑌾𑌨𑌮𑌨𑌾𑌯𑌾𑌸𑌸𑍍𑌤𑌿𑌤𑌿𑌕𑍍𑌷𑌾 𑌧𑌰𑍍𑌮𑌨𑌿𑌤𑍍𑌯𑌤𑌾 ।
𑌵𑌾𑌕𑍍𑌚𑍈𑌵 𑌗𑍁𑌪𑍍𑌤𑌾 𑌦𑌾𑌨𑌂 𑌚 𑌨𑍈𑌤𑌾𑌨𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑍍𑌯𑍇𑌷𑍁 𑌭𑌾𑌰𑌤 ॥ 70॥
𑌆𑌕𑍍𑌰𑍋𑌶 𑌪𑌰𑌿𑌵𑌾𑌦𑌾𑌭𑍍𑌯𑌾𑌂 𑌵𑌿𑌹𑌿𑌂𑌸𑌨𑍍𑌤𑍍𑌯𑌬𑍁𑌧𑌾 𑌬𑍁𑌧𑌾𑌨𑍍 ।
𑌵𑌕𑍍𑌤𑌾 𑌪𑌾𑌪𑌮𑍁𑌪𑌾𑌦𑌤𑍍𑌤𑍇 𑌕𑍍𑌷𑌮𑌮𑌾𑌣𑍋 𑌵𑌿𑌮𑍁𑌚𑍍𑌯𑌤𑍇 ॥ 71॥
𑌹𑌿𑌂𑌸𑌾 𑌬𑌲𑌮𑌸𑌾𑌧𑍂𑌨𑌾𑌂 𑌰𑌾𑌜𑍍𑌞𑌾𑌂 𑌦𑌣𑍍𑌡𑌵𑌿𑌧𑌿𑌰𑍍𑌬𑌲𑌮𑍍 ।
𑌶𑍁𑌶𑍍𑌰𑍂𑌷𑌾 𑌤𑍁 𑌬𑌲𑌂 𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑍀𑌣𑌾𑌂 𑌕𑍍𑌷𑌮𑌾𑌗𑍁𑌣𑌵𑌤𑌾𑌂 𑌬𑌲𑌮𑍍 ॥ 72॥
𑌵𑌾𑌕𑍍𑌸𑌂𑌯𑌮𑍋 𑌹𑌿 𑌨𑍃𑌪𑌤𑍇 𑌸𑍁𑌦𑍁𑌷𑍍𑌕𑌰𑌤𑌮𑍋 𑌮𑌤𑌃 ।
𑌅𑌰𑍍𑌥𑌵𑌚𑍍𑌚 𑌵𑌿𑌚𑌿𑌤𑍍𑌰𑌂 𑌚 𑌨 𑌶𑌕𑍍𑌯𑌂 𑌬𑌹𑍁𑌭𑌾𑌷𑌿𑌤𑍁𑌮𑍍 ॥ 73॥
𑌅𑌭𑍍𑌯𑌾𑌵𑌹𑌤𑌿 𑌕𑌲𑍍𑌯𑌾𑌣𑌂 𑌵𑌿𑌵𑌿𑌧𑌾 𑌵𑌾𑌕𑍍𑌸𑍁𑌭𑌾𑌷𑌿𑌤𑌾 ।
𑌸𑍈𑌵 𑌦𑍁𑌰𑍍𑌭𑌾𑌷𑌿𑌤𑌾 𑌰𑌾𑌜𑌨𑍍𑌨𑌨𑌰𑍍𑌥𑌾𑌯𑍋𑌪𑌪𑌦𑍍𑌯𑌤𑍇 ॥ 74॥
𑌸𑌂𑌰𑍋𑌹𑌤𑌿 𑌶𑌰𑍈𑌰𑍍𑌵𑌿𑌦𑍍𑌧𑌂 𑌵𑌨𑌂 𑌪𑌰𑌶𑍁𑌨𑌾 𑌹𑌤𑌮𑍍 ।
𑌵𑌾𑌚𑌾 𑌦𑍁𑌰𑍁𑌕𑍍𑌤𑌂 𑌬𑍀𑌭𑌤𑍍𑌸𑌂 𑌨 𑌸𑌂𑌰𑍋𑌹𑌤𑌿 𑌵𑌾𑌕𑍍𑌕𑍍𑌷𑌤𑌮𑍍 ॥ 75॥
𑌕𑌰𑍍𑌣𑌿𑌨𑌾𑌲𑍀𑌕𑌨𑌾𑌰𑌾𑌚𑌾 𑌨𑌿𑌰𑍍𑌹𑌰𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌶𑌰𑍀𑌰𑌤𑌃 ।
𑌵𑌾𑌕𑍍𑌷𑌲𑍍𑌯𑌸𑍍𑌤𑍁 𑌨 𑌨𑌿𑌰𑍍𑌹𑌰𑍍𑌤𑍁𑌂 𑌶𑌕𑍍𑌯𑍋 𑌹𑍃𑌦𑌿 𑌶𑌯𑍋 𑌹𑌿 𑌸𑌃 ॥ 76॥
𑌵𑌾𑌕𑍍𑌸𑌾𑌯𑌕𑌾 𑌵𑌦𑌨𑌾𑌨𑍍𑌨𑌿𑌷𑍍𑌪𑌤𑌨𑍍𑌤𑌿
𑌯𑍈𑌰𑌾𑌹𑌤𑌃 𑌶𑍋𑌚𑌤𑌿 𑌰𑌤𑍍𑌰𑍍𑌯𑌹𑌾𑌨𑌿 ।
𑌪𑌰𑌸𑍍𑌯 𑌨𑌾𑌮𑌰𑍍𑌮𑌸𑍁 𑌤𑍇 𑌪𑌤𑌨𑍍𑌤𑌿
𑌤𑌾𑌨𑍍𑌪𑌣𑍍𑌡𑌿𑌤𑍋 𑌨𑌾𑌵𑌸𑍃𑌜𑍇𑌤𑍍𑌪𑌰𑍇𑌷𑍁 ॥ 77॥
𑌯𑌸𑍍𑌮𑍈 𑌦𑍇𑌵𑌾𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌯𑌚𑍍𑌛𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌪𑍁𑌰𑍁𑌷𑌾𑌯 𑌪𑌰𑌾𑌭𑌵𑌮𑍍 ।
𑌬𑍁𑌦𑍍𑌧𑌿𑌂 𑌤𑌸𑍍𑌯𑌾𑌪𑌕𑌰𑍍𑌷𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌸𑍋𑌽𑌪𑌾𑌚𑍀𑌨𑌾𑌨𑌿 𑌪𑌶𑍍𑌯𑌤𑌿 ॥ 78॥
𑌬𑍁𑌦𑍍𑌧𑍗 𑌕𑌲𑍁𑌷 𑌭𑍂𑌤𑌾𑌯𑌾𑌂 𑌵𑌿𑌨𑌾𑌶𑍇 𑌪𑍍𑌰𑌤𑍍𑌯𑍁𑌪𑌸𑍍𑌥𑌿𑌤𑍇 ।
𑌅𑌨𑌯𑍋 𑌨𑌯𑌸𑌙𑍍𑌕𑌾𑌶𑍋 𑌹𑍃𑌦𑌯𑌾𑌨𑍍𑌨𑌾𑌪𑌸𑌰𑍍𑌪𑌤𑌿 ॥ 79॥
𑌸𑍇𑌯𑌂 𑌬𑍁𑌦𑍍𑌧𑌿𑌃 𑌪𑌰𑍀𑌤𑌾 𑌤𑍇 𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰𑌾𑌣𑌾𑌂 𑌤𑌵 𑌭𑌾𑌰𑌤 ।
𑌪𑌾𑌣𑍍𑌡𑌵𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌵𑌿𑌰𑍋𑌧𑍇𑌨 𑌨 𑌚𑍈𑌨𑌾𑌂 𑌅𑌵𑌬𑍁𑌧𑍍𑌯𑌸𑍇 ॥ 80॥
𑌰𑌾𑌜𑌾 𑌲𑌕𑍍𑌷𑌣𑌸𑌮𑍍𑌪𑌨𑍍𑌨𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑍈𑌲𑍋𑌕𑍍𑌯𑌸𑍍𑌯𑌾𑌪𑌿 𑌯𑍋 𑌭𑌵𑍇𑌤𑍍 ।
𑌶𑌿𑌷𑍍𑌯𑌸𑍍𑌤𑍇 𑌶𑌾𑌸𑌿𑌤𑌾 𑌸𑍋𑌽𑌸𑍍𑌤𑍁 𑌧𑍃𑌤𑌰𑌾𑌷𑍍𑌟𑍍𑌰 𑌯𑍁𑌧𑌿𑌷𑍍𑌠𑌿𑌰𑌃 ॥ 81॥
𑌅𑌤𑍀𑌵 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌾𑌨𑍍𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰𑌾𑌂𑌸𑍍𑌤𑍇 𑌭𑌾𑌗𑌧𑍇𑌯 𑌪𑍁𑌰𑌸𑍍𑌕𑍃𑌤𑌃 ।
𑌤𑍇𑌜𑌸𑌾 𑌪𑍍𑌰𑌜𑍍𑌞𑌯𑌾 𑌚𑍈𑌵 𑌯𑍁𑌕𑍍𑌤𑍋 𑌧𑌰𑍍𑌮𑌾𑌰𑍍𑌥𑌤𑌤𑍍𑌤𑍍𑌵𑌵𑌿𑌤𑍍 ॥ 82॥
𑌆𑌨𑍃𑌶𑌂𑌸𑍍𑌯𑌾𑌦𑌨𑍁𑌕𑍍𑌰𑍋𑌶𑌾𑌦𑍍𑌯𑍋𑌽𑌸𑍗 𑌧𑌰𑍍𑌮𑌭𑍃𑌤𑌾𑌂 𑌵𑌰𑌃 ।
𑌗𑍗𑌰𑌵𑌾𑌤𑍍𑌤𑌵 𑌰𑌾𑌜𑍇𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰 𑌬𑌹𑍂𑌨𑍍𑌕𑍍𑌲𑍇𑌶𑌾𑌂𑌸𑍍𑌤𑌿𑌤𑌿𑌕𑍍𑌷𑌤𑌿 ॥ 83॥
॥ 𑌇𑌤𑌿 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌹𑌾𑌭𑌾𑌰𑌤𑍇 𑌉𑌦𑍍𑌯𑍋𑌗𑌪𑌰𑍍𑌵𑌣𑌿 𑌪𑍍𑌰𑌜𑌾𑌗𑌰𑌪𑌰𑍍𑌵𑌣𑌿
𑌵𑌿𑌦𑍁𑌰𑌨𑍀𑌤𑌿𑌵𑌾𑌕𑍍𑌯𑍇 𑌚𑌤𑍁𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑌿𑌂𑌶𑍋𑌽𑌧𑍍𑌯𑌾𑌯𑌃 ॥ 34॥
Roman (IAST) Transliteration
|| iti śrīmahābhārate udyogaparvaṇi prajāgaraparvaṇi
viduranītivākye catustriṃśo'dhyāyaḥ ||
dhṛtarāṣṭra uvāca |
jāgrato dahyamānasya yatkāryamanupaśyasi |
tadbrūhi tvaṃ hi nastāta dharmārthakuśalaḥ śuciḥ || 1||
tvaṃ māṃ yathāvadvidura praśādhi
prajñā pūrvaṃ sarvamajātaśatroḥ |
yanmanyase pathyamadīnasattva
śreyaḥ karaṃ brūhi tadvai kurūṇām || 2||
pāpāśaṅgī pāpameva naupaśyan
pṛcchāmi tvāṃ vyākulenātmanāham |
kave tanme brūhi sarvaṃ yathāvan
manīṣitaṃ sarvamajātaśatroḥ || 3||
vidura uvāca |
śubhaṃ vā yadi vā pāpaṃ dveṣyaṃ vā yadi vā priyam |
apṛṣṭastasya tadbrūyādyasya necchetparābhavam || 4||
tasmādvakṣyāmi te rājanbhavamicchankurūnprati |
vacaḥ śreyaḥ karaṃ dharmyaṃ bruvatastannibodha me || 5||
mithyopetāni karmāṇi sidhyeyuryāni bhārata |
anupāya prayuktāni mā sma teṣu manaḥ kṛthāḥ || 6||
tathaiva yogavihitaṃ na sidhyetkarma yannṛpa |
upāyayuktaṃ medhāvī na tatra glapayenmanaḥ || 7||
anubandhānavekṣeta sānubandheṣu karmasu |
sampradhārya ca kurvīta na vegena samācaret || 8||
anubandhaṃ ca samprekṣya vipākāṃścaiva karmaṇām |
utthānamātmanaścaiva dhīraḥ kurvīta vā na vā || 9||
yaḥ pramāṇaṃ na jānāti sthāne vṛddhau tathā kṣaye |
kośe janapade daṇḍe na sa rājyāvatiṣṭhate || 10||
yastvetāni pramāṇāni yathoktānyanupaśyati |
yukto dharmārthayorjñāne sa rājyamadhigacchati || 11||
na rājyaṃ prāptamityeva vartitavyamasāmpratam |
śriyaṃ hyavinayo hanti jarā rūpamivottamam || 12||
bhakṣyottama praticchannaṃ matsyo baḍiśamāyasam |
rūpābhipātī grasate nānubandhamavekṣate || 13||
yacchakyaṃ grasituṃ grasyaṃ grastaṃ pariṇamecca yat |
hitaṃ ca pariṇāme yattadadyaṃ bhūtimicchatā || 14||
vanaspaterapakvāni phalāni pracinoti yaḥ |
sa nāpnoti rasaṃ tebhyo bījaṃ cāsya vinaśyati || 15||
yastu pakvamupādatte kāle pariṇataṃ phalam |
phalādrasaṃ sa labhate bījāccaiva phalaṃ punaḥ || 16||
yathā madhu samādatte rakṣanpuṣpāṇi ṣaṭpadaḥ |
tadvadarthānmanuṣyebhya ādadyādavihiṃsayā || 17||
puṣpaṃ puṣpaṃ vicinvīta mūlacchedaṃ na kārayet |
mālākāra ivārāme na yathāṅgārakārakaḥ || 18||
kiṃ nu me syādidaṃ kṛtvā kiṃ nu me syādakurvataḥ |
iti karmāṇi sañcintya kuryādvā puruṣo na vā || 19||
anārabhyā bhavantyarthāḥ ke cinnityaṃ tathāgatāḥ |
kṛtaḥ puruṣakāro'pi bhavedyeṣu nirarthakaḥ || 20||
kāṃścidarthānnaraḥ prājño labhu mūlānmahāphalān |
kṣipramārabhate kartuṃ na vighnayati tādṛśān || 21||
ṛju paśyati yaḥ sarvaṃ cakṣuṣānupibanniva |
āsīnamapi tūṣṇīkamanurajyanti taṃ prajāḥ || 22||
cakṣuṣā manasā vācā karmaṇā ca caturvidham |
prasādayati lokaṃ yastaṃ loko'nuprasīdati || 23||
yasmāttrasyanti bhūtāni mṛgavyādhānmṛgā iva |
sāgarāntāmapi mahīṃ labdhvā sa parihīyate || 24||
pitṛpaitāmahaṃ rājyaṃ prāptavānsvena tejasā |
vāyurabhramivāsādya bhraṃśayatyanaye sthitaḥ || 25||
dharmamācarato rājñaḥ sadbhiścaritamāditaḥ |
vasudhā vasusampūrṇā vardhate bhūtivardhanī || 26||
atha santyajato dharmamadharmaṃ cānutiṣṭhataḥ |
pratisaṃveṣṭate bhūmiragnau carmāhitaṃ yathā || 27||
ya eva yatnaḥ kriyate prara rāṣṭrāvamardane |
sa eva yatnaḥ kartavyaḥ svarāṣṭra paripālane || 28||
dharmeṇa rājyaṃ vindeta dharmeṇa paripālayet |
dharmamūlāṃ śriyaṃ prāpya na jahāti na hīyate || 29||
apyunmattātpralapato bālācca parisarpataḥ |
sarvataḥ sāramādadyādaśmabhya iva kāñcanam || 30||
suvyāhṛtāni sudhiyāṃ sukṛtāni tatastataḥ |
sañcinvandhīra āsīta śilā hārī śilaṃ yathā || 31||
gandhena gāvaḥ paśyanti vedaiḥ paśyanti brāhmaṇāḥ |
cāraiḥ paśyanti rājānaścakṣurbhyāmitare janāḥ || 32||
bhūyāṃsaṃ labhate kleśaṃ yā gaurbhavati durduhā |
atha yā suduhā rājannaiva tāṃ vinayantyapi || 33||
yadataptaṃ praṇamati na tatsantāpayantyapi |
yacca svayaṃ nataṃ dāru na tatsannāmayantyapi || 34||
etayopamayā dhīraḥ sannameta balīyase |
indrāya sa praṇamate namate yo balīyase || 35||
parjanyanāthāḥ paśavo rājāno mitra bāndhavāḥ |
patayo bāndhavāḥ strīṇāṃ brāhmaṇā veda bāndhavāḥ || 36||
satyena rakṣyate dharmo vidyā yogena rakṣyate |
mṛjayā rakṣyate rūpaṃ kulaṃ vṛttena rakṣyate || 37||
mānena rakṣyate dhānyamaśvānrakṣyatyanukramaḥ |
abhīkṣṇadarśanādgāvaḥ striyo rakṣyāḥ kucelataḥ || 38||
na kulaṃ vṛtti hīnasya pramāṇamiti me matiḥ |
antyeṣvapi hi jātānāṃ vṛttameva viśiṣyate || 39||
ya īrṣyuḥ paravitteṣu rūpe vīrye kulānvaye |
sukhe saubhāgyasatkāre tasya vyādhiranantakaḥ || 40||
akārya karaṇādbhītaḥ kāryāṇāṃ ca vivarjanāt |
akāle mantrabhedācca yena mādyenna tatpibet || 41||
vidyāmado dhanamadastṛtīyo'bhijano madaḥ |
ete madāvaliptānāmeta eva satāṃ damāḥ || 42||
asanto'bhyarthitāḥ sadbhiḥ kiṃ citkāryaṃ kadā cana |
manyante santamātmānamasantamapi viśrutam || 43||
gatirātmavatāṃ santaḥ santa eva satāṃ gatiḥ |
asatāṃ ca gatiḥ santo na tvasantaḥ satāṃ gatiḥ || 44||
jitā sabhā vastravatā samāśā gomatā jitā |
adhvā jito yānavatā sarvaṃ śīlavatā jitam || 45||
śīlaṃ pradhānaṃ puruṣe tadyasyeha praṇaśyati |
na tasya jīvitenārtho na dhanena na bandhubhiḥ || 46||
āḍhyānāṃ māṃsaparamaṃ madhyānāṃ gorasottaram |
lavaṇottaraṃ daridrāṇāṃ bhojanaṃ bharatarṣabha || 47||
sampannataramevānnaṃ daridrā bhuñjate sadā |
kṣutsvādutāṃ janayati sā cāḍhyeṣu sudurlabhā || 48||
prāyeṇa śrīmatāṃ loke bhoktuṃ śaktirna vidyate |
daridrāṇāṃ tu rājendra api kāṣṭhaṃ hi jīryate || 49||
avṛttirbhayamantyānāṃ madhyānāṃ maraṇādbhayam |
uttamānāṃ tu martyānāmavamānātparaṃ bhayam || 50||
aiśvaryamadapāpiṣṭhā madāḥ pānamadādayaḥ |
aiśvaryamadamatto hi nāpatitvā vibudhyate || 51||
indriyaurindriyārtheṣu vartamānairanigrahaiḥ |
tairayaṃ tāpyate loko nakṣatrāṇi grahairiva || 52||
yo jitaḥ pañcavargeṇa sahajenātma karśinā |
āpadastasya vardhante śuklapakṣa ivoḍurāḍ || 53||
avijitya ya ātmānamamātyānvijigīṣate |
amitrānvājitāmātyaḥ so'vaśaḥ parihīyate || 54||
ātmānameva prathamaṃ deśarūpeṇa yo jayet |
tato'mātyānamitrāṃśca na moghaṃ vijigīṣate || 55||
vaśyendriyaṃ jitāmātyaṃ dhṛtadaṇḍaṃ vikāriṣu |
parīkṣya kāriṇaṃ dhīramatyantaṃ śrīrniṣevate || 56||
rathaḥ śarīraṃ puruṣasya rājan
nātmā niyantendriyāṇyasya cāśvāḥ |
tairapramattaḥ kuśalaḥ sadaśvair
dāntaiḥ sukhaṃ yāti rathīva dhīraḥ || 57||
etānyanigṛhītāni vyāpādayitumapyalam |
avidheyā ivādāntā hayāḥ pathi kusārathim || 58||
anarthamarthataḥ paśyannartaṃ caivāpyanarthataḥ |
indriyaiḥ prasṛto bālaḥ suduḥkhaṃ manyate sukham || 59||
dharmārthau yaḥ parityajya syādindriyavaśānugaḥ |
śrīprāṇadhanadārebhya kṣipraṃ sa parihīyate || 60||
arthānāmīśvaro yaḥ syādindriyāṇāmanīśvaraḥ |
indriyāṇāmanaiśvaryādaiśvaryādbhraśyate hi saḥ || 61||
ātmanātmānamanvicchenmano buddhīndriyairyataiḥ |
ātmaiva hyātmano bandhurātmaiva ripurātmanaḥ || 62||
kṣudrākṣeṇeva jālena jhaṣāvapihitāvubhau |
kāmaśca rājankrodhaśca tau prājñānaṃ vilumpataḥ || 63||
samavekṣyeha dharmārthau sambhārānyo'dhigacchati |
sa vai sambhṛta sambhāraḥ satataṃ sukhamedhate || 64||
yaḥ pañcābhyantarāñśatrūnavijitya matikṣayān |
jigīṣati ripūnanyānripavo'bhibhavanti tam || 65||
dṛśyante hi durātmāno vadhyamānāḥ svakarma bhiḥ |
indriyāṇāmanīśatvādrājāno rājyavibhramaiḥ || 66||
asantyāgātpāpakṛtāmapāpāṃs
tulyo daṇḍaḥ spṛśate miśrabhāvāt |
śuṣkeṇārdraṃ dahyate miśrabhāvāt
tasmātpāpaiḥ saha sandhiṃ na kuryāt || 67||
nijānutpatataḥ śatrūnpañca pañca prayojanān |
yo mohānna nighṛhṇāti tamāpadgrasate naram || 68||
anasūyārjavaṃ śaucaṃ santoṣaḥ priyavāditā |
damaḥ satyamanāyāso na bhavanti durātmanām || 69||
ātmajñānamanāyāsastitikṣā dharmanityatā |
vākcaiva guptā dānaṃ ca naitānyantyeṣu bhārata || 70||
ākrośa parivādābhyāṃ vihiṃsantyabudhā budhān |
vaktā pāpamupādatte kṣamamāṇo vimucyate || 71||
hiṃsā balamasādhūnāṃ rājñāṃ daṇḍavidhirbalam |
śuśrūṣā tu balaṃ strīṇāṃ kṣamāguṇavatāṃ balam || 72||
vāksaṃyamo hi nṛpate suduṣkaratamo mataḥ |
arthavacca vicitraṃ ca na śakyaṃ bahubhāṣitum || 73||
abhyāvahati kalyāṇaṃ vividhā vāksubhāṣitā |
saiva durbhāṣitā rājannanarthāyopapadyate || 74||
saṃrohati śarairviddhaṃ vanaṃ paraśunā hatam |
vācā duruktaṃ bībhatsaṃ na saṃrohati vākkṣatam || 75||
karṇinālīkanārācā nirharanti śarīrataḥ |
vākṣalyastu na nirhartuṃ śakyo hṛdi śayo hi saḥ || 76||
vāksāyakā vadanānniṣpatanti
yairāhataḥ śocati ratryahāni |
parasya nāmarmasu te patanti
tānpaṇḍito nāvasṛjetpareṣu || 77||
yasmai devāḥ prayacchanti puruṣāya parābhavam |
buddhiṃ tasyāpakarṣanti so'pācīnāni paśyati || 78||
buddhau kaluṣa bhūtāyāṃ vināśe pratyupasthite |
anayo nayasaṅkāśo hṛdayānnāpasarpati || 79||
seyaṃ buddhiḥ parītā te putrāṇāṃ tava bhārata |
pāṇḍavānāṃ virodhena na caināṃ avabudhyase || 80||
rājā lakṣaṇasampannastrailokyasyāpi yo bhavet |
śiṣyaste śāsitā so'stu dhṛtarāṣṭra yudhiṣṭhiraḥ || 81||
atīva sarvānputrāṃste bhāgadheya puraskṛtaḥ |
tejasā prajñayā caiva yukto dharmārthatattvavit || 82||
ānṛśaṃsyādanukrośādyo'sau dharmabhṛtāṃ varaḥ |
gauravāttava rājendra bahūnkleśāṃstitikṣati || 83||
|| iti śrīmahābhārate udyogaparvaṇi prajāgaraparvaṇi
viduranītivākye catustriṃśo'dhyāyaḥ || 34||