📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
𑌚𑌾𑌣𑌕𑍍𑌯 𑌨𑍀𑌤𑌿 - 𑌤𑍍𑌰𑌯𑍋𑌦𑌶𑍋𑌽𑌧𑍍𑌯𑌾𑌯𑌃
Chanakya Niti - Trayodasho'dhyayah
Chanakya Grantha
𑌮𑍁𑌹𑍂𑌰𑍍𑌤𑌮𑌪𑌿 𑌜𑍀𑌵𑍇𑌚𑍍𑌚 𑌨𑌰𑌃 𑌶𑍁𑌕𑍍𑌲𑍇𑌨 𑌕𑌰𑍍𑌮𑌣𑌾 ।
𑌨 𑌕𑌲𑍍𑌪𑌮𑌪𑌿 𑌕𑌷𑍍𑌟𑍇𑌨 𑌲𑍋𑌕𑌦𑍍𑌵𑌯𑌵𑌿𑌰𑍋𑌧𑌿𑌨𑌾 ॥ 01 ॥
𑌗𑌤𑍇 𑌶𑍋𑌕𑍋 𑌨 𑌕𑌰𑍍𑌤𑌵𑍍𑌯𑍋 𑌭𑌵𑌿𑌷𑍍𑌯𑌂 𑌨𑍈𑌵 𑌚𑌿𑌨𑍍𑌤𑌯𑍇𑌤𑍍 ।
𑌵𑌰𑍍𑌤𑌮𑌾𑌨𑍇𑌨 𑌕𑌾𑌲𑍇𑌨 𑌵𑌰𑍍𑌤𑌯𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌵𑌿𑌚𑌕𑍍𑌷𑌣𑌾𑌃 ॥ 02 ॥
𑌸𑍍𑌵𑌭𑌾𑌵𑍇𑌨 𑌹𑌿 𑌤𑍁𑌷𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌦𑍇𑌵𑌾𑌃 𑌸𑌤𑍍𑌪𑍁𑌰𑍁𑌷𑌾𑌃 𑌪𑌿𑌤𑌾 ।
𑌜𑍍𑌞𑌾𑌤𑌯𑌃 𑌸𑍍𑌨𑌾𑌨𑌪𑌾𑌨𑌾𑌭𑍍𑌯𑌾𑌂 𑌵𑌾𑌕𑍍𑌯𑌦𑌾𑌨𑍇𑌨 𑌪𑌣𑍍𑌡𑌿𑌤𑌾𑌃 ॥ 03 ॥
𑌆𑌯𑍁𑌃 𑌕𑌰𑍍𑌮 𑌚 𑌵𑌿𑌤𑍍𑌤𑌂 𑌚 𑌵𑌿𑌦𑍍𑌯𑌾 𑌨𑌿𑌧𑌨𑌮𑍇𑌵 𑌚 ।
𑌪𑌞𑍍𑌚𑍈𑌤𑌾𑌨𑌿 𑌹𑌿 𑌸𑍃𑌜𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑍇 𑌗𑌰𑍍𑌭𑌸𑍍𑌥𑌸𑍍𑌯𑍈𑌵 𑌦𑍇𑌹𑌿𑌨𑌃 ॥ 04 (4.1) ॥
𑌅𑌹𑍋 𑌬𑌤 𑌵𑌿𑌚𑌿𑌤𑍍𑌰𑌾𑌣𑌿 𑌚𑌰𑌿𑌤𑌾𑌨𑌿 𑌮𑌹𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑌾𑌮𑍍 ।
𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑍀𑌂 𑌤𑍃𑌣𑌾𑌯 𑌮𑌨𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑍇 𑌤𑌦𑍍𑌭𑌾𑌰𑍇𑌣 𑌨𑌮𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌚 ॥ 05 ॥
𑌯𑌸𑍍𑌯 𑌸𑍍𑌨𑍇𑌹𑍋 𑌭𑌯𑌂 𑌤𑌸𑍍𑌯 𑌸𑍍𑌨𑍇𑌹𑍋 𑌦𑍁𑌃𑌖𑌸𑍍𑌯 𑌭𑌾𑌜𑌨𑌮𑍍 ।
𑌸𑍍𑌨𑍇𑌹𑌮𑍂𑌲𑌾𑌨𑌿 𑌦𑍁𑌃𑌖𑌾𑌨𑌿 𑌤𑌾𑌨𑌿 𑌤𑍍𑌯𑌕𑍍𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌵𑌸𑍇𑌤𑍍 𑌸𑍁𑌖𑌮𑍍 ॥ 06 ॥
𑌅𑌨𑌾𑌗𑌤𑌵𑌿𑌧𑌾𑌤𑌾 𑌚 𑌪𑍍𑌰𑌤𑍍𑌯𑍁𑌤𑍍𑌪𑌨𑍍𑌨𑌮𑌤𑌿𑌸𑍍𑌤𑌥𑌾 ।
𑌦𑍍𑌵𑌾𑌵𑍇𑌤𑍗 𑌸𑍁𑌖𑌮𑍇𑌧𑍇𑌤𑍇 𑌯𑌦𑍍𑌭𑌵𑌿𑌷𑍍𑌯𑍋 𑌵𑌿𑌨𑌶𑍍𑌯𑌤𑌿 ॥ 07 ॥
𑌰𑌾𑌜𑍍𑌞𑌿 𑌧𑌰𑍍𑌮𑌿𑌣𑌿 𑌧𑌰𑍍𑌮𑌿𑌷𑍍𑌠𑌾𑌃 𑌪𑌾𑌪𑍇 𑌪𑌾𑌪𑌾𑌃 𑌸𑌮𑍇 𑌸𑌮𑌾𑌃 ।
𑌰𑌾𑌜𑌾𑌨𑌮𑌨𑍁𑌵𑌰𑍍𑌤𑌨𑍍𑌤𑍇 𑌯𑌥𑌾 𑌰𑌾𑌜𑌾 𑌤𑌥𑌾 𑌪𑍍𑌰𑌜𑌾𑌃 ॥ 08 ॥
𑌜𑍀𑌵𑌨𑍍𑌤𑌂 𑌮𑍃𑌤𑌵𑌨𑍍𑌮𑌨𑍍𑌯𑍇 𑌦𑍇𑌹𑌿𑌨𑌂 𑌧𑌰𑍍𑌮𑌵𑌰𑍍𑌜𑌿𑌤𑌮𑍍 ।
𑌮𑍃𑌤𑍋 𑌧𑌰𑍍𑌮𑍇𑌣 𑌸𑌂𑌯𑍁𑌕𑍍𑌤𑍋 𑌦𑍀𑌰𑍍𑌘𑌜𑍀𑌵𑍀 𑌨 𑌸𑌂𑌶𑌯𑌃 ॥ 09 ॥
𑌧𑌰𑍍𑌮𑌾𑌰𑍍𑌥𑌕𑌾𑌮𑌮𑍋𑌕𑍍𑌷𑌾𑌣𑌾𑌂 𑌯𑌸𑍍𑌯𑍈𑌕𑍋𑌽𑌪𑌿 𑌨 𑌵𑌿𑌦𑍍𑌯𑌤𑍇 ।
𑌅𑌜𑌾𑌗𑌲𑌸𑍍𑌤𑌨𑌸𑍍𑌯𑍇𑌵 𑌤𑌸𑍍𑌯 𑌜𑌨𑍍𑌮 𑌨𑌿𑌰𑌰𑍍𑌥𑌕𑌮𑍍 ॥ 10 ॥
𑌦𑌹𑍍𑌯𑌮𑌾𑌨𑌾𑌃 𑌸𑍁𑌤𑍀𑌵𑍍𑌰𑍇𑌣 𑌨𑍀𑌚𑌾𑌃 𑌪𑌰𑌯𑌶𑍋𑌽𑌗𑍍𑌨𑌿𑌨𑌾 ।
𑌅𑌶𑌕𑍍𑌤𑌾𑌸𑍍𑌤𑌤𑍍𑌪𑌦𑌂 𑌗𑌨𑍍𑌤𑍁𑌂 𑌤𑌤𑍋 𑌨𑌿𑌣𑍍𑌡𑌾𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌕𑍁𑌰𑍍𑌵𑌤𑍇 ॥ 11 ॥
𑌬𑌨𑍍𑌧𑌾𑌯 𑌵𑌿𑌷𑌯𑌾𑌸𑌙𑍍𑌗𑍋 𑌮𑍁𑌕𑍍𑌤𑍍𑌯𑍈 𑌨𑌿𑌰𑍍𑌵𑌿𑌷𑌯𑌂 𑌮𑌨𑌃 ।
𑌮𑌨 𑌏𑌵 𑌮𑌨𑍁𑌷𑍍𑌯𑌾𑌣𑌾𑌂 𑌕𑌾𑌰𑌣𑌂 𑌬𑌨𑍍𑌧𑌮𑍋𑌕𑍍𑌷𑌯𑍋𑌃 ॥ 12 ॥
𑌦𑍇𑌹𑌾𑌭𑌿𑌮𑌾𑌨𑍇 𑌗𑌲𑌿𑌤𑌂 𑌜𑍍𑌞𑌾𑌨𑍇𑌨 𑌪𑌰𑌮𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑌿 ।
𑌯𑌤𑍍𑌰 𑌯𑌤𑍍𑌰 𑌮𑌨𑍋 𑌯𑌾𑌤𑌿 𑌤𑌤𑍍𑌰 𑌤𑌤𑍍𑌰 𑌸𑌮𑌾𑌧𑌯𑌃 ॥ 13 ॥
𑌈𑌪𑍍𑌸𑌿𑌤𑌂 𑌮𑌨𑌸𑌃 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌂 𑌕𑌸𑍍𑌯 𑌸𑌮𑍍𑌪𑌦𑍍𑌯𑌤𑍇 𑌸𑍁𑌖𑌮𑍍 ।
𑌦𑍈𑌵𑌾𑌯𑌤𑍍𑌤𑌂 𑌯𑌤𑌃 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌂 𑌤𑌸𑍍𑌮𑌾𑌤𑍍𑌸𑌨𑍍𑌤𑍋𑌷𑌮𑌾𑌶𑍍𑌰𑌯𑍇𑌤𑍍 ॥ 14 ॥
𑌯𑌥𑌾 𑌧𑍇𑌨𑍁𑌸𑌹𑌸𑍍𑌰𑍇𑌷𑍁 𑌵𑌤𑍍𑌸𑍋 𑌗𑌚𑍍𑌛𑌤𑌿 𑌮𑌾𑌤𑌰𑌮𑍍 ।
𑌤𑌥𑌾 𑌯𑌚𑍍𑌚 𑌕𑍃𑌤𑌂 𑌕𑌰𑍍𑌮 𑌕𑌰𑍍𑌤𑌾𑌰𑌮𑌨𑍁𑌗𑌚𑍍𑌛𑌤𑌿 ॥ 15 ॥
𑌅𑌨𑌵𑌸𑍍𑌥𑌿𑌤𑌕𑌾𑌰𑍍𑌯𑌸𑍍𑌯 𑌨 𑌜𑌨𑍇 𑌨 𑌵𑌨𑍇 𑌸𑍁𑌖𑌮𑍍 ।
𑌜𑌨𑍋 𑌦𑌹𑌤𑌿 𑌸𑌂𑌸𑌰𑍍𑌗𑌾𑌦𑍍𑌵𑌨𑌂 𑌸𑌙𑍍𑌗𑌵𑌿𑌵𑌰𑍍𑌜𑌨𑌾𑌤𑍍 ॥ 16 ॥
𑌖𑌨𑌿𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌹𑌿 𑌖𑌨𑌿𑌤𑍍𑌰𑍇𑌣 𑌭𑍂𑌤𑌲𑍇 𑌵𑌾𑌰𑌿 𑌵𑌿𑌨𑍍𑌦𑌤𑌿 ।
𑌤𑌥𑌾 𑌗𑍁𑌰𑍁𑌗𑌤𑌾𑌂 𑌵𑌿𑌦𑍍𑌯𑌾𑌂 𑌶𑍁𑌶𑍍𑌰𑍂𑌷𑍁𑌰𑌧𑌿𑌗𑌚𑍍𑌛𑌤𑌿 ॥ 17 ॥
𑌕𑌰𑍍𑌮𑌾𑌯𑌤𑍍𑌤𑌂 𑌫𑌲𑌂 𑌪𑍁𑌂𑌸𑌾𑌂 𑌬𑍁𑌦𑍍𑌧𑌿𑌃 𑌕𑌰𑍍𑌮𑌾𑌨𑍁𑌸𑌾𑌰𑌿𑌣𑍀 ।
𑌤𑌥𑌾𑌪𑌿 𑌸𑍁𑌧𑌿𑌯𑌶𑍍𑌚𑌾𑌰𑍍𑌯𑌾 𑌸𑍁𑌵𑌿𑌚𑌾𑌰𑍍𑌯𑍈𑌵 𑌕𑍁𑌰𑍍𑌵𑌤𑍇 ॥ 18 ॥
𑌏𑌕𑌾𑌕𑍍𑌷𑌰𑌪𑍍𑌰𑌦𑌾𑌤𑌾𑌰𑌂 𑌯𑍋 𑌗𑍁𑌰𑍁𑌂 𑌨𑌾𑌭𑌿𑌵𑌨𑍍𑌦𑌤𑍇 ।
𑌶𑍍𑌵𑌾𑌨𑌯𑍋𑌨𑌿𑌶𑌤𑌂 𑌗𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌚𑌾𑌣𑍍𑌡𑌾𑌲𑍇𑌷𑍍𑌵𑌭𑌿𑌜𑌾𑌯𑌤𑍇 ॥ 19 ॥
𑌯𑍁𑌗𑌾𑌨𑍍𑌤𑍇 𑌪𑍍𑌰𑌚𑌲𑍇𑌨𑍍𑌮𑍇𑌰𑍁𑌃 𑌕𑌲𑍍𑌪𑌾𑌨𑍍𑌤𑍇 𑌸𑌪𑍍𑌤 𑌸𑌾𑌗𑌰𑌾𑌃 ।
𑌸𑌾𑌧𑌵𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌪𑌨𑍍𑌨𑌾𑌰𑍍𑌥𑌾𑌨𑍍𑌨 𑌚𑌲𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌕𑌦𑌾𑌚𑌨 ॥ 20 ॥
𑌪𑍃𑌥𑌿𑌵𑍍𑌯𑌾𑌂 𑌤𑍍𑌰𑍀𑌣𑌿 𑌰𑌤𑍍𑌨𑌾𑌨𑌿 𑌜𑌲𑌮𑌨𑍍𑌨𑌂 𑌸𑍁𑌭𑌾𑌷𑌿𑌤𑌮𑍍 ।
𑌮𑍂𑌢𑍈𑌃 𑌪𑌾𑌷𑌾𑌣𑌖𑌣𑍍𑌡𑍇𑌷𑍁 𑌰𑌤𑍍𑌨𑌸𑌞𑍍𑌜𑍍𑌞𑌾 𑌵𑌿𑌧𑍀𑌯𑌤𑍇 ॥ 21 ॥
Roman (IAST) Transliteration
muhūrtamapi jīvecca naraḥ śuklena karmaṇā |
na kalpamapi kaṣṭena lokadvayavirodhinā || 01 ||
gate śoko na kartavyo bhaviṣyaṃ naiva cintayet |
vartamānena kālena vartayanti vicakṣaṇāḥ || 02 ||
svabhāvena hi tuṣyanti devāḥ satpuruṣāḥ pitā |
jñātayaḥ snānapānābhyāṃ vākyadānena paṇḍitāḥ || 03 ||
āyuḥ karma ca vittaṃ ca vidyā nidhanameva ca |
pañcaitāni hi sṛjyante garbhasthasyaiva dehinaḥ || 04 (4.1) ||
aho bata vicitrāṇi caritāni mahātmanām |
lakṣmīṃ tṛṇāya manyante tadbhāreṇa namanti ca || 05 ||
yasya sneho bhayaṃ tasya sneho duḥkhasya bhājanam |
snehamūlāni duḥkhāni tāni tyaktvā vaset sukham || 06 ||
anāgatavidhātā ca pratyutpannamatistathā |
dvāvetau sukhamedhete yadbhaviṣyo vinaśyati || 07 ||
rājñi dharmiṇi dharmiṣṭhāḥ pāpe pāpāḥ same samāḥ |
rājānamanuvartante yathā rājā tathā prajāḥ || 08 ||
jīvantaṃ mṛtavanmanye dehinaṃ dharmavarjitam |
mṛto dharmeṇa saṃyukto dīrghajīvī na saṃśayaḥ || 09 ||
dharmārthakāmamokṣāṇāṃ yasyaiko'pi na vidyate |
ajāgalastanasyeva tasya janma nirarthakam || 10 ||
dahyamānāḥ sutīvreṇa nīcāḥ parayaśo'gninā |
aśaktāstatpadaṃ gantuṃ tato niṇḍāṃ prakurvate || 11 ||
bandhāya viṣayāsaṅgo muktyai nirviṣayaṃ manaḥ |
mana eva manuṣyāṇāṃ kāraṇaṃ bandhamokṣayoḥ || 12 ||
dehābhimāne galitaṃ jñānena paramātmani |
yatra yatra mano yāti tatra tatra samādhayaḥ || 13 ||
īpsitaṃ manasaḥ sarvaṃ kasya sampadyate sukham |
daivāyattaṃ yataḥ sarvaṃ tasmātsantoṣamāśrayet || 14 ||
yathā dhenusahasreṣu vatso gacchati mātaram |
tathā yacca kṛtaṃ karma kartāramanugacchati || 15 ||
anavasthitakāryasya na jane na vane sukham |
jano dahati saṃsargādvanaṃ saṅgavivarjanāt || 16 ||
khanitvā hi khanitreṇa bhūtale vāri vindati |
tathā gurugatāṃ vidyāṃ śuśrūṣuradhigacchati || 17 ||
karmāyattaṃ phalaṃ puṃsāṃ buddhiḥ karmānusāriṇī |
tathāpi sudhiyaścāryā suvicāryaiva kurvate || 18 ||
ekākṣarapradātāraṃ yo guruṃ nābhivandate |
śvānayoniśataṃ gatvā cāṇḍāleṣvabhijāyate || 19 ||
yugānte pracalenmeruḥ kalpānte sapta sāgarāḥ |
sādhavaḥ pratipannārthānna calanti kadācana || 20 ||
pṛthivyāṃ trīṇi ratnāni jalamannaṃ subhāṣitam |
mūḍhaiḥ pāṣāṇakhaṇḍeṣu ratnasañjñā vidhīyate || 21 ||