śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha trinavatitamassargaḥ |
tataḥpaulastyasacivāśrutvācendrajitovadham |
1
ācacakṣurabhijñāyadaśagrīvāyasavyathāḥ || 1 ||
yuddhehatomahārājalakṣmaṇenatavātmajaḥ |
2
vibhīṣaṇasahāyenamiṣatānnomahādyutiḥ || 2 ||
śūraṃśūreṇasamgamyasamyugeṣvaparājitaḥ |
3
lakṣmaṇenahataśśūraḥputrastemahendrajit || 3 ||
gatassaparamānlokānśaraissantāpyalakṣmaṇam |
4
sa tampratibhayaṃśrutvāvadhamputrasyadāruṇam || 4 ||
ghoramindrajitaḥsaṅkhyekaśmalamprāviśanmahat |
5
upalabhyacirātsañjñāṃ rājārākṣasapuṅgava || 5 ||
putraśokākulodīnovilalāpākulendriyaḥ |
6
hārākṣasacamūmukhyamamavatsamahābala || 6 ||
jitvendraṅkathamadyatvaṃlakṣmaṇasyavaśaṅgataḥ |
7
nanutvamiṣubhiḥkruddhobhindyāḥkālāntakāvapi || 7 ||
mandarasyāpiśṛṅgāṇikimpunarlakṣmaṇaṃyudhi |
8
adyavainasvatorājābhūyobahumatomama || 8 ||
yenādyatvammahābāho saṃyuktaḥkāladharmaṇā |
9
eṣapanthāḥsuyodhānāṃsarvāmaragaṇeṣvapi || 9 ||
yaḥkṛtehanyatebhartussapumānsvargamṛcchati |
10
adyadevagaṇāssarvelokapālāmaharṣayaḥ || 10 ||
hatamindrajitandṛṣṭavāsukhaṃsvapsyantinirbhayāḥ |
11
adyalokāstrayaḥ kṛtsnāpṛthivī ca sakānanā || 11 ||
ekenendrajitāhīnāśūnyevapratibhātime |
12
adyanairṛtakanyānāṃśroṣyāmyantaḥpureravam || 12 ||
kareṇusaṅghasyayathāninādaṅgirigahvare |
13
yauvarājyaṃ ca laṅkāṃ ca rakṣāṃsi ca parantapa || 13 ||
mātarammāṃ ca bhāryāścakvagato'sivihāyanaḥ |
14
mamanāmatvayāvīragatasyayamasādanam || 14 ||
pretakāryāṇikāryāṇiviparītehivartase |
15
sa tvañjīvatisugrīvelakṣmaṇena ca rāghave || 15 ||
mamaśalyamanuddhṛtyakvagato'sivihāyanaḥ |
16
evamādivilāpārtaṃrāvaṇaṃrākṣasādhipam || 16 ||
āviveśamahān kopaḥputravyasanasambhavaḥ |
17
prakṛtyākopanaṃhyenamputrasyapunarādhayaḥ || 17 ||
dīptaṃsandīpayāmāsurgharme'rkamivaraśmayaḥ |
18
lalāṭebhrukuṭībhiścasaṅgatābhirvyarocata || 18 ||
yugāntesahanakraistumahormibhirivodadhiḥ |
19
kopādvijṛmbhamāṇasyavaktrādvyaktamivajvalan || 19 ||
utpapātasadhūmānagirvṛtrasyavadanādiva |
20
sa putravadhasantaptaśśūraḥkrodhavaśaṅgataḥ || 20 ||
samīkṣyarāvaṇobuddhyāvaidehyārocayadvadham |
21
tasyaprakṛtyārakte ca raktekrothānagināpi ca || 21 ||
rāvaṇasyamahāghoredīptenetrebabhūvatuḥ |
22
ghoramprakṛtyārūpantattasyakrodhāgnimūrchitam || 22 ||
babhūvarūpaṅkruddhasyarudrasyevadurāsadam |
23
tasyakruddhasyanetrābhyāmprāpatannāśrṛbindavaḥ || 23 ||
dīpābhyāmivadīptābhyāṃsārciṣassnehabindavaḥ |
24
dantāvanidaśatastasyaśrūyatedaśanasvanaḥ || 24 ||
yantrasyāveṣṭyamāṇasya mahato dānavairiva |
25
kālānagirivasaṅkruddhoyāṃyāndiśamavaikṣata || 25 ||
tasyāntasyāmbhayatrastārākṣasāssanviliyalire |
26
tamantakamivakruddhañcarācaracikhādiṣum || 26 ||
vīkṣamāṇandiśassarvārākṣasānopacakramuḥ |
27
tataḥparamasaṅkruddhorāvaṇorākṣasādhipaḥ || 27 ||
abravīdrakṣasāmmadhyesaṃstambhayiṣurāhave |
28
mayāvarṣasahasrāṇicaritvāparamantapaḥ || 28 ||
teṣuteṣvavakāśeṣusvayambhūḥparitoṣitaḥ |
29
tasyaivatapasovyuṣṭyāprasādācchasvayambhuvaḥ || 29 ||
nāsurebhyo na devebhyobhayammamakadācana |
30
kavacambrahmadattammeyadādityasamaprabham || 30 ||
devāsuravimardheṣu na bhinnaṃvajramuṣṭibhiḥ |
31
tenamāmadyasamyuktaṃrathasthamihasamyuge || 31 ||
pratīyātko'dyamāmājausākṣādapipurandaraḥ |
32
ttadātiprasannenasaśaraṅkārmukammahat || 32 ||
devāsuravimardheṣumamadattaṃsvayambhuvā |
33
adyatūryaśatairbhīmandhanurutthāpyatāmmama || 33 ||
rāmalakṣmaṇayorevavadhāyaparamāhave |
34
sa putravadhasantaptaḥkrūraḥkrodhavaśaṅgataḥ || 34 ||
samīkṣyarāvaṇobuddhyāsītāṃhantuṃvyavasyata |
35
pratyavekṣyatāmrākṣassughoroghoradarśanaḥ || 35 ||
dīnodīnasvarānsarvāṃstānuvācaniśācarān |
36
māyayāmamavatsenavañcanārthaṃvanaukasām || 36 ||
kiñcidevahatantatrasīteyamitidarśitam |
37
tadidantathyamevāhaṅkariṣyepriyamātmanaḥ || 37 ||
vaidehīnnāśayiṣyāmikṣatrabandhumanuvratām |
38
ityevamuktvāsacivānkhaṅgamāśuparāmṛśat || 38 ||
utplutyaguṇasampannaṃvimalāmbaravarcasam |
39
niṣpapāta sa vegenasabhāryaḥsacivairvṛtaḥ || 39 ||
rāvaṇaḥputraśokenabhṛśamākulacetanaḥ |
40
saṅkruddhaḥkhaḍagamādāyasahasāyatramaithilī || 40 ||
vrajantaṃrākṣasamprekṣyasiṃhanādaṃvicakruśuḥ |
41
ūcuścānyonyamāliṅgyasaṅkruddhamprekṣyarākṣasam || 41 ||
adyainantāvubhaudṛṣṭavābhrātaraupravyadhiṣyataḥ |
42
lokapālāhicatvāraḥkruddhenānenatarjitāḥ || 42 ||
bahavaḥśatravaścānyesamyugeṣvabhipātitāḥ |
43
triṣulokeṣuratnānibhuṅaktecāhṛtyarāvaṇaḥ || 43 ||
vikrame ca balecaivanāstyasyasadṛśobhuvi |
44
teṣāṃsañjalpamānāmaśokavanikāṅgatām || 44 ||
abhidudrāvavaidehīṃrāvaṇaḥkrodhamūrchitaḥ |
45
vāryamāṇaḥsusaṅkruddhaḥsuhṛdbhirhitabuddhibhiḥ || 45 ||
abhyadhāvatasaṅkruddhaḥkhegrahorohiṇīmiva |
46
maithilīrakṣyamāṇāturākṣasīraninditā || 46 ||
dadarśarākṣasaṅkruddhannistriṃśavaradhāriṇam |
47
tanniśāmyasavistriṃśaṃvyathitājanakātmajā || 47 ||
nivāryamāṇambahuśaḥsuhṛdbhiranivartinam |
48
sītāduḥkhasamāviṣṭāvilapantīdamabravīt || 48 ||
yathāyammāmabhikruddhaḥsamabhidravatisvayam |
49
vadhiṣyatisanāthāmmāmanāthāmivadurmatiḥ || 49 ||
bahuśaścodayāmāsabhartārammāmanuvratām |
50
bhāryābhavaramasvetipratyākhyātodhruvammayā || 50 ||
so'yammāmanupasthānevyaktannairāśyamāgataḥ |
51
krodhamohasamāviṣṭonihantummāṃsamudyataḥ || 51 ||
athavātaunaravyāghraubhrātaraurāmalakṣmaṇau |
52
mannimittamanāryeṇasamare'dyanipātitau || 52 ||
bhairavohimahānnādorākṣasānāṃśrutomayā |
53
bahūnāmihahṛṣṭānāntathāvikrośatāmpriyam || 53 ||
ahodhiṅmannimitto'yaṃvināśorājaputrayoḥ |
54
athavāputraśokenāhatyārāmalakṣmaṇau || 54 ||
vidhamiṣyatimāṃraudrorākṣasaḥpāpaniścayaḥ |
55
hanūmatastutadvākyaṃ na kṛtaṅkṣudrayāmayā || 55 ||
yadyahantasyapṛṣṭhevatadāyāsamanirjitā |
56
nādyaivamanuśoceyambharturaṅkagatāsatī || 56 ||
manyetuhṛdayantasyāḥkausalyāyāḥphaliṣyati |
57
ekaputrāyadāputraṃvinaṣṭaṃśroṣyateyudhi || 57 ||
sāhijanma ca bālyaṃ ca yauvanaṃ ca mahātmanaḥ |
58
dharmakāryāṇirūpaṃ ca rudatīsaṃsmariṣyati || 58 ||
nirāśānihateputredattvāśrāddhamacetanā |
59
agnimāvekṣyatenūnamāpovāpipravekṣyati || 59 ||
dhigastukubjāmasatīmmantharāmpāpaniścayām |
60
yannimittamimaṃśokaṅkausalyāpratipatsyate || 60 ||
ityevammaithilīndṛṣṭavāvilapantīntapasvinīm |
61
rohiṇīmivacandreṇavināgrahavaśaṅgatām || 61 ||
etasminnantaretasyāmātyaḥśīlavān śuciḥ |
62
supārśvonāmamedhāvīrāvaṇaṃrakṣaseśvaram || 62 ||
nivāryamāṇaḥsacivairidaṃvacanamabravīt |
63
kathannāmadaśagrīva sākṣadvaiśravaṇānuja || 63 ||
hantumicchasivaidehīṅkrodhāddharmamapāsya ca |
64
vedavidyāvratasnātaḥsvakarmaniratastathā || 64 ||
striyaḥkasmādvadhaṃvīramanyaserākṣaseśvara |
65
maithilīṃrūpasampannāmpratyavekṣasvapārthiva || 65 ||
tasminnevasahāsmābhirāhevakrodhamutsṛja |
66
abhyutthānantvamadyaivakṛṣṇapakṣacaturdhaśīm || 66 ||
kṛtvāniryāhyamāvāsyāṃvijayāyabalairvṛtaḥ |
67
śūraḥdhīmān rathīkhaḍagīrathapravamāsthitaḥ || 67 ||
hatvādāśarathiṃrāmambhavān prāpsyasimaithilīm |
sa taddurātmāsuhṛdāniveditaṃvacaḥsudharmyampratigṛhyarāvaṇaḥ |
68
gṛhañjagāmathatataścavīryavān punaḥsabhāṃ ca prayayausuhṛdvṛtaḥ || 68 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe trinavatitamassargaḥ ||