📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
śrīmadbhagavadgītā pārāyaṇa - dvitīyo'dhyāyaḥ
Shrimadbhagavadgita Parayana - Dvitiyo'dhyayah
Gita Vyasa Latin
oṃ śrī paramātmane namaḥ
atha dvitīyo'dhyāyaḥ
sāṅkhyayogaḥ
sañjaya uvāca
taṃ tathā kṛpayā''viṣṭam aśrupūrṇākulekṣaṇam |
1
viṣīdantamidaṃ vākyam uvāca madhusūdanaḥ ||1||
śrī bhagavānuvāca
kutastvā kaśmalamidaṃ viṣame samupasthitam |
2
anāryajuṣṭamasvargyam akīrtikaramarjuna ||2||
klaibyaṃ mā sma gamaḥ pārtha naitattvayyupapadyate |
3
kṣudraṃ hṛdayadaurbalyaṃ tyaktvottiṣṭha parantapa ||3||
arjuna uvāca
kathaṃ bhīṣmamahaṃ saṅkhye droṇaṃ ca madhusūdana |
4
iṣubhiḥ pratiyotsyāmi pūjārhāvarisūdana ||4||
gurūnahatvā hi mahānubhāvān śreyo bhoktuṃ bhaikṣyamapīha loke |
5
hatvārthakāmāṃstu gurūnihaiva bhuñjīya bhogān rudhirapradigdhān ||5||
na caitadvidmaḥ kataranno garīyaḥ yadvā jayema yadi vā no jayeyuḥ |
6
yāneva hatvā na jijīviṣāmaḥ te'vasthitāḥ pramukhe dhārtarāṣṭrāḥ ||6||
kārpaṇyadoṣopahatasvabhāvaḥ pṛcchāmi tvāṃ dharmasammūḍhacetāḥ |
7
yacchreyaḥ syānniścitaṃ brūhi tanme śiṣyaste'haṃ śādhi māṃ tvāṃ prapannam ||7||
na hi prapaśyāmi mamāpanudyāt yacchokamucchoṣaṇamindriyāṇām |
8
avāpya bhūmāvasapatnamṛddhaṃ rājyaṃ surāṇāmapi cādhipatyam ||8||
sañjaya uvāca
evamuktvā hṛṣīkeśaṃ guḍākeśaḥ parantapaḥ |
9
na yotsya iti govindam uktvā tūṣṇīṃ babhūva ha ||9||
tamuvāca hṛṣīkeśaḥ prahasanniva bhārata |
10
senayorubhayormadhye viṣīdantamidaṃ vacaḥ ||10||
śrī bhagavānuvāca
aśocyānanvaśocastvaṃ prajñāvādāṃśca bhāṣase |
11
gatāsūnagatāsūṃśca nānuśocanti paṇḍitāḥ ||11||
na tvevāhaṃ jātu nāsaṃ na tvaṃ neme janādhipāḥ |
12
na caiva na bhaviṣyāmaḥ sarve vayamataḥ param ||12||
dehino'sminyathā dehe kaumāraṃ yauvanaṃ jarā |
13
tathā dehāntaraprāptiḥ dhīrastatra na muhyati ||13||
mātrāsparśāstu kaunteya śītoṣṇasukhaduḥkhadāḥ |
14
āgamāpāyino'nityāḥ tāṃstitikṣasva bhārata ||14||
yaṃ hi na vyathayantyete puruṣaṃ puruṣarṣabha |
15
samaduḥkhasukhaṃ dhīraṃ so'mṛtatvāya kalpate ||15||
nāsato vidyate bhāvaḥ nābhāvo vidyate sataḥ |
16
ubhayorapi dṛṣṭo'ntaḥ tvanayostattvadarśibhiḥ ||16||
avināśi tu tadviddhi yena sarvamidaṃ tatam |
17
vināśamavyayasyāsya na kaścitkartumarhati ||17||
antavanta ime dehāḥ nityasyoktāḥ śarīriṇaḥ |
18
anāśino'prameyasya tasmādyudhyasva bhārata ||18||
ya enaṃ vetti hantāraṃ yaścainaṃ manyate hatam |
19
ubhau tau na vijānītaḥ nāyaṃ hanti na hanyate ||19||
na jāyate mriyate vā kadācit nāyaṃ bhūtvā bhavitā vā na bhūyaḥ |
20
ajo nityaḥ śāśvato'yaṃ purāṇaḥ na hanyate hanyamāne śarīre ||20||
vedāvināśinaṃ nityaṃ ya enamajamavyayam |
21
kathaṃ sa puruṣaḥ pārtha kaṃ ghātayati hanti kam ||21||
vāsāṃsi jīrṇāni yathā vihāya navāni gṛhṇāti naro'parāṇi |
22
tathā śarīrāṇi vihāya jīrṇāni anyāni saṃyāti navāni dehī ||22||
nainaṃ chindanti śastrāṇi nainaṃ dahati pāvakaḥ |
23
na cainaṃ kledayantyāpaḥ na śoṣayati mārutaḥ ||23||
acchedyo'yamadāhyo'yam akledyo'śoṣya eva ca |
24
nityaḥ sarvagataḥ sthāṇuḥ acalo'yaṃ sanātanaḥ ||24||
avyakto'yamacintyo'yam avikāryo'yamucyate |
25
tasmādevaṃ viditvainaṃ nānuśocitumarhasi ||25||
atha cainaṃ nityajātaṃ nityaṃ vā manyase mṛtam |
26
tathā'pi tvaṃ mahābāho naivaṃ śocitumarhasi ||26||
jātasya hi dhruvo mṛtyuḥ dhruvaṃ janma mṛtasya ca |
27
tasmādaparihārye'rthe na tvaṃ śocitumarhasi ||27||
avyaktādīni bhūtāni vyaktamadhyāni bhārata |
28
avyaktanidhanānyeva tatra kā paridevanā ||28||
āścaryavatpaśyati kaścidenaṃ āścaryavadvadati tathaiva cānyaḥ |
29
āścaryavaccainamanyaḥ śṛṇoti śrutvā'pyenaṃ veda na caiva kaścit ||29||
dehī nityamavadhyo'yaṃ dehe sarvasya bhārata |
30
tasmātsarvāṇi bhūtāni na tvaṃ śocitumarhasi ||30||
svadharmamapi cāvekṣya na vikampitumarhasi |
31
dharmyāddhi yuddhācchreyo'nyat kṣatriyasya na vidyate ||31||
yadṛcchayā copapannaṃ svargadvāramapāvṛtam |
32
sukhinaḥ kṣatriyāḥ pārtha labhante yuddhamīdṛśam ||32||
atha cettvamimaṃ dharmyaṃ saṅgrāmaṃ na kariṣyasi |
33
tataḥ svadharmaṃ kīrtiṃ ca hitvā pāpamavāpsyasi ||33||
akīrtiṃ cāpi bhūtāni kathayiṣyanti te'vyayām |
34
sambhāvitasya cākīrtiḥ maraṇādatiricyate ||34||
bhayādraṇāduparataṃ maṃsyante tvāṃ mahārathāḥ |
35
yeṣāṃ ca tvaṃ bahumataḥ bhūtvā yāsyasi lāghavam ||35||
avācyavādāṃśca bahūn vadiṣyanti tavāhitāḥ |
36
nindantastava sāmarthyaṃ tato duḥkhataraṃ nu kim ||36||
hato vā prāpsyasi svargaṃ jitvā vā bhokṣyasemahīm |
37
tasmāduttiṣṭha kaunteya yuddhāya kṛtaniścayaḥ ||37||
sukhaduḥkhe same kṛtvā lābhālābhau jayājayau |
38
tato yuddhāya yujyasva naivaṃ pāpamavāpsyasi ||38||
eṣā te'bhihitā sāṅkhye buddhiryoge tvimāṃ śṛṇu |
39
buddhyā yukto yayā pārtha karmabandhaṃ prahāsyasi ||39||
nehābhikramanāśo'sti pratyavāyo na vidyate |
40
svalpamapyasya dharmasya trāyate mahato bhayāt ||40||
vyavasāyātmikā buddhiḥ ekeha kurunandana |
41
bahuśākhā hyanantāśca buddhayo'vyavasāyinām ||41||
yāmimāṃ puṣpitāṃ vācaṃ pravadantyavipaścitaḥ |
42
vedavādaratāḥ pārtha nānyadastīti vādinaḥ ||42||
kāmātmānaḥ svargaparāḥ janmakarmaphalapradām |
43
kriyāviśeṣabahulāṃ bhogaiśvaryagatiṃ prati ||43||
bhogaiśvaryaprasaktānāṃ tayā'pahṛtacetasām |
44
vyavasāyātmikā buddhiḥ samādhau na vidhīyate ||44||
traiguṇyaviṣayā vedāḥ nistraiguṇyo bhavārjuna |
45
nirdvandvo nityasattvasthaḥ niryogakṣema ātmavān ||45||
yāvānartha udapāne sarvataḥ samplutodake |
46
tāvānsarveṣu vedeṣu brāhmaṇasya vijānataḥ ||46||
karmaṇyevādhikāraste mā phaleṣu kadācana |
47
mā karmaphalaheturbhūḥ mā te saṅgo'stvakarmaṇi ||47||
yogasthaḥ kuru karmāṇi saṅgaṃ tyaktvā dhanañjaya |
48
siddhyasiddhyoḥ samo bhūtvā samatvaṃ yoga ucyate ||48||
dūreṇa hyavaraṃ karma buddhiyogāddhanañjaya |
49
buddhau śaraṇamanviccha kṛpaṇāḥ phalahetavaḥ ||49||
buddhiyukto jahātīha ubhe sukṛtaduṣkṛte |
50
tasmādyogāya yujyasva yogaḥ karmasu kauśalam ||50||
karmajaṃ buddhiyuktā hi phalaṃ tyaktvā manīṣiṇaḥ |
51
janmabandhavinirmuktāḥ padaṃ gacchantyanāmayam ||51||
yadā te mohakalilaṃ buddhirvyatitariṣyati |
52
tadā gantā'si nirvedaṃ śrotavyasya śrutasya ca ||52||
śrutivipratipannā te yadā sthāsyati niścalā |
53
samādhāvacalā buddhiḥ tadā yogamavāpsyasi ||53||
arjuna uvāca
sthitaprajñasya kā bhāṣā samādhisthasya keśava |
54
sthitadhīḥ kiṃ prabhāṣeta kimāsīta vrajeta kim ||54||
śrī bhagavānuvāca
prajahāti yadā kāmān sarvānpārtha manogatān |
55
ātmanyevātmanā tuṣṭaḥ sthitaprajñastadocyate ||55||
duḥkheṣvanudvignamanāḥ sukheṣu vigataspṛhaḥ |
56
vītarāgabhayakrodhaḥ sthitadhīrmunirucyate ||56||
yaḥ sarvatrānabhisnehaḥ tattatprāpya śubhāśubham |
57
nābhinandati na dveṣṭi tasya prajñā pratiṣṭhitā ||57||
yadā saṃharate cāyaṃ kūrmo'ṅgānīva sarvaśaḥ |
58
indriyāṇīndriyārthebhyaḥ tasya prajñā pratiṣṭhitā ||58||
viṣayā vinivartante nirāhārasya dehinaḥ |
59
rasavarjaṃ raso'pyasya paraṃ dṛṣṭvā nivartate ||59||
yatato hyapi kaunteya puruṣasya vipaścitaḥ |
60
indriyāṇi pramāthīni haranti prasabhaṃ manaḥ ||60||
tāni sarvāṇi saṃyamya yukta āsīta matparaḥ |
61
vaśe hi yasyendriyāṇi tasya prajñā pratiṣṭhitā ||61||
dhyāyato viṣayānpuṃsaḥ saṅgasteṣūpajāyate |
62
saṅgātsañjāyate kāmaḥ kāmātkrodho'bhijāyate ||62||
krodhādbhavati sammohaḥ sammohātsmṛtivibhramaḥ |
63
smṛtibhraṃśāt buddhināśaḥ buddhināśātpraṇaśyati ||63||
rāgadveṣaviyuktaistu viṣayānindriyaiścaran |
64
ātmavaśyairvidheyātmā prasādamadhigacchati ||64||
prasāde sarvaduḥkhānāṃ hānirasyopajāyate |
65
prasannacetaso hyāśu buddhiḥ paryavatiṣṭhate ||65||
nā'sti buddhirayuktasya na cāyuktasya bhāvanā |
66
na cābhāvayataḥ śāntiḥ aśāntasya kutaḥ sukham ||66||
indriyāṇāṃ hi caratāṃ yanmano'nuvidhīyate |
67
tadasya harati prajñāṃ vāyurnāvamivāmbhasi ||67||
tasmādyasya mahābāho nigṛhītāni sarvaśaḥ |
68
indriyāṇīndriyārthebhyaḥ tasya prajñā pratiṣṭhitā ||68||
yā niśā sarvabhūtānāṃ tasyāṃ jāgarti saṃyamī |
69
yasyāṃ jāgrati bhūtāni sā niśā paśyato muneḥ ||69||
āpūryamāṇamacalapratiṣṭhaṃ samudramāpaḥ praviśanti yadvat |
70
tadvatkāmā yaṃ praviśanti sarve sa śāntimāpnoti na kāmakāmī ||70||
vihāya kāmānyaḥ sarvān pumāṃścarati nisspṛhaḥ |
71
nirmamo nirahaṅkāraḥ sa śāntimadhigacchati ||71||
eṣā brāhmī sthitiḥ pārtha naināṃ prāpya vimuhyati |
72
sthitvā'syāmantakāle'pi brahmanirvāṇamṛcchati ||72||
|| oṃ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsu upaniṣatsu brahmavidyāyāṃ
yogaśāstre śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde sāṅkhyayogo nāma dvitīyo'dhyāyaḥ ||