📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
6.90 যুদ্ধকাণ্ড - নবতিতম সর্গঃ
6.90 Yuddhakanda - Navatitama Sargah
Valmiki Bengali
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে যুদ্ধকাণ্ডম্ ।
অথ নবতিতমস্সর্গঃ ।
যুধ্যমানৌতুতৌদৃষ্টবাপ্রসক্তৌনররাক্ষসৌ ।
প্রভিন্নাবিবমাতঙ্গৌপরস্পরবধৈষিণৌ ॥ 1 ॥
তৌদ্রষ্টুকামস্সঙ্গ্রামেপরস্পরগতৌবলী ।
শূরস্সরাবণভ্রাতাতস্থৌসঙ্গ্রামমূর্ধনি ॥ 2 ॥
ততোবিষ্ফারযামাসমহদ্ধনুরবস্থিতঃ ।
উত্সসর্জ চ তীক্ষ্ণাগ্রান্ রাক্ষসেষুমহাশরান্ ॥ 3 ॥
তেশরাঃশিখিসম্পর্শানিপতন্তস্সমাহিতাঃ ।
রাক্ষসান্ দারযামাসুর্বজ্রাণীবমহাগিরীন্ ॥ 4 ॥
বিভীষণস্যানুচরাস্তেপিশূলাসিপট্টসৈঃ ।
চিচ্ছিদুঃসমরেবীরান্রাক্ষসান্রাক্ষসোত্তমাঃ ॥ 5 ॥
রাক্ষসৈস্স্সৈঃপরিবৃতস্সতদাতুবিভীষণঃ ।
বভৌমধ্যেপ্রহৃষ্টানামাকলভানামিবদ্বিপঃ ॥ 6 ॥
ততস্স্সংঞ্চোদযানোবৈহরীন্রক্ষোরণপ্রিযান্ ।
উবাচবচনঙ্কালেকালজ্ঞোরক্ষসাংবরঃ ॥ 7 ॥
একোঽযংরাক্ষসেন্দ্রস্যপরাযণমবস্থিতঃ ।
এতচ্ছেষম্বলন্তস্যকিন্তিষ্ঠতহরীশ্বরাঃ ॥ 8 ॥
অস্মিন্ন্বিনিহতেপাপেরাক্ষসেরণমূর্থনি ।
রাবণংবর্জযিত্বাতুশেষমস্যবলংহতম্ ॥ 9 ॥
প্রহস্তোনিহতোবীরোনিকুম্ভশ্চমহাবল. ।
কুম্ভকর্ণশ্চকুম্ভশ্চধূম্রাক্ষশ্চনিশাচরঃ ॥ 10 ॥
জম্বুমালীমহামালীতীক্ষ্ণবেগোঽশনিপ্রভঃ ।
সুপ্তঘ্নোযজ্ঞকোপশ্চবজ্রদংষ্ট্রশ্চরাক্ষসঃ ॥ 11 ॥
সম্হ্রাদীবিকটোঽরিঘ্নস্তপনোদমএব চ ।
প্রঘাসঃপ্রঘসশ্চৈবপ্রজঙ্ঘোজঙ্ঘএব চ ॥ 12 ॥
অগ্নিকেতুশ্চদুর্ধর্ষোরশ্মিকেতুশ্চবীর্যবান্ ।
বিদ্যুজ্জিহ্বাদ্বিজিহ্বশ্চসূর্যশত্রুশ্চরাক্ষসঃ ॥ 13 ॥
অকম্পনঃসুপার্শ্বশ্চচক্রমালী চ রাক্ষসঃ ।
কম্পনস্সত্ত্ববন্তৌতৌদেবান্তকনরান্তকৌ ॥ 14 ॥
এতান্নিহত্যাতিবলান্বহূন্রাক্ষসসত্তমান্ ।
বাহুভ্যাংসাগরন্তীর্ত্বালঙ্ঘ্যতাঙ্গোষ্পদং লঘু ॥ 15 ॥
এতাবদেবশেষংবোজেতব্যমিহবানরাঃ ।
হতাস্সর্বেসমাগম্যরাক্ষসাবলদর্পিতাঃ ॥ 16 ॥
অযুক্তন্নিধনঙ্কর্তুম্পুত্রস্যজনিতুর্মম ।
ঘৃণামপাস্যরামার্থেনিহন্যাম্ভ্রাতুরাত্মজম্ ॥ 17 ॥
হন্তুকামস্যমেবাষ্পঞ্চক্ষুশ্চৈবনিরুধ্যতি ।
তমেবৈষমহাবাহুর্লক্ষ্মণশ্শমযিষ্যতি ॥ 18 ॥
বানরাঘ্নতসম্ভূযভৃত্যানস্যসমীপগান্ ।
ইতিতেনাতিযশসারাক্ষসেনাভিচোদিতাঃ ॥ 19 ॥
বানরেন্দ্রাজহৃষিরেলাঙ্গূলানি চ বিব্যধুঃ ।
ততস্তুকপিশার্দূলাঃশ্রবেন্তঃশ্চপুনঃপুনঃ ॥ 20 ॥
মুমুচুর্বিবিধান্নাদান্মেঘান্ দৃষ্টবেববর্হিণঃ ।
জাম্ববানপিতৈঃসর্বৈঃসযূথ্যৈরভিসম্বৃতঃ ॥ 21 ॥
তেঽশ্মভিস্তাডযামাসুর্নখৈর্ধন্স্সৈশ্চরাক্ষসান্ ।
নিঘ্নন্তমৃক্ষাধিপতিংরাক্ষসাস্তেমহাবলাঃ ॥ 22 ॥
পরিবব্রুর্ভযন্ত্যক্ত্বাতমনেকবিধাযুথাঃ ।
শরৈঃপরশুভিস্তীক্ষ্ণৈঃপট্টিশৈর্যষ্টিতোমরৈঃ ॥ 23 ॥
জাম্ববন্তম্মৃধেজঘ্নুর্নিঘ্নন্তংরাক্ষসীঞ্চমূম্ ।
স সম্প্রহারস্তুমুলঃসঞ্জজ্ঞেকপিরক্ষসাম্ ॥ 24 ॥
দেবাসুরাণাঙ্ক্রুদ্ধানাংযথাভীমোমহাস্বনঃ ।
হনুমানপিসঙ্ক্রুদ্ধঃসানুমুত্পাট্যপর্বতাত্ ॥ 25 ॥
স লক্ষ্মণংস্বযম্পৃষ্ঠাদবরোপ্যমহামনাঃ ।
রক্ষসাঙ্কদনঞ্চক্রেসমাসাদ্যসহস্রশঃ ॥ 26 ॥
স দত্ত্বাতুমুলংযুদ্ধম্পিতৃব্যস্যেন্দ্রজত্ বলী ।
লক্ষ্মণম্পরবীরঘ্নঃপুনরেবাভ্যধাবত ॥ 27 ॥
তৌপ্রযুদ্দৌতদাবীরৌমৃধেলক্ষ্মণরাক্ষসৌ ।
শরৌঘানভিবর্ষন্তৌজঘ্নতুস্তৌপরস্পরম্ ॥ 28 ॥
অভীক্ষণমন্তর্ধদতুশ্শরজালৈর্মহাবলৌ ।
চন্দ্রাদিত্যাবিবোষ্ণান্তেযথামেঘৈস্তরস্বিনৌ ॥ 29 ॥
ন হ্যাদানং ন সন্ধানন্ধনুষোবাপরিগ্রহঃ ।
ন বিপ্রমোক্ষোবাণানাং ন বিকর্ষো ন বিগ্রহঃ ॥ 30 ॥
ন মুষ্টিপ্রতিসন্ধানং ন লক্ষ্যপ্রতিপাদনম্ ।
অদৃশ্যততযোস্তত্রযুধ্যতোঃপাণিলাঘবাত্ ॥ 31 ॥
চাপবেগপ্রযুক্স্সৈশ্চবাণজালৈঃসমন্ততঃ ।
অন্তরিকেঽভিসম্পন্নে ন রূপাণিচকাশিরে ॥ 32 ॥
লক্ষ্মণোরাবণিম্প্রাপ্যরাবণিশ্চাপিলক্ষ্মণম্ ।
অব্যবস্থাভবত্যুগ্রাতাভ্যামন্যোন্যবিগ্রহে ॥ 33 ॥
তাভামুভাভ্যান্তরসাপ্রসৃষ্টৈর্বিশিখৈঃশিতৈঃ ।
নিরন্তরমিবাকাশম্বভূবতমসাবৃতম্ ॥ 34 ॥
তৈঃপতভদিশ্চবহুভিস্তযোঃশরশতৈঃশিতৈঃ ।
দিশশ্চপ্রদিশশ্চৈববভূবুঃশরসঙ্কুলাঃ ॥ 35 ॥
তমসাপিহিতংসর্বমাসীত্প্রতিভযম্মহত্ ।
অস্তঙ্গতেসহস্রাংশেসম্বৃতেতমসা চ বৈ ॥ 36 ॥
রুধিরৌঘামহানদ্যঃপ্রাবর্তন্তসহস্রশঃ ।
ক্রব্যাদাদারুণাবাগ্ভিশ্চিক্ষিপুর্ভীমনিঃস্বনান্ ॥ 37 ॥
ন তদানীংবনৌবাযুর্ন চ জজ্বালপাবকঃ ।
স্ব্স্ত্বস্তুলোকেভ্যৈতিজজল্পুস্তেমহর্ষযঃ ॥ 38 ॥
সম্পেতুশ্চাত্রসন্তপ্তাগন্ধর্বাঃসহচারণৈঃ ।
অথরাক্ষসসিংহস্যকৃষ্ণান্ কনকভূষণান্ ॥ 39 ॥
শরৈশ্চতুর্ভিঃসৌমিত্রিদ্বিব্যাধচতুরোহযান্ ।
ততোঽপরেণভল্লেনপীতেননিশিতেন চ ॥ 40 ॥
সম্পূর্ণাযতমুক্তেনসুপত্রেণসুবর্চসা ।
মহেন্দ্রাশনিকল্পেনসূতস্যবিচরিষ্যতঃ ॥ 41 ॥
স তেনবাণাশনিনাতলশব্দানুবাদিনা ।
লাঘবাদ্রাঘবঃশ্রীমান্ শিরঃকাযাদপাহরত্ ॥ 42 ॥
স যন্তরিমহাতেজাহতেমন্দোদরীসুতঃ ।
স্বযংসারথ্যমকরোত্সুনশ্চধনুরস্প ঋশত্ ॥ 43 ॥
তদদ্ভুতমভূত্তত্রসামর্থ্যম্পশ্যতাংযুধি ।
হযেষুব্যগ্রহস্তং ত বিব্যাধনিশিতৈঃশরৈঃ ॥ 44 ॥
ধনুষ্যথপুনর্ব্যগ্রেহযেষুমুমুচেশরান্ ।
ছিদ্রেষুতেষুবাণৌঘৈর্বিচরন্তমভীতবত্ ॥ 45 ॥
অর্ধযামাসসমরেসৌমিত্রিঃশীঘ্রকৃত্তমঃ ।
নিহতংসারথিন্দৃষ্টবাসমরেরাবণাত্মজঃ ॥ 46 ॥
প্রজহৌসমরোদ্ধর্ষংবিষণ্ণঃ স বভূব হ ।
বিষণ্ণবদনন্দৃষ্টবারাক্ষসংহরিযূথপাঃ ॥ 47 ॥
ততঃপরমসম্হৃষ্টালক্ষ্মণঞ্চাভ্যপূজযন্ ।
ততঃপ্রমাথীরভসঃশরভোগন্ধমাদনঃ ॥ 48 ॥
অমৃষ্যমাণাশ্চত্বারশ্চক্রুর্বেগংহরীশ্বরাঃ ।
তেচাস্যহযমুখ্যেষুতূর্ণমুত্পত্যবানরাঃ ॥ 49 ॥
চতুর্ষুসুমহাবীর্যানিপেতুর্ভীমবিক্রমাঃ ।
তেষামধিষ্ঠিতানান্তৈর্বানরৈঃপর্বতোপমৈঃ ॥ 50 ॥
মুখেভ্যোরুধিরংরক্তংহযানাংসমবর্তত ।
তেহযামথিতাভগ্নাব্যসবোধরণীঙ্গতাঃ ॥ 51 ॥
তেনিহত্যহযাংস্তস্যপ্রমথ্য চ মহারথম্ ।
পুনরুত্পত্যবেগেনতস্থুর্লক্ষ্মণপার্শ্বতঃ ॥ 52 ॥
স হতাশ্বাদবপ্লুত্যরথান্মথিতসারথিঃ ।
শরবর্ষেণসৌমিত্রিমভ্যধাবতরাবণিঃ ॥ 53 ॥
ততোমহেন্দ্রপ্রতিমঃ স লক্ষ্মণঃপদাতিনন্তন্নিহতৈর্হযোত্তমৈঃ ।
সৃজন্তমাজৌনিশিতান্শরোত্তমান্ ভৃশন্তদাবাণগণৈর্ন্যবারযত্ ॥ 54 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে যুদ্ধকাণ্ডে নবতিতমস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha navatitamassargaḥ |
yudhyamānaututaudṛṣṭavāprasaktaunararākṣasau |
prabhinnāvivamātaṅgauparasparavadhaiṣiṇau || 1 ||
taudraṣṭukāmassaṅgrāmeparasparagataubalī |
śūrassarāvaṇabhrātātasthausaṅgrāmamūrdhani || 2 ||
tatoviṣphārayāmāsamahaddhanuravasthitaḥ |
utsasarja ca tīkṣṇāgrān rākṣaseṣumahāśarān || 3 ||
teśarāḥśikhisamparśānipatantassamāhitāḥ |
rākṣasān dārayāmāsurvajrāṇīvamahāgirīn || 4 ||
vibhīṣaṇasyānucarāstepiśūlāsipaṭṭasaiḥ |
cicchiduḥsamarevīrānrākṣasānrākṣasottamāḥ || 5 ||
rākṣasaisssaiḥparivṛtassatadātuvibhīṣaṇaḥ |
babhaumadhyeprahṛṣṭānāmākalabhānāmivadvipaḥ || 6 ||
tatasssaṃñcodayānovaiharīnrakṣoraṇapriyān |
uvācavacanaṅkālekālajñorakṣasāṃvaraḥ || 7 ||
eko'yaṃrākṣasendrasyaparāyaṇamavasthitaḥ |
etaccheṣambalantasyakintiṣṭhataharīśvarāḥ || 8 ||
asminnvinihatepāperākṣaseraṇamūrthani |
rāvaṇaṃvarjayitvātuśeṣamasyabalaṃhatam || 9 ||
prahastonihatovīronikumbhaścamahābala. |
kumbhakarṇaścakumbhaścadhūmrākṣaścaniśācaraḥ || 10 ||
jambumālīmahāmālītīkṣṇavego'śaniprabhaḥ |
suptaghnoyajñakopaścavajradaṃṣṭraścarākṣasaḥ || 11 ||
samhrādīvikaṭo'righnastapanodamaeva ca |
praghāsaḥpraghasaścaivaprajaṅghojaṅghaeva ca || 12 ||
agniketuścadurdharṣoraśmiketuścavīryavān |
vidyujjihvādvijihvaścasūryaśatruścarākṣasaḥ || 13 ||
akampanaḥsupārśvaścacakramālī ca rākṣasaḥ |
kampanassattvavantautaudevāntakanarāntakau || 14 ||
etānnihatyātibalānbahūnrākṣasasattamān |
bāhubhyāṃsāgarantīrtvālaṅghyatāṅgoṣpadaṃ laghu || 15 ||
etāvadevaśeṣaṃvojetavyamihavānarāḥ |
hatāssarvesamāgamyarākṣasābaladarpitāḥ || 16 ||
ayuktannidhanaṅkartumputrasyajaniturmama |
ghṛṇāmapāsyarāmārthenihanyāmbhrāturātmajam || 17 ||
hantukāmasyamebāṣpañcakṣuścaivanirudhyati |
tamevaiṣamahābāhurlakṣmaṇaśśamayiṣyati || 18 ||
vānarāghnatasambhūyabhṛtyānasyasamīpagān |
ititenātiyaśasārākṣasenābhicoditāḥ || 19 ||
vānarendrājahṛṣirelāṅgūlāni ca vivyadhuḥ |
tatastukapiśārdūlāḥśraventaḥścapunaḥpunaḥ || 20 ||
mumucurvividhānnādānmeghān dṛṣṭavevabarhiṇaḥ |
jāmbavānapitaiḥsarvaiḥsayūthyairabhisamvṛtaḥ || 21 ||
te'śmabhistāḍayāmāsurnakhairdhanssaiścarākṣasān |
nighnantamṛkṣādhipatiṃrākṣasāstemahābalāḥ || 22 ||
parivavrurbhayantyaktvātamanekavidhāyuthāḥ |
śaraiḥparaśubhistīkṣṇaiḥpaṭṭiśairyaṣṭitomaraiḥ || 23 ||
jāmbavantammṛdhejaghnurnighnantaṃrākṣasīñcamūm |
sa samprahārastumulaḥsañjajñekapirakṣasām || 24 ||
devāsurāṇāṅkruddhānāṃyathābhīmomahāsvanaḥ |
hanumānapisaṅkruddhaḥsānumutpāṭyaparvatāt || 25 ||
sa lakṣmaṇaṃsvayampṛṣṭhādavaropyamahāmanāḥ |
rakṣasāṅkadanañcakresamāsādyasahasraśaḥ || 26 ||
sa dattvātumulaṃyuddhampitṛvyasyendrajat balī |
lakṣmaṇamparavīraghnaḥpunarevābhyadhāvata || 27 ||
tauprayuddautadāvīraumṛdhelakṣmaṇarākṣasau |
śaraughānabhivarṣantaujaghnatustauparasparam || 28 ||
abhīkṣaṇamantardhadatuśśarajālairmahābalau |
candrādityāvivoṣṇānteyathāmeghaistarasvinau || 29 ||
na hyādānaṃ na sandhānandhanuṣovāparigrahaḥ |
na vipramokṣobāṇānāṃ na vikarṣo na vigrahaḥ || 30 ||
na muṣṭipratisandhānaṃ na lakṣyapratipādanam |
adṛśyatatayostatrayudhyatoḥpāṇilāghavāt || 31 ||
cāpavegaprayukssaiścabāṇajālaiḥsamantataḥ |
antarike'bhisampanne na rūpāṇicakāśire || 32 ||
lakṣmaṇorāvaṇimprāpyarāvaṇiścāpilakṣmaṇam |
avyavasthābhavatyugrātābhyāmanyonyavigrahe || 33 ||
tābhāmubhābhyāntarasāprasṛṣṭairviśikhaiḥśitaiḥ |
nirantaramivākāśambabhūvatamasāvṛtam || 34 ||
taiḥpatabhadiścabahubhistayoḥśaraśataiḥśitaiḥ |
diśaścapradiśaścaivababhūvuḥśarasaṅkulāḥ || 35 ||
tamasāpihitaṃsarvamāsītpratibhayammahat |
astaṅgatesahasrāṃśesamvṛtetamasā ca vai || 36 ||
rudhiraughāmahānadyaḥprāvartantasahasraśaḥ |
kravyādādāruṇāvāgbhiścikṣipurbhīmaniḥsvanān || 37 ||
na tadānīṃvanauvāyurna ca jajvālapāvakaḥ |
svstvastulokebhyaitijajalpustemaharṣayaḥ || 38 ||
sampetuścātrasantaptāgandharvāḥsahacāraṇaiḥ |
atharākṣasasiṃhasyakṛṣṇān kanakabhūṣaṇān || 39 ||
śaraiścaturbhiḥsaumitridvivyādhacaturohayān |
tato'pareṇabhallenapītenaniśitena ca || 40 ||
sampūrṇāyatamuktenasupatreṇasuvarcasā |
mahendrāśanikalpenasūtasyavicariṣyataḥ || 41 ||
sa tenabāṇāśaninātalaśabdānuvādinā |
lāghavādrāghavaḥśrīmān śiraḥkāyādapāharat || 42 ||
sa yantarimahātejāhatemandodarīsutaḥ |
svayaṃsārathyamakarotsunaścadhanuraspa ṛśat || 43 ||
tadadbhutamabhūttatrasāmarthyampaśyatāṃyudhi |
hayeṣuvyagrahastaṃ ta vivyādhaniśitaiḥśaraiḥ || 44 ||
dhanuṣyathapunarvyagrehayeṣumumuceśarān |
chidreṣuteṣubāṇaughairvicarantamabhītavat || 45 ||
ardhayāmāsasamaresaumitriḥśīghrakṛttamaḥ |
nihataṃsārathindṛṣṭavāsamarerāvaṇātmajaḥ || 46 ||
prajahausamaroddharṣaṃviṣaṇṇaḥ sa babhūva ha |
viṣaṇṇavadanandṛṣṭavārākṣasaṃhariyūthapāḥ || 47 ||
tataḥparamasamhṛṣṭālakṣmaṇañcābhyapūjayan |
tataḥpramāthīrabhasaḥśarabhogandhamādanaḥ || 48 ||
amṛṣyamāṇāścatvāraścakrurvegaṃharīśvarāḥ |
tecāsyahayamukhyeṣutūrṇamutpatyavānarāḥ || 49 ||
caturṣusumahāvīryānipeturbhīmavikramāḥ |
teṣāmadhiṣṭhitānāntairvānaraiḥparvatopamaiḥ || 50 ||
mukhebhyorudhiraṃraktaṃhayānāṃsamavartata |
tehayāmathitābhagnāvyasavodharaṇīṅgatāḥ || 51 ||
tenihatyahayāṃstasyapramathya ca mahāratham |
punarutpatyavegenatasthurlakṣmaṇapārśvataḥ || 52 ||
sa hatāśvādavaplutyarathānmathitasārathiḥ |
śaravarṣeṇasaumitrimabhyadhāvatarāvaṇiḥ || 53 ||
tatomahendrapratimaḥ sa lakṣmaṇaḥpadātinantannihatairhayottamaiḥ |
sṛjantamājauniśitānśarottamān bhṛśantadābāṇagaṇairnyavārayat || 54 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe navatitamassargaḥ ||