📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
5.16 সুন্দরকাণ্ড - ষোডশ সর্গঃ
5.16 Sundarakanda - Shodasha Sargah
Valmiki Bengali
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে সুন্দরকাণ্ডম্ ।
অথ ষোডশস্সর্গঃ ।
প্রশস্য তু প্রশস্তব্যাং সীতাং তাং হরিপুঙ্গবঃ ।
গুণাভিরামং রামং চ পুনশ্চিন্তাপরোঽভবত্ ॥ 1 ॥
স মুহূর্তমিব ধ্যাত্বা বাষ্পপর্যাকুলেক্ষণঃ ।
সীতামাশ্রিত্য তেজস্বী হনূমান্বিললাপ হ ॥ 2 ॥
মান্যা গুরুবিনীতস্য লক্ষ্মণস্য গুরুপ্রিযা ।
যদি সীতাঽঽপি দুঃখার্তা কালো হি দুরতিক্রমঃ ॥ 3 ॥
রামস্য ব্যবসাযজ্ঞা লক্ষ্মণস্য চ ধীমতঃ ।
নাত্যর্থং ক্ষুভ্যতে দেবী গঙ্গেব জলদাগমে ॥ 4 ॥
তুল্যশীলবযোবৃত্তাং তুল্যাভিজনলক্ষণাম্ ।
রাঘবোঽঽর্হতি বৈদেহীং তং চেযমসিতেক্ষণা ॥ 5 ॥
তাং দৃষ্ট্বা নবহেমাভাং লোককান্তামিব শ্রিযম্ ।
জগাম মনসা রামং বচনং চেদমব্রবীত্ ॥ 6 ॥
অস্যা হেতোর্বিশালাক্ষ্যা হতো বালী মহাবলঃ ।
রাবণপ্রতিমো বীর্যে কবন্ধশ্চ নিপাতিতঃ ॥ 7 ॥
বিরাধশ্চ হতঃ সঙ্খ্যে রাক্ষসো ভীমবিক্রমঃ ।
বনে রামেণ বিক্রম্য মহেন্দ্রেণেব শম্বরঃ ॥ 8 ॥
চতুর্দশ সহস্রাণি রক্ষসাং ভীমকর্মণাম্ ।
নিহতানি জনস্থানে শরৈরগ্নিশিখোপমৈঃ ॥ 9 ॥
খরশ্চ নিহতসঙ্খ্যে ত্রিশিরাশ্চ নিপাতিতঃ ।
দূষণশ্চ মহাতেজা রামেণ বিদিতাত্মনা ॥ 10 ॥
ঐশ্বর্যং বানরাণাং চ দুর্লভং বালিপালিতম্ ।
অস্যা নিমিত্তে সুগ্রীবঃ প্রাপ্তবান্ লোকসত্কৃতম্ ॥ 11 ॥
সাগরশ্চ মযা ক্রান্তশ্শ্রীমান্নদনদীপতিঃ ।
অস্যা হেতোর্বিশালাক্ষ্যাঃ পুরী চেযমবেক্ষিতা ॥ 12 ॥
যদি রামঃ সমুদ্রান্তাং মেদিনীং পরিবর্তযেত্ ।
অস্যাঃ কৃতে জগচ্চাপি যুক্তমিত্যেব মে মতিঃ ॥ 13 ॥
রাজ্যং বা ত্রিষু লোকেষু সীতা বা জনকাত্মজা ।
ত্রৈলোক্যরাজ্যং সকলং সীতাযা নাপ্নুযাত্কলাম্ ॥ 14 ॥
ইযং সা ধর্মশীলস্য মৈথিলস্য মহাত্মনঃ ।
সুতা জনকরাজস্য সীতা ভর্তৃদৃঢব্রতা ॥ 15 ॥
উত্থিতা মেদিনীং ভিত্ত্বা ক্ষেত্রে হলমুখক্ষতে ।
পদ্মরেণুনিভৈঃ কীর্ণা শুভৈঃ কেদারপাম্সুভিঃ ॥ 16 ॥
বিক্রান্তস্যার্যশীলস্য সংযুগেষ্ন্বিবর্তিনঃ ।
স্নুষা দশরথস্যৈষা জ্যেষ্ঠা রাজ্ঞো যশস্বিনী ॥ 17 ॥
ধর্মজ্ঞস্য কৃতজ্ঞস্য রামস্য বিদিতাত্মনঃ ।
ইযং সা দযিতা ভার্যা রাক্ষসীবশমাগতা ॥ 18 ॥
সর্বান্ ভোগান্পরিত্যজ্য ভর্তৃস্নেহবলাত্কৃতা ।
অচিন্তযিত্বা দুঃখানি প্রবিষ্টা নির্জনং বনম্ ॥ 19 ॥
সন্তুষ্টা ফলমূলেন ভর্তৃশুশ্রূষণে রতা ।
যা পরাং ভজতে প্রীতিং বনেঽঽপি ভবনে যথা ॥ 20 ॥
সেযং কনকবর্ণাঙ্গী নিত্যং সুস্মিতভাষিণী ।
সহতে যাতনামেতামনর্থানামভাগিনী ॥ 21 ॥
ইমাং তু শীলসম্পন্নাং দ্রষ্টুমর্হতি রাঘবঃ ।
রাবণেন প্রমথিতাং প্রপামিব পিপাসিতঃ ॥ 22 ॥
অস্যা নূনং পুনর্লাভাদ্রাঘবঃ প্রীতিমেষ্যতি ।
রাজা রাজ্যপরিভ্রষ্টঃ পুনঃ প্রাপ্যেব মেদিনীম্ ॥ 23 ॥
কামভোগৈঃ পরিত্যক্তা হীনা বন্ধুজনেন চ ।
ধারযত্যাত্মনো দেহং তত্সমাগমকাঙ্ক্ষিণী ॥ 24 ॥
নৈষা পশ্যতি রাক্ষস্যো নেমান্পুষ্পফলদ্রুমান্ ।
একস্থহৃদযা নূনং রামমেবানুপশ্যতি ॥ 25 ॥
ভর্তা নাম পরং নার্যা ভূষণং ভূষণাদপি ।
এষা তু রহিতা তেন ভূষণার্হা ন শোভতে ॥ 26 ॥
দুষ্করং কুরুতে রামো হীনো যদনযা প্রভুঃ ।
ধারযত্যাত্মনো দেহং ন দুঃখেনাবসীদতি ॥ 27 ॥
ইমামসিতকেশান্তাং শতপত্রনিভেক্ষণাম্ ।
সুখার্হাং দুঃখিতাং দৃষ্ট্বা মমাপি ব্যথিতং মনঃ ॥ 28 ॥
ক্ষতিক্ষমা পুষ্করসন্নিভাক্ষী যা রক্ষিতা রাঘবলক্ষ্মণাভ্যাম্ ।
সা রাক্ষসীভির্বিকৃতেক্ষণাভিঃ সংরক্ষ্যতে সম্প্রতি বৃক্ষমূলে ॥ 29 ॥
হিমহতনলিনীব নষ্টশোভা ব্যসনপরম্পরযা নিপীড্যমানা ।
সহচররহিতেব চক্রবাকী জনকসুতা কৃপণাং দশাং প্রপন্না ॥ 30 ॥
অস্যা হি পুষ্পাবনতাগ্রশাখাঃ শোকং দৃঢং বৈ জনযন্ত্যশোকাঃ ।
হিমব্যপাযেন চ শীতরশ্মি রভ্যুত্থিতো নৈকসহস্ররশ্মিঃ ॥ 31 ॥
ইত্যেবমর্থং কপিরন্ববেক্ষ্য সীতেযমিত্যেব নিবিষ্টবুদ্ধিঃ ।
সংশ্রিত্য তস্মিন্নিষসাদ বৃক্ষে বলী হরীণামৃষভস্তরস্বী ॥ 32 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে সুন্দরকাণ্ডে ষোডশস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha ṣoḍaśassargaḥ |
praśasya tu praśastavyāṃ sītāṃ tāṃ haripuṅgavaḥ |
guṇābhirāmaṃ rāmaṃ ca punaścintāparo'bhavat || 1 ||
sa muhūrtamiva dhyātvā bāṣpaparyākulekṣaṇaḥ |
sītāmāśritya tejasvī hanūmānvilalāpa ha || 2 ||
mānyā guruvinītasya lakṣmaṇasya gurupriyā |
yadi sītā''pi duḥkhārtā kālo hi duratikramaḥ || 3 ||
rāmasya vyavasāyajñā lakṣmaṇasya ca dhīmataḥ |
nātyarthaṃ kṣubhyate devī gaṅgeva jaladāgame || 4 ||
tulyaśīlavayovṛttāṃ tulyābhijanalakṣaṇām |
rāghavo''rhati vaidehīṃ taṃ ceyamasitekṣaṇā || 5 ||
tāṃ dṛṣṭvā navahemābhāṃ lokakāntāmiva śriyam |
jagāma manasā rāmaṃ vacanaṃ cedamabravīt || 6 ||
asyā hetorviśālākṣyā hato vālī mahābalaḥ |
rāvaṇapratimo vīrye kabandhaśca nipātitaḥ || 7 ||
virādhaśca hataḥ saṅkhye rākṣaso bhīmavikramaḥ |
vane rāmeṇa vikramya mahendreṇeva śambaraḥ || 8 ||
caturdaśa sahasrāṇi rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām |
nihatāni janasthāne śarairagniśikhopamaiḥ || 9 ||
kharaśca nihatasaṅkhye triśirāśca nipātitaḥ |
dūṣaṇaśca mahātejā rāmeṇa viditātmanā || 10 ||
aiśvaryaṃ vānarāṇāṃ ca durlabhaṃ vālipālitam |
asyā nimitte sugrīvaḥ prāptavān lokasatkṛtam || 11 ||
sāgaraśca mayā krāntaśśrīmānnadanadīpatiḥ |
asyā hetorviśālākṣyāḥ purī ceyamavekṣitā || 12 ||
yadi rāmaḥ samudrāntāṃ medinīṃ parivartayet |
asyāḥ kṛte jagaccāpi yuktamityeva me matiḥ || 13 ||
rājyaṃ vā triṣu lokeṣu sītā vā janakātmajā |
trailokyarājyaṃ sakalaṃ sītāyā nāpnuyātkalām || 14 ||
iyaṃ sā dharmaśīlasya maithilasya mahātmanaḥ |
sutā janakarājasya sītā bhartṛdṛḍhavratā || 15 ||
utthitā medinīṃ bhittvā kṣetre halamukhakṣate |
padmareṇunibhaiḥ kīrṇā śubhaiḥ kedārapāmsubhiḥ || 16 ||
vikrāntasyāryaśīlasya saṃyugeṣnvivartinaḥ |
snuṣā daśarathasyaiṣā jyeṣṭhā rājño yaśasvinī || 17 ||
dharmajñasya kṛtajñasya rāmasya viditātmanaḥ |
iyaṃ sā dayitā bhāryā rākṣasīvaśamāgatā || 18 ||
sarvān bhogānparityajya bhartṛsnehabalātkṛtā |
acintayitvā duḥkhāni praviṣṭā nirjanaṃ vanam || 19 ||
santuṣṭā phalamūlena bhartṛśuśrūṣaṇe ratā |
yā parāṃ bhajate prītiṃ vane''pi bhavane yathā || 20 ||
seyaṃ kanakavarṇāṅgī nityaṃ susmitabhāṣiṇī |
sahate yātanāmetāmanarthānāmabhāginī || 21 ||
imāṃ tu śīlasampannāṃ draṣṭumarhati rāghavaḥ |
rāvaṇena pramathitāṃ prapāmiva pipāsitaḥ || 22 ||
asyā nūnaṃ punarlābhādrāghavaḥ prītimeṣyati |
rājā rājyaparibhraṣṭaḥ punaḥ prāpyeva medinīm || 23 ||
kāmabhogaiḥ parityaktā hīnā bandhujanena ca |
dhārayatyātmano dehaṃ tatsamāgamakāṅkṣiṇī || 24 ||
naiṣā paśyati rākṣasyo nemānpuṣpaphaladrumān |
ekasthahṛdayā nūnaṃ rāmamevānupaśyati || 25 ||
bhartā nāma paraṃ nāryā bhūṣaṇaṃ bhūṣaṇādapi |
eṣā tu rahitā tena bhūṣaṇārhā na śobhate || 26 ||
duṣkaraṃ kurute rāmo hīno yadanayā prabhuḥ |
dhārayatyātmano dehaṃ na duḥkhenāvasīdati || 27 ||
imāmasitakeśāntāṃ śatapatranibhekṣaṇām |
sukhārhāṃ duḥkhitāṃ dṛṣṭvā mamāpi vyathitaṃ manaḥ || 28 ||
kṣatikṣamā puṣkarasannibhākṣī yā rakṣitā rāghavalakṣmaṇābhyām |
sā rākṣasībhirvikṛtekṣaṇābhiḥ saṃrakṣyate samprati vṛkṣamūle || 29 ||
himahatanalinīva naṣṭaśobhā vyasanaparamparayā nipīḍyamānā |
sahacararahiteva cakravākī janakasutā kṛpaṇāṃ daśāṃ prapannā || 30 ||
asyā hi puṣpāvanatāgraśākhāḥ śokaṃ dṛḍhaṃ vai janayantyaśokāḥ |
himavyapāyena ca śītaraśmi rabhyutthito naikasahasraraśmiḥ || 31 ||
ityevamarthaṃ kapiranvavekṣya sīteyamityeva niviṣṭabuddhiḥ |
saṃśritya tasminniṣasāda vṛkṣe balī harīṇāmṛṣabhastarasvī || 32 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ṣoḍaśassargaḥ ||