📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
5.15 সুন্দরকাণ্ড - পঞ্চদশ সর্গঃ
5.15 Sundarakanda - Panchadasha Sargah
Valmiki Bengali
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে সুন্দরকাণ্ডম্ ।
অথ পঞ্চদশস্সর্গঃ ।
স বীক্ষমাণস্তত্রস্থো মার্গমাণশ্চ মৈথিলীম্ ।
অবেক্ষমাণশ্চ মহীং সর্বাং তামন্ববৈক্ষত ॥ 1 ॥
সন্তানকলতাভিশ্চ পাদপৈরুপশোভিতাম্ ।
দিব্যগন্ধরসোপেতাং সর্বতস্সমলঙ্কৃতাম্ ॥ 2 ॥
তাং স নন্দনসঙ্কাশাং মৃগপক্ষিভিরাবৃতাম্ ।
হর্ম্যপ্রাসাদসম্বাধাং কোকিলাকুলনিস্স্বনাম্ ॥ 3 ॥
কাঞ্চনোত্পলপদ্মাভির্বাপীভিরুপশোভিতাম্ ।
বহ্বাসনকুথোপেতাং বহুভূমিগৃহাযুতাম্ ॥ 4 ॥
সর্বর্তুকুসুমৈ রম্যাং ফলবদ্ভিশ্চ পাদপৈঃ ।
পুষ্পিতানামশোকানাং শ্রিযা সূর্যোদযপ্রভাম্ ॥ 5 ॥
প্রদীপ্তামিব তত্রস্থো মারুতিস্সমুদৈক্ষত ।
নিষ্পত্রশাখাং বিহগৈঃ ক্রিযমাণামিবাসকৃত্ ॥ 6 ॥
বিনিষ্পতদ্ভিঃ শতশশ্চিত্রৈঃ পুষ্পাবতংসকৈঃ ।
আমূলপুষ্পনিচিতৈরশোকৈশ্শোকনাশনৈঃ ॥ 7 ॥
পুষ্পভারাতিভারৈশ্চ স্পৃশদ্ভিরিব মেদিনীম্ ।
কর্ণিকারৈঃ কুসুমিতৈঃ কিংশুকৈশ্চ সুপুষ্পিতৈঃ ॥ 8 ॥
স দেশঃ প্রভযা তেষাং প্রদীপ্ত ইব সর্বতঃ ।
পুন্নাগাস্সপ্তপর্ণাশ্চ চম্পকোদ্দালকাস্তথা ॥ 9 ॥
বিবৃদ্ধমূলা বহবশ্শোভন্তে স্ম সুপুষ্পিতাঃ ।
শাতকুম্ভনিভাঃ কেচিত্কেচিদগ্নিশিখোপমাঃ ॥ 10 ॥
নীলাঞ্জননিভাঃ কেচিত্তত্রাশোকাস্সহস্রশঃ ।
নন্দনং বিবিধোদ্যানং চিত্রং চৈত্ররথং যথা ॥ 11 ॥
অতিবৃত্তমিবাচিন্ত্যং দিব্যং রম্যং শ্রিযা বৃতম্ ।
বিতীযমিব চাকাশং পুষ্পজ্যোতির্গণাযুতম্ ॥ 12 ॥
পুষ্পরত্নশতৈশ্চিত্রং দ্বিতীযং সাগরং যথা ।
সর্বর্তুপুষ্পৈর্নিচিতং পাদপৈর্মধুগন্ধিভিঃ ॥ 13 ॥
নানানিনাদৈরুদ্যানং রম্যং মৃগগণৈর্দ্বিজৈঃ ।
অনেকগন্ধপ্রবহং পুণ্যগন্ধং মনোরমম্ ॥ 14 ॥
শৈলেন্দ্রমিব গন্ধাঢ্যং দ্বিতীযং গন্ধমাদনম্ ।
অশোকবনিকাযাং তু তস্যাং বানরপুঙ্গবঃ ॥ 15 ॥
স দদর্শাবিদূরস্থং চৈত্যপ্রাসাদমুচ্ছ্রিতম্ ।
মথ্যে স্তম্ভসহস্রেণ স্থিতং কৈলাসপাণ্ডুরম্ ॥ 16 ॥
প্রবালকৃতসোপানং তপ্তকাঞ্চনবেদিকম্ ।
মুষ্ণন্তমিব চক্ষূংষি দ্যোতমানমিব শ্রিযা ॥ 17 ॥
বিমলং প্রাংশুভাবত্বাদুল্লিখন্তমিবাম্বরম্ ।
ততো মলিনসংবীতাং রাক্ষসীভিস্সমাবৃতাম্ ॥ 18 ॥
উপবাসকৃশাং দীনাং নিশ্শ্বসন্তীং পুনঃ পুনঃ ।
দদর্শ শুক্লপক্ষাদৌ চন্দ্ররেখামিবামলাম্ ॥ 19 ॥
মন্দপ্রখ্যাযমানেন রূপেণ রুচিরপ্রভাম্ ।
পিনদ্ধাং ধূমজালেন শিখামিব বিভাবসোঃ ॥ 20 ॥
পীতেনৈকেন সংবীতাং ক্লিষ্টেনোত্তমবাসসা ।
সপঙ্কামনলঙ্কারাং বিপদ্মামিব পদ্মিনীম্ ॥ 21 ॥
ব্রীডিতাং দুঃখসন্তপ্তাং পরিম্লানাং তপস্বিনীম্ ।
গ্রহেণাঙ্গারকেণেব পীডিতামিব রোহিণীম্ ॥ 22 ॥
অশ্রুপূর্ণমুখীং দীনাং কৃশামনশনেন চ ।
শোকধ্যানপরাং দীনাং নিত্যং দুঃখপরাযণাম্ ॥ 23 ॥
প্রিযং জনমপশ্যন্তীং পশ্যন্তীং রাক্ষসীগণম্ ।
স্বগণেন মৃগীং হীনাং শ্বগণাভিবৃতামিব ॥ 24 ॥
নীলনাগাভযা বেণ্যা জঘনং গতযৈকযা ।
নীলযা নীরদাপাযে বনরাজ্যা মহীমিব ॥ 25 ॥
সুখার্হাং দুঃখসন্তপ্তাং ব্যসনানামকোবিদাম্ ।
তাং সমীক্ষ্য বিশালাক্ষীমধিকং মলিনাং কৃশাম্ ॥ 26 ॥
তর্কযামাস সীতেতি কারণৈরুপপাদিভিঃ ।
হ্রিযমাণা তদা তেন রক্ষসা কামরূপিণা ॥ 27 ॥
যথারূপা হি দৃষ্টা বৈ তথারূপেযমঙ্গনা ।
পূর্ণচন্দ্রাননাং সুভ্রূং চারুবৃত্তপযোধরাম্ ॥ 28 ॥
কুর্বতীং প্রভযাদেবীং সর্বা বিতিমিরা দিশঃ ।
তাং নীলকেশীং বিম্বোষ্ঠীং সুমধ্যাং সুপ্রতিষ্ঠিতাম্ ॥ 29 ॥
সীতাং পদ্মপলাশাক্ষীং মন্মথস্য রতিং যথা ।
ইষ্টাং সর্বস্য জগতঃ পূর্ণচন্দ্রপ্রভামিব ॥ 30 ॥
ভূমৌ সুতনুমাসীনাং নিযতামিব তাপসীম্ ।
নিঃশ্বাসবহুলাং ভীরুং ভুজগেন্দ্রবধূমিব ॥ 31 ॥
শোকজালেন মহতা বিততেন ন রাজতীম্ ।
সংসক্তাং ধূমজালেন শিখামিব বিভাবসোঃ ॥ 32 ॥
তাং স্মৃতীমিব সন্দিগ্ধামৃদ্ধিং নিপতিতামিব ।
বিহতামিব চ শ্রদ্ধামাশাং প্রতিহতামিব ॥ 33 ॥
সোপসর্গাং যথা সিদ্ধিং বুদ্ধিং সকলুষামিব ।
অভূতেনাপবাদেন কীর্তিং নিপতিতামিব ॥ 34 ॥
রামোপরোধব্যথিতাং রক্ষোহরণকর্শিতাম্ ।
অবলাং মৃগশাবাক্ষীং বীক্ষমাণাং ততস্ততঃ ॥ 35 ॥
বাষ্পাম্বুপরিপূর্ণেন কৃষ্ণবক্রাক্ষিপক্ষ্মণা ।
বদনেনাপ্রসন্নেন নিঃশ্বসন্তীং পুনঃ পুনঃ ॥ 36 ॥
মলপঙ্কধরাং দীনাং মণ্ডনার্হামমণ্ডিতাম্ ।
প্রভাং নক্ষত্ররাজস্য কালমেঘৈরিবাবৃতাম্ ॥ 37 ॥
তস্য সন্দিদিহে বুদ্ধির্মুহুঃ সীতাং নিরীক্ষ্য তু ।
আম্নাযানামযোগেন বিদ্যাং প্রশিথিলামিব ॥ 38 ॥
দুঃখেন বুবুধে সীতাং হনুমাননলঙ্কৃতাম্ ।
সংস্কারেণ যথা হীনাং বাচমর্থান্তরং গতাম্ ॥ 39 ॥
তাং সমীক্ষয বিশালাক্ষীং রাজপুত্রীমনিন্দিতাম্ ।
তর্কযামাস সীতেতি কারণৈরুপপাদিভিঃ ॥ 40 ॥
বৈদেহ্যা যানি চাঙ্গেষু তদা রামোঽন্বকীর্তযত্ ।
তান্যাভরণজালানি গাত্রশোভীন্যলক্ষযত্ ॥ 41 ॥
সুকৃতৌ কর্ণবেষ্টৌ চ শ্বদংষ্ট্রৌ চ সুসংস্থিতৌ ।
মণিবিদ্রুমচিত্রাণি হস্তেষ্বাভরণানি চ ॥ 42 ॥
শ্যামানি চিরযুক্তত্বাত্তথা সংস্থানবন্তি চ ।
তান্যৈবেতানি মন্যেঽহং যানি রামোঽন্বকীর্তযত্ ॥ 43 ॥
তত্র যান্যবহীনানি তান্যহং নোপলক্ষযে ।
যান্যস্যা নাবহীনানি তানীমানি ন সংশযঃ ॥ 44 ॥
পীতং কনকপট্টাভং স্রস্তং তদ্বসনং শুভম্ ।
উত্তরীযং নগাসক্তং তদা দৃষ্টং প্লবঙ্গমৈঃ ॥ 45 ॥
ভূষণানি চ মুখ্যানি দৃষ্টানি ধরণীতলে ।
অনযৈবাপবিদ্ধানি স্বনবন্তি মহান্তি চ ॥ 46 ॥
ইদং চিরগৃহীতত্বাদ্বসনং ক্লিষ্টবত্তরম্ ।
তথাঽপি নূনং তদ্বর্ণং তথা শ্রীমদ্যথেতরত্ ॥ 47 ॥
ইযং কনকবর্ণাঙ্গী রামস্য মহিষী প্রিযা ।
প্রণষ্টাপি সতী যাঽস্য মনসো ন প্রণশ্যতি ॥ 48 ॥
ইযং সা যত্কৃতে রামশ্চতুর্ভিঃ পরিতপ্যতে ।
কারুণ্যেনানৃশংস্যেন শোকেন মদনেন চ ॥ 49 ॥
স্ত্রী প্রণষ্টেতি কারুণ্যাদাশ্রিতেত্যানৃশংস্যতঃ ।
পত্নী নষ্টেতি শোকেন প্রিযেতি মদনেন চ ॥ 50 ॥
অস্যা দেব্যা যথা রূপমঙ্গপ্রত্যঙ্গসৌষ্ঠবম্ ।
রামস্য চ যথা রূপং তস্যেযমসিতেক্ষণা ॥ 51 ॥
অস্যা দেব্যা মনস্তস্মিংস্তস্য চাস্যাং প্রতিষ্ঠিতম্ ।
তেনেযং স চ ধর্মাত্মা মুহূর্তমপি জীবতি ॥ 52 ॥
দুষ্করং কৃতবান্রামো হীনো যদনযা প্রভুঃ ।
ধারযত্যাত্মনো দেহং ন শোকেনাবসীদতি ॥ 53 ॥
দুষ্করং কুরুতে রামো য ইমাং মত্তকাশিনীম্ ।
সীতাং বিনা মহাবাহুর্মুহূর্তমপি জীবতি ॥ 54 ॥
এবং সীতাং তদা দৃষ্ট্বা হৃষ্টঃ পবনসম্ভবঃ ।
জগাম মনসা রামং প্রশশংস চ তং প্রভুম্ ॥ 55 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে সুন্দরকাণ্ডে পঞ্চদশস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha pañcadaśassargaḥ |
sa vīkṣamāṇastatrastho mārgamāṇaśca maithilīm |
avekṣamāṇaśca mahīṃ sarvāṃ tāmanvavaikṣata || 1 ||
santānakalatābhiśca pādapairupaśobhitām |
divyagandharasopetāṃ sarvatassamalaṅkṛtām || 2 ||
tāṃ sa nandanasaṅkāśāṃ mṛgapakṣibhirāvṛtām |
harmyaprāsādasambādhāṃ kokilākulanissvanām || 3 ||
kāñcanotpalapadmābhirvāpībhirupaśobhitām |
bahvāsanakuthopetāṃ bahubhūmigṛhāyutām || 4 ||
sarvartukusumai ramyāṃ phalavadbhiśca pādapaiḥ |
puṣpitānāmaśokānāṃ śriyā sūryodayaprabhām || 5 ||
pradīptāmiva tatrastho mārutissamudaikṣata |
niṣpatraśākhāṃ vihagaiḥ kriyamāṇāmivāsakṛt || 6 ||
viniṣpatadbhiḥ śataśaścitraiḥ puṣpāvataṃsakaiḥ |
āmūlapuṣpanicitairaśokaiśśokanāśanaiḥ || 7 ||
puṣpabhārātibhāraiśca spṛśadbhiriva medinīm |
karṇikāraiḥ kusumitaiḥ kiṃśukaiśca supuṣpitaiḥ || 8 ||
sa deśaḥ prabhayā teṣāṃ pradīpta iva sarvataḥ |
punnāgāssaptaparṇāśca campakoddālakāstathā || 9 ||
vivṛddhamūlā bahavaśśobhante sma supuṣpitāḥ |
śātakumbhanibhāḥ kecitkecidagniśikhopamāḥ || 10 ||
nīlāñjananibhāḥ kecittatrāśokāssahasraśaḥ |
nandanaṃ vividhodyānaṃ citraṃ caitrarathaṃ yathā || 11 ||
ativṛttamivācintyaṃ divyaṃ ramyaṃ śriyā vṛtam |
vitīyamiva cākāśaṃ puṣpajyotirgaṇāyutam || 12 ||
puṣparatnaśataiścitraṃ dvitīyaṃ sāgaraṃ yathā |
sarvartupuṣpairnicitaṃ pādapairmadhugandhibhiḥ || 13 ||
nānāninādairudyānaṃ ramyaṃ mṛgagaṇairdvijaiḥ |
anekagandhapravahaṃ puṇyagandhaṃ manoramam || 14 ||
śailendramiva gandhāḍhyaṃ dvitīyaṃ gandhamādanam |
aśokavanikāyāṃ tu tasyāṃ vānarapuṅgavaḥ || 15 ||
sa dadarśāvidūrasthaṃ caityaprāsādamucchritam |
mathye stambhasahasreṇa sthitaṃ kailāsapāṇḍuram || 16 ||
pravālakṛtasopānaṃ taptakāñcanavedikam |
muṣṇantamiva cakṣūṃṣi dyotamānamiva śriyā || 17 ||
vimalaṃ prāṃśubhāvatvādullikhantamivāmbaram |
tato malinasaṃvītāṃ rākṣasībhissamāvṛtām || 18 ||
upavāsakṛśāṃ dīnāṃ niśśvasantīṃ punaḥ punaḥ |
dadarśa śuklapakṣādau candrarekhāmivāmalām || 19 ||
mandaprakhyāyamānena rūpeṇa ruciraprabhām |
pinaddhāṃ dhūmajālena śikhāmiva vibhāvasoḥ || 20 ||
pītenaikena saṃvītāṃ kliṣṭenottamavāsasā |
sapaṅkāmanalaṅkārāṃ vipadmāmiva padminīm || 21 ||
vrīḍitāṃ duḥkhasantaptāṃ parimlānāṃ tapasvinīm |
graheṇāṅgārakeṇeva pīḍitāmiva rohiṇīm || 22 ||
aśrupūrṇamukhīṃ dīnāṃ kṛśāmanaśanena ca |
śokadhyānaparāṃ dīnāṃ nityaṃ duḥkhaparāyaṇām || 23 ||
priyaṃ janamapaśyantīṃ paśyantīṃ rākṣasīgaṇam |
svagaṇena mṛgīṃ hīnāṃ śvagaṇābhivṛtāmiva || 24 ||
nīlanāgābhayā veṇyā jaghanaṃ gatayaikayā |
nīlayā nīradāpāye vanarājyā mahīmiva || 25 ||
sukhārhāṃ duḥkhasantaptāṃ vyasanānāmakovidām |
tāṃ samīkṣya viśālākṣīmadhikaṃ malināṃ kṛśām || 26 ||
tarkayāmāsa sīteti kāraṇairupapādibhiḥ |
hriyamāṇā tadā tena rakṣasā kāmarūpiṇā || 27 ||
yathārūpā hi dṛṣṭā vai tathārūpeyamaṅganā |
pūrṇacandrānanāṃ subhrūṃ cāruvṛttapayodharām || 28 ||
kurvatīṃ prabhayādevīṃ sarvā vitimirā diśaḥ |
tāṃ nīlakeśīṃ bimboṣṭhīṃ sumadhyāṃ supratiṣṭhitām || 29 ||
sītāṃ padmapalāśākṣīṃ manmathasya ratiṃ yathā |
iṣṭāṃ sarvasya jagataḥ pūrṇacandraprabhāmiva || 30 ||
bhūmau sutanumāsīnāṃ niyatāmiva tāpasīm |
niḥśvāsabahulāṃ bhīruṃ bhujagendravadhūmiva || 31 ||
śokajālena mahatā vitatena na rājatīm |
saṃsaktāṃ dhūmajālena śikhāmiva vibhāvasoḥ || 32 ||
tāṃ smṛtīmiva sandigdhāmṛddhiṃ nipatitāmiva |
vihatāmiva ca śraddhāmāśāṃ pratihatāmiva || 33 ||
sopasargāṃ yathā siddhiṃ buddhiṃ sakaluṣāmiva |
abhūtenāpavādena kīrtiṃ nipatitāmiva || 34 ||
rāmoparodhavyathitāṃ rakṣoharaṇakarśitām |
abalāṃ mṛgaśābākṣīṃ vīkṣamāṇāṃ tatastataḥ || 35 ||
bāṣpāmbuparipūrṇena kṛṣṇavakrākṣipakṣmaṇā |
vadanenāprasannena niḥśvasantīṃ punaḥ punaḥ || 36 ||
malapaṅkadharāṃ dīnāṃ maṇḍanārhāmamaṇḍitām |
prabhāṃ nakṣatrarājasya kālameghairivāvṛtām || 37 ||
tasya sandidihe buddhirmuhuḥ sītāṃ nirīkṣya tu |
āmnāyānāmayogena vidyāṃ praśithilāmiva || 38 ||
duḥkhena bubudhe sītāṃ hanumānanalaṅkṛtām |
saṃskāreṇa yathā hīnāṃ vācamarthāntaraṃ gatām || 39 ||
tāṃ samīkṣaya viśālākṣīṃ rājaputrīmaninditām |
tarkayāmāsa sīteti kāraṇairupapādibhiḥ || 40 ||
vaidehyā yāni cāṅgeṣu tadā rāmo'nvakīrtayat |
tānyābharaṇajālāni gātraśobhīnyalakṣayat || 41 ||
sukṛtau karṇaveṣṭau ca śvadaṃṣṭrau ca susaṃsthitau |
maṇividrumacitrāṇi hasteṣvābharaṇāni ca || 42 ||
śyāmāni cirayuktatvāttathā saṃsthānavanti ca |
tānyaivetāni manye'haṃ yāni rāmo'nvakīrtayat || 43 ||
tatra yānyavahīnāni tānyahaṃ nopalakṣaye |
yānyasyā nāvahīnāni tānīmāni na saṃśayaḥ || 44 ||
pītaṃ kanakapaṭṭābhaṃ srastaṃ tadvasanaṃ śubham |
uttarīyaṃ nagāsaktaṃ tadā dṛṣṭaṃ plavaṅgamaiḥ || 45 ||
bhūṣaṇāni ca mukhyāni dṛṣṭāni dharaṇītale |
anayaivāpaviddhāni svanavanti mahānti ca || 46 ||
idaṃ ciragṛhītatvādvasanaṃ kliṣṭavattaram |
tathā'pi nūnaṃ tadvarṇaṃ tathā śrīmadyathetarat || 47 ||
iyaṃ kanakavarṇāṅgī rāmasya mahiṣī priyā |
praṇaṣṭāpi satī yā'sya manaso na praṇaśyati || 48 ||
iyaṃ sā yatkṛte rāmaścaturbhiḥ paritapyate |
kāruṇyenānṛśaṃsyena śokena madanena ca || 49 ||
strī praṇaṣṭeti kāruṇyādāśritetyānṛśaṃsyataḥ |
patnī naṣṭeti śokena priyeti madanena ca || 50 ||
asyā devyā yathā rūpamaṅgapratyaṅgasauṣṭhavam |
rāmasya ca yathā rūpaṃ tasyeyamasitekṣaṇā || 51 ||
asyā devyā manastasmiṃstasya cāsyāṃ pratiṣṭhitam |
teneyaṃ sa ca dharmātmā muhūrtamapi jīvati || 52 ||
duṣkaraṃ kṛtavānrāmo hīno yadanayā prabhuḥ |
dhārayatyātmano dehaṃ na śokenāvasīdati || 53 ||
duṣkaraṃ kurute rāmo ya imāṃ mattakāśinīm |
sītāṃ vinā mahābāhurmuhūrtamapi jīvati || 54 ||
evaṃ sītāṃ tadā dṛṣṭvā hṛṣṭaḥ pavanasambhavaḥ |
jagāma manasā rāmaṃ praśaśaṃsa ca taṃ prabhum || 55 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe pañcadaśassargaḥ ||