śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha dviṣaṣṭitamassargaḥ |
sītāmapaśyandharmātmā śokopahatacetanaḥ |
vilalāpa mahābāhū rāmaḥ kamalalocanaḥ || 1 ||
paśyanniva ca tāṃ sītāmapaśyanmadanārditaḥ |
uvāca rāghavo vākyaṃ vilāpāśrayadurvacam || 2 ||
tvamaśokasya śākhābhiḥ puṣpapriyatayā priye |
āvṛṇoṣi śarīraṃ te mama śokavivardhinī || 3 ||
kadalīskandhasadṛśau kadalyā saṃvṛtāvubhau |
ūrū paśyāmi te devi nāsi śaktā nigūhitum || 4 ||
karṇikāravanaṃ bhadre hasantī devi sevase |
alaṃ te parihāsena mama bādhāvahena vai || 5 ||
parihāsena kiṃ sīte pariśrāntasya me priye |
ayaṃ sa parihāso'pi sādhu devi na rocate || 6 ||
viśeṣeṇāśramasthāne hāso'yaṃ na praśasyate |
avagacchāmi te śīlaṃ parihāsapriyaṃ priye || 7 ||
āgaccha tvaṃ viśālākṣi śūnyo'yamuṭajastava |
suvyaktaṃ rākṣasaissītā bhakṣitā vā hṛtāpi vā || 8 ||
na hi sā vilapantaṃ māmupasampraiti lakṣmaṇa |
etāni mṛgayūthāni sāśrunetrāṇi lakṣmaṇa || 9 ||
śaṃsantīva hi vaidehīṃ bhakṣitāṃ rajanīcaraiḥ |
hā mamārye kva yātāsi hā sādhvi varavarṇini || 10 ||
hā sakāmā tvayā devī kaikeyī sā bhaviṣyati |
sītayā saha niryāto vinā sītāmupāgataḥ || 11 ||
kathaṃ nāma pravekṣyāmi śūnyamantaḥpuraṃ punaḥ |
nirvīrya iti loko māṃ nirdayaśceti vakṣyati || 12 ||
kātaratvaṃ prakāśaṃ hi sītāpanayanena me |
nivṛttavanavāsaśca janakaṃ mithilādhipam || 13 ||
kuśalaṃ paripṛcchantaṃ kathaṃ śakṣye nirīkṣitum |
videharājo nūnaṃ māṃ dṛṣṭvā virahitaṃ tayā || 14 ||
sutāsnehena santapto mohasya vaśameṣyati |
athavā na gamiṣyāmi purīṃ bharatapālitām || 15 ||
svargo'pi sītayā hīnaśśūnya eva mato mama |
māmihotsṛjya hi vane gacchāyodhyāṃ purīṃ śubhām || 16 ||
na tvahaṃ tāṃ vinā sītāṃ jīveyaṃ hi kathañcana |
gāḍhamāśliṣya bharato vācyo madvacanāttvayā || 17 ||
anujñāto'si rāmeṇa pālayeti vasundharām |
ambā ca mama kaikeyī sumitrā ca tvayā vibho || 18 ||
kausalyā ca yathānyāyamabhivādyā mamā'jñayā |
rakṣaṇīyā prayatnena bhavatā sūktakāriṇā || 19 ||
sītāyāśca vināśo'yaṃ mama cāmitrakarśana |
vistareṇa jananyā me vinivedyastvayā bhavet || 20 ||
iti vilapati rāghave sudīne vanamupagamya tayā vinā sukeśyā |
bhayavikalamukhastu lakṣmaṇo'pi vyathitamanā bhṛśamāturo babhūva || 21 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe dviṣaṣṭitamassargaḥ ||