📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
3.31 অরণ্যকাণ্ড - একত্রিংশ সর্গঃ
3.31 Aranyakanda - Ekatrimsha Sargah
Valmiki Bengali
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে অরণ্যকাণ্ডম্ ।
অথ একত্রিংশস্সর্গঃ ।
ত্বরমাণস্ততো গত্বা জনস্থানাদকম্পনঃ ।
প্রবিশ্য লঙ্কাং বেগেন রাবণং বাক্যমব্রবীত্ ॥ 1 ॥
জনস্থানস্থিতা রাজন্রাক্ষসা বহবো হতাঃ ।
খরশ্চ নিহতস্সঙ্খ্যে কথঞ্চিদহমাগতঃ ॥ 2 ॥
এবমুক্তো দশগ্রীবঃ ক্রুদ্ধ স্সংরক্তলোচনঃ ।
অকম্পনমুবাচেদং নির্দহন্নিব চক্ষুষা ॥ 3 ॥
কেন রম্যং জনস্থানং হতং মম পরাসুনা ।
কো হি সর্বেষু লোকেষু গতিং চাধিগমিষ্যতি ॥ 4 ॥
ন হি মে বিপ্রিযং কৃত্বা শক্যং মঘবতা সুখম্ ।
প্রাপ্তুং বৈশ্রবণেনাপি ন যমেন ন বিষ্ণুনা ॥ 5 ॥
কালস্য চাপ্যহং কালো দহেযমপি পাবকম্ ।
মৃত্যুং মরণধর্মেণ সংযোজযিতুমুত্সহে ॥ 6 ॥
দহেযমপি সঙ্কৃদ্ধস্তেজসাঽদিত্যপাবকৌ ।
বাতস্য তরসা বেগং নিহন্তুমহমুত্সহে ॥ 7 ॥
তথা ক্রুদ্ধং দশগ্রীবং কৃতাঞ্জলিরকম্পনঃ ।
ভযাত্সন্দিগ্ধযা বাচা রাবণং যাচতেঽভযম্ ॥ 8 ॥
দশগ্রীবোঽভযং তস্মৈ প্রদদৌ রক্ষসাং বরঃ ।
স বিস্রব্ধোঽব্রবীদ্বাক্যমসন্দিগ্ধমকম্পনঃ ॥ 9 ॥
পুত্রো দশরথস্যাস্তি সিংহসংহননো যুবা ।
রামো নাম বৃষস্কন্ধো বৃত্তাযতমহাভুজঃ ॥ 10 ॥
বীরঃ পৃথুযশাশ্শ্রীমানতুল্যবলবিক্রমঃ ।
হতং তেন জনস্থানং খরশ্চ সহ দূষণঃ ॥ 11 ॥
অকম্পনবচ শ্রুত্বা রাবণো রাক্ষসাধিপঃ ।
নাগেন্দ্র ইব নিশ্বস্য বচনং চেদমব্রবীত্ ॥ 12 ॥
স সুরেন্দ্রেণ সংযুক্তো রামস্সর্বামরৈস্সহ ।
উপযাতো জনস্থানং ব্রূহি কচ্চিদকম্পন ॥ 13 ॥
রাবণস্য পুনর্বাক্যং নিশম্য তদকম্পনঃ ।
আচচক্ষে বলং তস্য বিক্রমং চ মহাত্মনঃ ॥ 14 ॥
রামো নাম মহাতেজা শ্রেষ্ঠস্সর্বধনুষ্মতাম্ ।
দিব্যাস্ত্রগুণসম্পন্নঃ পুরন্দরসমো যুধি ॥ 15 ॥
তস্যানুরূপো বলবান্রক্তাক্ষো দন্দুভিস্বনঃ ।
কনীযান্লক্ষ্মণো নাম ভ্রাতা শশিনিভাননঃ ॥ 16 ॥
স তেন সহ সংযুক্তঃ পাবকেনানিলো যথা ।
শ্রীমান্রাজবরস্তেন জনস্থানং নিপাতিতম্ ॥ 17 ॥
নৈব দেবা মহাত্মানো নাত্র কার্যা বিচারণা ।
শরা রামেণ তূত্সৃষ্টা রুক্মপুঙ্খাঃ পতত্রিণঃ ॥ 18 ॥
সর্পাঃ পঞ্চাননা ভূত্বা ভক্ষযন্তি স্ম রাক্ষসান্ ।
যেন যেন চ গচ্ছন্তি রাক্ষসা ভযকর্শিতাঃ ॥ 19 ॥
তেন তেন স্ম পশ্যন্তি রামমেবাগ্রতঃ স্থিতম্ ।
ইত্থং বিনাশিতং তেন জনস্থানং তবানঘ ॥ 20 ॥
অকম্পনবচশ্রুত্বা রাবণো বাক্যমব্রবীত্ ।
জনস্থানং গমিষ্যামি হন্তুং রামং সলক্ষ্মণম্ ॥ 21 ॥
অথৈবমুক্তে বচনে প্রোবাচেদমকম্পনঃ ।
শৃণু রাজন্যথাবৃত্তং রামস্য বলপৌরুষম্ ॥ 22 ॥
অসাধ্যঃ কুপিতো রামো বিক্রমেণ মহাযশাঃ ।
আপগাযাস্সুপূর্ণাযা বেগং পরিহরেচ্ছরৈঃ ॥ 23 ॥
সতারগ্রহনক্ষত্রং নভশ্চাপ্যবসাদযেত্ ।
অসৌ রামস্তু সীদন্তীং শ্রীমানভ্যুদ্ধরেন্মহীম্ ॥ 24 ॥
ভিত্ত্বা বেলাং সমুদ্রস্য লোকানাপ্লাবযেদ্বিভুঃ ।
বেগং বাপি সমুদ্রস্য বাযুং বা বিধমেচ্ছরৈঃ ॥ 25 ॥
সংহৃত্য বা পুনর্লোকান্বিক্রমেণ মহাযশাঃ ।
শক্তস্সপুরুষব্যাঘ্রঃ স্রষ্টুং পুনরপি প্রজাঃ ॥ 26 ॥
ন হি রামো দশগ্রীব শক্যো জেতুং ত্বযা যুধি ।
রক্ষসাং বাপি লোকেন স্বর্গঃ পাপজনৈরিব ॥ 27 ॥
ন তং বধ্যমহং মন্যে সর্বৈর্দেবাসুরৈরপি ।
অযং তস্য বধোপাযস্তন্মমৈকমনাশ্শৃণু ॥ 28 ॥
ভার্যা তস্যোত্তমা লোকে সীতা নাম সুমধ্যমা ।
শ্যামা সমবিভক্তাঙ্গী স্ত্রীরত্নং রত্নভূষিতা ॥ 29 ॥
নৈব দেবী ন গন্ধর্বী নাপ্সরা নাপি দানবী ।
তুল্যা সীমন্তিনী তস্যা মানুষীষু কুতো ভবেত্ ॥ 30 ॥
তস্যাপহর ভার্যান্ত্বং প্রমথ্য তু মহাবনে ।
সীতযা রহিতঃ কামী রামো হাস্যতি জীবিতম্ ॥ 31 ॥
অরোচযত তদ্বাক্যং রাবণো রাক্ষসাধিপঃ ।
চিন্তযিত্বা মহাবাহুরকম্পনমুবাচ হ ॥ 32 ॥
বাঢং কাল্যং গমিষ্যামি হ্যেকস্সারথিনা সহ ।
আনযিষ্যামি বৈদেহীমিমাং হৃষ্টো মহাপুরীম্ ॥ 33 ॥
অথৈবমুক্ত্বা প্রযযৌ খরযুক্তেন রাবণঃ ।
রথেনাদিত্যবর্ণেন দিশস্সর্বাঃ প্রকাশযন্ ॥ 34 ॥
স রথো রাক্ষসেন্দ্রস্য নক্ষত্রপথগো মহান্ ।
সঞ্চার্যমাণশ্শুশুভে জলদে চন্দ্রমা ইব ॥ 35 ॥
স মারীচাশ্রমং প্রাপ্য তাটকেযমুপাগমত্ ।
মারীচেনার্চিতো রাজা ভক্ষ্যভোজ্যৈরমানুষৈঃ ॥ 36 ॥
তং স্বযং পূজযিত্বা তু আসনেনোদকেন চ ।
অর্থোপহিতযা বাচা মারীচো বাক্যমব্রবীত্ ॥ 37 ॥
কচ্চিত্সুকুশলং রাজন্লোকানাং রাক্ষসেশ্বর ।
আশঙ্কে নাথ জানে ত্বং যতস্তূর্ণমিহাগতঃ ॥ 38 ॥
এবমুক্তো মহাতেজা মারীচেন স রাবণঃ ।
ততঃ পশ্চাদিদং বাক্যমব্রবীদ্বাক্যকোবিদঃ ॥ 39 ॥
আরক্ষো মে হতস্তাত রামেণাক্লিষ্টকর্মণা ।
জনস্থানমবধ্য তত্সর্বং যুধি নিপাতিতম্ ॥ 40 ॥
তস্য মে কুরু সাচিব্যং তস্য ভার্যাপহারণে ।
রাক্ষসেন্দ্রবচশ্শ্রুত্বা মারীচো বাক্যমব্রবীত্ ॥ 41 ॥
আখ্যাতা কেন সীতা সা মিত্ররূপেণ শত্রুণা ।
ত্বযা রাক্ষসশার্দূল কো ন নন্দতি নন্দিতঃ ॥ 42 ॥
সীতামিহানযস্বেতি কো ব্রবীতি ব্রবীহি মে ।
রক্ষোলোকস্য সর্বস্য কশ্শৃঙ্গং ছেত্তুমিচ্ছতি ॥ 43 ॥
প্রোত্সাহযতি কশ্চ ত্বাং স চ শত্রুরসংশযঃ ।
অশীবিষমুখাদ্দংষ্ট্রামুদ্ধর্তুং চেচ্ছতি ত্বযা ॥ 44 ॥
কর্মণা কেন কেনাসি কাপথং প্রতিপাদিতঃ ।
সুখসুপ্তস্য তে রাজন্ প্রহৃতং কেন মূর্ধনি ॥ 45 ॥
বিশুদ্ধবংশাভিজনাগ্রহস্ত স্তেজোমদস্সংস্থিতদোর্বিষাণঃ ।
উদীক্ষিতুং রাবণ নেহ যুক্তঃ স সংযুগে রাঘবগন্ধহস্তী ॥ 46 ॥
অসৌ রণান্তঃ স্থিতিসন্ধিবালো বিদগ্ধরক্ষোমৃগহা নৃসিংহঃ ।
সুপ্তস্ত্বযা বোধযিতুং ন যুক্তঃ শরাঙ্গপূর্ণো নিশিতাসিদংষ্ট্রঃ ॥ 47 ॥
চাপাপহারে ভুজবেগপঙ্কে শরোর্মিমালে সুমহাহবৌঘে ।
ন রামপাতালমুখেঽতিঘোরে প্রস্কন্দিতুং রাক্ষসরাজ যুক্তম্ ॥ 48 ॥
প্রসীদ লঙ্কেশ্বর রাক্ষসেন্দ্র লঙ্কাং প্রসন্নো ভব সাধু গচ্ছ ।
ত্বং স্বেষু দারেষু রমস্ব নিত্যং রামস্সভার্যো রমতাং বনেষু ॥ 49 ॥
এবমুক্তো দশগ্রীবো মারীচেন স রাবণঃ ।
ন্যবর্তত পুরীং লঙ্কাং বিবেশ চ গৃহোত্তমম্ ॥ 50 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে অরণ্যকাণ্ডে একত্রিংশস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha ekatriṃśassargaḥ |
tvaramāṇastato gatvā janasthānādakampanaḥ |
praviśya laṅkāṃ vegena rāvaṇaṃ vākyamabravīt || 1 ||
janasthānasthitā rājanrākṣasā bahavo hatāḥ |
kharaśca nihatassaṅkhye kathañcidahamāgataḥ || 2 ||
evamukto daśagrīvaḥ kruddha ssaṃraktalocanaḥ |
akampanamuvācedaṃ nirdahanniva cakṣuṣā || 3 ||
kena ramyaṃ janasthānaṃ hataṃ mama parāsunā |
ko hi sarveṣu lokeṣu gatiṃ cādhigamiṣyati || 4 ||
na hi me vipriyaṃ kṛtvā śakyaṃ maghavatā sukham |
prāptuṃ vaiśravaṇenāpi na yamena na viṣṇunā || 5 ||
kālasya cāpyahaṃ kālo daheyamapi pāvakam |
mṛtyuṃ maraṇadharmeṇa saṃyojayitumutsahe || 6 ||
daheyamapi saṅkṛddhastejasā'dityapāvakau |
vātasya tarasā vegaṃ nihantumahamutsahe || 7 ||
tathā kruddhaṃ daśagrīvaṃ kṛtāñjalirakampanaḥ |
bhayātsandigdhayā vācā rāvaṇaṃ yācate'bhayam || 8 ||
daśagrīvo'bhayaṃ tasmai pradadau rakṣasāṃ varaḥ |
sa visrabdho'bravīdvākyamasandigdhamakampanaḥ || 9 ||
putro daśarathasyāsti siṃhasaṃhanano yuvā |
rāmo nāma vṛṣaskandho vṛttāyatamahābhujaḥ || 10 ||
vīraḥ pṛthuyaśāśśrīmānatulyabalavikramaḥ |
hataṃ tena janasthānaṃ kharaśca saha dūṣaṇaḥ || 11 ||
akampanavaca śrutvā rāvaṇo rākṣasādhipaḥ |
nāgendra iva niśvasya vacanaṃ cedamabravīt || 12 ||
sa surendreṇa saṃyukto rāmassarvāmaraissaha |
upayāto janasthānaṃ brūhi kaccidakampana || 13 ||
rāvaṇasya punarvākyaṃ niśamya tadakampanaḥ |
ācacakṣe balaṃ tasya vikramaṃ ca mahātmanaḥ || 14 ||
rāmo nāma mahātejā śreṣṭhassarvadhanuṣmatām |
divyāstraguṇasampannaḥ purandarasamo yudhi || 15 ||
tasyānurūpo balavānraktākṣo dandubhisvanaḥ |
kanīyānlakṣmaṇo nāma bhrātā śaśinibhānanaḥ || 16 ||
sa tena saha saṃyuktaḥ pāvakenānilo yathā |
śrīmānrājavarastena janasthānaṃ nipātitam || 17 ||
naiva devā mahātmāno nātra kāryā vicāraṇā |
śarā rāmeṇa tūtsṛṣṭā rukmapuṅkhāḥ patatriṇaḥ || 18 ||
sarpāḥ pañcānanā bhūtvā bhakṣayanti sma rākṣasān |
yena yena ca gacchanti rākṣasā bhayakarśitāḥ || 19 ||
tena tena sma paśyanti rāmamevāgrataḥ sthitam |
itthaṃ vināśitaṃ tena janasthānaṃ tavānagha || 20 ||
akampanavacaśrutvā rāvaṇo vākyamabravīt |
janasthānaṃ gamiṣyāmi hantuṃ rāmaṃ salakṣmaṇam || 21 ||
athaivamukte vacane provācedamakampanaḥ |
śṛṇu rājanyathāvṛttaṃ rāmasya balapauruṣam || 22 ||
asādhyaḥ kupito rāmo vikrameṇa mahāyaśāḥ |
āpagāyāssupūrṇāyā vegaṃ parihareccharaiḥ || 23 ||
satāragrahanakṣatraṃ nabhaścāpyavasādayet |
asau rāmastu sīdantīṃ śrīmānabhyuddharenmahīm || 24 ||
bhittvā velāṃ samudrasya lokānāplāvayedvibhuḥ |
vegaṃ vāpi samudrasya vāyuṃ vā vidhameccharaiḥ || 25 ||
saṃhṛtya vā punarlokānvikrameṇa mahāyaśāḥ |
śaktassapuruṣavyāghraḥ sraṣṭuṃ punarapi prajāḥ || 26 ||
na hi rāmo daśagrīva śakyo jetuṃ tvayā yudhi |
rakṣasāṃ vāpi lokena svargaḥ pāpajanairiva || 27 ||
na taṃ vadhyamahaṃ manye sarvairdevāsurairapi |
ayaṃ tasya vadhopāyastanmamaikamanāśśṛṇu || 28 ||
bhāryā tasyottamā loke sītā nāma sumadhyamā |
śyāmā samavibhaktāṅgī strīratnaṃ ratnabhūṣitā || 29 ||
naiva devī na gandharvī nāpsarā nāpi dānavī |
tulyā sīmantinī tasyā mānuṣīṣu kuto bhavet || 30 ||
tasyāpahara bhāryāntvaṃ pramathya tu mahāvane |
sītayā rahitaḥ kāmī rāmo hāsyati jīvitam || 31 ||
arocayata tadvākyaṃ rāvaṇo rākṣasādhipaḥ |
cintayitvā mahābāhurakampanamuvāca ha || 32 ||
bāḍhaṃ kālyaṃ gamiṣyāmi hyekassārathinā saha |
ānayiṣyāmi vaidehīmimāṃ hṛṣṭo mahāpurīm || 33 ||
athaivamuktvā prayayau kharayuktena rāvaṇaḥ |
rathenādityavarṇena diśassarvāḥ prakāśayan || 34 ||
sa ratho rākṣasendrasya nakṣatrapathago mahān |
sañcāryamāṇaśśuśubhe jalade candramā iva || 35 ||
sa mārīcāśramaṃ prāpya tāṭakeyamupāgamat |
mārīcenārcito rājā bhakṣyabhojyairamānuṣaiḥ || 36 ||
taṃ svayaṃ pūjayitvā tu āsanenodakena ca |
arthopahitayā vācā mārīco vākyamabravīt || 37 ||
kaccitsukuśalaṃ rājanlokānāṃ rākṣaseśvara |
āśaṅke nātha jāne tvaṃ yatastūrṇamihāgataḥ || 38 ||
evamukto mahātejā mārīcena sa rāvaṇaḥ |
tataḥ paścādidaṃ vākyamabravīdvākyakovidaḥ || 39 ||
ārakṣo me hatastāta rāmeṇākliṣṭakarmaṇā |
janasthānamavadhya tatsarvaṃ yudhi nipātitam || 40 ||
tasya me kuru sācivyaṃ tasya bhāryāpahāraṇe |
rākṣasendravacaśśrutvā mārīco vākyamabravīt || 41 ||
ākhyātā kena sītā sā mitrarūpeṇa śatruṇā |
tvayā rākṣasaśārdūla ko na nandati nanditaḥ || 42 ||
sītāmihānayasveti ko bravīti bravīhi me |
rakṣolokasya sarvasya kaśśṛṅgaṃ chettumicchati || 43 ||
protsāhayati kaśca tvāṃ sa ca śatrurasaṃśayaḥ |
aśīviṣamukhāddaṃṣṭrāmuddhartuṃ cecchati tvayā || 44 ||
karmaṇā kena kenāsi kāpathaṃ pratipāditaḥ |
sukhasuptasya te rājan prahṛtaṃ kena mūrdhani || 45 ||
viśuddhavaṃśābhijanāgrahasta stejomadassaṃsthitadorviṣāṇaḥ |
udīkṣituṃ rāvaṇa neha yuktaḥ sa saṃyuge rāghavagandhahastī || 46 ||
asau raṇāntaḥ sthitisandhivālo vidagdharakṣomṛgahā nṛsiṃhaḥ |
suptastvayā bodhayituṃ na yuktaḥ śarāṅgapūrṇo niśitāsidaṃṣṭraḥ || 47 ||
cāpāpahāre bhujavegapaṅke śarormimāle sumahāhavaughe |
na rāmapātālamukhe'tighore praskandituṃ rākṣasarāja yuktam || 48 ||
prasīda laṅkeśvara rākṣasendra laṅkāṃ prasanno bhava sādhu gaccha |
tvaṃ sveṣu dāreṣu ramasva nityaṃ rāmassabhāryo ramatāṃ vaneṣu || 49 ||
evamukto daśagrīvo mārīcena sa rāvaṇaḥ |
nyavartata purīṃ laṅkāṃ viveśa ca gṛhottamam || 50 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ekatriṃśassargaḥ ||