📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
3.26 অরণ্যকাণ্ড - ষড্বিংশ সর্গঃ
3.26 Aranyakanda - Shadvimsha Sargah
Valmiki Bengali
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে অরণ্যকাণ্ডম্ ।
অথ ষড্বিংশস্সর্গঃ ।
দূষণস্তু স্বকং সৈন্যং হন্যমানং নিরীক্ষ্য সঃ ।
সন্দিদেশ মহাবাহুর্ভীমবেগান্দুরাসদান্ ॥ 1 ॥
রাক্ষসান্পঞ্চসহস্রান্সমরেষ্বনিবর্তিনঃ ।
তে শূলৈঃ পট্টিশৈঃ খঙ্গৈ শিলাবর্ষৈর্দ্রুমৈরপি ॥ 2 ॥
শরবর্ষৈরবিচ্ছিন্নং ববর্ষুস্তং সমন্ততঃ ।
স দৃমাণাং শিলানাং চ বর্ষং প্রাণহরং মহত্ ॥ 3 ॥
প্রতিজগ্রাহ ধর্মাত্মা রাঘবস্তীক্ষ্ণসাযকৈঃ ।
প্রতিগৃহ্য চ তদ্বর্ষং নিমীলিত ইবর্ষভঃ ॥ 4 ॥
রামঃ ক্রোধং পরং ভেজে বধার্থং সর্বরক্ষসাম্ ।
ততঃ ক্রোধসমাবিষ্টঃ প্রদীপ্ত ইব তেজসা ॥ 5 ॥
শরৈরবাকিরত্সৈন্যং সর্বতস্সহদূষণম্ ।
ততস্সেনাপতিঃ ক্রুদ্ধো দূষণশ্শত্রুদূষণঃ ॥ 6 ॥
শরৈরশনিকল্পৈস্তং রাঘবং সমবাকিরত্ ।
ততো রামস্সুসঙ্কৃদ্ধঃ ক্ষুরেণাস্য মহদ্ধনুঃ ॥ 7 ॥
চিচ্ছেদ সমরে বীরশ্চতুর্ভিশ্চতুরো হযান্ ।
হত্বা চাশ্বান্শরৈস্তীক্ষ্ণৈরর্ধচন্দ্রেণ সারথেঃ ॥ 8 ॥
শিরো জহার তদ্রক্ষস্ত্রিভির্বিব্যাধ বক্ষসি ।
স চ্ছিন্নধন্বা বিরথো হতাশ্বো হতসারথিঃ ॥ 9 ॥
জগ্রাহ গিরিশৃঙ্গাভং পরিঘং রোমহর্ষণম্ ।
বেষ্টিতং কাঞ্চনৈঃ পট্টৈর্দেবসৈন্যপ্রমর্দনম্ ॥ 10 ॥
আযসৈশ্শঙ্কুভিস্তীক্ষ্ণৈঃ কীর্ণং পরবসোক্ষিতম্ ।
বজ্রাশনিসমস্পর্শং পরগোপুরদারণম্ ॥ 11 ॥
তং মহোরগসঙ্কাশং প্রগৃহ্য পরিঘং রণে ।
দূষণোঽভ্যদ্রবদ্রামং ক্রূরকর্মা নিশাচরঃ ॥ 12 ॥
তস্যাভিপতমানস্য দূষণস্য স রাঘবঃ ।
দ্বাভ্যাং শরাভ্যাং চিচ্ছেদ সহস্তাভরণৌ ভুজৌ ॥ 13 ॥
ভ্রষ্টস্তস্য মহাকাযঃ পপাত রণমূর্ধনি ।
পরিঘশ্ছিন্নহস্তস্য শক্রধ্বজ ইবাগ্রতঃ ॥ 14 ॥
স করাভ্যাং বিকীর্ণাভ্যাং পপাত ভুবি দূষণঃ ।
বিষাণাভ্যাং বিশীর্ণাভ্যাং মনস্বীব মহাগজঃ ॥ 15 ॥
তং দৃষ্ট্বা পতিতং ভূমৌ দূষণং নিহতং রণে ।
সাধুসাধ্বিতি কাকুত্স্থং সর্বভূতান্যপূজযন্ ॥ 16 ॥
এতস্মিন্নন্তরে ক্রুদ্ধাস্ত্রযঃ সেনাগ্রযাযিনঃ ।
সংহৃত্যাভ্যদ্রবন্ রামং মৃত্যুপাশাবপাশিতাঃ ॥ 17 ॥
মহাকপালঃ স্থূলাক্ষঃ প্রমাথী চ মহাবলঃ ।
মহাকপালো বিপুলং শূলমুদ্যম্য রাক্ষসঃ ॥ 18 ॥
স্থূলাক্ষঃ পট্টিসং গৃহ্য প্রমাথী চ পরশ্বধম্ ।
দৃষ্ট্বৈবাপততস্তূর্ণং রাঘবস্সাযকৈশ্শিতৈঃ ॥ 19 ॥
তীক্ষ্ণাগ্রৈঃ প্রতিজগ্রাহ সম্প্রাপ্তানতিথীনিব ।
মহাকপালস্য শিরশ্চিচ্ছেদ পরমেষুভিঃ ॥ 20 ॥
অসঙ্খ্যেযৈস্তু বাণৌঘৈঃ প্রমমাথ প্রমাথিনম্ ।
স পপাত হতো ভূমৌ বিটপীব মহাদ্রুমঃ ॥ 21 ॥
স্থূলাক্ষস্যাক্ষিণী তীক্ষ্ণৈঃ পূরযামাস সাযকৈঃ ।
দূষণস্যানুগান্পঞ্চসহস্রান্কুপিতঃ ক্ষণাত্ ॥ 22 ॥
বাণৌঘৈঃ পঞ্চসাহস্রৈরনযদ্যমসাদনম্ ।
দূষণং নিহতং দৃষ্ট্বা তস্য চৈব পদানুগান্ ॥ 23 ॥
ব্যাদিদেশ খরঃ ক্রুদ্ধঃ সেনাধ্যক্ষান্মহাবলান্ ।
অযং বিনিহতস্সঙ্খ্যে দূষণস্সপদানুগঃ ॥ 24 ॥
মহত্যা সেনযা সার্ধং যুদ্ধ্বা রামং কুমানুষম্ ।
শস্ত্রৈর্নানাবিধাকারৈর্হনধ্বং সর্বরাক্ষসাঃ ॥ 25 ॥
এবমুক্ত্বা খরঃ ক্রুদ্ধো রামমেবাভিদুদ্রুবে ।
শ্যেনগামী পৃথুগ্রীবো যজ্ঞশত্রুর্বিহঙ্গমঃ ॥ 26 ॥
দুর্জযঃ করবীরাক্ষঃ পরুষঃ কালকার্মুকঃ ।
মেঘমালী মহামালী সর্পাস্যো রুধিরাশনঃ ॥ 27 ॥
দ্বাদশৈতে মহাবীর্যা বলাধ্যক্ষাস্সসৈনিকাঃ ।
রামমেবাভ্যধাবন্ত বিসৃজন্তশ্শরোত্তমান্ ॥ 28 ॥
ততঃ পাবকসঙ্কাশৈর্হেমবজ্রবিভূষিতৈঃ ।
জঘান শেষং তেজস্বী তস্য সৈন্যস্য সাযকৈঃ ॥ 29 ॥
তে রুক্মপুঙ্খা বিশিখাস্সধূমা ইব পাবকাঃ ।
নিজঘ্নুস্তানি রক্ষাংসি বজ্রা ইব মহাদ্রুমান্ ॥ 30 ॥
রক্ষসাং তু শতং রামশ্শতেনৈকেন কর্ণিনা ।
সহস্রং চ সহস্রেণ জঘান রণমূর্ধনি ॥ 31 ॥
তৈর্ভিন্নবর্মাভরণাশ্ছিন্নভিন্নশরাসনাঃ ।
নিপেতুশ্শোণিতাদিগ্ধা ধরণ্যাং রজনীচরাঃ ॥ 32 ॥
তৈর্মুক্তকেশৈস্সমরে পতিতৈশ্শোণিতোক্ষিতৈঃ ।
আস্তীর্ণা বসুধা কৃত্স্না মহাবেদিঃ কুশৈরিব ॥ 33 ॥
ক্ষণেন তু মহাঘোরং বনং নিহতরাক্ষসম্ ।
বভূব নিরযপ্রখ্যং মাংসশোণিতকর্দমম্ ॥ 34 ॥
চতুর্দশ সহস্রাণি রক্ষসাং ভীমকর্মণাম্ ।
হতান্যেকেন রামেণ মানুষেণ পদাতিনা ॥ 35 ॥
তস্য সৈন্যস্য সর্বস্য খরশ্শেষো মহারথঃ ।
রাক্ষসস্ত্রিশিরাশ্চৈব রামশ্চ রিপুসূদনঃ ॥ 36 ॥
শেষা হতা মহাসত্বা রাক্ষসা রণমূর্ধনি ।
ঘোরা দুর্বিষহাঃ সর্বে লক্ষ্মণস্যাগ্রজেন তে ॥ 37 ॥
ততস্তু তদ্ভীমবলং মহাহবে সমীক্ষ্য রামেণ হতং বলীযসা ।
রথেন রামং মহতা খরস্তদা সমাসসাদেন্দ্র ইবোদ্যতাশনিঃ ॥ 38 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে অরণ্যকাণ্ডে ষড্বিংশস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha ṣaḍviṃśassargaḥ |
dūṣaṇastu svakaṃ sainyaṃ hanyamānaṃ nirīkṣya saḥ |
sandideśa mahābāhurbhīmavegāndurāsadān || 1 ||
rākṣasānpañcasahasrānsamareṣvanivartinaḥ |
te śūlaiḥ paṭṭiśaiḥ khaṅgai śilāvarṣairdrumairapi || 2 ||
śaravarṣairavicchinnaṃ vavarṣustaṃ samantataḥ |
sa dṛmāṇāṃ śilānāṃ ca varṣaṃ prāṇaharaṃ mahat || 3 ||
pratijagrāha dharmātmā rāghavastīkṣṇasāyakaiḥ |
pratigṛhya ca tadvarṣaṃ nimīlita ivarṣabhaḥ || 4 ||
rāmaḥ krodhaṃ paraṃ bheje vadhārthaṃ sarvarakṣasām |
tataḥ krodhasamāviṣṭaḥ pradīpta iva tejasā || 5 ||
śarairavākiratsainyaṃ sarvatassahadūṣaṇam |
tatassenāpatiḥ kruddho dūṣaṇaśśatrudūṣaṇaḥ || 6 ||
śarairaśanikalpaistaṃ rāghavaṃ samavākirat |
tato rāmassusaṅkṛddhaḥ kṣureṇāsya mahaddhanuḥ || 7 ||
ciccheda samare vīraścaturbhiścaturo hayān |
hatvā cāśvānśaraistīkṣṇairardhacandreṇa sāratheḥ || 8 ||
śiro jahāra tadrakṣastribhirvivyādha vakṣasi |
sa cchinnadhanvā viratho hatāśvo hatasārathiḥ || 9 ||
jagrāha giriśṛṅgābhaṃ parighaṃ romaharṣaṇam |
veṣṭitaṃ kāñcanaiḥ paṭṭairdevasainyapramardanam || 10 ||
āyasaiśśaṅkubhistīkṣṇaiḥ kīrṇaṃ paravasokṣitam |
vajrāśanisamasparśaṃ paragopuradāraṇam || 11 ||
taṃ mahoragasaṅkāśaṃ pragṛhya parighaṃ raṇe |
dūṣaṇo'bhyadravadrāmaṃ krūrakarmā niśācaraḥ || 12 ||
tasyābhipatamānasya dūṣaṇasya sa rāghavaḥ |
dvābhyāṃ śarābhyāṃ ciccheda sahastābharaṇau bhujau || 13 ||
bhraṣṭastasya mahākāyaḥ papāta raṇamūrdhani |
parighaśchinnahastasya śakradhvaja ivāgrataḥ || 14 ||
sa karābhyāṃ vikīrṇābhyāṃ papāta bhuvi dūṣaṇaḥ |
viṣāṇābhyāṃ viśīrṇābhyāṃ manasvīva mahāgajaḥ || 15 ||
taṃ dṛṣṭvā patitaṃ bhūmau dūṣaṇaṃ nihataṃ raṇe |
sādhusādhviti kākutsthaṃ sarvabhūtānyapūjayan || 16 ||
etasminnantare kruddhāstrayaḥ senāgrayāyinaḥ |
saṃhṛtyābhyadravan rāmaṃ mṛtyupāśāvapāśitāḥ || 17 ||
mahākapālaḥ sthūlākṣaḥ pramāthī ca mahābalaḥ |
mahākapālo vipulaṃ śūlamudyamya rākṣasaḥ || 18 ||
sthūlākṣaḥ paṭṭisaṃ gṛhya pramāthī ca paraśvadham |
dṛṣṭvaivāpatatastūrṇaṃ rāghavassāyakaiśśitaiḥ || 19 ||
tīkṣṇāgraiḥ pratijagrāha samprāptānatithīniva |
mahākapālasya śiraściccheda parameṣubhiḥ || 20 ||
asaṅkhyeyaistu bāṇaughaiḥ pramamātha pramāthinam |
sa papāta hato bhūmau viṭapīva mahādrumaḥ || 21 ||
sthūlākṣasyākṣiṇī tīkṣṇaiḥ pūrayāmāsa sāyakaiḥ |
dūṣaṇasyānugānpañcasahasrānkupitaḥ kṣaṇāt || 22 ||
bāṇaughaiḥ pañcasāhasrairanayadyamasādanam |
dūṣaṇaṃ nihataṃ dṛṣṭvā tasya caiva padānugān || 23 ||
vyādideśa kharaḥ kruddhaḥ senādhyakṣānmahābalān |
ayaṃ vinihatassaṅkhye dūṣaṇassapadānugaḥ || 24 ||
mahatyā senayā sārdhaṃ yuddhvā rāmaṃ kumānuṣam |
śastrairnānāvidhākārairhanadhvaṃ sarvarākṣasāḥ || 25 ||
evamuktvā kharaḥ kruddho rāmamevābhidudruve |
śyenagāmī pṛthugrīvo yajñaśatrurvihaṅgamaḥ || 26 ||
durjayaḥ karavīrākṣaḥ paruṣaḥ kālakārmukaḥ |
meghamālī mahāmālī sarpāsyo rudhirāśanaḥ || 27 ||
dvādaśaite mahāvīryā balādhyakṣāssasainikāḥ |
rāmamevābhyadhāvanta visṛjantaśśarottamān || 28 ||
tataḥ pāvakasaṅkāśairhemavajravibhūṣitaiḥ |
jaghāna śeṣaṃ tejasvī tasya sainyasya sāyakaiḥ || 29 ||
te rukmapuṅkhā viśikhāssadhūmā iva pāvakāḥ |
nijaghnustāni rakṣāṃsi vajrā iva mahādrumān || 30 ||
rakṣasāṃ tu śataṃ rāmaśśatenaikena karṇinā |
sahasraṃ ca sahasreṇa jaghāna raṇamūrdhani || 31 ||
tairbhinnavarmābharaṇāśchinnabhinnaśarāsanāḥ |
nipetuśśoṇitādigdhā dharaṇyāṃ rajanīcarāḥ || 32 ||
tairmuktakeśaissamare patitaiśśoṇitokṣitaiḥ |
āstīrṇā vasudhā kṛtsnā mahāvediḥ kuśairiva || 33 ||
kṣaṇena tu mahāghoraṃ vanaṃ nihatarākṣasam |
babhūva nirayaprakhyaṃ māṃsaśoṇitakardamam || 34 ||
caturdaśa sahasrāṇi rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām |
hatānyekena rāmeṇa mānuṣeṇa padātinā || 35 ||
tasya sainyasya sarvasya kharaśśeṣo mahārathaḥ |
rākṣasastriśirāścaiva rāmaśca ripusūdanaḥ || 36 ||
śeṣā hatā mahāsatvā rākṣasā raṇamūrdhani |
ghorā durviṣahāḥ sarve lakṣmaṇasyāgrajena te || 37 ||
tatastu tadbhīmabalaṃ mahāhave samīkṣya rāmeṇa hataṃ balīyasā |
rathena rāmaṃ mahatā kharastadā samāsasādendra ivodyatāśaniḥ || 38 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ṣaḍviṃśassargaḥ ||