📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
2.66 অযোধ্যাকাণ্ড - ষট্ষষ্টিতম সর্গঃ
2.66 Ayodhyakanda - Shatshashtitama Sargah
Valmiki Bengali
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে অযোধ্যাকাণ্ডম্ ।
অথ ষট্ষষ্টিতমস্সর্গঃ ।
তমগ্নিমিব সংশান্তমম্বুহীনমিবার্ণবম্ ।
হতপ্রভমিবাঽঽদিত্যং স্বর্গস্থং প্রেক্ষ্য পার্থিবম্ ॥ 1 ॥
কৌসল্যা বাষ্পপূর্ণাক্ষী বিবিধাং শোককর্শিতা ।
উপগৃহ্য শিরো রাজ্ঞঃ কৈকেযীং প্রত্যভাষত ॥ 2 ॥
তমগ্নিমিব সংশান্তমম্বুহীনমিবার্ণবম্ ।
হতপ্রভমিবাঽঽদিত্যং স্বর্গস্থং প্রেক্ষ্য পার্থিবম্ ॥ 3 ॥
কৌসল্যা বাষ্পপূর্ণাক্ষী বিবিধাং শোককর্শিতা ।
উপগৃহ্য শিরো রাজ্ঞঃ কৈকেযীং প্রত্যভাষত ॥ 4 ॥
সকামা ভব কৈকেযি ভুঙ্ক্ষ্ব রাজ্যমকণ্টকম্ ।
ত্যক্ত্বা রাজানমেকাগ্রা নৃশংসে দুষ্টচারিণি ॥ 5 ॥
বিহায মাং গতো রামঃ ভর্তা চ স্বর্গতো মম ।
বিপথে সার্থহীনেব নাহং জীবিতুমুত্সহে ॥ 6 ॥
ভর্তারং তং পরিত্যজ্য কা স্ত্রী দৈবতমাত্মনঃ ।
ইচ্ছেজ্জীবিতুমন্যত্র কৈকেয্যাস্ত্যক্তধর্মণঃ ॥ 7 ॥
ন লুব্ধো বুধ্যতে দোষান্ কিম্পাকমিব ভক্ষযন্ ।
কুব্জানিমিত্তং কৈকেয্যা রাঘবাণাং কুলং হতম্ ॥ 8 ॥
অনিযোগে নিযুক্তেন রাজ্ঞা রামং বিবাসিতম্ ।
সভার্যং জনকশ্শ্রুত্বা পরিতপ্স্যত্যহং যথা ॥ 9 ॥
স মামনাথাং বিধবাং নাদ্য জানাতি ধার্মিকঃ ।
রামঃ কমলপত্রাক্ষঃ জীবন্নাশমিতো গতঃ ॥ 10 ॥
বিদেহরাজস্য সুতা তথা সীতা তপস্বিনী ।
দুঃখস্যানুচিতা দুঃখং বনে পর্যুদ্বিজিষ্যতি ॥ 11 ॥
নদতাং ভীমঘোষাণাং নিশাসু মৃগপক্ষিণাম্ ।
নিশম্য নূনং সন্ত্রস্তা রাঘবং সংশ্রযিষ্যতি ॥ 12 ॥
বৃদ্ধশ্চৈবাল্পপুত্রশ্চ বৈদেহীমনুচিন্তযন্ ।
সোঽপি শোকসমাবিষ্টো ননু ত্যক্ষ্যতি জীবিতম্ ॥ 13 ॥
সাঽহমদ্যৈব দিষ্টান্তং গমিষ্যামি পতিব্রতা ।
ইদং শরীর মালিঙ্গ্য প্রবেক্ষ্যামি হুতাশনম্ ॥ 14 ॥
তাং ততস্সম্পরিষ্বজ্য বিলপন্তীং তপস্বিনীম্ ।
ব্যপনীয সুদুঃখার্তাং কৌসল্যাং ব্যাবহারিকাঃ ॥ 15 ॥
তৈলদ্রোণ্যামথামাত্যা সম্বেশ্য জগতীপতিম্ ।
রাজ্ঞস্সর্বাণ্যথাদিষ্টাশ্চক্রুঃ কর্মাণ্যনন্তরম্ ॥ 16 ॥
ন তু সঙ্কলনং রাজ্ঞো বিনা পুত্রেণ মন্ত্রিণঃ ।
সর্বজ্ঞাঃ কর্তুমীষুস্তে ততো রক্ষন্তি ভূমিপম্ ॥ 17 ॥
তৈলদ্রোণ্যাং তু সচিবৈশ্শাযিতং তং নরাধিপম্ ।
হা মৃতোঽযমিতি জ্ঞাত্বা স্ত্রিযস্তাঃ পর্যদেবযন্ ॥ 18 ॥
বাহূনুদ্যম্য কৃপণাঃ নেত্রপ্রস্রবণৈর্মুখৈঃ ।
রুদন্ত্য শ্শোকসন্তপ্তাঃ কৃপণং পর্যদেবযন্ ॥ 19 ॥
হা মহারাজ রামেণ সততং প্রিযবাদিনা ।
বিহীনাস্সত্যসন্ধেন কিমর্থং বিজহাসি নঃ ॥ 20 ॥
কৈকেয্যা দুষ্টভাবাযাঃ রাঘবেণ বিযোজিতাঃ ।
কথং পতিঘ্নযা বত্স্যাম স্সমীপে বিধবা বযম্ ॥ 21 ॥
স হি নাথস্সদাস্মাকং তব চ প্রভুরাত্মবান্ ।
বনং রামো গতশ্শ্রীমান্বিহায নৃপতিশ্রিযম্ ॥ 22 ॥
ত্বযা তেন চ বীরেণ বিনা ব্যসনমোহিতাঃ ।
কথং বযং নিবত্স্যামঃ কৈকেয্যা চ বিদূষিতাঃ ॥ 23 ॥
যযা তু রাজা রামশ্চ লক্ষ্মণশ্চ মহাবলঃ ।
সীতযা সহ সন্ত্যক্তা স্সাকমন্যং ন হাস্যতি ॥ 24 ॥
তা বাষ্পেণ চ সংবীতাশ্শোকেন বিপুলেন চ ।
ব্যবেষ্টন্ত নিরানন্দা রাঘবস্য বরস্ত্রিযঃ ॥ 25 ॥
নিশা চন্দ্রবিহীনেব স্ত্রীব ভর্তৃবিবর্জিতা ।
পুরী নারাজতাযোধ্যা হীনা রাজ্ঞা মহাত্মনা ॥ 26 ॥
বাষ্পপর্যাকুলজনা হাহাভূতকুলাঙ্গনা ।
শূন্যচত্বরবেশ্মান্তা ন বভ্রাজ যথাপুরম্ ॥ 27 ॥
গতে তু শোকাত্ ত্রিদিবং নরাধিপে মহীতলস্থাসু নৃপাঙ্গনাসু চ ।
নিবৃত্তচারস্সহসা গতো রবিঃ প্রবৃত্তচারা রজনী হ্যুপস্থিতা ॥ 28 ॥
ঋতে তু পুত্রাদ্ধহনং মহীপতের্নরোচযন্তে সুহৃদস্সমাগতাঃ ।
ইতীব তস্মিন্ শযনে ন্যবেশযন্ বনিচিন্ত্য রাজানমচিন্ত্য দর্শনম্ ॥ 29 ॥
গতপ্রভা দ্যৌরিব ভাস্করং বিনা ব্যপেতনক্ষত্রগণেব শর্বরী ।
পুরী বভাসে রহিতা মহাত্মনা ন চাস্রকণ্ঠাঽকুলমার্গচত্বরা ॥ 30 ॥
নরাশ্চ নার্যশ্চ সমেত্য সঙ্ঘশঃ বিগর্হমাণা ভরতস্য মাতরম্ ।
তদা নগর্যাং নরদেবসঙ্ক্ষযে বভূবুরার্তা ন চ শর্ম লেভিরে ॥ 31 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে অযোধ্যাকাণ্ডে ষট্ষষ্টিতমস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ṣaṭṣaṣṭitamassargaḥ |
tamagnimiva saṃśāntamambuhīnamivārṇavam |
hataprabhamivā''dityaṃ svargasthaṃ prekṣya pārthivam || 1 ||
kausalyā bāṣpapūrṇākṣī vividhāṃ śokakarśitā |
upagṛhya śiro rājñaḥ kaikeyīṃ pratyabhāṣata || 2 ||
tamagnimiva saṃśāntamambuhīnamivārṇavam |
hataprabhamivā''dityaṃ svargasthaṃ prekṣya pārthivam || 3 ||
kausalyā bāṣpapūrṇākṣī vividhāṃ śokakarśitā |
upagṛhya śiro rājñaḥ kaikeyīṃ pratyabhāṣata || 4 ||
sakāmā bhava kaikeyi bhuṅkṣva rājyamakaṇṭakam |
tyaktvā rājānamekāgrā nṛśaṃse duṣṭacāriṇi || 5 ||
vihāya māṃ gato rāmaḥ bhartā ca svargato mama |
vipathe sārthahīneva nāhaṃ jīvitumutsahe || 6 ||
bhartāraṃ taṃ parityajya kā strī daivatamātmanaḥ |
icchejjīvitumanyatra kaikeyyāstyaktadharmaṇaḥ || 7 ||
na lubdho budhyate doṣān kimpākamiva bhakṣayan |
kubjānimittaṃ kaikeyyā rāghavāṇāṃ kulaṃ hatam || 8 ||
aniyoge niyuktena rājñā rāmaṃ vivāsitam |
sabhāryaṃ janakaśśrutvā paritapsyatyahaṃ yathā || 9 ||
sa māmanāthāṃ vidhavāṃ nādya jānāti dhārmikaḥ |
rāmaḥ kamalapatrākṣaḥ jīvannāśamito gataḥ || 10 ||
videharājasya sutā tathā sītā tapasvinī |
duḥkhasyānucitā duḥkhaṃ vane paryudvijiṣyati || 11 ||
nadatāṃ bhīmaghoṣāṇāṃ niśāsu mṛgapakṣiṇām |
niśamya nūnaṃ santrastā rāghavaṃ saṃśrayiṣyati || 12 ||
vṛddhaścaivālpaputraśca vaidehīmanucintayan |
so'pi śokasamāviṣṭo nanu tyakṣyati jīvitam || 13 ||
sā'hamadyaiva diṣṭāntaṃ gamiṣyāmi pativratā |
idaṃ śarīra māliṅgya pravekṣyāmi hutāśanam || 14 ||
tāṃ tatassampariṣvajya vilapantīṃ tapasvinīm |
vyapanīya suduḥkhārtāṃ kausalyāṃ vyāvahārikāḥ || 15 ||
tailadroṇyāmathāmātyā samveśya jagatīpatim |
rājñassarvāṇyathādiṣṭāścakruḥ karmāṇyanantaram || 16 ||
na tu saṅkalanaṃ rājño vinā putreṇa mantriṇaḥ |
sarvajñāḥ kartumīṣuste tato rakṣanti bhūmipam || 17 ||
tailadroṇyāṃ tu sacivaiśśāyitaṃ taṃ narādhipam |
hā mṛto'yamiti jñātvā striyastāḥ paryadevayan || 18 ||
bāhūnudyamya kṛpaṇāḥ netraprasravaṇairmukhaiḥ |
rudantya śśokasantaptāḥ kṛpaṇaṃ paryadevayan || 19 ||
hā mahārāja rāmeṇa satataṃ priyavādinā |
vihīnāssatyasandhena kimarthaṃ vijahāsi naḥ || 20 ||
kaikeyyā duṣṭabhāvāyāḥ rāghaveṇa viyojitāḥ |
kathaṃ patighnayā vatsyāma ssamīpe vidhavā vayam || 21 ||
sa hi nāthassadāsmākaṃ tava ca prabhurātmavān |
vanaṃ rāmo gataśśrīmānvihāya nṛpatiśriyam || 22 ||
tvayā tena ca vīreṇa vinā vyasanamohitāḥ |
kathaṃ vayaṃ nivatsyāmaḥ kaikeyyā ca vidūṣitāḥ || 23 ||
yayā tu rājā rāmaśca lakṣmaṇaśca mahābalaḥ |
sītayā saha santyaktā ssākamanyaṃ na hāsyati || 24 ||
tā bāṣpeṇa ca saṃvītāśśokena vipulena ca |
vyaveṣṭanta nirānandā rāghavasya varastriyaḥ || 25 ||
niśā candravihīneva strīva bhartṛvivarjitā |
purī nārājatāyodhyā hīnā rājñā mahātmanā || 26 ||
bāṣpaparyākulajanā hāhābhūtakulāṅganā |
śūnyacatvaraveśmāntā na babhrāja yathāpuram || 27 ||
gate tu śokāt tridivaṃ narādhipe mahītalasthāsu nṛpāṅganāsu ca |
nivṛttacārassahasā gato raviḥ pravṛttacārā rajanī hyupasthitā || 28 ||
ṛte tu putrāddhahanaṃ mahīpaternarocayante suhṛdassamāgatāḥ |
itīva tasmin śayane nyaveśayan vanicintya rājānamacintya darśanam || 29 ||
gataprabhā dyauriva bhāskaraṃ vinā vyapetanakṣatragaṇeva śarvarī |
purī babhāse rahitā mahātmanā na cāsrakaṇṭhā'kulamārgacatvarā || 30 ||
narāśca nāryaśca sametya saṅghaśaḥ vigarhamāṇā bharatasya mātaram |
tadā nagaryāṃ naradevasaṅkṣaye babhūvurārtā na ca śarma lebhire || 31 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ṣaṭṣaṣṭitamassargaḥ ||