śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha catuścatvāriṃśassargaḥ |
vilapantī tathā tāṃ tu kausalyāṃ pramadottamām |
idaṃ dharme sthitā dharmyaṃ sumitrā vākyamabravīt || 1 ||
tavārye sadguṇairyuktaḥ putra ssa puruṣottamaḥ |
kiṃ te vilapitenaivaṃ kṛpaṇaṃ ruditena vā || 2 ||
yastavārye gataḥ putrastyaktvā rājyaṃ mahābalaḥ |
sādhu kurvan mahātmānaṃ pitaraṃ satyavādinam || 3 ||
śiṣṭairācarite samyakchaśvatpretyaphalodaye |
rāmo dharme sthita śreṣṭho na sa śocyaḥ kadācana || 4 ||
vartate cottamāṃ vṛttiṃ lakṣmaṇo'smin sadānaghaḥ |
dayāvān sarvabhūteṣu lābhastasya mahātmanaḥ || 5 ||
araṇyavāse yadduḥkhaṃ jānatī vai sukhocitā |
anugacchati vaidehī dharmātmānaṃ tavātmajam || 6 ||
kīrtibhūtāṃ patākāṃ yo loke bhramayati prabhuḥ |
dharmasatyavratadhanaḥ kiṃ na prāptastavātmajaḥ || 7 ||
vyaktaṃ rāmasya vijñāya śaucaṃ māhātmyamuttamam |
na gātramaṃśubhi ssūrya ssantāpayitumarhati || 8 ||
śivassarveṣu kāleṣu kānanebhyo vinissṛtaḥ |
rāghavaṃ yuktaśītoṣṇasseviṣyati sukho'nilaḥ || 9 ||
śayānamanaghaṃ rātrau pitevābhipariṣvajan |
raśmibhi ssaṃspṛśan śītaiścandramāhlādayiṣyati || 10 ||
dadau cāstrāṇi divyāni yasmai brahmā mahaujase |
dānavendraṃ hataṃ dṛṣṭvā timidhvajasutaṃ raṇe || 11 ||
sa śūraḥ puruṣavyāghraḥ svabāhubalamāśritaḥ |
asantrasto'pyaraṇastho veśmanīva nivatsyati || 12 ||
yasyeṣupathamāsādya vināśaṃ yānti śatravaḥ |
kathaṃ na pṛthivī tasya śāsane sthātumarhati || 13 ||
yā śrī śśauryaṃ ca rāmasya yā ca kalyāṇasatvatā |
nivṛttāraṇyavāsa ssa kṣipraṃ rājyamavāpsyati || 14 ||
sūryasyāpi bhavetsūryo hyagneragni prabhoḥ prabhuḥ |
śriyaḥ śrīśca bhavedagryā kīrtiḥ kīrtyāḥ kṣamākṣamā || 15 ||
daivataṃ daivatānāṃ ca bhūtānāṃ bhūtasattamaḥ |
tasya ke hyaguṇā devi vane vāpyathavā pure || 16 ||
pṛthivyā saha vaidehyā śriyā ca puruṣarṣabhaḥ |
kṣipraṃ tisṛbhiretābhi ssaha rāmo'bhiṣekṣyate || 17 ||
duḥkhajaṃ visṛjantyasraṃ niṣkrāmantamudīkṣya yam |
ayodhyāyāṃ janāssarve śokavegasamāhatāḥ || 18 ||
kuśacīradharaṃ devaṃ gacchantamaparājitam |
sītevānugatā lakṣmī stasya kiṃ nāma durlabham || 19 ||
dhanurgrahavaro yasya bāṇakhaḍgāstrabhṛtsvayam |
lakṣmaṇo vrajati hyagre tasya kiṃ nāma durlabham || 20 ||
nivṛttavanavāsaṃ taṃ draṣṭāsi punarāgatam |
jahiśokaṃ ca mohaṃ ca devi satyaṃ bravīmi te || 21 ||
śirasā caraṇāvetau vandamānamanindite punardrakṣyasi kalyāṇi putraṃ candramivoditam || 22 ||
punaḥ praviṣṭaṃ dṛṣṭvā tamabhiṣiktaṃ mahāśriyam |
samutsrakṣyasi netrābhyāṃ kṣipramānandajaṃ payaḥ || 23 ||
mā śoko devi duḥkhaṃ vā na rāme dṛśyate'śivam |
kṣipraṃ drakṣyasi putraṃ tvaṃ sasītaṃ sahalakṣmaṇam || 24 ||
tvayā śeṣo janaścaiva samāśvāsyo yadā'naghe |
kimidānīmidaṃ devi karoṣi hṛdi viklabam || 25 ||
nārhā tvaṃ śocituṃ devi yasyāste rāghavassutaḥ |
na hi rāmātparo loke vidyate satpathe sthitaḥ || 26 ||
abhivādayamānaṃ taṃ dṛṣṭvā sasuhṛdaṃ sutam |
mudā'śrṛ mokṣyase kṣipraṃ meghalekheva vārṣikī || 27 ||
putraste varadaḥ kṣipramayodhyāṃ punarāgataḥ |
pāṇibhyāṃ mṛdupīnābhyāṃ caraṇau pīḍayiṣyati || 28 ||
abhivādya namasyantaṃ śūraṃ sasuhṛdaṃ sutam |
mudā'sraiḥ prokṣyasi punarmegharājirivācalam || 29 ||
āśvāsayantī vividhaiśca vākyai rvākyopacāre kuśalā'navadyā |
rāmasya tāṃ mātaramevamuktvā devī sumitrā virarāma rāmā || 30 ||
niśamya tallakṣmaṇamātṛvākyaṃ rāmasya māturnaradevapatnyāḥ |
sadyaśśarīre vinanāśa śokaḥ śaradgato megha ivālpatoyaḥ || 31 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe catuścatvāriṃśassargaḥ ||