📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
2.30 অযোধ্যাকাণ্ড - ত্রিংশ সর্গঃ
2.30 Ayodhyakanda - Trimsha Sargah
Valmiki Bengali
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে অযোধ্যাকাণ্ডম্ ।
অথ ত্রিংশস্সর্গঃ ।
সান্ত্ব্যমানা তু রামেণ মৈথিলী জনকাত্মজা ।
বনবাসনিমিত্তায ভর্তারমিদমব্রবীত্ ॥ 1 ॥
সা তমুত্তমসংবিগ্না সীতা বিপুলবক্ষসম্ ।
প্রণযাচ্চাভিমানাচ্চ পরিচিক্ষেপ রাঘবম্ ॥ 2 ॥
কিং ত্বাঽমন্যত বৈদেহঃ পিতা মে মিথিলাধিপঃ ।
রাম জামাতরং প্রাপ্য স্ত্রিযং পুরুষবিগ্রহম্ ॥ 3 ॥
অনৃতং বত লোকোঽযমজ্ঞানাদ্যদি বক্ষ্যতি ।
তেজো নাস্তি পরং রামে তপতীব দিবাকরে ॥ 4 ॥
কিং হি কৃত্বা বিষণ্ণস্ত্বং কুতো বা ভযমস্তি তে ।
যত্পরিত্যক্তুকামস্ত্বং মামনন্যপরাযণাম্ ॥ 5 ॥
দ্যুমত্সেনসুতং বীর সত্যবন্তমনুব্রতাম্ ।
সাবিত্রীমিব মাং বিদ্ধি ত্বমাত্মবশবর্তিনীম্ ॥ 6 ॥
ন ত্বহং মনসাঽপ্যন্যং দ্রষ্টাঽস্মি ত্বদৃতেঽনঘ ।
ত্বযা রাঘব গচ্ছেযং যথাঽন্যা কুলপাংসিনী ॥ 7 ॥
স্বযং তু ভার্যাং কৌমারীং চিরমধ্যুষিতাং সতীম্ ।
শৈলূষ ইব মাং রাম পরেভ্যো দাতুমিচ্ছসি ॥ 8 ॥
যস্য পথ্যং চ রামাঽত্থ যস্য চার্থেঽবরুধ্যসে ।
ত্বং তস্য ভব বশ্যশ্চ বিধেযশ্চ সদাঽনঘ ॥ 9 ॥
স মামনাদায বনং ন ত্বং প্রস্থাতুমর্হসি ।
তপো বা যদি বাঽরণ্যং স্বর্গো বা স্যাত্সহ মে ত্বযা ॥ 10 ॥
ন চ মে ভবিতা তত্র কশ্চিত্পথি পরিশ্রমঃ ।
পৃষ্ঠতস্তব গচ্ছন্ত্যা বিহারশযনেষ্বিব ॥ 11 ॥
কুশকাশশরেষীকা যে চ কণ্টকিনো দ্রুমাঃ ।
তূলাজিনসমস্পর্শা মার্গে মম সহ ত্বযা ॥ 12 ॥
মহাবাতসমুদ্ধূতং যন্মামপকরিষ্যতি ।
রজো রমণ তন্মন্যে পরার্থ্যমিব চন্দনম্ ॥ 13 ॥
শাদ্বলেষু যথা শিশ্যে বনান্তে বনগোচর ।
কুথাস্তরণতল্পেষু কিং স্যাত্সুখতরং ততঃ ॥ 14 ॥
পত্রং মূলং ফলং যত্ত্বমল্পং বা যদি বা বহু ।
দাস্যসি স্বযমাহৃত্য তন্মেঽমৃতরসোপমম্ ॥ 15 ॥
ন মাতুর্ন পিতুস্তত্র স্মরিষ্যামি ন বেশ্মনঃ ।
আর্তবান্যুপভুঞ্জানা পুষ্পাণি চ ফলানি চ ॥ 16 ॥
ন চ তত্র ততঃ কিঞ্চিদ্দ্রষ্টুমর্হসি বিপ্রিযম্ ।
মত্কৃতে ন চ তে শোকো ন ভবিষ্যামি দুর্ভরা ॥ 17 ॥
য স্ত্বযা সহ স স্বর্গো নিরযো যস্ত্বযা বিনা ।
ইতি জানন্পরাং প্রীতিং গচ্ছ রাম মযা সহ ॥ 18 ॥
অথ মামেবমব্যগ্রাং বনং নৈব নযিষ্যতি ।
বিষমদ্যৈব পাস্যামি মা বিশং দ্বিষতাং গমম্ ॥ 19 ॥
পশ্চাদপি হি দুঃখেন মম নৈবাস্তি জীবিতম্ ।
উজ্ঝিতাযাস্ত্বযা নাথ তদৈব মরণং বরম্ ॥ 20 ॥
ইমং হি সহিতুং শোকং মুহূর্তমপি নোত্সহে ।
কিং পুনর্দশবর্ষাণি ত্রীণি চৈকং চ দুঃখিতা ॥ 21 ॥
ইতি সা শোকসন্তপ্তা বিলপ্য করুণং বহু ।
চুক্রোশ পতিমাযস্তা ভৃশমালিঙ্গ্য সস্বরম্ ॥ 22 ॥
সা বিদ্ধা বহুভির্বাক্যৈর্দিগ্ধৈরিব গজাঙ্গনা ।
চিরসন্নিযতং বাষ্পং মুমোচাগ্নিমিবারণিঃ ॥ 23 ॥
তস্যা স্ফটিকসঙ্কাশং বারি সন্তাপসম্ভবম্ ।
নেত্রাভ্যাং পরিসুস্রাব পঙ্কজাভ্যামিবোদকম্ ॥ 24 ॥
তচ্চৈবামলচন্দ্রাভং মুখমাযতলোচনম্ ।
পর্যশুষ্যত বাষ্পেণ জলোদ্ধৃতমিবাম্বুজম্ ॥ 25 ॥
তাং পরিষ্বজ্য বাহুভ্যাং বিসঞ্জ্ঞামিব দুঃখিতাম্ ।
উবাচ বচনং রামঃ পরিবিশ্বাসযংস্তদা ॥ 26 ॥
ন দেবি তব দুঃখেন স্বর্গমপ্যভিরোচযে ।
ন হি মেঽস্তি ভযং কিঞ্চিত্স্বযম্ভোরিব সর্বতঃ ॥ 27 ॥
তব সর্বমভিপ্রাযমবিজ্ঞায শুভাননে ।
বাসং ন রোচযেঽরণ্যে শক্তিমানপি রক্ষণে ॥ 28 ॥
যত্সৃষ্টাঽসি মযা সার্ধং বনবাসায মৈথিলি ।
ন বিহাতুং মযা শক্যা কীর্তিরাত্মবতা যথা ॥ 29 ॥
ধর্মস্তু গজনাসোরু সদ্ভিরাচরিতঃ পুরা ।
তং চাহমনুবর্তেঽদ্য যথা সূর্যং সুবর্চলা ॥ 30 ॥
ন খল্বহং ন গচ্ছেযং বনং জনকনন্দিনি ।
বচনং তন্নযতি মাং পিতু স্সত্যোপবৃংহিতম্ ॥ 31 ॥
এষ ধর্মস্তু সুশ্রোণি পিতুর্মাতুশ্চ বশ্যতা ।
অতশ্চ তং ব্যতিক্রম্য নাহং জীবিতুমুত্সহে ॥ 32 ॥
অস্বাধীনং কথং দৈবং প্রকারৈরভিরাধ্যতে ।
স্বাধীনং সমতিক্রম্য মাতরং পিতরং গুরুম্ ॥ 33 ॥
যত্ত্রযং তত্ত্রযো লোকাঃ পবিত্রং তত্সমং ভুবি ।
নান্যদস্তি শুভাপাঙ্গে তেনেদমভিরাধ্যতে ॥ 34 ॥
ন সত্যং দানমানৌ বা ন যজ্ঞাশ্চাপ্তদক্ষিণাঃ ।
তথা বলকরা স্সীতে যথা সেবা পিতুর্হিতা ॥ 35 ॥
স্বর্গো ধনং বা ধান্যং বা বিদ্যাঃ পুত্রাস্সুখানি চ ।
গুরুবৃত্ত্যনুরোধেন ন কিঞ্চিদপি দুর্লভম্ ॥ 36 ॥
দেবগন্ধর্বগোলোকান্ব্রহ্মলোকাং স্তথাঽপরান্ ।
প্রাপ্নুবন্তি মহাত্মানো মাতাপিতৃপরাযণাঃ ॥ 37 ॥
স মাং পিতা যথা শাস্তি সত্যধর্মপথে স্থিতঃ ।
তথা বর্তিতুমিচ্ছামি স হি ধর্মস্সনাতনঃ ॥ 38 ॥
মম সন্না মতিস্সীতে ত্বাং নেতুং দণ্ডকাবনম্ ।
বসিষ্যামীতি সা ত্বং মামনুযাতুং সুনিশ্চিতা ॥ 39 ॥
সা হি সৃষ্টাঽনবদ্যাঙ্গি বনায মদিরেক্ষণে ।
অনুগচ্ছস্ব মাং ভীরু সহধর্মচরী ভব ॥ 40 ॥
সর্বথা সদৃশং সীতে মম স্বস্য কুলস্য চ ।
ব্যবসাযমনুক্রান্তা কান্তে ত্বমতিশোভনম্ ॥ 41 ॥
আরভস্ব শুভশ্রোণি বনবাসক্ষমাঃ ক্রিযাঃ ।
নেদানীং ত্বদৃতে সীতে স্বর্গোঽপি মম রোচতে ॥ 42 ॥
ব্রাহ্মণেভ্যশ্চ রত্নানি ভিক্ষুকেভ্যশ্চ ভোজনম্ ।
দেহি চাশংসমানেভ্য স্সন্ত্বরস্ব চ মা চিরম্ ॥ 43 ॥
ভূষণানি মহার্হাণি বরবস্ত্রাণি যানি চ ।
রমণীযাশ্চ যে কেচিত্ক্রীডার্থাশ্চাপ্যুপস্করাঃ ॥ 44 ॥
শযনীযানি যানানি মম চান্যানি যানি চ ।
দেহি স্বভৃত্যবর্গস্য ব্রাহ্মণানামনন্তরম্ ॥ 45 ॥
অনুকূলং তু সা ভর্তুর্জ্ঞাত্বা গমনমাত্মনঃ ।
ক্ষিপ্রং প্রমুদিতা দেবী দাতুমেবোপচক্রমে ॥ 46 ॥
ততঃ প্রহৃষ্টা প্রতিপূর্ণমানসা যশশ্বিনী ভর্তুরবেক্ষ্য ভাষিতম্ ।
ধনানি রত্নানি চ দাতুমঙ্গনা প্রচক্রমে ধর্মভৃতাং মনস্স্বিনী ॥ 47 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে অযোধ্যাকাণ্ডে ত্রিংশস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha triṃśassargaḥ |
sāntvyamānā tu rāmeṇa maithilī janakātmajā |
vanavāsanimittāya bhartāramidamabravīt || 1 ||
sā tamuttamasaṃvignā sītā vipulavakṣasam |
praṇayāccābhimānācca paricikṣepa rāghavam || 2 ||
kiṃ tvā'manyata vaidehaḥ pitā me mithilādhipaḥ |
rāma jāmātaraṃ prāpya striyaṃ puruṣavigraham || 3 ||
anṛtaṃ bata loko'yamajñānādyadi vakṣyati |
tejo nāsti paraṃ rāme tapatīva divākare || 4 ||
kiṃ hi kṛtvā viṣaṇṇastvaṃ kuto vā bhayamasti te |
yatparityaktukāmastvaṃ māmananyaparāyaṇām || 5 ||
dyumatsenasutaṃ vīra satyavantamanuvratām |
sāvitrīmiva māṃ viddhi tvamātmavaśavartinīm || 6 ||
na tvahaṃ manasā'pyanyaṃ draṣṭā'smi tvadṛte'nagha |
tvayā rāghava gaccheyaṃ yathā'nyā kulapāṃsinī || 7 ||
svayaṃ tu bhāryāṃ kaumārīṃ ciramadhyuṣitāṃ satīm |
śailūṣa iva māṃ rāma parebhyo dātumicchasi || 8 ||
yasya pathyaṃ ca rāmā'ttha yasya cārthe'varudhyase |
tvaṃ tasya bhava vaśyaśca vidheyaśca sadā'nagha || 9 ||
sa māmanādāya vanaṃ na tvaṃ prasthātumarhasi |
tapo vā yadi vā'raṇyaṃ svargo vā syātsaha me tvayā || 10 ||
na ca me bhavitā tatra kaścitpathi pariśramaḥ |
pṛṣṭhatastava gacchantyā vihāraśayaneṣviva || 11 ||
kuśakāśaśareṣīkā ye ca kaṇṭakino drumāḥ |
tūlājinasamasparśā mārge mama saha tvayā || 12 ||
mahāvātasamuddhūtaṃ yanmāmapakariṣyati |
rajo ramaṇa tanmanye parārthyamiva candanam || 13 ||
śādvaleṣu yathā śiśye vanānte vanagocara |
kuthāstaraṇatalpeṣu kiṃ syātsukhataraṃ tataḥ || 14 ||
patraṃ mūlaṃ phalaṃ yattvamalpaṃ vā yadi vā bahu |
dāsyasi svayamāhṛtya tanme'mṛtarasopamam || 15 ||
na māturna pitustatra smariṣyāmi na veśmanaḥ |
ārtavānyupabhuñjānā puṣpāṇi ca phalāni ca || 16 ||
na ca tatra tataḥ kiñciddraṣṭumarhasi vipriyam |
matkṛte na ca te śoko na bhaviṣyāmi durbharā || 17 ||
ya stvayā saha sa svargo nirayo yastvayā vinā |
iti jānanparāṃ prītiṃ gaccha rāma mayā saha || 18 ||
atha māmevamavyagrāṃ vanaṃ naiva nayiṣyati |
viṣamadyaiva pāsyāmi mā viśaṃ dviṣatāṃ gamam || 19 ||
paścādapi hi duḥkhena mama naivāsti jīvitam |
ujjhitāyāstvayā nātha tadaiva maraṇaṃ varam || 20 ||
imaṃ hi sahituṃ śokaṃ muhūrtamapi notsahe |
kiṃ punardaśavarṣāṇi trīṇi caikaṃ ca duḥkhitā || 21 ||
iti sā śokasantaptā vilapya karuṇaṃ bahu |
cukrośa patimāyastā bhṛśamāliṅgya sasvaram || 22 ||
sā viddhā bahubhirvākyairdigdhairiva gajāṅganā |
cirasanniyataṃ bāṣpaṃ mumocāgnimivāraṇiḥ || 23 ||
tasyā sphaṭikasaṅkāśaṃ vāri santāpasambhavam |
netrābhyāṃ parisusrāva paṅkajābhyāmivodakam || 24 ||
taccaivāmalacandrābhaṃ mukhamāyatalocanam |
paryaśuṣyata bāṣpeṇa jaloddhṛtamivāmbujam || 25 ||
tāṃ pariṣvajya bāhubhyāṃ visañjñāmiva duḥkhitām |
uvāca vacanaṃ rāmaḥ pariviśvāsayaṃstadā || 26 ||
na devi tava duḥkhena svargamapyabhirocaye |
na hi me'sti bhayaṃ kiñcitsvayambhoriva sarvataḥ || 27 ||
tava sarvamabhiprāyamavijñāya śubhānane |
vāsaṃ na rocaye'raṇye śaktimānapi rakṣaṇe || 28 ||
yatsṛṣṭā'si mayā sārdhaṃ vanavāsāya maithili |
na vihātuṃ mayā śakyā kīrtirātmavatā yathā || 29 ||
dharmastu gajanāsoru sadbhirācaritaḥ purā |
taṃ cāhamanuvarte'dya yathā sūryaṃ suvarcalā || 30 ||
na khalvahaṃ na gaccheyaṃ vanaṃ janakanandini |
vacanaṃ tannayati māṃ pitu ssatyopabṛṃhitam || 31 ||
eṣa dharmastu suśroṇi piturmātuśca vaśyatā |
ataśca taṃ vyatikramya nāhaṃ jīvitumutsahe || 32 ||
asvādhīnaṃ kathaṃ daivaṃ prakārairabhirādhyate |
svādhīnaṃ samatikramya mātaraṃ pitaraṃ gurum || 33 ||
yattrayaṃ tattrayo lokāḥ pavitraṃ tatsamaṃ bhuvi |
nānyadasti śubhāpāṅge tenedamabhirādhyate || 34 ||
na satyaṃ dānamānau vā na yajñāścāptadakṣiṇāḥ |
tathā balakarā ssīte yathā sevā piturhitā || 35 ||
svargo dhanaṃ vā dhānyaṃ vā vidyāḥ putrāssukhāni ca |
guruvṛttyanurodhena na kiñcidapi durlabham || 36 ||
devagandharvagolokānbrahmalokāṃ stathā'parān |
prāpnuvanti mahātmāno mātāpitṛparāyaṇāḥ || 37 ||
sa māṃ pitā yathā śāsti satyadharmapathe sthitaḥ |
tathā vartitumicchāmi sa hi dharmassanātanaḥ || 38 ||
mama sannā matissīte tvāṃ netuṃ daṇḍakāvanam |
vasiṣyāmīti sā tvaṃ māmanuyātuṃ suniścitā || 39 ||
sā hi sṛṣṭā'navadyāṅgi vanāya madirekṣaṇe |
anugacchasva māṃ bhīru sahadharmacarī bhava || 40 ||
sarvathā sadṛśaṃ sīte mama svasya kulasya ca |
vyavasāyamanukrāntā kānte tvamatiśobhanam || 41 ||
ārabhasva śubhaśroṇi vanavāsakṣamāḥ kriyāḥ |
nedānīṃ tvadṛte sīte svargo'pi mama rocate || 42 ||
brāhmaṇebhyaśca ratnāni bhikṣukebhyaśca bhojanam |
dehi cāśaṃsamānebhya ssantvarasva ca mā ciram || 43 ||
bhūṣaṇāni mahārhāṇi varavastrāṇi yāni ca |
ramaṇīyāśca ye kecitkrīḍārthāścāpyupaskarāḥ || 44 ||
śayanīyāni yānāni mama cānyāni yāni ca |
dehi svabhṛtyavargasya brāhmaṇānāmanantaram || 45 ||
anukūlaṃ tu sā bharturjñātvā gamanamātmanaḥ |
kṣipraṃ pramuditā devī dātumevopacakrame || 46 ||
tataḥ prahṛṣṭā pratipūrṇamānasā yaśaśvinī bharturavekṣya bhāṣitam |
dhanāni ratnāni ca dātumaṅganā pracakrame dharmabhṛtāṃ manassvinī || 47 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe triṃśassargaḥ ||