📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
2.117 অযোধ্যাকাণ্ড - সপ্তদশাধিকশততম সর্গঃ
2.117 Ayodhyakanda - Saptadashadhikashatatama Sargah
Valmiki Bengali
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে অযোধ্যাকাণ্ডম্ ।
অথ সপ্তদশাধিকশততমস্সর্গঃ ।
রাঘব স্ত্বথ যাতেষু তপস্বিষু বিচিন্তযন্ ।
ন তত্রারোচযদ্বাসং কারণৈর্বহুভিস্তদা ॥ 1 ॥
ইহ মে ভরতো দৃষ্টো মাতরশ্চ সনাগরাঃ ।
সা চ মে স্মৃতিরন্বেতি তান্নিত্যমনুশোচতঃ ॥ 2 ॥
স্কন্ধাবারনিবেশেন তেন তস্য মহাত্মনঃ ।
হযহস্তিকরীষৈশ্চ উপমর্দঃ কৃতো ভৃশম্ ॥ 3 ॥
তস্মাদন্যত্র গচ্ছাম ইতি সঞ্চিন্ত্য রাঘবঃ ।
প্রাতিষ্ঠত স বৈদেহ্যা লক্ষ্মণেন চ সঙ্গতঃ ॥ 4 ॥
সোঽত্রেরাশ্রমমাসাদ্য তং ববন্দে মহাযশাঃ ।
তং চাপি ভগবানত্রিঃ পুত্রবত্প্রত্যপদ্যত ॥ 5 ॥
স্বযমাতিথ্যমাদিশ্য সর্বমন্যত্সুসত্কৃতম্ ।
সৌমিত্রিং চ মহাভাগাং সীতাং চ সমসান্ত্বযত্ ॥ 6 ॥
পত্নীং চ সমনুপ্রাপ্তাং বৃদ্ধামামন্ত্র্য সত্কৃতাম্ ।
সান্ত্বযামাস ধর্মজ্ঞঃ সর্বভূতহিতে রতঃ ॥ 7 ॥
আনসূযাং মহাভাগাং তাপসীং ধর্মচারিণীং প্রতিগৃহ্ণীষ্ব বৈদেহীমব্রবীদৃষিসত্তমঃ ।
রামায চাঽচচক্ষে তাং তাপসীং ধর্মচারিণীম্ ॥ 8 ॥
দশ বর্ষাণ্যনাবৃষ্ট্যা দগ্ধে লোকে নিরন্তরম্ ॥ 9 ॥
যযা মূলফলে সৃষ্টে জাহ্নবী চ প্রবর্তিতা ।
উগ্রেণ তপসা যুক্তা নিযমৈশ্চাপ্যলঙ্কৃতা ॥ 10 ॥
দশ বর্ষ সহাস্রাণি তযা তপ্তং মহত্তপঃ ।
অনসূযা ব্রতৈ স্স্নাতা প্রত্যূহাশ্চ নিবর্তিতাঃ ॥ 11 ॥
দেবকার্যনিমিত্তং চ যযা সন্ত্বরমাণযা ।
দশরাত্রং কৃতা রাত্রি স্সেযং মাতেব তেঽনঘ ॥ 12 ॥
দশ বর্ষাণ্যনাবৃষ্ট্যা দগ্ধে লোকে নিরন্তরম্ ॥ 13 ॥
যযা মূলফলে সৃষ্টে জাহ্নবী চ প্রবর্তিতা ।
উগ্রেণ তপসা যুক্তা নিযমৈশ্চাপ্যলঙ্কৃতা ॥ 14 ॥
দশ বর্ষসহাস্রাণি যযা তপ্তং মহত্ তপঃ ।
অনসূযা ব্রতৈ স্স্নাতা প্রত্যূহাশ্চ নিবর্তিতাঃ ॥ 15 ॥
দেবকার্যনিমিত্তং চ যযা সন্ত্বরমাণযা ।
দশরাত্রং কৃতা রাত্রি স্সেযং মাতেব তেঽনঘ ॥ 16 ॥
দশ বর্ষাণ্যনাবৃষ্ট্যা দগ্ধে লোকে নিরন্তরম্ ॥ 17 ॥
যযা মূলফলে সৃষ্টে জাহ্নবী চ প্রবর্তিতা ।
উগ্রেণ তপসা যুক্তা নিযমৈশ্চাপ্যলঙ্কৃতা ॥ 18 ॥
দশ বর্ষ সহাস্রাণি তযা তপ্তং মহত্তপঃ ।
অনসূযা ব্রতৈ স্স্নাতা প্রত্যূহাশ্চ নিবর্তিতাঃ ॥ 19 ॥
দেবকার্যনিমিত্তং চ যযা সন্ত্বরমাণযা ।
দশরাত্রং কৃতা রাত্রি স্সেযং মাতেব তেঽনঘ ॥ 20 ॥
তামিমাং সর্বভূতানাং নমস্কার্যাং যশস্বিনীং অভিগচ্ছতু বৈদেহী বৃদ্ধামক্রোধনাং সদা ।
অনসূযেতি যা লোকে কর্মভিঃ খ্যাতিমাগতা ॥ 21 ॥
এবং ব্রুবাণং তমৃষিং তথেত্যুক্ত্বা স রাঘবঃ ।
সীতামুবাচ ধর্মজ্ঞামিদং বচনমুত্তমম্ ॥ 22 ॥
রাজপুত্রি শ্রুতমিদং মুনেরস্য সমীরিতম্ ।
শ্রেযোঽর্থমাত্মনশ্শীঘ্রমভিগচ্ছ তপস্বিনীম্ ॥ 23 ॥
সীতা ত্বেতদ বচঃ শ্রুত্বা রাঘবস্য হিতৈষিণঃ ।
তামত্রিপন্তীং ধর্মজ্ঞামভিচক্রাম মৈথিলী ॥ 24 ॥
শিথিলাং বলিতাং বৃদ্ধাং জরাপাণ্ডুরমূর্ধজাম্ ।
সততং বেপমানাঙ্গীং প্রবাতে কদলীং যথা ॥ 25 ॥
তাং তু সীতা মহাভাগামনসূযাং পতিব্রতাম্ ।
অভ্যবাদযদব্যগ্রা স্বং নাম সমুদাহরত্ ॥ 26 ॥
শিথিলাং বলিতাং বৃদ্ধাং জরাপাণ্ডুরমূর্ধজাম্ ।
সততং বেপমানাঙ্গীং প্রবাতে কদলীং যথা ॥ 27 ॥
তাং তু সীতা মহাভাগামনসূযাং পতিব্রতাম্ ।
অভ্যবাদযদব্যগ্রা স্বন্নাম সমুদাহরত্ ॥ 28 ॥
অভিবাদ্য চ বৈদেহী তাপসীং তামনিন্দিতাম্ ।
বদ্ধাঞ্জলিপুটা হৃষ্টা পর্যপৃচ্ছদনামযম্ ॥ 29 ॥
ততস্সীতাং মহাভাগাং দৃষ্ট্বা তাং ধর্মচারিণীম্ ।
সান্ত্বযন্ত্যব্রবীদ্ধৃষ্টা দিষ্ট্যা ধর্মমবেক্ষসে ॥ 30 ॥
ত্যক্ত্বা জ্ঞাতিজনং সীতে মানমৃদ্ধং চ ভামিনি ।
অবরুদ্ধং বনে রামং দিষ্ট্যা ত্বমনুগচ্ছসি ॥ 31 ॥
নগরস্থো বনস্থো বা পাপো বা যদি বা শুভঃ ।
যাসাং স্ত্রীণাং প্রিযো ভর্তা তাসাং লোকা মহোদযাঃ ॥ 32 ॥
দুশ্শীলঃ কামবৃত্তো বা ধনৈর্বা পরিবর্জিতঃ ।
স্ত্রীণামার্যস্বভাবানাং পরমং দৈবতং পতিঃ ॥ 33 ॥
নাতো বিশিষ্টং পশ্যামি বান্ধবং বিমৃশন্ত্যহম্ ।
সর্বত্র যোগ্যং বৈদেহি তপঃ কৃতমিবাব্যযম্ ॥ 34 ॥
ন ত্বেবমবগচ্ছন্তি গুণদোষমসত্ত্স্রিযঃ ।
কামবক্তব্যহৃদযা ভর্তৃনাথাশ্চরন্তি যাঃ ॥ 35 ॥
প্রাপ্নুবন্ত্য যশশ্চৈব ধর্মভ্রংশং চ মৈথিলি ।
অকার্যবশমাপন্নাঃ স্ত্রিযো যাঃ খলু তদ্বিধাঃ ॥ 36 ॥
ত্বদ্বিধাস্তু গুণৈর্যুক্তা দৃষ্ট লোক পরাবরাঃ ।
স্ত্রিয স্স্বর্গে চরিষ্যন্তি যথা ধর্মকৃতস্তথা ॥ 37 ॥
তদেবমেনং ত্বমনুব্রতা সতী পতিব্রতানাং সমযানুবর্তিনী ।
ভব স্বভর্তু স্সহধর্মচারিণী যশশ্চ ধর্মং চ তত স্সমাপ্স্যসি ॥ 38 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে অযোধ্যাকাণ্ডে সপ্তদশাধিকশততমস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha saptadaśādhikaśatatamassargaḥ |
rāghava stvatha yāteṣu tapasviṣu vicintayan |
na tatrārocayadvāsaṃ kāraṇairbahubhistadā || 1 ||
iha me bharato dṛṣṭo mātaraśca sanāgarāḥ |
sā ca me smṛtiranveti tānnityamanuśocataḥ || 2 ||
skandhāvāraniveśena tena tasya mahātmanaḥ |
hayahastikarīṣaiśca upamardaḥ kṛto bhṛśam || 3 ||
tasmādanyatra gacchāma iti sañcintya rāghavaḥ |
prātiṣṭhata sa vaidehyā lakṣmaṇena ca saṅgataḥ || 4 ||
so'trerāśramamāsādya taṃ vavande mahāyaśāḥ |
taṃ cāpi bhagavānatriḥ putravatpratyapadyata || 5 ||
svayamātithyamādiśya sarvamanyatsusatkṛtam |
saumitriṃ ca mahābhāgāṃ sītāṃ ca samasāntvayat || 6 ||
patnīṃ ca samanuprāptāṃ vṛddhāmāmantrya satkṛtām |
sāntvayāmāsa dharmajñaḥ sarvabhūtahite rataḥ || 7 ||
ānasūyāṃ mahābhāgāṃ tāpasīṃ dharmacāriṇīṃ pratigṛhṇīṣva vaidehīmabravīdṛṣisattamaḥ |
rāmāya cā'cacakṣe tāṃ tāpasīṃ dharmacāriṇīm || 8 ||
daśa varṣāṇyanāvṛṣṭyā dagdhe loke nirantaram || 9 ||
yayā mūlaphale sṛṣṭe jāhnavī ca pravartitā |
ugreṇa tapasā yuktā niyamaiścāpyalaṅkṛtā || 10 ||
daśa varṣa sahāsrāṇi tayā taptaṃ mahattapaḥ |
anasūyā vratai ssnātā pratyūhāśca nivartitāḥ || 11 ||
devakāryanimittaṃ ca yayā santvaramāṇayā |
daśarātraṃ kṛtā rātri sseyaṃ māteva te'nagha || 12 ||
daśa varṣāṇyanāvṛṣṭyā dagdhe loke nirantaram || 13 ||
yayā mūlaphale sṛṣṭe jāhnavī ca pravartitā |
ugreṇa tapasā yuktā niyamaiścāpyalaṅkṛtā || 14 ||
daśa varṣasahāsrāṇi yayā taptaṃ mahat tapaḥ |
anasūyā vratai ssnātā pratyūhāśca nivartitāḥ || 15 ||
devakāryanimittaṃ ca yayā santvaramāṇayā |
daśarātraṃ kṛtā rātri sseyaṃ māteva te'nagha || 16 ||
daśa varṣāṇyanāvṛṣṭyā dagdhe loke nirantaram || 17 ||
yayā mūlaphale sṛṣṭe jāhnavī ca pravartitā |
ugreṇa tapasā yuktā niyamaiścāpyalaṅkṛtā || 18 ||
daśa varṣa sahāsrāṇi tayā taptaṃ mahattapaḥ |
anasūyā vratai ssnātā pratyūhāśca nivartitāḥ || 19 ||
devakāryanimittaṃ ca yayā santvaramāṇayā |
daśarātraṃ kṛtā rātri sseyaṃ māteva te'nagha || 20 ||
tāmimāṃ sarvabhūtānāṃ namaskāryāṃ yaśasvinīṃ abhigacchatu vaidehī vṛddhāmakrodhanāṃ sadā |
anasūyeti yā loke karmabhiḥ khyātimāgatā || 21 ||
evaṃ bruvāṇaṃ tamṛṣiṃ tathetyuktvā sa rāghavaḥ |
sītāmuvāca dharmajñāmidaṃ vacanamuttamam || 22 ||
rājaputri śrutamidaṃ munerasya samīritam |
śreyo'rthamātmanaśśīghramabhigaccha tapasvinīm || 23 ||
sītā tvetada vacaḥ śrutvā rāghavasya hitaiṣiṇaḥ |
tāmatripantīṃ dharmajñāmabhicakrāma maithilī || 24 ||
śithilāṃ valitāṃ vṛddhāṃ jarāpāṇḍuramūrdhajām |
satataṃ vepamānāṅgīṃ pravāte kadalīṃ yathā || 25 ||
tāṃ tu sītā mahābhāgāmanasūyāṃ pativratām |
abhyavādayadavyagrā svaṃ nāma samudāharat || 26 ||
śithilāṃ valitāṃ vṛddhāṃ jarāpāṇḍuramūrdhajām |
satataṃ vepamānāṅgīṃ pravāte kadalīṃ yathā || 27 ||
tāṃ tu sītā mahābhāgāmanasūyāṃ pativratām |
abhyavādayadavyagrā svannāma samudāharat || 28 ||
abhivādya ca vaidehī tāpasīṃ tāmaninditām |
baddhāñjalipuṭā hṛṣṭā paryapṛcchadanāmayam || 29 ||
tatassītāṃ mahābhāgāṃ dṛṣṭvā tāṃ dharmacāriṇīm |
sāntvayantyabravīddhṛṣṭā diṣṭyā dharmamavekṣase || 30 ||
tyaktvā jñātijanaṃ sīte mānamṛddhaṃ ca bhāmini |
avaruddhaṃ vane rāmaṃ diṣṭyā tvamanugacchasi || 31 ||
nagarastho vanastho vā pāpo vā yadi vā śubhaḥ |
yāsāṃ strīṇāṃ priyo bhartā tāsāṃ lokā mahodayāḥ || 32 ||
duśśīlaḥ kāmavṛtto vā dhanairvā parivarjitaḥ |
strīṇāmāryasvabhāvānāṃ paramaṃ daivataṃ patiḥ || 33 ||
nāto viśiṣṭaṃ paśyāmi bāndhavaṃ vimṛśantyaham |
sarvatra yogyaṃ vaidehi tapaḥ kṛtamivāvyayam || 34 ||
na tvevamavagacchanti guṇadoṣamasattsriyaḥ |
kāmavaktavyahṛdayā bhartṛnāthāścaranti yāḥ || 35 ||
prāpnuvantya yaśaścaiva dharmabhraṃśaṃ ca maithili |
akāryavaśamāpannāḥ striyo yāḥ khalu tadvidhāḥ || 36 ||
tvadvidhāstu guṇairyuktā dṛṣṭa loka parāvarāḥ |
striya ssvarge cariṣyanti yathā dharmakṛtastathā || 37 ||
tadevamenaṃ tvamanuvratā satī pativratānāṃ samayānuvartinī |
bhava svabhartu ssahadharmacāriṇī yaśaśca dharmaṃ ca tata ssamāpsyasi || 38 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe saptadaśādhikaśatatamassargaḥ ||