📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
2.116 অযোধ্যাকাণ্ড - ষোডশাধিকশততম সর্গঃ
2.116 Ayodhyakanda - Shodashadhikashatatama Sargah
Valmiki Bengali
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে অযোধ্যাকাণ্ডম্ ।
অথ ষোডশাধিকশততমস্সর্গঃ ।
প্রতিপ্রযাতে ভরতে বসন্রামস্তপোবনে ।
লক্ষযামাস সোদ্বেগমথৌত্সুক্যং তপস্বিনাম্ ॥ 1 ॥
যে তত্র চিত্রকূটস্য পুরস্তাত্তাপসাশ্রমে ।
রামমাশ্রিত্য নিরতাস্তানলক্ষযদুত্সুকান্ ॥ 2 ॥
নযনৈর্ব্রুকুটীভিশ্চ রামং নির্দিশ্য শঙ্কিতাঃ ।
অন্যোন্যমুপজল্পন্ত শ্শনৈশ্চক্রুর্মিথঃ কথাঃ ॥ 3 ॥
তেষামৌত্সুক্যমালক্ষ্য রামস্ত্বাত্মনি শঙ্কিতঃ ।
কৃতাঞ্জলিরুবাচেদমৃষিং কুলপতিং ততঃ ॥ 4 ॥
ন কচ্চিদ্ভগবন্কিঞ্চিত্পূর্ববৃত্তমিদং মযি ।
দৃশ্যতে বিকৃতং যেন বিক্রিযন্তে তপস্বিনঃ ॥ 5 ॥
প্রমাদাচ্চরিতং কচ্চিত্কিঞ্চিন্নাবরজস্য মে ।
লক্ষ্মণস্যর্ষিভিদৃষ্টং নানুরূপমিবাত্মনঃ ॥ 6 ॥
কচ্চিচ্ছুশ্রূষমাণা ব শ্শুশ্রূষণপরা মযি ।
প্রমদাঽভ্যুচিতাং বৃত্তিং সীতা যুক্তং ন বর্ততে ॥ 7 ॥
অথর্ষির্জরযা বৃদ্ধস্তপসা চ জরাং গতঃ ।
বেপমান ইবোবাচ রামং ভূতদযাপরম্ ॥ 8 ॥
কুতঃ কল্যাণসত্ত্বাযাঃ কল্যাণাভিরতেস্তথা ।
চলনং তাত বৈদেহ্যাস্তপস্বিষু বিশেষতঃ ॥ 9 ॥
ত্বন্নিমিত্তমিদং তাবত্তাপসান্প্রতিবর্ততে ।
রক্ষোভ্যস্তেন সংবিগ্নাঃ কথযন্তি মিথঃ কথাঃ ॥ 10 ॥
রাবণাবরজঃ কশ্চিত্ খরো নামেহ রাক্ষসঃ ।
উত্পাট্য তাপসান্সর্বাঞ্জনস্থাননিকেতনান্ ॥ 11 ॥
ধৃষ্টশ্চ জিতকাশী চ নৃশংসঃ পুরুষাদকঃ ।
অবলিপ্তশ্চ পাপশ্চ ত্বাং চ তাত ন মৃষ্যতে ॥ 12 ॥
ত্বং যদাপ্রভৃতি হ্যস্মিন্নাশ্রমে তাত বর্তসে ।
তদাপ্রভৃতি রক্ষাংসি বিপ্রকুর্বন্তি তাপসান্ ॥ 13 ॥
দর্শযন্তি হি বীভত্সৈঃ ক্রূরৈর্ভীষণকৈরপি ।
নানারূপৈর্বিরূপৈশ্চ রূপৈর্বিকৃতদর্শনৈঃ ॥ 14 ॥
অপ্রশস্তৈশুচিভিস্সম্প্রযোজ্য চ তাপসান্ ।
প্রতিধ্নন্ত্যপরান্ক্ষিপ্রমনার্যাঃ পুরতঃ স্থিতাঃ ॥ 15 ॥
তেষু তেষ্বাশ্রমস্থানেষ্ববুদ্ধমবলীয চ ।
রমন্তে তাপসাং স্তত্র নাশযন্তোঽল্পচেতসঃ ॥ 16 ॥
অপক্ষিপন্তি স্রুগ্ভাণ্ডানগ্নীস্নিঞ্চন্তি বারিণা ।
কলশাংশ্চ প্রমধ্নন্তি হবনে সমুপস্থিতে ॥ 17 ॥
তৈর্দুরাত্মভিরামৃষ্টানাশ্রমান্প্রজিহাসবঃ ।
গমনাযান্যদেশস্য চোদযন্ত্যৃষযোঽদ্য মাম্ ॥ 18 ॥
তত্পুরা রাম শারীরামুপহিংসাং তপস্বিষু ।
দর্শযন্তি হি দুষ্টাস্তে ত্যক্ষ্যাম ইমমাশ্রমম্ ॥ 19 ॥
বহুমূলফলং চিত্রমবিদূরাদিতো বনম্ ।
পুরাণাশ্রমমেবাহং শ্রযিষ্যে সগণঃ পুনঃ ॥ 20 ॥
খরস্ত্বয্যপি চাযুক্তং পুরা তাত প্রবর্ততে ।
সহাস্মাভিরিতো গচ্ছ যদি বুদ্ধিঃ প্রবর্ততে ॥ 21 ॥
সকলত্রস্য সন্দেহো নিত্যং যত্তস্য রাঘব ।
সমর্থস্যাপি হি সতো বাসো দুঃখমিহাদ্য তে ॥ 22 ॥
ইত্যুক্তবন্তং স্তংরাম রাজপুত্রস্তপস্বিনম্ ।
ন শশাকোত্তরৈর্বাক্যৈরবরোদ্ধুং সমুত্সুকম্ ॥ 23 ॥
অভিনন্দ্য সমাপৃচ্ছ্য সমাধায চ রাঘবম্ ।
স জগামাশ্রমং ত্যক্ত্বা কুলৈঃ কুলপতিস্সহ ॥ 24 ॥
রামঃ সংসাদ্য ঋষিগণমনুগমনাদ্দেশাত্তস্মাত্কুলপতিমভিবাদ্য ঋষিম্ ।
সম্যক্প্রীতৈস্তৈরনুমত উপদিষ্টার্থঃ পুণ্যং বাসায স্বনিলযমুপসম্পেদে ॥ 25 ॥
আশ্রমমৃষিবিরহিতং প্রভুঃ ক্ষণমপিন জহৌ স রাঘবঃ ।
রাঘবং হি সততমনুগতা স্তাপসাশ্চার্ষচরিত ধৃতগুণাঃ ॥ 26 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে অযোধ্যাকাণ্ডে ষোডশাধিকশততমস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ṣoḍaśādhikaśatatamassargaḥ |
pratiprayāte bharate vasanrāmastapovane |
lakṣayāmāsa sodvegamathautsukyaṃ tapasvinām || 1 ||
ye tatra citrakūṭasya purastāttāpasāśrame |
rāmamāśritya niratāstānalakṣayadutsukān || 2 ||
nayanairbrukuṭībhiśca rāmaṃ nirdiśya śaṅkitāḥ |
anyonyamupajalpanta śśanaiścakrurmithaḥ kathāḥ || 3 ||
teṣāmautsukyamālakṣya rāmastvātmani śaṅkitaḥ |
kṛtāñjaliruvācedamṛṣiṃ kulapatiṃ tataḥ || 4 ||
na kaccidbhagavankiñcitpūrvavṛttamidaṃ mayi |
dṛśyate vikṛtaṃ yena vikriyante tapasvinaḥ || 5 ||
pramādāccaritaṃ kaccitkiñcinnāvarajasya me |
lakṣmaṇasyarṣibhidṛṣṭaṃ nānurūpamivātmanaḥ || 6 ||
kaccicchuśrūṣamāṇā va śśuśrūṣaṇaparā mayi |
pramadā'bhyucitāṃ vṛttiṃ sītā yuktaṃ na vartate || 7 ||
atharṣirjarayā vṛddhastapasā ca jarāṃ gataḥ |
vepamāna ivovāca rāmaṃ bhūtadayāparam || 8 ||
kutaḥ kalyāṇasattvāyāḥ kalyāṇābhiratestathā |
calanaṃ tāta vaidehyāstapasviṣu viśeṣataḥ || 9 ||
tvannimittamidaṃ tāvattāpasānprativartate |
rakṣobhyastena saṃvignāḥ kathayanti mithaḥ kathāḥ || 10 ||
rāvaṇāvarajaḥ kaścit kharo nāmeha rākṣasaḥ |
utpāṭya tāpasānsarvāñjanasthānaniketanān || 11 ||
dhṛṣṭaśca jitakāśī ca nṛśaṃsaḥ puruṣādakaḥ |
avaliptaśca pāpaśca tvāṃ ca tāta na mṛṣyate || 12 ||
tvaṃ yadāprabhṛti hyasminnāśrame tāta vartase |
tadāprabhṛti rakṣāṃsi viprakurvanti tāpasān || 13 ||
darśayanti hi bībhatsaiḥ krūrairbhīṣaṇakairapi |
nānārūpairvirūpaiśca rūpairvikṛtadarśanaiḥ || 14 ||
apraśastaiśucibhissamprayojya ca tāpasān |
pratidhnantyaparānkṣipramanāryāḥ purataḥ sthitāḥ || 15 ||
teṣu teṣvāśramasthāneṣvabuddhamavalīya ca |
ramante tāpasāṃ statra nāśayanto'lpacetasaḥ || 16 ||
apakṣipanti srugbhāṇḍānagnīsniñcanti vāriṇā |
kalaśāṃśca pramadhnanti havane samupasthite || 17 ||
tairdurātmabhirāmṛṣṭānāśramānprajihāsavaḥ |
gamanāyānyadeśasya codayantyṛṣayo'dya mām || 18 ||
tatpurā rāma śārīrāmupahiṃsāṃ tapasviṣu |
darśayanti hi duṣṭāste tyakṣyāma imamāśramam || 19 ||
bahumūlaphalaṃ citramavidūrādito vanam |
purāṇāśramamevāhaṃ śrayiṣye sagaṇaḥ punaḥ || 20 ||
kharastvayyapi cāyuktaṃ purā tāta pravartate |
sahāsmābhirito gaccha yadi buddhiḥ pravartate || 21 ||
sakalatrasya sandeho nityaṃ yattasya rāghava |
samarthasyāpi hi sato vāso duḥkhamihādya te || 22 ||
ityuktavantaṃ staṃrāma rājaputrastapasvinam |
na śaśākottarairvākyairavaroddhuṃ samutsukam || 23 ||
abhinandya samāpṛcchya samādhāya ca rāghavam |
sa jagāmāśramaṃ tyaktvā kulaiḥ kulapatissaha || 24 ||
rāmaḥ saṃsādya ṛṣigaṇamanugamanāddeśāttasmātkulapatimabhivādya ṛṣim |
samyakprītaistairanumata upadiṣṭārthaḥ puṇyaṃ vāsāya svanilayamupasampede || 25 ||
āśramamṛṣivirahitaṃ prabhuḥ kṣaṇamapina jahau sa rāghavaḥ |
rāghavaṃ hi satatamanugatā stāpasāścārṣacarita dhṛtaguṇāḥ || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ṣoḍaśādhikaśatatamassargaḥ ||