📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
2.114 অযোধ্যাকাণ্ড - চতুর্দশাধিকশততম সর্গঃ
2.114 Ayodhyakanda - Chaturdashadhikashatatama Sargah
Valmiki Bengali
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে অযোধ্যাকাণ্ডম্ ।
অথ চতুর্দশাধিকশততমস্সর্গঃ ।
স্নিগ্ধগম্ভীরঘোষেণ স্যন্দনেনোপযান্প্রভুঃ ।
অযোধ্যাং ভরতঃ ক্ষিপ্রং প্রবিবেশ মহাযশাঃ ॥ 1 ॥
বিডালোলূকচরিতামালীননরবারণাম্ ।
তিমিরাভ্যাহতাং কালীমপ্রকাশাং নিশামিব ॥ 2 ॥
রাহুশত্রোঃ প্রিযাং পত্নীং শ্রিযা প্রজ্বলিতপ্রভাম্ ।
গ্রহেণাভ্যুত্থিতেনৈকাং রোহিণীমিব পীডিতাম্ ॥ 3 ॥
অল্পোষ্ণক্ষুব্ধসলিলাং ঘর্মোত্তপ্তবিহঙ্গমাম্ ।
লীনমীনঝষগ্রাহাং কৃশাং গিরিনদীমিব ॥ 4 ॥
বিধূমামিব হেমাভামধ্বরাগ্নে স্সমুত্থিতাম্ ।
হবিরভ্যুক্ষিতাং পশ্চাচ্ছিখাং বিপ্রলযং গতাম্ ॥ 5 ॥
বিধ্বস্তকবচাং রুগ্ণগজবাজিরথধ্বজাম্ ।
হতপ্রবীরামাপন্নাং চমূমিব মহাহবে ॥ 6 ॥
সফেনাং সস্বনাং ভূত্বা সাগরস্য সমুত্থিতাম্ ।
প্রশান্তমারুতোদ্ধূতাং জলোর্মিমিব নিস্স্বনাম্ ॥ 7 ॥
ত্যক্তাং যজ্ঞাযুধৈঃ সর্বৈরভিরূপৈশ্চ যাজকৈঃ ।
সুত্যাকালে সুনির্বৃত্তে বেদিং গতরবামিব ॥ 8 ॥
গোষ্ঠমধ্যে স্থিতামার্তামচরন্তীং তৃণং নবম্ ।
গোবৃষেণ পরিত্যক্তাং গবাং পক্তিমিবোত্সুকাম্ ॥ 9 ॥
প্রভাকরাদ্যৈ স্সুস্নিগ্ধৈঃ প্রজ্বলদ্ভিরিবোত্তমৈঃ ।
বিযুক্তাং মণিভির্জাত্যৈর্নবাং মুক্তাবলীমিব ॥ 10 ॥
সহসা চলিতাং স্থানান্মহীং পুণ্যক্ষযাদ্গতাম্ ।
সংবৃতদ্যুতিবিস্তারাং তারামিব দিবশ্চ্যুতাম্ ॥ 11 ॥
পুষ্পনদ্ধাং বসন্তান্তে মত্তভ্রমরনাদিতাম্ ।
দ্রুতদাবাগ্নি বিপ্লুষ্টাং ক্লান্তাং বনলতামিব ॥ 12 ॥
সম্মূঢনিগমাংস্তব্ধাং সঙ্ক্ষিপ্তবিপণাপণাম্ ।
প্রচ্ছন্নশশিনক্ষত্রাং দ্যামিবাম্বুধরৈর্বৃতাম্ ॥ 13 ॥
ক্ষীণপানোত্তমৈর্ভগ্নৈঃ শরাবৈরভিসংবৃতাম্ ।
হতশৌণ্ডামিব ধ্বস্তাংং পানভূমিমসংস্কৃতাম্ ॥ 14 ॥
বৃক্ণভূমিতলাং নিম্নাং বৃক্ণপাত্রৈস্সমাবৃতাম্ ।
উপযুক্তোদকাং ভগ্নাং প্রপাং নিপতিতামিব ॥ 15 ॥
বিপুলাং বিততাং চৈব যুক্তপাশাং তরস্বিনাম্ ।
ভূমৌ বাণৈর্বিনিষ্কৃত্তাং পতিতাং জ্যামিবাযুধাত্ ॥ 16 ॥
সহসা যুদ্ধশৌণ্ডেন হযারোহেণ বাহিতাম্ ।
নিহতাং প্রতিসৈন্যেন বডবামিব পাতিতাম্ ॥ 17 ॥
শুষ্কতোযাং মহামত্স্যৈঃ কূর্মৈশ্চ বহুভির্বৃতাম্ ।
প্রভিন্নতটবিস্তীর্ণাং বাপীমিব হৃতোত্পলাম্ ॥ 18 ॥
পুরুষস্যাপ্রহৃষ্টস্য প্রতিষিদ্ধানুলেপনাম্ ।
সন্তপ্তামিব শোকেন গাত্রযষ্টিমভূষণাম্ ॥ 19 ॥
প্রাবৃষি প্রবিগাঢাযাং প্রবিষ্টস্যাভ্রমণ্ডলম্ ।
প্রচ্ছন্নাং নীলজীমূতৈর্ভাস্করস্য প্রভামিব ॥ 20 ॥
ভরতস্তু রথস্থ স্সন্ শ্রীমান্দশরথাত্মজঃ ।
বাহযন্তং রথশ্রেষ্ঠং সারথিং বাক্যমব্রবীত্ ॥ 21 ॥
কিং নু খল্বদ্য গম্ভীরো মূর্ছিতো ন নিশম্যতে ।
যথাপুরমযোধ্যাযাং গীতবাদিত্রনিস্বনঃ ॥ 22 ॥
বারুণীমদগন্ধশ্চ মাল্যগন্ধশ্চ মূর্ছিতঃ ।
ধূপিতাগুরুগন্ধশ্চ ন প্রবাতি সমন্ততঃ ॥ 23 ॥
যানপ্রবরঘোষশ্চ স্নিগ্ধশ্চ হযনিস্বনঃ ।
প্রমত্তগজনাদশ্চ মহাংশ্চ রথনিস্বনঃ ॥ 24 ॥
নেদানীং শ্রূযতে পুর্যামস্যাং রামে বিবাসিতে ।
চন্দনাগরুগন্ধাংশ্চ মহার্হাশ্চ নবস্রজঃ ।
গতে হি রামে তরুণা স্সন্তপ্তা নোপভুঞ্জতে ॥ 25 ॥
বহির্যাত্রাং ন গচ্ছন্তি চিত্রমাল্যধরা নরাঃ ।
নোত্সবা স্সম্প্রবর্তন্তে রামশোকার্দিতে পুরে ॥ 26 ॥
সহ নূনং মম ভ্রাত্রা পুরস্যাস্য দ্যুতির্গতা ।
ন হি রাজত্যযোধ্যেযং সাসারেবার্জুনী ক্ষপা ॥ 27 ॥
কদা নু খলু মে ভ্রাতা মহোত্সব ইবাঽগতঃ ।
জনযিষ্যত্যযোধ্যাযাং হর্ষং গ্রীষ্ম ইবাম্বুদঃ ॥ 28 ॥
তরুণৈশ্চারুবেষৈশ্চ নরৈরুন্নতগামিভিঃ ।
সম্পতদ্ভিরযোধ্যাযাং নাভিভান্তি মহাপথাঃ ॥ 29 ॥
এবং বহুবিধং জল্পন্বিবেশ বসতিং পিতুঃ ।
তেন হীনাং নরেন্দ্রেণ সিংহহীনাং গুহামিব ॥ 30 ॥
তদা তদন্তঃ পুরমুঞ্ঝিতপ্রভং সুরৈরিবোত্সৃষ্টমভাস্করং দিনম্ ।
নিরীক্ষ্য সর্বং তু বিবিক্তমাত্মবান্মুমোচ বাষ্পং ভরতঃ সুদুঃখিতঃ ॥ 31 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে অযোধ্যাকাণ্ডে চতুর্দশাধিকশততমস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha caturdaśādhikaśatatamassargaḥ |
snigdhagambhīraghoṣeṇa syandanenopayānprabhuḥ |
ayodhyāṃ bharataḥ kṣipraṃ praviveśa mahāyaśāḥ || 1 ||
biḍālolūkacaritāmālīnanaravāraṇām |
timirābhyāhatāṃ kālīmaprakāśāṃ niśāmiva || 2 ||
rāhuśatroḥ priyāṃ patnīṃ śriyā prajvalitaprabhām |
graheṇābhyutthitenaikāṃ rohiṇīmiva pīḍitām || 3 ||
alpoṣṇakṣubdhasalilāṃ gharmottaptavihaṅgamām |
līnamīnajhaṣagrāhāṃ kṛśāṃ girinadīmiva || 4 ||
vidhūmāmiva hemābhāmadhvarāgne ssamutthitām |
havirabhyukṣitāṃ paścācchikhāṃ vipralayaṃ gatām || 5 ||
vidhvastakavacāṃ rugṇagajavājirathadhvajām |
hatapravīrāmāpannāṃ camūmiva mahāhave || 6 ||
saphenāṃ sasvanāṃ bhūtvā sāgarasya samutthitām |
praśāntamārutoddhūtāṃ jalormimiva nissvanām || 7 ||
tyaktāṃ yajñāyudhaiḥ sarvairabhirūpaiśca yājakaiḥ |
sutyākāle sunirvṛtte vediṃ gataravāmiva || 8 ||
goṣṭhamadhye sthitāmārtāmacarantīṃ tṛṇaṃ navam |
govṛṣeṇa parityaktāṃ gavāṃ paktimivotsukām || 9 ||
prabhākarādyai ssusnigdhaiḥ prajvaladbhirivottamaiḥ |
viyuktāṃ maṇibhirjātyairnavāṃ muktāvalīmiva || 10 ||
sahasā calitāṃ sthānānmahīṃ puṇyakṣayādgatām |
saṃvṛtadyutivistārāṃ tārāmiva divaścyutām || 11 ||
puṣpanaddhāṃ vasantānte mattabhramaranāditām |
drutadāvāgni vipluṣṭāṃ klāntāṃ vanalatāmiva || 12 ||
sammūḍhanigamāṃstabdhāṃ saṅkṣiptavipaṇāpaṇām |
pracchannaśaśinakṣatrāṃ dyāmivāmbudharairvṛtām || 13 ||
kṣīṇapānottamairbhagnaiḥ śarāvairabhisaṃvṛtām |
hataśauṇḍāmiva dhvastāṃṃ pānabhūmimasaṃskṛtām || 14 ||
vṛkṇabhūmitalāṃ nimnāṃ vṛkṇapātraissamāvṛtām |
upayuktodakāṃ bhagnāṃ prapāṃ nipatitāmiva || 15 ||
vipulāṃ vitatāṃ caiva yuktapāśāṃ tarasvinām |
bhūmau bāṇairviniṣkṛttāṃ patitāṃ jyāmivāyudhāt || 16 ||
sahasā yuddhaśauṇḍena hayāroheṇa vāhitām |
nihatāṃ pratisainyena vaḍavāmiva pātitām || 17 ||
śuṣkatoyāṃ mahāmatsyaiḥ kūrmaiśca bahubhirvṛtām |
prabhinnataṭavistīrṇāṃ vāpīmiva hṛtotpalām || 18 ||
puruṣasyāprahṛṣṭasya pratiṣiddhānulepanām |
santaptāmiva śokena gātrayaṣṭimabhūṣaṇām || 19 ||
prāvṛṣi pravigāḍhāyāṃ praviṣṭasyābhramaṇḍalam |
pracchannāṃ nīlajīmūtairbhāskarasya prabhāmiva || 20 ||
bharatastu rathastha ssan śrīmāndaśarathātmajaḥ |
vāhayantaṃ rathaśreṣṭhaṃ sārathiṃ vākyamabravīt || 21 ||
kiṃ nu khalvadya gambhīro mūrchito na niśamyate |
yathāpuramayodhyāyāṃ gītavāditranisvanaḥ || 22 ||
vāruṇīmadagandhaśca mālyagandhaśca mūrchitaḥ |
dhūpitāgurugandhaśca na pravāti samantataḥ || 23 ||
yānapravaraghoṣaśca snigdhaśca hayanisvanaḥ |
pramattagajanādaśca mahāṃśca rathanisvanaḥ || 24 ||
nedānīṃ śrūyate puryāmasyāṃ rāme vivāsite |
candanāgarugandhāṃśca mahārhāśca navasrajaḥ |
gate hi rāme taruṇā ssantaptā nopabhuñjate || 25 ||
bahiryātrāṃ na gacchanti citramālyadharā narāḥ |
notsavā ssampravartante rāmaśokārdite pure || 26 ||
saha nūnaṃ mama bhrātrā purasyāsya dyutirgatā |
na hi rājatyayodhyeyaṃ sāsārevārjunī kṣapā || 27 ||
kadā nu khalu me bhrātā mahotsava ivā'gataḥ |
janayiṣyatyayodhyāyāṃ harṣaṃ grīṣma ivāmbudaḥ || 28 ||
taruṇaiścāruveṣaiśca narairunnatagāmibhiḥ |
sampatadbhirayodhyāyāṃ nābhibhānti mahāpathāḥ || 29 ||
evaṃ bahuvidhaṃ jalpanviveśa vasatiṃ pituḥ |
tena hīnāṃ narendreṇa siṃhahīnāṃ guhāmiva || 30 ||
tadā tadantaḥ puramuñjhitaprabhaṃ surairivotsṛṣṭamabhāskaraṃ dinam |
nirīkṣya sarvaṃ tu viviktamātmavānmumoca bāṣpaṃ bharataḥ suduḥkhitaḥ || 31 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe caturdaśādhikaśatatamassargaḥ ||