📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
2.113 অযোধ্যাকাণ্ড - ত্রযোদশাধিকশততম সর্গঃ
2.113 Ayodhyakanda - Trayodashadhikashatatama Sargah
Valmiki Bengali
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে অযোধ্যাকাণ্ডম্ ।
অথ ত্রযোদশাধিকশততমস্সর্গঃ ।
তত শ্শিরসি কৃত্বা তু পাদুকে ভরতস্তদা ।
আরুরোহ রথং হৃষ্টঃ শত্রুঘ্নেন সমন্বিতঃ ॥ 1 ॥
বসিষ্ঠো বামদেবশ্চ জাবালিশ্চ দৃঢব্রতঃ ।
অগ্রতঃ প্রযযু স্সর্বে মন্ত্রিণো মন্ত্রপূজিতাঃ ॥ 2 ॥
মন্দাকিনীং নদীং রম্যাং প্রাঙ্মুখাস্তে যযুস্তদা ।
প্রদক্ষিণং চ কুর্বাণাশ্চিত্রকূটং মহাগিরিম্ ॥ 3 ॥
পশ্যন্ধাতুসহস্রাণি রম্যাণি বিবিধানি চ ।
প্রযযৌ তস্য পার্শ্বেন সসৈন্যো ভরতস্তদা ॥ 4 ॥
অদূরাচ্চিত্রকূটস্য দদর্শ ভরতস্তদা ।
আশ্রমং যত্র স মুনির্ভরদ্বাজঃ কৃতালযঃ ॥ 5 ॥
স তমাশ্রমমাগম্য ভরদ্বাজস্য বুদ্ধিমান্ ।
অবতীর্য রথাত্পাদৌ ববন্দে ভরতস্তদা ॥ 6 ॥
ততো হৃষ্টো ভরদ্বাজো ভরতং বাক্যমব্রবীত্ ।
অপি কৃত্যং কৃতং তাত রামেণ চ সমাগতম্ ॥ 7 ॥
এবমুক্ত স্স তু ততো ভরদ্বাজেন ধীমতা ।
প্রত্যুবাচ ভরদ্বাজং ভরতো ধর্মবত্সলঃ ॥ 8 ॥
স যাচ্যমানো গুরুণা মযা চ দৃঢবিক্রমঃ ।
রাঘবঃ পরমপ্রীতো বসিষ্ঠং বাক্যমব্রবীত্ ॥ 9 ॥
পিতুঃ প্রতিজ্ঞাং তামেব পালযিষ্যামি তত্ত্বতঃ ।
চতুর্দশ হি বর্ষাণি যা প্রতিজ্ঞা পিতুর্মম ॥ 10 ॥
এবমুক্তো মহাপ্রাজ্ঞো বসিষ্ঠঃ প্রত্যুবাচ হ ।
বাক্যজ্ঞো বাক্যকুশলং রাঘবং বচনং মহত্ ॥ 11 ॥
এতে প্রযচ্ছ সংহৃষ্টঃ পাদুকে হেমভূষিতে ।
অযোধ্যাযাং মহাপ্রাজ্ঞ যোগক্ষেমকরে তব ॥ 12 ॥
এবমুক্তো বসিষ্ঠেন রাঘবঃ প্রাঙ্মুখঃ স্থিতঃ ।
পাদুকে হ্যধিরুহ্যৈতে মম রাজ্যায বৈ দদৌ ॥ 13 ॥
নিবৃত্তোঽহমনুজ্ঞাতো রামেণ সুমহাত্মনা ।
অযোধ্যামেব গচ্ছামি গৃহীত্বা পাদুকে শুভে ॥ 14 ॥
এতচ্ছ্রুত্বা শুভং বাক্যং ভরতস্য মহাত্মনঃ ।
ভরদ্বাজশ্শুভতরং মুনির্বাক্যমুবাচ তম্ ॥ 15 ॥
নৈতচ্চিত্রং নরব্যাঘ্র শীলবৃত্তবতাং বর ।
যদার্যং ত্বযি তিষ্ঠেত্তু নিম্নে সৃষ্টমিবোদকম্ ॥ 16 ॥
অমৃত স্সমহাবাহুঃ পিতা দশরথস্তব ।
যস্য ত্বমীদৃশঃ পুত্রো ধর্মজ্ঞো ধর্মবত্সলঃ ॥ 17 ॥
তমৃষিং তু মহাত্মানমুক্তবাক্যং কৃতাঞ্জলিঃ ।
আমন্ত্রযিতুমারেভে চরণাবুপগৃহ্য চ ॥ 18 ॥
ততঃ প্রদক্ষিণং কৃত্বা ভরদ্বাজং পুনঃ পুনঃ ।
ভরতস্তু যযৌ শ্রীমানযোধ্যাং সহ মন্ত্রিভিঃ ॥ 19 ॥
যানৈশ্চ শকটৈশ্চৈব হযৈর্নাগৈশ্চ সা চমূঃ ।
পুনর্নিবৃত্তা বিস্তীর্ণা ভরতস্যানুযাযিনী ॥ 20 ॥
ততস্তে যমুনাং দিব্যাং নদীং তীর্ত্বোর্মিমালিনীম্ ।
দদৃশুস্তাং পুন স্সর্বে গঙ্গাং শুভজলাং নদীম্ ॥ 21 ॥
তাং রম্যজলসম্পূর্ণাং সন্তীর্য সহবান্ধবঃ শৃঙ্গিবেরপুরং রম্যং প্রবিবেশ সসৈনিকঃ ।
শৃঙ্গিবেরপুরাদ্ভূয স্ত্বযোধ্যাং সন্দদর্শ হ ॥ 22 ॥
অযোধ্যাং চ ততো দৃষ্ট্বা পিত্রা ভ্রাত্রা বিবর্জিতাম্ ।
ভরতো দুঃখ সন্তপ্ত স্সারথিং চেদমব্রবীত্ ॥ 23 ॥
সারথে পশ্য বিধ্বস্তা সাঽযোধ্যা ন প্রকাশতে ।
নিরাকারা নিরানন্দা দীনা প্রতিহতস্বরা ॥ 24 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে অযোধ্যাকাণ্ডে ত্রযোদশাধিকশততমস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha trayodaśādhikaśatatamassargaḥ |
tata śśirasi kṛtvā tu pāduke bharatastadā |
āruroha rathaṃ hṛṣṭaḥ śatrughnena samanvitaḥ || 1 ||
vasiṣṭho vāmadevaśca jābāliśca dṛḍhavrataḥ |
agrataḥ prayayu ssarve mantriṇo mantrapūjitāḥ || 2 ||
mandākinīṃ nadīṃ ramyāṃ prāṅmukhāste yayustadā |
pradakṣiṇaṃ ca kurvāṇāścitrakūṭaṃ mahāgirim || 3 ||
paśyandhātusahasrāṇi ramyāṇi vividhāni ca |
prayayau tasya pārśvena sasainyo bharatastadā || 4 ||
adūrāccitrakūṭasya dadarśa bharatastadā |
āśramaṃ yatra sa munirbharadvājaḥ kṛtālayaḥ || 5 ||
sa tamāśramamāgamya bharadvājasya buddhimān |
avatīrya rathātpādau vavande bharatastadā || 6 ||
tato hṛṣṭo bharadvājo bharataṃ vākyamabravīt |
api kṛtyaṃ kṛtaṃ tāta rāmeṇa ca samāgatam || 7 ||
evamukta ssa tu tato bharadvājena dhīmatā |
pratyuvāca bharadvājaṃ bharato dharmavatsalaḥ || 8 ||
sa yācyamāno guruṇā mayā ca dṛḍhavikramaḥ |
rāghavaḥ paramaprīto vasiṣṭhaṃ vākyamabravīt || 9 ||
pituḥ pratijñāṃ tāmeva pālayiṣyāmi tattvataḥ |
caturdaśa hi varṣāṇi yā pratijñā piturmama || 10 ||
evamukto mahāprājño vasiṣṭhaḥ pratyuvāca ha |
vākyajño vākyakuśalaṃ rāghavaṃ vacanaṃ mahat || 11 ||
ete prayaccha saṃhṛṣṭaḥ pāduke hemabhūṣite |
ayodhyāyāṃ mahāprājña yogakṣemakare tava || 12 ||
evamukto vasiṣṭhena rāghavaḥ prāṅmukhaḥ sthitaḥ |
pāduke hyadhiruhyaite mama rājyāya vai dadau || 13 ||
nivṛtto'hamanujñāto rāmeṇa sumahātmanā |
ayodhyāmeva gacchāmi gṛhītvā pāduke śubhe || 14 ||
etacchrutvā śubhaṃ vākyaṃ bharatasya mahātmanaḥ |
bharadvājaśśubhataraṃ munirvākyamuvāca tam || 15 ||
naitaccitraṃ naravyāghra śīlavṛttavatāṃ vara |
yadāryaṃ tvayi tiṣṭhettu nimne sṛṣṭamivodakam || 16 ||
amṛta ssamahābāhuḥ pitā daśarathastava |
yasya tvamīdṛśaḥ putro dharmajño dharmavatsalaḥ || 17 ||
tamṛṣiṃ tu mahātmānamuktavākyaṃ kṛtāñjaliḥ |
āmantrayitumārebhe caraṇāvupagṛhya ca || 18 ||
tataḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā bharadvājaṃ punaḥ punaḥ |
bharatastu yayau śrīmānayodhyāṃ saha mantribhiḥ || 19 ||
yānaiśca śakaṭaiścaiva hayairnāgaiśca sā camūḥ |
punarnivṛttā vistīrṇā bharatasyānuyāyinī || 20 ||
tataste yamunāṃ divyāṃ nadīṃ tīrtvormimālinīm |
dadṛśustāṃ puna ssarve gaṅgāṃ śubhajalāṃ nadīm || 21 ||
tāṃ ramyajalasampūrṇāṃ santīrya sahabāndhavaḥ śṛṅgiberapuraṃ ramyaṃ praviveśa sasainikaḥ |
śṛṅgiberapurādbhūya stvayodhyāṃ sandadarśa ha || 22 ||
ayodhyāṃ ca tato dṛṣṭvā pitrā bhrātrā vivarjitām |
bharato duḥkha santapta ssārathiṃ cedamabravīt || 23 ||
sārathe paśya vidhvastā sā'yodhyā na prakāśate |
nirākārā nirānandā dīnā pratihatasvarā || 24 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe trayodaśādhikaśatatamassargaḥ ||