📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
1.16 বালকাণ্ড - ষোডশ সর্গঃ
1.16 Balakanda - Shodasha Sargah
Valmiki Bengali
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে বালকাণ্ডম্ ।
অথ ষোডশস্সর্গঃ ।
ততো নারাযণো দেবো নিযুক্তস্সুরসত্তমৈঃ ।
জানন্নপি সুরানেবং শ্লক্ষ্ণং বচনমব্রবীত্ ॥ 1 ॥
উপাযঃ কো বধে তস্য রাবণস্য দুরাত্মনঃ ।
যমহং তং সমাস্থায নিহন্যামৃষিকণ্টকম্ ॥ 2 ॥
এবমুক্তাস্সুরাস্সর্বে প্রত্যূচুর্বিষ্ণুমব্যযম্ ।
মানুষীং তনুমাস্থায রাবণং জহি সংযুগে ॥ 3 ॥
স হি তেপে তপস্তীব্রং দীর্ঘকালমরিন্দম ।
যেন তুষ্টোঽভবদ্ব্রহ্মা লোককৃল্লোকপূর্বজঃ ॥ 4 ॥
সন্তুষ্টঃ প্রদদৌ তস্মৈ রাক্ষসায বরং প্রভুঃ ।
04 নানাবিধেভ্যো ভূতেভ্যো ভযং নান্যত্র মানুষাত্ ॥ 5 ॥
অবজ্ঞাতাঃ পুরা তেন বরদানে হি মানবাঃ ।
105 এবং পিতামহাত্তস্মাদ্বরং প্রাপ্য স দর্পিতঃ ॥ 6 ॥
উত্সাদযতি লোকান্ত্রীন্ স্ত্রিযশ্চাপ্যপকর্ষতি ।
তস্মাত্তস্য বধো দৃষ্টো মানুষেভ্যঃ পরন্তপ ॥ 7 ॥
ইত্যেতদ্বচনং শ্রুত্বা সুরাণাং বিষ্ণুরাত্মবান্ ।
পিতরং রোচযামাস তদা দশরথং নৃপম্ ॥ 8 ॥
স চাপ্যপুত্রো নৃপতিস্তস্মিন্কালে মহাদ্যুতিঃ ।
অযজত্পুত্রিযামিষ্টিং পুত্রেপ্সুররিসূদনঃ ॥ 9 ॥
স কৃত্বা নিশ্চযং বিষ্ণুরামন্ত্র্য চ পিতামহম্ ।
অন্তর্ধানং গতো দেবৈঃ পূজ্যমানো মহর্ষিভিঃ ॥ 10 ॥
তো বৈ যজমানস্য পাবকাদতুলপ্রভম্ ।
প্রাদুর্ভূতং মহদ্ভূতং মহাবীর্যং মহাবলম্ ॥ 11 ॥
কৃষ্ণং রক্তাম্বরধরং রক্তাস্যং দুন্দুভিস্বনম্ ।
স্নিগ্ধহর্যক্ষতনুজশ্মশ্রুপ্রবরমূর্ধজম্ ॥ 12 ॥
শুভলক্ষণসম্পন্নং দিব্যাভরণভূষিতম্ ।
শৈলশৃঙ্গসমুত্সেথং দৃপ্তশার্দূলবিক্রমম্ ॥ 13 ॥
দিবাকরসমাকারং দীপ্তানলশিখোপমম্ ।
তপ্তজাম্বূনদমযীং রাজতান্তপরিচ্ছদাম্ ॥ 14 ॥
দিব্যপাযসসম্পূর্ণাং পাত্রীং পত্নীমিব প্রিযাম্ ।
প্রগৃহ্য বিপুলাং দোর্ভ্যাং স্বযং মাযামযীমিব ॥ 15 ॥
সমবেক্ষ্যাব্রবীদ্বাক্যমিদং দশরথং নৃপম্ ।
প্রাজাপত্যং নরং বিদ্ধি মামিহাভ্যাগতং নৃপ ॥ 16 ॥
ততঃ পরং তদা রাজা প্রত্যুবাচ কৃতাঞ্জলিঃ ।
ভগবন্ স্বাগতং তেঽস্তু কিমহং করবাণি তে ॥ 17 ॥
অথো পুনরিদং বাক্যং প্রাজাপত্যো নরোঽব্রবীত্ ।
রাজন্নর্চযতা দেবানদ্য প্রাপ্তমিদং ত্বযা ॥ 18 ॥
ইদং তু নৃপশার্দূল পাযসং দেবনির্মিতম্ ।
প্রজাকরং গৃহাণ ত্বং ধন্যমারোগ্যবর্ধনম্ ॥ 19 ॥
ভার্যাণামনুরূপাণামশ্নীতেতি প্রযচ্ছ বৈ ।
তাসু ত্বং প্রাপ্স্যসে পুত্রান্যদর্থং যজসে নৃপ ॥ 20 ॥
তথেতি নৃপতিঃ প্রীতশ্শিরসা প্রতিগৃহ্যতাম্ ।
পাত্রীং দেবান্নসম্পূর্ণাং দেবদত্তাং হিরণ্মযীম্ ॥ 21 ॥
অভিবাদ্য চ তদ্ভূতমদ্ভুতং প্রিযদর্শনম্ ।
মুদা পরমযা যুক্তশ্চকারাভিপ্রদক্ষিণম্ ॥ 22 ॥
ততো দশরথঃ প্রাপ্য পাযসং দেবনির্মিতম্ ।
বভূব পরমপ্রীতঃ প্রাপ্য বিত্তমিবাধনঃ ॥ 23 ॥
ততস্তদদ্ভুতপ্রখ্যং ভূতং পরমভাস্বরম্ ।
সংবর্তযিত্বা তত্কর্ম তত্রৈবান্তরধীযত ॥ 24 ॥
হর্ষরশ্মিভিরুদ্যোতং তস্যান্তঃপুরমাবভৌ ।
শারদস্যাভিরামস্য চন্দ্রস্যেব নভোংঽশুভিঃ ॥ 25 ॥
সোঽন্তঃপুরং প্রবিশ্যৈব কৌসল্যামিদমব্রবীত্ ।
পাযসং প্রতিগৃহ্ণীষ্ব পুত্রীযং ত্বিদমাত্মনঃ ॥ 26 ॥
কৌসল্যাযৈ নরপতিঃ পাযসার্ধং দদৌ তদা ।
অর্ধাদর্ধং দদৌ চাপি সুমিত্রাযৈ নরাধিপঃ ॥ 27 ॥
কৈকেয্যৈ চাবশিষ্টার্ধং দদৌ পুত্রার্থকারণাত্ ।
প্রদদৌ চাবশিষ্টার্ধং পাযসস্যামৃতোপমম্ ॥ 28 ॥
অনুচিন্ত্য সুমিত্রাযৈ পুনরেব মহীপতিঃ ।
এবং তাসাং দদৌ রাজা ভার্যাণাং পাযসং পৃথক্ ॥ 29 ॥
তাস্ত্বেতত্পাযসং প্রাপ্য নরেন্দ্রস্যোত্তমাস্স্ত্রযঃ ।
সম্মানং মেনিরে সর্বাংঃ প্রহর্ষোদিতচেতসঃ ॥ 30 ॥
ততস্তু তাঃ প্রাশ্য তদুত্তমাস্ত্রিযো মহীপতেরুত্তমপাযসং পৃথক্ ।
হুতাশনাদিত্যসমানতেজসো ঽচিরেণ গর্ভান্প্রতিপেদিরে তদা ॥ 31 ॥
ততস্তু রাজা প্রসমীক্ষ্য তাঃ স্ত্রিযঃ প্ররূঢগর্ভাঃ প্রতিলব্ধমানসঃ ।
বভূব হৃষ্টস্ত্রিদিবে যথা হরিঃ সুরেন্দ্রসিদ্ধর্ষিগণাভিপূজিতঃ ॥ 32 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে বালকাণ্ডে ষোডশস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha ṣoḍaśassargaḥ |
tato nārāyaṇo devo niyuktassurasattamaiḥ |
jānannapi surānevaṃ ślakṣṇaṃ vacanamabravīt || 1 ||
upāyaḥ ko vadhe tasya rāvaṇasya durātmanaḥ |
yamahaṃ taṃ samāsthāya nihanyāmṛṣikaṇṭakam || 2 ||
evamuktāssurāssarve pratyūcurviṣṇumavyayam |
mānuṣīṃ tanumāsthāya rāvaṇaṃ jahi saṃyuge || 3 ||
sa hi tepe tapastīvraṃ dīrghakālamarindama |
yena tuṣṭo'bhavadbrahmā lokakṛllokapūrvajaḥ || 4 ||
santuṣṭaḥ pradadau tasmai rākṣasāya varaṃ prabhuḥ |
04 nānāvidhebhyo bhūtebhyo bhayaṃ nānyatra mānuṣāt || 5 ||
avajñātāḥ purā tena varadāne hi mānavāḥ |
105 evaṃ pitāmahāttasmādvaraṃ prāpya sa darpitaḥ || 6 ||
utsādayati lokāntrīn striyaścāpyapakarṣati |
tasmāttasya vadho dṛṣṭo mānuṣebhyaḥ parantapa || 7 ||
ityetadvacanaṃ śrutvā surāṇāṃ viṣṇurātmavān |
pitaraṃ rocayāmāsa tadā daśarathaṃ nṛpam || 8 ||
sa cāpyaputro nṛpatistasminkāle mahādyutiḥ |
ayajatputriyāmiṣṭiṃ putrepsurarisūdanaḥ || 9 ||
sa kṛtvā niścayaṃ viṣṇurāmantrya ca pitāmaham |
antardhānaṃ gato devaiḥ pūjyamāno maharṣibhiḥ || 10 ||
to vai yajamānasya pāvakādatulaprabham |
prādurbhūtaṃ mahadbhūtaṃ mahāvīryaṃ mahābalam || 11 ||
kṛṣṇaṃ raktāmbaradharaṃ raktāsyaṃ dundubhisvanam |
snigdhaharyakṣatanujaśmaśrupravaramūrdhajam || 12 ||
śubhalakṣaṇasampannaṃ divyābharaṇabhūṣitam |
śailaśṛṅgasamutsethaṃ dṛptaśārdūlavikramam || 13 ||
divākarasamākāraṃ dīptānalaśikhopamam |
taptajāmbūnadamayīṃ rājatāntaparicchadām || 14 ||
divyapāyasasampūrṇāṃ pātrīṃ patnīmiva priyām |
pragṛhya vipulāṃ dorbhyāṃ svayaṃ māyāmayīmiva || 15 ||
samavekṣyābravīdvākyamidaṃ daśarathaṃ nṛpam |
prājāpatyaṃ naraṃ viddhi māmihābhyāgataṃ nṛpa || 16 ||
tataḥ paraṃ tadā rājā pratyuvāca kṛtāñjaliḥ |
bhagavan svāgataṃ te'stu kimahaṃ karavāṇi te || 17 ||
atho punaridaṃ vākyaṃ prājāpatyo naro'bravīt |
rājannarcayatā devānadya prāptamidaṃ tvayā || 18 ||
idaṃ tu nṛpaśārdūla pāyasaṃ devanirmitam |
prajākaraṃ gṛhāṇa tvaṃ dhanyamārogyavardhanam || 19 ||
bhāryāṇāmanurūpāṇāmaśnīteti prayaccha vai |
tāsu tvaṃ prāpsyase putrānyadarthaṃ yajase nṛpa || 20 ||
tatheti nṛpatiḥ prītaśśirasā pratigṛhyatām |
pātrīṃ devānnasampūrṇāṃ devadattāṃ hiraṇmayīm || 21 ||
abhivādya ca tadbhūtamadbhutaṃ priyadarśanam |
mudā paramayā yuktaścakārābhipradakṣiṇam || 22 ||
tato daśarathaḥ prāpya pāyasaṃ devanirmitam |
babhūva paramaprītaḥ prāpya vittamivādhanaḥ || 23 ||
tatastadadbhutaprakhyaṃ bhūtaṃ paramabhāsvaram |
saṃvartayitvā tatkarma tatraivāntaradhīyata || 24 ||
harṣaraśmibhirudyotaṃ tasyāntaḥpuramābabhau |
śāradasyābhirāmasya candrasyeva nabhoṃ'śubhiḥ || 25 ||
so'ntaḥpuraṃ praviśyaiva kausalyāmidamabravīt |
pāyasaṃ pratigṛhṇīṣva putrīyaṃ tvidamātmanaḥ || 26 ||
kausalyāyai narapatiḥ pāyasārdhaṃ dadau tadā |
ardhādardhaṃ dadau cāpi sumitrāyai narādhipaḥ || 27 ||
kaikeyyai cāvaśiṣṭārdhaṃ dadau putrārthakāraṇāt |
pradadau cāvaśiṣṭārdhaṃ pāyasasyāmṛtopamam || 28 ||
anucintya sumitrāyai punareva mahīpatiḥ |
evaṃ tāsāṃ dadau rājā bhāryāṇāṃ pāyasaṃ pṛthak || 29 ||
tāstvetatpāyasaṃ prāpya narendrasyottamāsstrayaḥ |
sammānaṃ menire sarvāṃḥ praharṣoditacetasaḥ || 30 ||
tatastu tāḥ prāśya taduttamāstriyo mahīpateruttamapāyasaṃ pṛthak |
hutāśanādityasamānatejaso 'cireṇa garbhānpratipedire tadā || 31 ||
tatastu rājā prasamīkṣya tāḥ striyaḥ prarūḍhagarbhāḥ pratilabdhamānasaḥ |
babhūva hṛṣṭastridive yathā hariḥ surendrasiddharṣigaṇābhipūjitaḥ || 32 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe ṣoḍaśassargaḥ ||