📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
প্রশ্নোপনিষদ্ - ত্রিতীযঃ প্রশ্নঃ
Prashnopanishad - Tritiyah Prashnah
Bengali
তৃতীযঃ প্রশ্নঃ
অথ হৈন-ঙ্কৌশল্যশ্চাশ্বলাযনঃ পপ্রচ্ছ।
ভগবন্ কুত এষ প্রাণো জাযতে কথমাযাত্যস্মিঞ্শরীর আত্মানং-বাঁ প্রবিভজ্য কথ-ম্প্রতিষ্ঠতে কেনোত্ক্রমতে কথ-ম্বহ্যমভিধতে কথমধ্যাত্মমিতি ॥1॥
তস্মৈ স হোবাচাতিপ্রশ্চা-ন্পৃচ্ছসি ব্রহ্মিষ্ঠো-ঽসীতি তস্মাত্তে-ঽহ-ম্ব্রবীমি ॥2॥
আত্মন এষ প্রাণো জাযতে যথৈষা পুরুষে ছাযৈতস্মিন্নেতদাতত-ম্মনোকৃতেনাযাত্যস্মিঞ্শরীরে ॥3॥
যথা সম্রাদেবাধিকৃতান্ বিনিযুঙ্ক্তে।
এত-ন্গ্রামানোতা-ন্গ্রামানধিতিষ্ঠস্বেত্যেবমেবৈষ প্রাণ ইতরা-ন্প্রাণা-ন্পৃথক্পৃথগেব সন্নিধত্তে ॥4॥
পাযূপস্থে-ঽপান-ঞ্চক্ষুস্শ্রোত্রে মুখনাসিকাভ্যা-ম্প্রাণ-স্স্বয-ম্প্রাতিষ্ঠতে মধ্যে তু সমানঃ।
এষ হ্যেতদ্ধুতমন্নং সম-ন্নযতি তস্মাদেতা-স্সপ্তার্চিষো ভবন্তি ॥5॥
হৃদি হ্যেষ আত্মা।
অত্রৈতদেকশত-ন্নাডীনা-ন্তাসাং শতং শতমেকৈকস্যা-ন্দ্বাসপ্ততির্দ্বাসপ্ততিঃ প্রতিশাখানাডীসহস্রাণি ভবন্ত্যাসু ব্যানশ্চরতি ॥6॥
অথৈকযোর্ধ্ব উদানঃ পুণ্যেন পুণ্যং-লোঁক-ন্নযতি।
পাপেন পাপমুভাভ্যামেব মনুষ্যলোকম্ ॥7॥
আদিত্যো হ বৈ বাহ্যঃ প্রাণ উদযত্যেষ হ্যেন-ঞ্চাক্ষুষ-ম্প্রাণমনুগৃহ্ণানঃ।
পৃথিব্যাং-যাঁ দেবতা সৈষা পুরুষস্যাপানমবষ্টভ্যান্তরা যদাকাশ-স্স সমানো বাযুর্ব্যানঃ ॥8॥
তেজো হ বাব উদানস্তস্মাদুপশান্ততেজাঃ পুনর্ভবমিন্দ্রিযৈর্মনসি সম্পদ্যমানৈঃ ॥9॥
যচ্চিত্তস্তেনৈষ প্রাণমাযাতি প্রাণস্তেজসা যুক্তঃ।
সহাত্মনা যথাসঙ্কল্পিতং-লোঁক-ন্নযতি ॥10॥
য এবং-বিঁদ্বা-ন্প্রাণং-বেঁদ।
ন হাস্য প্রজা হীযতে-ঽমৃতো ভবতি তদেষ-শ্শ্লোকঃ ॥11॥
উত্পত্তিমাযতিং স্থানং-বিঁভুত্ব-ঞ্চৈব পঞ্চধা।
অধ্যাত্ম-ঞ্চৈব প্রাণস্য বিজ্ঞাযামৃতমশ্নুতে বিজ্ঞাযামৃতমশ্নুত ইতি ॥12॥
Roman (IAST) Transliteration
tṛtīyaḥ praśnaḥ
atha haina-ṅkauśalyaścāśvalāyanaḥ papraccha|
bhagavan kuta eṣa prāṇo jāyate kathamāyātyasmiñśarīra ātmānaṃ-vā~ pravibhajya katha-mpratiṣṭhate kenotkramate katha-mbahyamabhidhate kathamadhyātmamiti ||1||
tasmai sa hovācātipraścā-npṛcchasi brahmiṣṭho-'sīti tasmātte-'ha-mbravīmi ||2||
ātmana eṣa prāṇo jāyate yathaiṣā puruṣe chāyaitasminnetadātata-mmanokṛtenāyātyasmiñśarīre ||3||
yathā samrādevādhikṛtān viniyuṅkte|
eta-ngrāmānotā-ngrāmānadhitiṣṭhasvetyevamevaiṣa prāṇa itarā-nprāṇā-npṛthakpṛthageva sannidhatte ||4||
pāyūpasthe-'pāna-ñcakṣusśrotre mukhanāsikābhyā-mprāṇa-ssvaya-mprātiṣṭhate madhye tu samānaḥ|
eṣa hyetaddhutamannaṃ sama-nnayati tasmādetā-ssaptārciṣo bhavanti ||5||
hṛdi hyeṣa ātmā|
atraitadekaśata-nnāḍīnā-ntāsāṃ śataṃ śatamekaikasyā-ndvāsaptatirdvāsaptatiḥ pratiśākhānāḍīsahasrāṇi bhavantyāsu vyānaścarati ||6||
athaikayordhva udānaḥ puṇyena puṇyaṃ-lo~ka-nnayati|
pāpena pāpamubhābhyāmeva manuṣyalokam ||7||
ādityo ha vai bāhyaḥ prāṇa udayatyeṣa hyena-ñcākṣuṣa-mprāṇamanugṛhṇānaḥ|
pṛthivyāṃ-yā~ devatā saiṣā puruṣasyāpānamavaṣṭabhyāntarā yadākāśa-ssa samāno vāyurvyānaḥ ||8||
tejo ha vāva udānastasmādupaśāntatejāḥ punarbhavamindriyairmanasi sampadyamānaiḥ ||9||
yaccittastenaiṣa prāṇamāyāti prāṇastejasā yuktaḥ|
sahātmanā yathāsaṅkalpitaṃ-lo~ka-nnayati ||10||
ya evaṃ-vi~dvā-nprāṇaṃ-ve~da|
na hāsya prajā hīyate-'mṛto bhavati tadeṣa-śślokaḥ ||11||
utpattimāyatiṃ sthānaṃ-vi~bhutva-ñcaiva pañcadhā|
adhyātma-ñcaiva prāṇasya vijñāyāmṛtamaśnute vijñāyāmṛtamaśnuta iti ||12||