📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
লঘু স্তবঃ
Laghu Stavah
Bengali
ঐন্দ্রস্যেব শরাসনস্য দধতী মধ্যেললাটং প্রভাং
শৌক্লীং কান্তিমনুষ্ণগোরিব শিরস্যাতন্বতী সর্বতঃ ।
এষাসৌ ত্রিপুরা হৃদি দ্যুতিরিবোষ্ণাংশোঃ সদাহঃ স্থিতাত্
ছিন্দ্যান্নঃ সহসা পদৈস্ত্রিভিরঘং জ্যোতির্মযী বাঙ্মযী ॥ 1 ॥
যা মাত্রা ত্রপুসীলতাতনুলসত্তন্তূত্থিতিস্পর্ধিনী
বাগ্বীজে প্রথমে স্থিতা তব সদা তাং মন্মহে তে বযম্ ।
শক্তিঃ কুণ্ডলিনীতি বিশ্বজননব্যাপারবদ্ধোদ্যমাঃ
জ্ঞাত্বেত্থং ন পুনঃ স্পৃশন্তি জননীগর্ভেঽর্ভকত্বং নরাঃ ॥ 2 ॥
দৃষ্ট্বা সম্ভ্রমকারি বস্তু সহসা ঐ ঐ ইতি ব্যাহৃতং
যেনাকূতবশাদপীহ বরদে বিন্দুং বিনাপ্যক্ষরম্ ।
তস্যাপি ধ্রুবমেব দেবি তরসা জাতে তবানুগ্রহে
বাচঃসূক্তিসুধারসদ্রবমুচো নির্যান্তি বক্ত্রাম্বুজাত্ ॥ 3 ॥
যন্নিত্যে তব কামরাজমপরং মন্ত্রাক্ষরং নিষ্কলং
তত্সারস্বতমিত্যবৈতি বিরলঃ কশ্চিদ্বুধশ্চেদ্ভুবি ।
আখ্যানং প্রতিপর্ব সত্যতপসো যত্কীর্তযন্তো দ্বিজাঃ
প্রারম্ভে প্রণবাস্পদপ্রণযিতাং নীত্বোচ্চরন্তি স্ফুটম্ ॥ 4 ॥
যত্সদ্যো বচসাং প্রবৃত্তিকরণে দৃষ্টপ্রভাবং বুধৈঃ
তার্তীযং তদহং নমামি মনসা ত্বদ্বীজমিন্দুপ্রভম্ ।
অস্ত্যৌর্বোঽপি সরস্বতীমনুগতো জাড্যাম্বুবিচ্ছিত্তযে
গোশব্দো গিরি বর্ততে সনিযতং যোগং বিনা সিদ্ধিদঃ ॥ 5 ॥
একৈকং তব দেবি বীজমনঘং সব্যঞ্জনাব্যঞ্জনং
কূটস্থং যদি বা পৃথক্ ক্রমগতং যদ্বা স্থিতং ব্যুত্ক্রমাত্ ।
যং যং কামমপেক্ষ্য যেন বিধিনা কেনাপি বা চিন্তিতং
জপ্তং বা সফলীকরোতি সততং তং তং সমস্তং নৃণাম্ ॥ 6 ॥
বামে পুস্তকধারিণীমভযদাং সাক্ষস্রজং দক্ষিণে
ভক্তেভ্যো বরদানপেশলকরাং কর্পূরকুন্দোজ্জ্বলাম্ ।
উজ্জৃম্ভাম্বুজপত্রকান্তিনযনস্নিগ্ধপ্রভালোকিনীং
যে ত্বামম্ব ন শীলযন্তি মনসা তেষাং কবিত্বং কুতঃ ॥ 7 ॥
যে ত্বাং পাণ্ডুরপুণ্ডরীকপটলস্পষ্টাভিরামপ্রভাং
সিঞ্চন্তীমমৃতদ্রবৈরিব শিরো ধ্যাযন্তি মূর্ধ্নি স্থিতাম্ ।
অশ্রান্তা বিকটস্ফুটাক্ষরপদা নির্যাতি বক্ত্রাম্বুজাত্
তেষাং ভারতি ভারতী সুরসরিত্কল্লোললোলোর্মিবত্ ॥ 8 ॥
যে সিন্দূরপরাগপিঞ্জপিহিতাং ত্বত্তেজসাদ্যামিমাং
উর্বীং চাপি বিলীনযাবকরসপ্রস্তারমগ্নামিব ।
পশ্যন্তি ক্ষণমপ্যনন্যমনসস্তেষামনঙ্গজ্বর-
-ক্লান্তস্রস্তকুরঙ্গশাবকদৃশো বশ্যা ভবন্তি স্ফুটম্ ॥ 9 ॥
চঞ্চত্কাঞ্চনকুণ্ডলাঙ্গদধরামাবদ্ধকাঞ্চীস্রজং
যে ত্বাং চেতসি তদ্গতে ক্ষণমপি ধ্যাযন্তি কৃত্বা স্থিরাম্ ।
তেষাং বেশ্মসু বিভ্রমাদহরহঃ স্ফারীভবন্ত্যশ্চিরং
মাদ্যত্কুঞ্জরকর্ণতালতরলাঃ স্থৈর্যং ভজন্তে শ্রিযঃ ॥ 10 ॥
আর্ভট্যা শশিখণ্ডমণ্ডিতজটাজূটাং নৃমুণ্ডস্রজং
বন্ধূকপ্রসবারুণাম্বরধরাং প্রেতাসনাধ্যাসিনীম্ ।
ত্বাং ধ্যাযন্তি চতুর্ভুজাং ত্রিনযনামাপীনতুঙ্গস্তনীং
মধ্যে নিম্নবলিত্রযাঙ্কিততনুং ত্বদ্রূপসংবিত্তযে ॥ 11 ॥
জাতোঽপ্যল্পপরিচ্ছদে ক্ষিতিভুজাং সামান্যমাত্রে কুলে
নিঃশেষাবনিচক্রবর্তিপদবীং লব্ধ্বা প্রতাপোন্নতঃ ।
যদ্বিদ্যাধর বৃন্দবন্দিতপদঃ শ্রীবত্সরাজোঽভবত্
দেবি ত্বচ্চরণাম্বুজ প্রণতিজঃ সোঽযং প্রসাদোদযঃ ॥ 12 ॥
চণ্ডি ত্বচ্চরণাম্বুজার্চনকৃতে বিল্বাদিলোল্লুণ্ঠন-
-ত্রুট্যত্কণ্টককোটিভিঃ পরিচযং যেষাং ন জগ্মুঃ করাঃ ।
তে দণ্ডাঙ্কুশচক্রচাপকুলিশশ্রীবত্সমত্স্যাঙ্কিতৈঃ
জাযন্তে পৃথিবীভুজঃ কথমিবাম্ভোজপ্রভৈঃ পাণিভিঃ ॥ 13 ॥
বিপ্রাঃ ক্ষোণিভুজো বিশস্তদিতরে ক্ষীরাজ্যমধ্বাসবৈঃ ।
ত্বাং দেবি ত্রিপুরে পরাপরমযীং সন্তর্প্য পূজাবিধৌ ।
যাং যাং প্রার্থযতে মনঃ স্থিরধিযাং তেষাং ত এব ধ্রুবং
তাং তাং সিদ্ধিমবাপ্নুবন্তি তরসা বিঘ্নৈরবিঘ্নীকৃতাঃ ॥ 14 ॥
শব্দানাং জননী ত্বমত্র ভুবনে বাগ্বাদিনীত্যুচ্যসে
ত্বত্তঃ কেশববাসব প্রভৃতযোঽপ্যাবির্ভবন্তি স্ফুটম্ ।
লীযন্তে খলু যত্র কল্পবিরমে ব্রহ্মাদযস্তেঽপ্যমী
সা ত্বং কাচিদচিন্ত্যরূপমহিমা শক্তিঃ পরা গীযসে ॥ 15 ॥
দেবানাং ত্রিতযং ত্রযী হুতভুজাং শক্তিত্রযং ত্রিঃ স্বরাঃ
ত্রৈলোক্যং ত্রিপদী ত্রিপুষ্করমথো ত্রিব্রহ্ম বর্ণাস্ত্রযঃ ।
যত্কিঞ্চিজ্জগতি ত্রিধা নিযমিতং বস্তু ত্রিবর্গাদিকং
তত্সর্বং ত্রিপুরেতি নাম ভগবত্যন্বেতি তে তত্ত্বতঃ ॥ 16 ॥
লক্ষ্মীং রাজকুলে জযাং রণভুবি ক্ষেমঙ্করীমধ্বনি
ক্রব্যাদদ্বিপসর্পভাজি শবরীং কান্তারদুর্গে গিরৌ ।
ভূতপ্রেতপিশাচজম্বুকভযে স্মৃত্বা মহাভৈরবীং
ব্যামোহে ত্রিপুরাং তরন্তি বিপদস্তারাং চ তোযপ্লবে ॥ 17 ॥
মাযা কুণ্ডলিনী ক্রিযা মধুমতী কালী কলামালিনী
মাতঙ্গী বিজযা জযা ভগবতী দেবী শিবা শাম্ভবী ।
শক্তিঃ শঙ্করবল্লভা ত্রিনযনা বাগ্বাদিনী ভৈরবী
হ্রীঙ্কারী ত্রিপুরা পরাপরমযী মাতা কুমারীত্যসি ॥ 18 ॥
আঈপল্লবিতৈঃ পরস্পরযুতৈর্দ্বিত্রিক্রমাদ্যক্ষরৈ
কাদ্যৈঃ ক্ষান্তগতৈঃ স্বরাদিভিরথ ক্ষান্তৈশ্চ তৈঃ সস্বরৈঃ ।
নামানি ত্রিপুরে ভবন্তি খলু যান্যত্যন্তগুহ্যানি তে
তেভ্যো ভৈরবপত্নি বিংশতিসহস্রেভ্যঃ পরেভ্যো নমঃ ॥ 19 ॥
বোদ্ধব্যা নিপুণং বুধৈঃ স্তুতিরিযং কৃত্বা মনস্তদ্গতং
ভারত্যাস্ত্রিপুরেত্যনন্যমনসা যত্রাদ্যবৃত্তে স্ফুটম্ ।
একদ্বিত্রিপদক্রমেণ কথিতস্তত্পাদসঙ্খ্যাক্ষরৈঃ
মন্ত্রোদ্ধার বিধির্বিশেষসহিতঃ সত্সম্প্রদাযান্বিতঃ ॥ 20 ॥
সাবদ্যং নিরবদ্যমস্তু যদি বা কিং বানযা চিন্তযা
নূনং স্তোত্রমিদং পঠিষ্যতি জনো যস্যাস্তি ভক্তিস্ত্বযি ।
সঞ্চিন্ত্যাপি লঘুত্বমাত্মনি দৃঢং সঞ্জাযমানং হঠাত্
ত্বদ্ভক্ত্যা মুখরীকৃতেন রচিতং যস্মান্মযাপি ধৃবম্ ॥ 21 ॥
ইতি শ্রীকালিদাস বিরচিত পঞ্চস্তব্যাং প্রথমঃ লঘুস্তবঃ ।
Roman (IAST) Transliteration
aindrasyeva śarāsanasya dadhatī madhyelalāṭaṃ prabhāṃ
śauklīṃ kāntimanuṣṇagoriva śirasyātanvatī sarvataḥ |
eṣāsau tripurā hṛdi dyutirivoṣṇāṃśoḥ sadāhaḥ sthitāt
chindyānnaḥ sahasā padaistribhiraghaṃ jyotirmayī vāṅmayī || 1 ||
yā mātrā trapusīlatātanulasattantūtthitispardhinī
vāgbīje prathame sthitā tava sadā tāṃ manmahe te vayam |
śaktiḥ kuṇḍalinīti viśvajananavyāpārabaddhodyamāḥ
jñātvetthaṃ na punaḥ spṛśanti jananīgarbhe'rbhakatvaṃ narāḥ || 2 ||
dṛṣṭvā sambhramakāri vastu sahasā ai ai iti vyāhṛtaṃ
yenākūtavaśādapīha varade binduṃ vināpyakṣaram |
tasyāpi dhruvameva devi tarasā jāte tavānugrahe
vācaḥsūktisudhārasadravamuco niryānti vaktrāmbujāt || 3 ||
yannitye tava kāmarājamaparaṃ mantrākṣaraṃ niṣkalaṃ
tatsārasvatamityavaiti viralaḥ kaścidbudhaścedbhuvi |
ākhyānaṃ pratiparva satyatapaso yatkīrtayanto dvijāḥ
prārambhe praṇavāspadapraṇayitāṃ nītvoccaranti sphuṭam || 4 ||
yatsadyo vacasāṃ pravṛttikaraṇe dṛṣṭaprabhāvaṃ budhaiḥ
tārtīyaṃ tadahaṃ namāmi manasā tvadbījaminduprabham |
astyaurvo'pi sarasvatīmanugato jāḍyāmbuvicchittaye
gośabdo giri vartate saniyataṃ yogaṃ vinā siddhidaḥ || 5 ||
ekaikaṃ tava devi bījamanaghaṃ savyañjanāvyañjanaṃ
kūṭasthaṃ yadi vā pṛthak kramagataṃ yadvā sthitaṃ vyutkramāt |
yaṃ yaṃ kāmamapekṣya yena vidhinā kenāpi vā cintitaṃ
japtaṃ vā saphalīkaroti satataṃ taṃ taṃ samastaṃ nṛṇām || 6 ||
vāme pustakadhāriṇīmabhayadāṃ sākṣasrajaṃ dakṣiṇe
bhaktebhyo varadānapeśalakarāṃ karpūrakundojjvalām |
ujjṛmbhāmbujapatrakāntinayanasnigdhaprabhālokinīṃ
ye tvāmamba na śīlayanti manasā teṣāṃ kavitvaṃ kutaḥ || 7 ||
ye tvāṃ pāṇḍurapuṇḍarīkapaṭalaspaṣṭābhirāmaprabhāṃ
siñcantīmamṛtadravairiva śiro dhyāyanti mūrdhni sthitām |
aśrāntā vikaṭasphuṭākṣarapadā niryāti vaktrāmbujāt
teṣāṃ bhārati bhāratī surasaritkallolalolormivat || 8 ||
ye sindūraparāgapiñjapihitāṃ tvattejasādyāmimāṃ
urvīṃ cāpi vilīnayāvakarasaprastāramagnāmiva |
paśyanti kṣaṇamapyananyamanasasteṣāmanaṅgajvara-
-klāntasrastakuraṅgaśābakadṛśo vaśyā bhavanti sphuṭam || 9 ||
cañcatkāñcanakuṇḍalāṅgadadharāmābaddhakāñcīsrajaṃ
ye tvāṃ cetasi tadgate kṣaṇamapi dhyāyanti kṛtvā sthirām |
teṣāṃ veśmasu vibhramādaharahaḥ sphārībhavantyaściraṃ
mādyatkuñjarakarṇatālataralāḥ sthairyaṃ bhajante śriyaḥ || 10 ||
ārbhaṭyā śaśikhaṇḍamaṇḍitajaṭājūṭāṃ nṛmuṇḍasrajaṃ
bandhūkaprasavāruṇāmbaradharāṃ pretāsanādhyāsinīm |
tvāṃ dhyāyanti caturbhujāṃ trinayanāmāpīnatuṅgastanīṃ
madhye nimnavalitrayāṅkitatanuṃ tvadrūpasaṃvittaye || 11 ||
jāto'pyalpaparicchade kṣitibhujāṃ sāmānyamātre kule
niḥśeṣāvanicakravartipadavīṃ labdhvā pratāponnataḥ |
yadvidyādhara bṛndavanditapadaḥ śrīvatsarājo'bhavat
devi tvaccaraṇāmbuja praṇatijaḥ so'yaṃ prasādodayaḥ || 12 ||
caṇḍi tvaccaraṇāmbujārcanakṛte bilvādilolluṇṭhana-
-truṭyatkaṇṭakakoṭibhiḥ paricayaṃ yeṣāṃ na jagmuḥ karāḥ |
te daṇḍāṅkuśacakracāpakuliśaśrīvatsamatsyāṅkitaiḥ
jāyante pṛthivībhujaḥ kathamivāmbhojaprabhaiḥ pāṇibhiḥ || 13 ||
viprāḥ kṣoṇibhujo viśastaditare kṣīrājyamadhvāsavaiḥ |
tvāṃ devi tripure parāparamayīṃ santarpya pūjāvidhau |
yāṃ yāṃ prārthayate manaḥ sthiradhiyāṃ teṣāṃ ta eva dhruvaṃ
tāṃ tāṃ siddhimavāpnuvanti tarasā vighnairavighnīkṛtāḥ || 14 ||
śabdānāṃ jananī tvamatra bhuvane vāgvādinītyucyase
tvattaḥ keśavavāsava prabhṛtayo'pyāvirbhavanti sphuṭam |
līyante khalu yatra kalpavirame brahmādayaste'pyamī
sā tvaṃ kācidacintyarūpamahimā śaktiḥ parā gīyase || 15 ||
devānāṃ tritayaṃ trayī hutabhujāṃ śaktitrayaṃ triḥ svarāḥ
trailokyaṃ tripadī tripuṣkaramatho tribrahma varṇāstrayaḥ |
yatkiñcijjagati tridhā niyamitaṃ vastu trivargādikaṃ
tatsarvaṃ tripureti nāma bhagavatyanveti te tattvataḥ || 16 ||
lakṣmīṃ rājakule jayāṃ raṇabhuvi kṣemaṅkarīmadhvani
kravyādadvipasarpabhāji śabarīṃ kāntāradurge girau |
bhūtapretapiśācajambukabhaye smṛtvā mahābhairavīṃ
vyāmohe tripurāṃ taranti vipadastārāṃ ca toyaplave || 17 ||
māyā kuṇḍalinī kriyā madhumatī kālī kalāmālinī
mātaṅgī vijayā jayā bhagavatī devī śivā śāmbhavī |
śaktiḥ śaṅkaravallabhā trinayanā vāgvādinī bhairavī
hrīṅkārī tripurā parāparamayī mātā kumārītyasi || 18 ||
āīpallavitaiḥ parasparayutairdvitrikramādyakṣarai
kādyaiḥ kṣāntagataiḥ svarādibhiratha kṣāntaiśca taiḥ sasvaraiḥ |
nāmāni tripure bhavanti khalu yānyatyantaguhyāni te
tebhyo bhairavapatni viṃśatisahasrebhyaḥ parebhyo namaḥ || 19 ||
boddhavyā nipuṇaṃ budhaiḥ stutiriyaṃ kṛtvā manastadgataṃ
bhāratyāstripuretyananyamanasā yatrādyavṛtte sphuṭam |
ekadvitripadakrameṇa kathitastatpādasaṅkhyākṣaraiḥ
mantroddhāra vidhirviśeṣasahitaḥ satsampradāyānvitaḥ || 20 ||
sāvadyaṃ niravadyamastu yadi vā kiṃ vānayā cintayā
nūnaṃ stotramidaṃ paṭhiṣyati jano yasyāsti bhaktistvayi |
sañcintyāpi laghutvamātmani dṛḍhaṃ sañjāyamānaṃ haṭhāt
tvadbhaktyā mukharīkṛtena racitaṃ yasmānmayāpi dhṛvam || 21 ||
iti śrīkālidāsa viracita pañcastavyāṃ prathamaḥ laghustavaḥ |