📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
কঠোপনিষদ্ - অধ্যায 2, বল্লী 3
Kathopanishad - Adhyaya 2, Valli 3
Bengali
অধ্যায 2
বল্লী 3
ঊর্ধ্বমূলো-ঽবাক্‍শাখ এষো-ঽশ্বত্থ-স্সনাতনঃ।
তদেব শুক্র-ন্তদ্ ব্রহ্ম তদেবামৃতমুচ্যতে।
তস্মিং​ল্লোঁকা-শ্শ্রিতা-স্সর্বে তদু নাত্যেতি কশ্চন। এতদ্বৈ তত্‌ ॥1॥
যদিদ-ঙ্কি-ঞ্চ জগত্সর্ব-ম্প্রাণ এজতি নিস্সৃতম্‌।
মহদ্ ভযং-বঁজ্রমুদ্যতং-যঁ এতদ্বিদুরমৃতাস্তে ভবন্তি ॥2॥
ভযাদস্যাগ্নিস্তপতি ভযাত্তপতি সূর্যঃ।
ভযাদিন্দ্রশ্চ বাযুশ্চ মৃত্যুর্ধাবতি পঞ্চমঃ ॥3॥
ইহ চেদশকদ্‌বোদ্ধু-ম্প্রাক্ শরীরস্য বিস্রসঃ।
তত-স্সর্গেষু লোকেষু শরীরত্বায কল্পতে ॥4॥
যথা-ঽঽদর্​শে তথা-ঽঽত্মনি যথা স্বপ্নে তথা পিতৃলোকে।
যথা-ঽপ্সু পরীব দদৃশে তথা গন্ধর্বলোকে ছাযাতপযোরিব ব্রহ্মলোকে ॥5॥
ইন্দ্রিযাণা-ম্পৃথগ্ভাবমুদযাস্তমযৌ চ যত্‌।
পৃথগুত্পদ্যমানানা-ম্মত্বা ধীরো ন শোচতি ॥6॥
ইন্দ্রিযেভ্যঃ পর-ম্মনো মনস-স্সত্ত্বমুত্তমম্‌।
সত্ত্বাদধি মহানাত্মা মহতো-ঽব্যক্তমুত্তমম্‌ ॥7॥
অব্যক্তাত্তু পরঃ পুরুষো ব্যাপকো-ঽলিঙ্গ এব চ।
য-ঞ্জ্ঞাত্বা মুচ্যতে জন্তুরমৃতত্ব-ঞ্চ গচ্ছতি ॥8॥
ন সন্দৃশে তিষ্ঠতি রূপমস্য ন চক্ষুষা পশ্যতি কশ্চনৈনম্‌।
হৃদা মনীষা মনসা-ঽভিক্লৃপ্তো য এতদ্বিদুরমৃতাস্তে ভবন্তি ॥9॥
যদা পঞ্চাবতিষ্ঠন্তে জ্ঞানানি মনসা সহ।
বুদ্ধিশ্চ ন বিচেষ্টতে তামাহুঃ পরমা-ঙ্গতিম্‌ ॥10॥
তাং-যোঁগমিতি মন্যন্তে স্থিরামিন্দ্রিযধারণাম্‌।
অপ্রমত্তস্তদা ভবতি যোগো হি প্রভবাপ্যযৌ ॥11॥
নৈব বাচা ন মনসা প্রাপ্তুং শক্যো ন চক্ষুষা।
অস্তীতি ব্রুবতো-ঽন্যত্র কথ-ন্তদুপলভ্যতে ॥12॥
অস্তীত্যেবোপলব্ধব্যস্তত্ত্বভাবেন চোভযোঃ।
অস্তীত্যেবোপলব্ধস্য তত্ত্বভাবঃ প্রসীদতি ॥13॥
যদা সর্বে প্রমুচ্যন্তে কামা যে-ঽস্য হৃদি শ্রিতাঃ।
অথ মর্ত্যো-ঽমৃতো ভবত্যত্র ব্রহ্ম সমশ্নুতে ॥14॥
যথা সর্বে প্রভিদ্যন্তে হৃদযস্যেহ গ্রন্থযঃ।
অথ মর্ত্যো-ঽমৃতো ভবত্যেতাবদ্ধ্যনুশাসনম্‌ ॥15॥
শত-ঞ্চৈকা চ হৃদযস্য নাড্যস্তাসা-ম্মূর্ধানমভিনিস্সৃতৈকা।
তযোর্ধ্বমাযন্নমৃতত্বমেতি বিশ্বঙ্ঙন্যা উত্ক্রমণে ভবন্তি ॥16॥
অঙ্গুষ্ঠমাত্রঃ পুরুষো-ঽন্তরাত্মা সদা জনানাং হৃদযে সন্নিবিষ্টঃ।
তং স্বাচ্ছরীরাত্প্রবৃহেন্মুঞ্জাদিবেষীকা-ন্ধৈর্যেণ।
তং-বিঁদ্যাচ্ছুক্রমমৃত-ন্তং-বিঁদ্যাচ্ছুক্রমমৃতমিতি ॥17॥
মৃত্যুপ্রোক্তা-ন্নচিকেতো-ঽথ লব্ধ্বা বিদ্যামেতাং-যোঁগবিধি-ঞ্চ কৃত্স্নম্‌।
ব্রহ্মপ্রাপ্তো বিরজো-ঽভূদ্বিমৃত্যু রন্যো-ঽপ্যেবং-যোঁ বিদধ্যাত্মমেব ॥18॥
Roman (IAST) Transliteration
adhyāya 2
vallī 3
ūrdhvamūlo-'vāk‍śākha eṣo-'śvattha-ssanātanaḥ|
tadeva śukra-ntad brahma tadevāmṛtamucyate|
tasmiṃ​llo~kā-śśritā-ssarve tadu nātyeti kaścana| etadvai tat‌ ||1||
yadida-ṅki-ñca jagatsarva-mprāṇa ejati nissṛtam‌|
mahad bhayaṃ-va~jramudyataṃ-ya~ etadviduramṛtāste bhavanti ||2||
bhayādasyāgnistapati bhayāttapati sūryaḥ|
bhayādindraśca vāyuśca mṛtyurdhāvati pañcamaḥ ||3||
iha cedaśakad‌boddhu-mprāk śarīrasya visrasaḥ|
tata-ssargeṣu lokeṣu śarīratvāya kalpate ||4||
yathā-''dar​śe tathā-''tmani yathā svapne tathā pitṛloke|
yathā-'psu parīva dadṛśe tathā gandharvaloke chāyātapayoriva brahmaloke ||5||
indriyāṇā-mpṛthagbhāvamudayāstamayau ca yat‌|
pṛthagutpadyamānānā-mmatvā dhīro na śocati ||6||
indriyebhyaḥ para-mmano manasa-ssattvamuttamam‌|
sattvādadhi mahānātmā mahato-'vyaktamuttamam‌ ||7||
avyaktāttu paraḥ puruṣo vyāpako-'liṅga eva ca|
ya-ñjñātvā mucyate janturamṛtatva-ñca gacchati ||8||
na sandṛśe tiṣṭhati rūpamasya na cakṣuṣā paśyati kaścanainam‌|
hṛdā manīṣā manasā-'bhiklṛpto ya etadviduramṛtāste bhavanti ||9||
yadā pañcāvatiṣṭhante jñānāni manasā saha|
buddhiśca na viceṣṭate tāmāhuḥ paramā-ṅgatim‌ ||10||
tāṃ-yo~gamiti manyante sthirāmindriyadhāraṇām‌|
apramattastadā bhavati yogo hi prabhavāpyayau ||11||
naiva vācā na manasā prāptuṃ śakyo na cakṣuṣā|
astīti bruvato-'nyatra katha-ntadupalabhyate ||12||
astītyevopalabdhavyastattvabhāvena cobhayoḥ|
astītyevopalabdhasya tattvabhāvaḥ prasīdati ||13||
yadā sarve pramucyante kāmā ye-'sya hṛdi śritāḥ|
atha martyo-'mṛto bhavatyatra brahma samaśnute ||14||
yathā sarve prabhidyante hṛdayasyeha granthayaḥ|
atha martyo-'mṛto bhavatyetāvaddhyanuśāsanam‌ ||15||
śata-ñcaikā ca hṛdayasya nāḍyastāsā-mmūrdhānamabhinissṛtaikā|
tayordhvamāyannamṛtatvameti viśvaṅṅanyā utkramaṇe bhavanti ||16||
aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo-'ntarātmā sadā janānāṃ hṛdaye sanniviṣṭaḥ|
taṃ svāccharīrātpravṛhenmuñjādiveṣīkā-ndhairyeṇa|
taṃ-vi~dyācchukramamṛta-ntaṃ-vi~dyācchukramamṛtamiti ||17||
mṛtyuproktā-nnaciketo-'tha labdhvā vidyāmetāṃ-yo~gavidhi-ñca kṛtsnam‌|
brahmaprāpto virajo-'bhūdvimṛtyu ranyo-'pyevaṃ-yo~ vidadhyātmameva ||18||