📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
চাণক্য নীতি - তৃতীযোঽধ্যাযঃ
Chanakya Niti - Tritiyo'dhyayah
Chanakya Bengali
কস্য দোষঃ কুলে নাস্তি ব্যাধিনা কো ন পীডিতঃ ।
ব্যসনং কেন ন প্রাপ্তং কস্য সৌখ্যং নিরন্তরম্ ॥ 01 ॥
আচারঃ কুলমাখ্যাতি দেশমাখ্যাতি ভাষণম্ ।
সম্ভ্রমঃ স্নেহমাখ্যাতি বপুরাখ্যাতি ভোজনম্ ॥ 02 ॥
সুকুলে যোজযেত্কন্যাং পুত্রং বিদ্যাসু যোজযেত্ ।
ব্যসনে যোজযেচ্ছত্রুং মিত্রং ধর্মেণ যোজযেত্ ॥ 03 ॥
দুর্জনস্য চ সর্পস্য বরং সর্পো ন দুর্জনঃ ।
সর্পো দংশতি কালে তু দুর্জনস্তু পদে পদে ॥ 04 ॥
এতদর্থে কুলীনানাং নৃপাঃ কুর্বন্তি সঙ্গ্রহম্ ।
আদিমধ্যাবসানেষু ন তে গচ্ছন্তি বিক্রিযাম্ ॥ 05 ॥
প্রলযে ভিন্নমর্যাদা ভবন্তি কিল সাগরাঃ ।
সাগরা ভেদমিচ্ছন্তি প্রলযেঽপি ন সাধবঃ ॥ 06 ॥
মূর্খস্তু প্রহর্তব্যঃ প্রত্যক্ষো দ্বিপদঃ পশুঃ ।
ভিদ্যতে বাক্য-শল্যেন অদৃশং কণ্টকং যথা ॥ 07 ॥
রূপযৌবনসম্পন্না বিশালকুলসম্ভবাঃ ।
বিদ্যাহীনা ন শোভন্তে নির্গন্ধাঃ কিংশুকা যথা ॥ 08 ॥
কোকিলানাং স্বরো রূপং স্ত্রীণাং রূপং পতিব্রতম্ ।
বিদ্যা রূপং কুরূপাণাং ক্ষমা রূপং তপস্বিনাম্ ॥ 09 ॥
ত্যজেদেকং কুলস্যার্থে গ্রামস্যার্থে কুলং ত্যজেত্ ।
গ্রামং জনপদস্যার্থে আত্মার্থে পৃথিবীং ত্যজেত্ ॥ 10 ॥
উদ্যোগে নাস্তি দারিদ্র্যং জপতো নাস্তি পাতকম্ ।
মৌনেন কলহো নাস্তি নাস্তি জাগরিতে ভযম্ ॥ 11 ॥
অতিরূপেণ বা সীতা অতিগর্বেণ রাবণঃ ।
অতিদানাদ্বলির্বদ্ধো হ্যতিসর্বত্র বর্জযেত্ ॥ 12 ॥
কো হি ভারঃ সমর্থানাং কিং দূরং ব্যবসাযিনাম্ ।
কো বিদেশঃ সুবিদ্যানাং কঃ পরঃ প্রিযবাদিনাম্ ॥ 13 ॥
একেনাপি সুবৃক্ষেণ পুষ্পিতেন সুগন্ধিনা ।
বাসিতং তদ্বনং সর্বং সুপুত্রেণ কুলং যথা ॥ 14 ॥
একেন শুষ্কবৃক্ষেণ দহ্যমানেন বহ্নিনা ।
দহ্যতে তদ্বনং সর্বং কুপুত্রেণ কুলং যথা ॥ 15 ॥
একেনাপি সুপুত্রেণ বিদ্যাযুক্তেন সাধুনা ।
আহ্লাদিতং কুলং সর্বং যথা চন্দ্রেণ শর্বরী ॥ 16 ॥
কিং জাতৈর্বহুভিঃ পুত্রৈঃ শোকসন্তাপকারকৈঃ ।
বরমেকঃ কুলালম্বী যত্র বিশ্রাম্যতে কুলম্ ॥ 17 ॥
লালযেত্পঞ্চবর্ষাণি দশবর্ষাণি তাডযেত্ ।
প্রাপ্তে তু ষোডশে বর্ষে পুত্রে মিত্রবদাচরেত্ ॥ 18 ॥
উপসর্গেঽন্যচক্রে চ দুর্ভিক্ষে চ ভযাবহে ।
অসাধুজনসম্পর্কে যঃ পলাযেত্স জীবতি ॥ 19 ॥
ধর্মার্থকামমোক্ষাণাং যস্যৈকোঽপি ন বিদ্যতে ।
অজাগলস্তনস্যেব তস্য জন্ম নিরর্থকম্ ॥ 20 ॥
মূর্খা যত্র ন পূজ্যন্তে ধান্যং যত্র সুসঞ্চিতম্ ।
দাম্পত্যে কলহো নাস্তি তত্র শ্রীঃ স্বযমাগতা ॥ 21 ॥
Roman (IAST) Transliteration
kasya doṣaḥ kule nāsti vyādhinā ko na pīḍitaḥ |
vyasanaṃ kena na prāptaṃ kasya saukhyaṃ nirantaram || 01 ||
ācāraḥ kulamākhyāti deśamākhyāti bhāṣaṇam |
sambhramaḥ snehamākhyāti vapurākhyāti bhojanam || 02 ||
sukule yojayetkanyāṃ putraṃ vidyāsu yojayet |
vyasane yojayecchatruṃ mitraṃ dharmeṇa yojayet || 03 ||
durjanasya ca sarpasya varaṃ sarpo na durjanaḥ |
sarpo daṃśati kāle tu durjanastu pade pade || 04 ||
etadarthe kulīnānāṃ nṛpāḥ kurvanti saṅgraham |
ādimadhyāvasāneṣu na te gacchanti vikriyām || 05 ||
pralaye bhinnamaryādā bhavanti kila sāgarāḥ |
sāgarā bhedamicchanti pralaye'pi na sādhavaḥ || 06 ||
mūrkhastu prahartavyaḥ pratyakṣo dvipadaḥ paśuḥ |
bhidyate vākya-śalyena adṛśaṃ kaṇṭakaṃ yathā || 07 ||
rūpayauvanasampannā viśālakulasambhavāḥ |
vidyāhīnā na śobhante nirgandhāḥ kiṃśukā yathā || 08 ||
kokilānāṃ svaro rūpaṃ strīṇāṃ rūpaṃ pativratam |
vidyā rūpaṃ kurūpāṇāṃ kṣamā rūpaṃ tapasvinām || 09 ||
tyajedekaṃ kulasyārthe grāmasyārthe kulaṃ tyajet |
grāmaṃ janapadasyārthe ātmārthe pṛthivīṃ tyajet || 10 ||
udyoge nāsti dāridryaṃ japato nāsti pātakam |
maunena kalaho nāsti nāsti jāgarite bhayam || 11 ||
atirūpeṇa vā sītā atigarveṇa rāvaṇaḥ |
atidānādbalirbaddho hyatisarvatra varjayet || 12 ||
ko hi bhāraḥ samarthānāṃ kiṃ dūraṃ vyavasāyinām |
ko videśaḥ suvidyānāṃ kaḥ paraḥ priyavādinām || 13 ||
ekenāpi suvṛkṣeṇa puṣpitena sugandhinā |
vāsitaṃ tadvanaṃ sarvaṃ suputreṇa kulaṃ yathā || 14 ||
ekena śuṣkavṛkṣeṇa dahyamānena vahninā |
dahyate tadvanaṃ sarvaṃ kuputreṇa kulaṃ yathā || 15 ||
ekenāpi suputreṇa vidyāyuktena sādhunā |
āhlāditaṃ kulaṃ sarvaṃ yathā candreṇa śarvarī || 16 ||
kiṃ jātairbahubhiḥ putraiḥ śokasantāpakārakaiḥ |
varamekaḥ kulālambī yatra viśrāmyate kulam || 17 ||
lālayetpañcavarṣāṇi daśavarṣāṇi tāḍayet |
prāpte tu ṣoḍaśe varṣe putre mitravadācaret || 18 ||
upasarge'nyacakre ca durbhikṣe ca bhayāvahe |
asādhujanasamparke yaḥ palāyetsa jīvati || 19 ||
dharmārthakāmamokṣāṇāṃ yasyaiko'pi na vidyate |
ajāgalastanasyeva tasya janma nirarthakam || 20 ||
mūrkhā yatra na pūjyante dhānyaṃ yatra susañcitam |
dāmpatye kalaho nāsti tatra śrīḥ svayamāgatā || 21 ||