📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
চাণক্য নীতি - চতুর্দশোঽধ্যাযঃ
Chanakya Niti - Chaturdasho'dhyayah
Bengali
আত্মাপরাধবৃক্ষস্য ফলান্যেতানি দেহিনাম্ ।
দারিদ্র্যদুঃখরোগাণি বন্ধনব্যসনানি চ ॥ 01 ॥
পুনর্বিত্তং পুনর্মিত্রং পুনর্ভার্যা পুনর্মহী ।
এতত্সর্বং পুনর্লভ্যং ন শরীরং পুনঃ পুনঃ ॥ 02 ॥
বহূনাং চৈব সত্ত্বানাং সমবাযো রিপুঞ্জযঃ ।
বর্ষাধারাধরো মেঘস্তৃণৈরপি নিবার্যতে ॥ 03 ॥
জলে তৈলং খলে গুহ্যং পাত্রে দানং মনাগপি ।
প্রাজ্ঞে শাস্ত্রং স্বযং যাতি বিস্তারং বস্তুশক্তিতঃ ॥ 04 ॥
ধর্মাখ্যানে শ্মশানে চ রোগিণাং যা মতির্ভবেত্ ।
সা সর্বদৈব তিষ্ঠেচ্চেত্কো ন মুচ্যেত বন্ধনাত্ ॥ 05 ॥
উত্পন্নপশ্চাত্তাপস্য বুদ্ধির্ভবতি যাদৃশী ।
তাদৃশী যদি পূর্বং স্যাত্কস্য ন স্যান্মহোদযঃ ॥ 06 ॥
দানে তপসি শৌর্যে বা বিজ্ঞানে বিনযে নযে ।
বিস্মযো নহি কর্তব্যো বহুরত্না বসুন্ধরা ॥ 07 ॥
দূরস্থোঽপি ন দূরস্থো যো যস্য মনসি স্থিতঃ ।
যো যস্য হৃদযে নাস্তি সমীপস্থোঽপি দূরতঃ ॥ 08 ॥
যস্মাচ্চ প্রিযমিচ্ছেত্তু তস্য ব্রূযাত্সদা প্রিযম্ ।
ব্যাধো মৃগবধং কর্তুং গীতং গাযতি সুস্বরম্ ॥ 09 ॥
অত্যাসন্না বিনাশায দূরস্থা ন ফলপ্রদা ।
সেব্যতাং মধ্যভাবেন রাজা বহ্নির্গুরুঃ স্ত্রিযঃ ॥ 10 ॥
অগ্নিরাপঃ স্ত্রিযো মূর্খাঃ সর্পা রাজকুলানি চ ।
নিত্যং যত্নেন সেব্যানি সদ্যঃ প্রাণহরাণি ষট্ ॥ 11 ॥
স জীবতি গুণা যস্য যস্য ধর্মঃ স জীবতি ।
গুণধর্মবিহীনস্য জীবিতং নিষ্প্রযোজনম্ ॥ 12 ॥
যদীচ্ছসি বশীকর্তুং জগদেকেন কর্মণা ।
পুরা পঞ্চদশাস্যেভ্যো গাং চরন্তী নিবারয ॥ 13 ॥
প্রস্তাবসদৃশং বাক্যং প্রভাবসদৃশং প্রিযম্ ।
আত্মশক্তিসমং কোপং যো জানাতি স পণ্ডিতঃ ॥ 14 ॥
এক এব পদার্থস্তু ত্রিধা ভবতি বীক্ষিতঃ ।
কুণপং কামিনী মাংসং যোগিভিঃ কামিভিঃ শ্বভিঃ ॥ 15 ॥
সুসিদ্ধমৌষধং ধর্মং গৃহচ্ছিদ্রং চ মৈথুনম্ ।
কুভুক্তং কুশ্রুতং চৈব মতিমান্ন প্রকাশযেত্ ॥ 16 ॥
তাবন্মৌনেন নীযন্তে কোকিলৈশ্চৈব বাসরাঃ ।
যাবত্সর্বজনানন্দদাযিনী বাক্প্রবর্ততে ॥ 17 ॥
ধর্মং ধনং চ ধান্যং চ গুরোর্বচনমৌষধম্ ।
সুগৃহীতং চ কর্তব্যমন্যথা তু ন জীবতি ॥ 18 ॥
ত্যজ দুর্জনসংসর্গং ভজ সাধুসমাগমম্ ।
কুরু পুণ্যমহোরাত্রং স্মর নিত্যমনিত্যতঃ ॥ 19 ॥
Roman (IAST) Transliteration
ātmāparādhavṛkṣasya phalānyetāni dehinām |
dāridryaduḥkharogāṇi bandhanavyasanāni ca || 01 ||
punarvittaṃ punarmitraṃ punarbhāryā punarmahī |
etatsarvaṃ punarlabhyaṃ na śarīraṃ punaḥ punaḥ || 02 ||
bahūnāṃ caiva sattvānāṃ samavāyo ripuñjayaḥ |
varṣādhārādharo meghastṛṇairapi nivāryate || 03 ||
jale tailaṃ khale guhyaṃ pātre dānaṃ manāgapi |
prājñe śāstraṃ svayaṃ yāti vistāraṃ vastuśaktitaḥ || 04 ||
dharmākhyāne śmaśāne ca rogiṇāṃ yā matirbhavet |
sā sarvadaiva tiṣṭheccetko na mucyeta bandhanāt || 05 ||
utpannapaścāttāpasya buddhirbhavati yādṛśī |
tādṛśī yadi pūrvaṃ syātkasya na syānmahodayaḥ || 06 ||
dāne tapasi śaurye vā vijñāne vinaye naye |
vismayo nahi kartavyo bahuratnā vasundharā || 07 ||
dūrastho'pi na dūrastho yo yasya manasi sthitaḥ |
yo yasya hṛdaye nāsti samīpastho'pi dūrataḥ || 08 ||
yasmācca priyamicchettu tasya brūyātsadā priyam |
vyādho mṛgavadhaṃ kartuṃ gītaṃ gāyati susvaram || 09 ||
atyāsannā vināśāya dūrasthā na phalapradā |
sevyatāṃ madhyabhāvena rājā vahnirguruḥ striyaḥ || 10 ||
agnirāpaḥ striyo mūrkhāḥ sarpā rājakulāni ca |
nityaṃ yatnena sevyāni sadyaḥ prāṇaharāṇi ṣaṭ || 11 ||
sa jīvati guṇā yasya yasya dharmaḥ sa jīvati |
guṇadharmavihīnasya jīvitaṃ niṣprayojanam || 12 ||
yadīcchasi vaśīkartuṃ jagadekena karmaṇā |
purā pañcadaśāsyebhyo gāṃ carantī nivāraya || 13 ||
prastāvasadṛśaṃ vākyaṃ prabhāvasadṛśaṃ priyam |
ātmaśaktisamaṃ kopaṃ yo jānāti sa paṇḍitaḥ || 14 ||
eka eva padārthastu tridhā bhavati vīkṣitaḥ |
kuṇapaṃ kāminī māṃsaṃ yogibhiḥ kāmibhiḥ śvabhiḥ || 15 ||
susiddhamauṣadhaṃ dharmaṃ gṛhacchidraṃ ca maithunam |
kubhuktaṃ kuśrutaṃ caiva matimānna prakāśayet || 16 ||
tāvanmaunena nīyante kokilaiścaiva vāsarāḥ |
yāvatsarvajanānandadāyinī vākpravartate || 17 ||
dharmaṃ dhanaṃ ca dhānyaṃ ca gurorvacanamauṣadham |
sugṛhītaṃ ca kartavyamanyathā tu na jīvati || 18 ||
tyaja durjanasaṃsargaṃ bhaja sādhusamāgamam |
kuru puṇyamahorātraṃ smara nityamanityataḥ || 19 ||