📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
শ্রীমদ্ভগবদ্গীতা পারাযণ - পঞ্চদশোঽধ্যাযঃ
Shrimadbhagavadgita Parayana - Panchadasho'dhyayah
Gita Vyasa Bengali
ওঁ শ্রী পরমাত্মনে নমঃ
অথ পঞ্চদশোঽধ্যাযঃ
পুরুষোত্তমপ্রাপ্তিযোগঃ
শ্রী ভগবানুবাচ
ঊর্ধ্বমূলমধঃশাখম্ অশ্বত্থং প্রাহুরব্যযম্ ।
ছন্দাংসি যস্য পর্ণানি যস্তং বেদ স বেদবিত্ ॥1॥
অধশ্চোর্ধ্বং প্রসৃতাস্তস্য শাখাঃ গুণপ্রবৃদ্ধা বিষযপ্রবালাঃ ।
অধশ্চ মূলান্যনুসন্ততানি কর্মানুবন্ধীনি মনুষ্যলোকে ॥2॥
ন রূপমস্যেহ তথোপলভ্যতে নান্তো ন চাদির্ন চ সম্প্রতিষ্ঠা ।
অশ্বত্থমেনং সুবিরূঢমূলম্ অসঙ্গশস্ত্রেণ দৃঢেন ছিত্ত্বা ॥3॥
ততঃ পদং তত্পরিমার্গিতব্যং যস্মিন্গতা ন নিবর্তন্তি ভূযঃ ।
তমেব চাদ্যং পুরুষং প্রপদ্যে যতঃ প্রবৃত্তিঃ প্রসৃতা পুরাণী ॥4॥
নির্মানমোহা জিতসঙ্গদোষাঃ অধ্যাত্মনিত্যা বিনিবৃত্তকামাঃ ।
দ্বন্দ্বৈর্বিমুক্তাঃ সুখদুঃখ সঞ্জ্ঞৈঃ গচ্ছন্ত্যমূঢাঃ পদমব্যযং তত্ ॥5॥
ন তদ্ভাসযতে সূর্যঃ ন শশাঙ্কো ন পাবকঃ ।
যদ্গত্বা ন নিবর্তন্তে তদ্ধাম পরমং মম ॥6॥
মমৈবাংশো জীবলোকে জীবভূতঃ সনাতনঃ ।
মনঃ ষষ্ঠানীন্দ্রিযাণি প্রকৃতিস্থানি কর্ষতি ॥7॥
শরীরং যদবাপ্নোতি যচ্চাপ্যুত্ক্রামতীশ্বরঃ ।
গৃহীত্বৈতানি সংযাতি বাযুর্গন্ধানিবাশযাত্ ॥8॥
শ্রোত্রং চক্ষুঃ স্পর্শনং চ রসনং ঘ্রাণমেব চ ।
অধিষ্ঠায মনশ্চাযং বিষযানুপসেবতে ॥9॥
উত্ক্রামন্তং স্থিতং বাঽপি ভুঞ্জানং বা গুণান্বিতম্ ।
বিমূঢা নানুপশ্যন্তি পশ্যন্তি জ্ঞানচক্ষুষঃ ॥10॥
যতন্তো যোগিনশ্চৈনং পশ্যন্ত্যাত্মন্যবস্থিতম্ ।
যতন্তো ঽপ্যকৃতাত্মানঃ নৈনং পশ্যন্ত্যচেতসঃ ॥11॥
যদাদিত্যগতং তেজঃ জগদ্ভাসযতেঽখিলম্ ।
যচ্চন্দ্রমসি যচ্চাগ্নৌ তত্তেজো বিদ্ধি মামকম্ ॥12॥
গামাবিশ্য চ ভূতানি ধারযাম্যহমোজসা ।
পুষ্ণামি চৌষধীঃ সর্বাঃ সোমো ভূত্বা রসাত্মকঃ ॥13॥
অহং বৈশ্বানরো ভূত্বা প্রাণিনাং দেহমাশ্রিতঃ ।
প্রাণাপানসমাযুক্তঃ পচাম্যন্নং চতুর্বিধম্ ॥14॥
সর্বস্য চাহং হৃদি সন্নিবিষ্টঃ মত্তঃ স্মৃতির্জ্ঞানমপোহনং চ ।
বেদৈশ্চ সর্বৈরহমেব বেদ্যঃ বেদান্তকৃদ্বেদবিদেব চাহম্ ॥15॥
দ্বাবিমৌ পুরুষৌ লোকে ক্ষরশ্চাক্ষর এব চ ।
ক্ষরঃ সর্বাণি ভূতানি কূটস্থোঽক্ষর উচ্যতে ॥16॥
উত্তমঃ পুরুষস্ত্বন্যঃ পরমাত্মেত্যুদাহৃতঃ ।
যো লোকত্রযমাবিশ্য বিভর্ত্যব্যয ঈশ্বরঃ ॥17॥
যস্মাত্ক্ষরমতীতোঽহম্ অক্ষরাদপি চোত্তমঃ ।
অতোঽস্মি লোকে বেদে চ প্রথিতঃ পুরুষোত্তমঃ ॥18॥
যো মামেবমসম্মূঢঃ জানাতি পুরুষোত্তমম্ ।
স সর্ববিদ্ভজতি মাং সর্বভাবেন ভারত ॥19॥
ইতি গুহ্যতমং শাস্ত্রম্ ইদমুক্তং মযাঽনঘ ।
এতদ্বুদ্ধ্বা বুদ্ধিমান্স্যাত্ কৃতকৃত্যশ্চ ভারত ॥20॥
॥ ওঁ তত্সদিতি শ্রীমদ্ভগবদ্গীতাসু উপনিষত্সু ব্রহ্মবিদ্যাযাং
যোগশাস্ত্রে শ্রীকৃষ্ণার্জুনসংবাদে পুরুষোত্তমপ্রাপ্তিযোগো নাম পঞ্চদশোঽধ্যাযঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
oṃ śrī paramātmane namaḥ
atha pañcadaśo'dhyāyaḥ
puruṣottamaprāptiyogaḥ
śrī bhagavānuvāca
ūrdhvamūlamadhaḥśākham aśvatthaṃ prāhuravyayam |
chandāṃsi yasya parṇāni yastaṃ veda sa vedavit ||1||
adhaścordhvaṃ prasṛtāstasya śākhāḥ guṇapravṛddhā viṣayapravālāḥ |
adhaśca mūlānyanusantatāni karmānubandhīni manuṣyaloke ||2||
na rūpamasyeha tathopalabhyate nānto na cādirna ca sampratiṣṭhā |
aśvatthamenaṃ suvirūḍhamūlam asaṅgaśastreṇa dṛḍhena chittvā ||3||
tataḥ padaṃ tatparimārgitavyaṃ yasmingatā na nivartanti bhūyaḥ |
tameva cādyaṃ puruṣaṃ prapadye yataḥ pravṛttiḥ prasṛtā purāṇī ||4||
nirmānamohā jitasaṅgadoṣāḥ adhyātmanityā vinivṛttakāmāḥ |
dvandvairvimuktāḥ sukhaduḥkha sañjñaiḥ gacchantyamūḍhāḥ padamavyayaṃ tat ||5||
na tadbhāsayate sūryaḥ na śaśāṅko na pāvakaḥ |
yadgatvā na nivartante taddhāma paramaṃ mama ||6||
mamaivāṃśo jīvaloke jīvabhūtaḥ sanātanaḥ |
manaḥ ṣaṣṭhānīndriyāṇi prakṛtisthāni karṣati ||7||
śarīraṃ yadavāpnoti yaccāpyutkrāmatīśvaraḥ |
gṛhītvaitāni saṃyāti vāyurgandhānivāśayāt ||8||
śrotraṃ cakṣuḥ sparśanaṃ ca rasanaṃ ghrāṇameva ca |
adhiṣṭhāya manaścāyaṃ viṣayānupasevate ||9||
utkrāmantaṃ sthitaṃ vā'pi bhuñjānaṃ vā guṇānvitam |
vimūḍhā nānupaśyanti paśyanti jñānacakṣuṣaḥ ||10||
yatanto yoginaścainaṃ paśyantyātmanyavasthitam |
yatanto 'pyakṛtātmānaḥ nainaṃ paśyantyacetasaḥ ||11||
yadādityagataṃ tejaḥ jagadbhāsayate'khilam |
yaccandramasi yaccāgnau tattejo viddhi māmakam ||12||
gāmāviśya ca bhūtāni dhārayāmyahamojasā |
puṣṇāmi cauṣadhīḥ sarvāḥ somo bhūtvā rasātmakaḥ ||13||
ahaṃ vaiśvānaro bhūtvā prāṇināṃ dehamāśritaḥ |
prāṇāpānasamāyuktaḥ pacāmyannaṃ caturvidham ||14||
sarvasya cāhaṃ hṛdi sanniviṣṭaḥ mattaḥ smṛtirjñānamapohanaṃ ca |
vedaiśca sarvairahameva vedyaḥ vedāntakṛdvedavideva cāham ||15||
dvāvimau puruṣau loke kṣaraścākṣara eva ca |
kṣaraḥ sarvāṇi bhūtāni kūṭastho'kṣara ucyate ||16||
uttamaḥ puruṣastvanyaḥ paramātmetyudāhṛtaḥ |
yo lokatrayamāviśya bibhartyavyaya īśvaraḥ ||17||
yasmātkṣaramatīto'ham akṣarādapi cottamaḥ |
ato'smi loke vede ca prathitaḥ puruṣottamaḥ ||18||
yo māmevamasammūḍhaḥ jānāti puruṣottamam |
sa sarvavidbhajati māṃ sarvabhāvena bhārata ||19||
iti guhyatamaṃ śāstram idamuktaṃ mayā'nagha |
etadbuddhvā buddhimānsyāt kṛtakṛtyaśca bhārata ||20||
|| oṃ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsu upaniṣatsu brahmavidyāyāṃ
yogaśāstre śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde puruṣottamaprāptiyogo nāma pañcadaśo'dhyāyaḥ ||