📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
শ্রীমদ্ভগবদ্গীতা পারাযণ - দশমোঽধ্যাযঃ
Shrimadbhagavadgita Parayana - Dashamo'dhyayah
Gita Vyasa Bengali
ওঁ শ্রীপরমাত্মনে নমঃ
অথ দশমোঽধ্যাযঃ
বিভূতিযোগঃ
শ্রী ভগবানুবাচ
ভূয এব মহাবাহো শৃণু মে পরমং বচঃ ।
যত্তেঽহং প্রীযমাণায বক্ষ্যামি হিতকাম্যযা ॥1॥
ন মে বিদুঃ সুরগণাঃ প্রভবং ন মহর্ষযঃ ।
অহমাদির্হি দেবানাং মহর্ষীণাং চ সর্বশঃ ॥2॥
যো মামজমনাদিং চ বেত্তি লোকমহেশ্বরম্ ।
অসম্মূঢঃ স মর্ত্যেষু সর্বপাপৈঃ প্রমুচ্যতে ॥3॥
বুদ্ধির্জ্ঞানমসম্মোহঃ ক্ষমা সত্যং দমঃ শমঃ ।
সুখং দুঃখং ভবোঽভাবঃ ভযং চাভযমেব চ ॥4॥
অহিংসা সমতা তুষ্টিঃ তপো দানং যশোঽযশঃ ।
ভবন্তি ভাবা ভূতানাং মত্ত এব পৃথগ্বিধাঃ ॥5॥
মহর্ষযঃ সপ্ত পূর্বে চত্বারো মনবস্তথা ।
মদ্ভাবা মানসা জাতাঃ যেষাং লোক ইমাঃ প্রজাঃ ॥6॥
এতাং বিভূতিং যোগং চ মম যো বেত্তি তত্ত্বতঃ ।
সোঽবিকম্পেন যোগেন যুজ্যতে নাত্র সংশযঃ ॥7॥
অহং সর্বস্য প্রভবঃ মত্তঃ সর্বং প্রবর্ততে ।
ইতি মত্বা ভজন্তে মাং বুধা ভাবসমন্বিতাঃ ॥8॥
মচ্চিত্তা মদ্গতপ্রাণাঃ বোধযন্তঃ পরস্পরম্ ।
কথযন্তশ্চ মাং নিত্যং তুষ্যন্তি চ রমন্তি চ ॥9॥
তেষাং সততযুক্তানাং ভজতাং প্রীতিপূর্বকম্ ।
দদামি বুদ্ধিযোগং তং যেন মামুপযান্তি তে ॥10॥
তেষামেবানুকম্পার্থম্ অহমজ্ঞানজং তমঃ ।
নাশযাম্যাত্মভাবস্থঃ জ্ঞানদীপেন ভাস্বতা ॥11॥
অর্জুন উবাচ -
পরং ব্রহ্ম পরং ধাম পবিত্রং পরমং ভবান্ ।
পুরুষং শাশ্বতং দিব্যম্ আদিদেবমজং বিভুম্ ॥12॥
আহুস্ত্বামৃষযঃ সর্বে দেবর্ষির্নারদস্তথা ।
অসিতো দেবলো ব্যাসঃ স্বযং চৈব ব্রবীষি মে ॥13॥
সর্বমেতদৃতং মন্যে যন্মাং বদসি কেশব ।
ন হি তে ভগবন্ব্যক্তিং বিদুর্দেবা ন দানবাঃ ॥14॥
স্বযমেবাত্মনাঽঽত্মানং বেত্থ ত্বং পুরুষোত্তম ।
ভূতভাবন ভূতেশ দেবদেব জগত্পতে ॥15॥
বক্তুমর্হস্যশেষেণ দিব্যা হ্যাত্মবিভূতযঃ ।
যাভির্বিভূতিভির্লোকান্ ইমাংস্ত্বং ব্যাপ্য তিষ্ঠসি ॥16॥
কথং বিদ্যামহং যোগিন্ ত্বাং সদা পরিচিন্তযন্ ।
কেষু কেষু চ ভাবেষু চিন্ত্যোঽসি ভগবন্মযা ॥17॥
বিস্তরেণাত্মনো যোগং বিভূতিং চ জনার্দন ।
ভূযঃ কথয তৃপ্তির্হি শৃণ্বতো নাস্তি মেঽমৃতম্ ॥18॥
শ্রী ভগবানুবাচ -
হন্ত তে কথযিষ্যামি দিব্যা হ্যাত্মবিভূতযঃ ।
প্রাধান্যতঃ কুরুশ্রেষ্ঠ নাস্ত্যন্তো বিস্তরস্য মে ॥19॥
অহমাত্মা গুডাকেশ সর্বভূতাশযস্থিতঃ ।
অহমাদিশ্চ মধ্যং চ ভূতানামন্ত এব চ ॥20॥
আদিত্যানামহং বিষ্ণুঃ জ্যোতিষাং রবিরংশুমান্ ।
মরীচির্মরুতামস্মি নক্ষত্রাণামহং শশী ॥21॥
বেদানাং সামবেদোঽস্মি দেবানামস্মি বাসবঃ ।
ইন্দ্রিযাণাং মনশ্চাস্মি ভূতানামস্মি চেতনা ॥22॥
রুদ্রাণাং শঙ্করশ্চাস্মি বিত্তেশো যক্ষরক্ষসাম্ ।
বসূনাং পাবকশ্চাস্মি মেরুঃ শিখরিণামহম্ ॥23॥
পুরোধসাং চ মুখ্যং মাং বিদ্ধি পার্থ বৃহস্পতিম্ ।
সেনানীনামহং স্কন্দঃ সরসামস্মি সাগরঃ ॥24॥
মহর্ষীণাং ভৃগুরহং গিরামস্ম্যেকমক্ষরম্ ।
যজ্ঞানাং জপযজ্ঞোঽস্মি স্থাবরাণাং হিমালযঃ ॥25॥
অশ্বত্থঃ সর্ববৃক্ষাণাং দেবর্ষীণাং চ নারদঃ ।
গন্ধর্বাণাং চিত্ররথঃ সিদ্ধানাং কপিলো মুনিঃ ॥26॥
উচ্চৈঃ শ্রবসমশ্বানাং বিদ্ধি মামমৃতোদ্ভবম্ ।
ঐরাবতং গজেন্দ্রাণাং নরাণাং চ নরাধিপম্ ॥27॥
আযুধানাং অহং বজ্রং ধেনূনামস্মি কামধুক্ ।
প্রজনশ্চাস্মি কন্দর্পঃ সর্পাণামস্মি বাসুকিঃ ॥28॥
অনন্তশ্চাস্মি নাগানাং বরুণো যাদসামহম্ ।
পিতৄণামর্যমা চাস্মি যমঃ সংযমতামহম্ ॥29॥
প্রহ্লাদশ্চাস্মি দৈত্যানাং কালঃ কলযতামহম্ ।
মৃগাণাং চ মৃগেন্দ্রোঽহং বৈনতেযশ্চ পক্ষিণাম্ ॥30॥
পবনঃ পবতামস্মি রামঃ শস্ত্রভৃতামহম্ ।
ঝষাণাং মকরশ্চাস্মি স্রোতসামস্মি জাহ্নবী ॥31॥
সর্গাণামাদিরন্তশ্চ মধ্যং চৈবাহমর্জুন ।
অধ্যাত্মবিদ্যা বিদ্যানাং বাদঃ প্রবদতামহম্ ॥32॥
অক্ষরাণামকারোঽস্মি দ্বন্দ্বঃ সামাসিকস্য চ ।
অহমেবাক্ষযঃ কালঃ ধাতাঽহং বিশ্বতোমুখঃ ॥33॥
মৃত্যুঃ সর্বহরশ্চাহম্ উদ্ভবশ্চ ভবিষ্যতাম্ ।
কীর্তিঃ শ্রীর্বাক্চ নারীণাং স্মৃতির্মেধা ধৃতিঃ ক্ষমা ॥34॥
বৃহত্সাম তথা সাম্নাং গাযত্রী ছন্দসামহম্ ।
মাসানাং মার্গশীর্ষোঽহম্ ঋতূনাং কুসুমাকরঃ ॥35॥
দ্যূতং ছলযতামস্মি তেজস্তেজস্বিনামহম্ ।
জযোঽস্মি ব্যবসাযোঽস্মি সত্ত্বং সত্ত্ববতামহম্ ॥36॥
বৃষ্ণীনাং বাসুদেবোঽস্মি পাণ্ডবানাং ধনঞ্জযঃ ।
মুনীনামপ্যহং ব্যাসঃ কবীনামুশনা কবিঃ ॥37॥
দণ্ডো দমযতামস্মি নীতিরস্মি জিগীষতাম্ ।
মৌনং চৈবাস্মি গুহ্যানাং জ্ঞানং জ্ঞানবতামহম্ ॥38॥
যচ্চাপি সর্বভূতানাং বীজং তদহমর্জুন ।
ন তদস্তি বিনা যত্স্যাত্ মযা ভূতং চরাচরম্ ॥39॥
নান্তোঽস্তি মম দিব্যানাং বিভূতীনাং পরন্তপ ।
এষ তূদ্দেশতঃ প্রোক্তঃ বিভূতের্বিস্তরো মযা ॥40॥
যদ্যদ্বিভূতিমত্সত্ত্বং শ্রীমদূর্জিতমেব বা ।
তত্তদেবাবগচ্ছ ত্বং মম তেজোঽম্শসম্ভবম্ ॥41॥
অথবা বহুনৈতেন কিং জ্ঞাতেন তবার্জুন ।
বিষ্টভ্যাহমিদং কৃত্স্নম্ একাংশেন স্থিতো জগত্ ॥42॥
॥ ওঁ তত্সদিতি শ্রীমদ্ভগবদ্গীতাসু উপনিষত্সু ব্রহ্মবিদ্যাযাং
যোগশাস্ত্রে শ্রীকৃষ্ণার্জুনসংবাদে বিভূতিযোগো নাম দশমোঽধ্যাযঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
oṃ śrīparamātmane namaḥ
atha daśamo'dhyāyaḥ
vibhūtiyogaḥ
śrī bhagavānuvāca
bhūya eva mahābāho śṛṇu me paramaṃ vacaḥ |
yatte'haṃ prīyamāṇāya vakṣyāmi hitakāmyayā ||1||
na me viduḥ suragaṇāḥ prabhavaṃ na maharṣayaḥ |
ahamādirhi devānāṃ maharṣīṇāṃ ca sarvaśaḥ ||2||
yo māmajamanādiṃ ca vetti lokamaheśvaram |
asammūḍhaḥ sa martyeṣu sarvapāpaiḥ pramucyate ||3||
buddhirjñānamasammohaḥ kṣamā satyaṃ damaḥ śamaḥ |
sukhaṃ duḥkhaṃ bhavo'bhāvaḥ bhayaṃ cābhayameva ca ||4||
ahiṃsā samatā tuṣṭiḥ tapo dānaṃ yaśo'yaśaḥ |
bhavanti bhāvā bhūtānāṃ matta eva pṛthagvidhāḥ ||5||
maharṣayaḥ sapta pūrve catvāro manavastathā |
madbhāvā mānasā jātāḥ yeṣāṃ loka imāḥ prajāḥ ||6||
etāṃ vibhūtiṃ yogaṃ ca mama yo vetti tattvataḥ |
so'vikampena yogena yujyate nātra saṃśayaḥ ||7||
ahaṃ sarvasya prabhavaḥ mattaḥ sarvaṃ pravartate |
iti matvā bhajante māṃ budhā bhāvasamanvitāḥ ||8||
maccittā madgataprāṇāḥ bodhayantaḥ parasparam |
kathayantaśca māṃ nityaṃ tuṣyanti ca ramanti ca ||9||
teṣāṃ satatayuktānāṃ bhajatāṃ prītipūrvakam |
dadāmi buddhiyogaṃ taṃ yena māmupayānti te ||10||
teṣāmevānukampārtham ahamajñānajaṃ tamaḥ |
nāśayāmyātmabhāvasthaḥ jñānadīpena bhāsvatā ||11||
arjuna uvāca -
paraṃ brahma paraṃ dhāma pavitraṃ paramaṃ bhavān |
puruṣaṃ śāśvataṃ divyam ādidevamajaṃ vibhum ||12||
āhustvāmṛṣayaḥ sarve devarṣirnāradastathā |
asito devalo vyāsaḥ svayaṃ caiva bravīṣi me ||13||
sarvametadṛtaṃ manye yanmāṃ vadasi keśava |
na hi te bhagavanvyaktiṃ vidurdevā na dānavāḥ ||14||
svayamevātmanā''tmānaṃ vettha tvaṃ puruṣottama |
bhūtabhāvana bhūteśa devadeva jagatpate ||15||
vaktumarhasyaśeṣeṇa divyā hyātmavibhūtayaḥ |
yābhirvibhūtibhirlokān imāṃstvaṃ vyāpya tiṣṭhasi ||16||
kathaṃ vidyāmahaṃ yogin tvāṃ sadā paricintayan |
keṣu keṣu ca bhāveṣu cintyo'si bhagavanmayā ||17||
vistareṇātmano yogaṃ vibhūtiṃ ca janārdana |
bhūyaḥ kathaya tṛptirhi śṛṇvato nāsti me'mṛtam ||18||
śrī bhagavānuvāca -
hanta te kathayiṣyāmi divyā hyātmavibhūtayaḥ |
prādhānyataḥ kuruśreṣṭha nāstyanto vistarasya me ||19||
ahamātmā guḍākeśa sarvabhūtāśayasthitaḥ |
ahamādiśca madhyaṃ ca bhūtānāmanta eva ca ||20||
ādityānāmahaṃ viṣṇuḥ jyotiṣāṃ raviraṃśumān |
marīcirmarutāmasmi nakṣatrāṇāmahaṃ śaśī ||21||
vedānāṃ sāmavedo'smi devānāmasmi vāsavaḥ |
indriyāṇāṃ manaścāsmi bhūtānāmasmi cetanā ||22||
rudrāṇāṃ śaṅkaraścāsmi vitteśo yakṣarakṣasām |
vasūnāṃ pāvakaścāsmi meruḥ śikhariṇāmaham ||23||
purodhasāṃ ca mukhyaṃ māṃ viddhi pārtha bṛhaspatim |
senānīnāmahaṃ skandaḥ sarasāmasmi sāgaraḥ ||24||
maharṣīṇāṃ bhṛgurahaṃ girāmasmyekamakṣaram |
yajñānāṃ japayajño'smi sthāvarāṇāṃ himālayaḥ ||25||
aśvatthaḥ sarvavṛkṣāṇāṃ devarṣīṇāṃ ca nāradaḥ |
gandharvāṇāṃ citrarathaḥ siddhānāṃ kapilo muniḥ ||26||
uccaiḥ śravasamaśvānāṃ viddhi māmamṛtodbhavam |
airāvataṃ gajendrāṇāṃ narāṇāṃ ca narādhipam ||27||
āyudhānāṃ ahaṃ vajraṃ dhenūnāmasmi kāmadhuk |
prajanaścāsmi kandarpaḥ sarpāṇāmasmi vāsukiḥ ||28||
anantaścāsmi nāgānāṃ varuṇo yādasāmaham |
pitṝṇāmaryamā cāsmi yamaḥ saṃyamatāmaham ||29||
prahlādaścāsmi daityānāṃ kālaḥ kalayatāmaham |
mṛgāṇāṃ ca mṛgendro'haṃ vainateyaśca pakṣiṇām ||30||
pavanaḥ pavatāmasmi rāmaḥ śastrabhṛtāmaham |
jhaṣāṇāṃ makaraścāsmi srotasāmasmi jāhnavī ||31||
sargāṇāmādirantaśca madhyaṃ caivāhamarjuna |
adhyātmavidyā vidyānāṃ vādaḥ pravadatāmaham ||32||
akṣarāṇāmakāro'smi dvandvaḥ sāmāsikasya ca |
ahamevākṣayaḥ kālaḥ dhātā'haṃ viśvatomukhaḥ ||33||
mṛtyuḥ sarvaharaścāham udbhavaśca bhaviṣyatām |
kīrtiḥ śrīrvākca nārīṇāṃ smṛtirmedhā dhṛtiḥ kṣamā ||34||
bṛhatsāma tathā sāmnāṃ gāyatrī chandasāmaham |
māsānāṃ mārgaśīrṣo'ham ṛtūnāṃ kusumākaraḥ ||35||
dyūtaṃ chalayatāmasmi tejastejasvināmaham |
jayo'smi vyavasāyo'smi sattvaṃ sattvavatāmaham ||36||
vṛṣṇīnāṃ vāsudevo'smi pāṇḍavānāṃ dhanañjayaḥ |
munīnāmapyahaṃ vyāsaḥ kavīnāmuśanā kaviḥ ||37||
daṇḍo damayatāmasmi nītirasmi jigīṣatām |
maunaṃ caivāsmi guhyānāṃ jñānaṃ jñānavatāmaham ||38||
yaccāpi sarvabhūtānāṃ bījaṃ tadahamarjuna |
na tadasti vinā yatsyāt mayā bhūtaṃ carācaram ||39||
nānto'sti mama divyānāṃ vibhūtīnāṃ parantapa |
eṣa tūddeśataḥ proktaḥ vibhūtervistaro mayā ||40||
yadyadvibhūtimatsattvaṃ śrīmadūrjitameva vā |
tattadevāvagaccha tvaṃ mama tejo'mśasambhavam ||41||
athavā bahunaitena kiṃ jñātena tavārjuna |
viṣṭabhyāhamidaṃ kṛtsnam ekāṃśena sthito jagat ||42||
|| oṃ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsu upaniṣatsu brahmavidyāyāṃ
yogaśāstre śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde vibhūtiyogo nāma daśamo'dhyāyaḥ ||