📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
অরুণপ্রশ্নঃ
Arunaprashnah
Prasnam Vedic Bengali
তৈত্তিরীয আরণ্যক 1
হ॒রিঃ॒ ওম্ ॥
ভা॒স্ক॒রায॑ বি॒দ্মহে॑ মহদ্দ্যুতিক॒রায॑ ধীমহি ।
তন্নো॑ আদিত্যঃ প্রচো॒দযা᳚ত্ ॥
ও-ম্ভ॒দ্র-ঙ্কর্ণে॑ভি-শ্শৃণু॒যাম॑ দেবাঃ । ভ॒দ্র-ম্প॑শ্যেমা॒ক্ষভি॒-র্যজ॑ত্রাঃ । স্থি॒রৈরঙ্গৈ᳚স্তুষ্টু॒বাগ্ং স॑স্ত॒নূভিঃ॑ । ব্যশে॑ম দে॒বহি॑তং॒-যঁদাযুঃ॑ । স্ব॒স্তি ন॒ ইন্দ্রো॑ বৃ॒দ্ধশ্র॑বাঃ । স্ব॒স্তি নঃ॑ পূ॒ষা বি॒শ্ববে॑দাঃ । স্ব॒স্তি ন॒স্তার্ক্ষ্যো॒ অরি॑ষ্টনেমিঃ । স্ব॒স্তি নো॒ বৃহ॒স্পতি॑-র্দধাতু ॥
ওঁ শান্তি॒-শ্শান্তি॒-শ্শান্তিঃ॑ ॥
অনুবাকঃ 1
ভ॒দ্র-ঙ্কর্ণে॑ভি-শ্শৃণু॒যাম॑ দেবাঃ । ভ॒দ্র-ম্প॑শ্যেমা॒ক্ষভি॒-র্যজ॑ত্রাঃ । স্থি॒রৈরঙ্গৈ᳚স্তুষ্টু॒বাগ্ং স॑স্ত॒নূভিঃ॑ । ব্যশে॑ম দে॒বহি॑তং॒-যঁদাযুঃ॑ । স্ব॒স্তি ন॒ ইন্দ্রো॑ বৃ॒দ্ধশ্র॑বাঃ । স্ব॒স্তি নঃ॑ পূ॒ষা বি॒শ্ববে॑দাঃ । স্ব॒স্তি ন॒স্তার্ক্ষ্যো॒ অরি॑ষ্টনেমিঃ । স্ব॒স্তি নো॒ বৃহ॒স্পতি॑-র্দধাতু । আপ॑মাপাম॒প-স্সর্বাঃ᳚ । অ॒স্মা-দ॒স্মা-দি॒তো-ঽমুতঃ॑ ॥ 1 ॥
অ॒গ্নির্বা॒যুশ্চ॒ সূর্য॑শ্চ । স॒হ স॑ঞ্চ-স্ক॒রর্ধি॑যা । বা॒য্বশ্বা॑ রশ্মি॒পত॑যঃ । মরী᳚চ্যাত্মানো॒ অদ্রু॑হঃ । দে॒বী-র্ভু॑বন॒ সূব॑রীঃ । পু॒ত্র॒ব॒ত্বায॑ মে সুত । মহানাম্নী-র্ম॑হামা॒নাঃ । ম॒হ॒সো ম॑হস॒-স্স্বঃ॑ । দে॒বীঃ প॑র্জন্য॒ সূব॑রীঃ । পু॒ত্র॒ব॒ত্বায॑ মে সুত ॥ 2 ॥
অ॒পাশ্ন্যু॑ষ্ণি-ম॒পা রক্ষঃ॑ । অ॒পাশ্ন্যু॑ষ্ণি-ম॒পা রঘ᳚ম্ । অপা᳚ঘ্রা॒মপ॑ চা॒বর্তি᳚ম্ । অপ॑ দে॒বীরি॒তো হি॑ত । বজ্র॑-ন্দে॒বীরজী॑তাগ্​শ্চ । ভুব॑ন-ন্দেব॒সূব॑রীঃ । আ॒দি॒ত্যানদি॑তি-ন্দে॒বীম্ । যোনি॑নোর্ধ্ব-মু॒দীষ॑ত । শি॒বা ন॒-শ্শন্ত॑মা ভবন্তু । দি॒ব্যা আপ॒ ওষ॑ধযঃ । সু॒মৃ॒ডী॒কা সর॑স্বতি । মা তে॒ ব্যো॑ম স॒ন্দৃশি॑ ॥ 3 ॥
(অ॒মুতঃ॑ - সু॒ - তৌষ॑ধযো॒ দ্বে চ॑ )
অনুবাকঃ 2
স্মৃতিঃ॑ প্র॒ত্যক্ষ॑-মৈতি॒হ্য᳚ম্ । অনু॑মান-শ্চতুষ্ট॒যম্ । এ॒তৈরাদি॑ত্য মণ্ডলম্ । সর্বৈ॑রেব॒ বিধা᳚স্যতে । সূর্যো॒ মরী॑চি॒মাদ॑ত্তে । সর্বস্মা᳚-দ্ভুব॑নাদ॒ধি । তস্যাঃ পাক বি॑শেষে॒ণ । স্মৃ॒ত-ঙ্কা॑ল বি॒শেষ॑ণম্ ॥ ন॒দীব॒ প্রভ॑বা-ত্কা॒চিত্ । অ॒ক্ষয্যা᳚-থ্স্যন্দ॒তে য॑থা ॥ 4 ॥
তান্নদ্যো-ঽভি স॑মায॒ন্তি । সো॒রু-স্সতী॑ ন নি॒বর্ত॑তে । এ॒বন্না॒না স॑মুত্থা॒নাঃ । কা॒লা-স্সং॑​বঁথ্স॒রগ্গ্​ শ্রি॑তাঃ । অণুশশ্চ ম॑হশ॒শ্চ । সর্বে॑ সমব॒যন্ত্রি॑ তম্ । স তৈ᳚-স্স॒র্বৈ-স্স॑মাবি॒ষ্টঃ । ঊ॒রু-স্স॑ন্ন নি॒বর্ত॑তে । অধিসং​বঁথ্স॑রং-বিঁ॒দ্যাত্ । তদেব॑ লক্ষ॒ণে ॥ 5 ॥
অণুভিশ্চ ম॑হদ্ভি॒শ্চ । স॒মারূ॑ঢঃ প্র॒দৃশ্য॑তে । সং​বঁথ্সরঃ প্র॑ত্যক্ষে॒ণ । না॒ধিস॑বঃ প্র॒দৃশ্য॑তে । প॒টরো॑ বিক্লি॑ধঃ পি॒ঙ্গঃ । এ॒ত-দ্ব॑রুণ॒ লক্ষ॑ণম্ । যত্রৈত॑-দুপ॒দৃশ্য॑তে । স॒হস্র॑-ন্তত্র॒ নীয॑তে । একগ্ং হি শিরো না॑না মু॒খে । কৃ॒থ্স্ন-ন্ত॑দৃত॒ লক্ষ॑ণম্ ॥ 6 ॥
উভযত-স্সপ্তে᳚ন্দ্রিযা॒ণি । জ॒ল্পিত॑-ন্ত্বেব॒ দিহ্য॑তে । শুক্লকৃষ্ণে সং​বঁ॑থ্সর॒স্য । দক্ষিণ বাম॑যোঃ পা॒র্​শ্বযোঃ । তস্যৈ॒ষা ভব॑তি ॥ শু॒ক্র-ন্তে॑ অ॒ন্যদ্য॑জ॒ত-ন্তে॑ অ॒ন্যত্ । বিষু॑রূপে॒ অহ॑নী॒ দ্যৌরি॑বাসি । বিশ্বা॒ হি মা॒যা অব॑সি স্বধাবঃ । ভ॒দ্রা তে॑ পূষন্নি॒হ রা॒তির॒স্ত্বিতি॑ । নাত্র॒ ভুব॑নম্ । ন পূ॒ষা । ন প॒শবঃ॑ । নাদিত্য-স্সং​বঁথ্সর এব প্রত্যক্ষেণ প্রিযত॑মং-বিঁ॒দ্যাত্ । এতদ্বৈ সং​বঁথ্সরস্য প্রিযত॑মগ্ং রূ॒পম্ । যো-ঽস্য মহানর্থ উত্পথ্স্যমা॑নো ভ॒বতি । ইদ-ম্পুণ্য-ঙ্কু॑রুষ্বে॒তি । তমাহর॑ণ-ন্দ॒দ্যাত্ ॥ 7 ॥
(য॒থা॒ - ল॒ক্ষ॒ণ - ঋ॑তু॒লক্ষ॑ণং॒ - ভুব॑নগ্ং স॒প্ত চ॑)
অনুবাকঃ 3
সা॒ক॒ঞ্জানাগ্ং॑ স॒প্তথ॑মাহু-রেক॒জম্ । ষডু॑দ্য॒মা ঋষ॑যো দেব॒জা ইতি॑ । তেষা॑মি॒ষ্টানি॒ বিহি॑তানি ধাম॒শঃ । স্থা॒ত্রে রে॑জন্তে॒ বিকৃ॑তানি রূপ॒শঃ । কোনু॑ মর্যা॒ অমি॑থিতঃ । সখা॒ সখা॑যমব্রবীত্ । জহা॑কো অ॒স্মদী॑ষতে । যস্তি॒ত্যাজ॑ সখি॒বিদ॒গ্ং॒ সখা॑যম্ । ন তস্য॑ বা॒চ্যপি॑ ভা॒গো অ॑স্তি । যদীগ্ং॑ শৃ॒ণোত্য॒লকগ্ং॑ শৃণোতি ॥ 8 ॥
ন হি প্র॒বেদ॑ সুকৃ॒তস্য॒ পন্থা॒মিতি॑ । ঋ॒তুর্-ঋ॑তুনা নু॒দ্যমা॑নঃ । বিন॑নাদা॒ভিধা॑বঃ । ষষ্টিশ্চ ত্রিগ্ংশ॑কা ব॒ল্গাঃ । শু॒ক্লকৃ॑ষ্ণৌ চ॒ ষাষ্টি॑কৌ । সা॒রা॒গ॒ব॒স্ত্রৈ-র্জ॒রদ॑ক্ষঃ । ব॒স॒ন্তো বসু॑ভি-স্স॒হ । সং॒​বঁ॒থ্স॒রস্য॑ সবি॒তুঃ । প্রৈ॒ষ॒কৃ-ত্প্র॑থ॒ম-স্স্মৃ॑তঃ । অ॒মূনা॒দয॑-তেত্য॒ন্যান্ ॥ 9 ॥
অ॒মূগ্​শ্চ॑ পরি॒রক্ষ॑তঃ । এ॒তা বা॒চঃ প্র॑যুজ্য॒ন্তে । যত্রৈ ত॑দুপ॒দৃশ্য॑তে ॥ এ॒তদে॒ব বি॑জানী॒যাত্ । প্র॒মাণ॑-ঙ্কাল॒পর্য॑যে । বি॒শে॒ষ॒ণ-ন্তু॑ বক্ষ্যা॒মঃ । ঋ॒তূনা᳚-ন্তন্নি॒বোধ॑ত ॥ শুক্লবাসা॑ রুদ্র॒গণঃ । গ্রী॒ষ্মেণা॑বর্ত॒তে স॑হ । নি॒জহ॑-ন্পৃথি॑বীগ্ং স॒র্বাম্ ॥ 10 ॥
জ্যো॒তিষা᳚ ঽপ্রতি॒খ্যেন॑ সঃ । বি॒শ্ব॒রূ॒পাণি॑ বাসা॒গ্ং॒সি । আ॒দি॒ত্যানা᳚-ন্নি॒বোধ॑ত । সং​বঁথ্সরীণ॑-ঙ্কর্ম॒ফলম্ । বর্​ষাভি-র্দ॑দতা॒গ্ং॒ সহ । অদুঃখো॑ দুঃখ চ॑ক্ষুরি॒ব । তদ্মা॑ পীত ইব॒ দৃশ্য॑তে । শীতেনা᳚ ব্যথ॑যন্নি॒ব । রু॒রুদ॑ক্ষ ইব॒ দৃশ্য॑তে ॥ হ্লাদযতে᳚ জ্বল॑তশ্চৈ॒ব । শা॒ম্যত॑শ্চাস্য॒ চক্ষু॑ষী । যাবৈ প্রজা ভ্র॑গ্গ্​শ্য॒ন্তে । সং​বঁথ্সরাত্তা ভ্র॑গ্গ্​শ্য॒ন্তে ॥ যাঃ॒ প্রতি॑তিষ্ঠ॒ন্তি । সং​বঁথ্সরে তাঃ প্রতি॑তিষ্ঠ॒ন্তি । ব॒র্॒ষাভ্য॑ ইত্য॒র্থঃ ॥ 11 ॥
(শৃ॒ণো॒ - ত্য॒ন্যান্থ্ - স॒র্বা - মে॒ব ষট্চ॑)
অনুবাকঃ 4
অক্ষি॑দুঃ॒খোত্থি॑তস্যৈ॒ব । বি॒প্রস॑ন্নে ক॒নীনি॑কে । আঙ্ক্তে চাদ্গ॑ণ-ন্না॒স্তি । ঋ॒ভূণা᳚-ন্তন্নি॒বোধ॑ত । ক॒ন॒কা॒ভানি॑ বাসা॒গ্ং॒সি । অ॒হতা॑নি নি॒বোধ॑ত । অন্নমশ্র্নীত॑ মৃজ্মী॒ত । অ॒হং-বোঁ॑ জীব॒নপ্র॑দঃ । এ॒তা বা॒চঃ প্র॑যুজ্য॒ন্তে । শ॒রদ্য॑ত্রোপ॒ দৃশ্য॑তে ॥ 12 ॥
অভিধূন্বন্তো-ঽভিঘ্ন॑ন্ত ই॒ব । বা॒তব॑ন্তো ম॒রুদ্গ॑ণাঃ । অমুতো জেতুমিষুমু॑খমি॒ব । সন্নদ্ধা-স্সহ দ॑দৃশে॒ হ । অপদ্ধ্বস্তৈ-র্বস্তিব॑র্ণৈরি॒ব । বি॒শি॒খাসঃ॑ কপ॒র্দিনঃ ।অক্রুদ্ধস্য যোথ্স্য॑মান॒স্য । কৃ॒দ্ধস্যে॑ব॒ লোহি॑নী । হেমতশ্চক্ষু॑ষী বি॒দ্যাত্ । অ॒ক্ষ্ণযোঃ᳚, ক্ষিপ॒ণোরি॑ব ॥ 13 ॥
দুর্ভিক্ষ-ন্দেব॑লোকে॒ষু । ম॒নূনা॑মুদ॒ক-ঙ্গৃ॑হে । এ॒তা বা॒চঃ প্র॑বদ॒ন্তীঃ । বৈ॒দ্যুতো॑ যান্তি॒ শৈশি॑রীঃ । তা অ॒গ্নিঃ পব॑মানা॒ অন্বৈ᳚ক্ষত । ই॒হ জী॑বি॒কাম-প॑রিপশ্যন্ন্ । তস্যৈ॒ষা ভব॑তি । ই॒হেহ বঃ॑ স্বত॒পসঃ । মরু॑ত॒-স্সূর্য॑ত্বচঃ । শর্ম॑ স॒প্রথা॒ আবৃ॑ণে ॥ 14 ॥
(দৃশ্য॑ত - ই॒বা - বৃ॑ণে)
অনুবাকম্জ্ 5
অতি॑ তা॒ম্রাণি॑ বাসা॒গ্ং॒সি । অ॒ষ্টিব॑জ্রি শ॒তঘ্নি॑ চ । বিশ্বে দেবা বিপ্র॑হর॒ন্তি । অ॒গ্নিজি॑হ্ব অ॒সশ্চ॑ত । নৈব দেবো॑ ন ম॒র্ত্যঃ । ন রাজা ব॑রুণো॒ বিভুঃ । নাগ্নি-র্নেন্দ্রো ন প॑বমা॒নঃ । মা॒তৃক্ক॑চ্চ ন॒ বিদ্য॑তে । দি॒ব্যস্যৈকা॒ ধনু॑রার্ত্নিঃ । পৃ॒থি॒ব্যামপ॑রা শ্রি॒তা ॥ 15 ॥
তস্যেন্দ্রো বম্রি॑রূপে॒ণ । ধ॒নুর্জ্যা॑-মছি॒নথ্স্ব॑যম্ । তদি॑ন্দ্র॒ধনু॑রিত্য॒জ্যম্ । অ॒ভ্রব॑র্ণেষু॒ চক্ষ॑তে । এতদেব শং​যোঁ-র্বার্​হ॑স্পত্য॒স্য । এ॒ত-দ্রু॑দ্রস্য॒ ধনুঃ । রু॒দ্রস্য॑ ত্বেব॒ ধনু॑রার্ত্নিঃ । শির॒ উত্পি॑পেষ । স প্র॑ব॒র্গ্যো॑-ঽভবত্ । তস্মা॒-দ্য-স্সপ্র॑ব॒র্গ্যেণ॑ য॒জ্ঞেন॒ যজ॑তে । রু॒দ্রস্য॒ স শিরঃ॒ প্রতি॑দধাতি । নৈনগ্ং॑ রু॒দ্র আরু॑কো ভবতি । য এ॒বং-বেঁদ॑ ॥ 16 ॥
(শ্রি॒তা - যজ॑তে॒ ত্রীণি॑ চ)
অনুবাকঃ 6
অ॒ত্যূ॒র্ধ্বা॒ক্ষো-ঽতি॑রশ্চাত্ । শিশি॑রঃ প্র॒দৃশ্য॑তে । নৈব রূপ-ন্ন॑ বাসা॒গ্ং॒সি । ন চক্ষুঃ॑ প্রতি॒দৃশ্য॑তে । অ॒ন্যোন্য॒-ন্তু ন॑ হিগ্গ্​স্রা॒তঃ । স॒ত স্ত॑-দ্দেব॒লক্ষ॑ণম্ । লোহিতো-ঽক্ষ্ণি শা॑রশী॒র্​ষ্ণিঃ । সূ॒র্যস্যো॑দয॒ন-ম্প্র॑তি । ত্ব-ঙ্করোষি॑ ন্যঞ্জ॒লিকাম্ । ত্ব॒-ঙ্করো॑ষি নি॒জানু॑কাম্ ॥ 17 ॥
নিজানুকামে᳚ ন্যঞ্জ॒লিকা । অমী বাচ-মুপাস॑তামি॒তি । তস্মৈ সর্ব ঋতবো॑ নম॒ন্তে । মর্যাদা করত্বা-ত্প্র॑পুরো॒ধাম্ । ব্রাহ্মণ॑ আপ্নো॒তি । য এ॑বং-বেঁ॒দ । স খলু সং​বঁথ্সর এতৈ-স্সেনানী॑ভি-স্স॒হ । ইন্দ্রায সর্বান্-কামান॑ভিব॒হতি । স দ্র॒ফ্সঃ । তস্যৈ॒ষা ভব॑তি ॥ 18 ॥
অব॑ দ্র॒ফ্সো অগ্ং॑শ॒মতী॑মতিষ্ঠত্ । ই॒যা॒নঃ কৃ॒ষ্ণো দ॒শভিঃ॑ স॒হস্রৈঃ᳚ । আব॒র্ত-মিন্দ্র॒-শ্শচ্যা॒ ধম॑ন্তম্ । উপস্নুহি ত-ন্নৃমণা-মথ॑দ্রামি॒তি । এতযৈ বেন্দ্র-স্সলা বৃ॑ক্যা স॒হ । অসুরা-ন্প॑রিবৃ॒শ্চতি । পৃথি॑ব্য॒গ্ং॒ শুম॑তী । তাম॒ন্ব-ব॑স্থিত-স্সং​বঁথ্স॒রো দি॒বঞ্চ॑ । নৈবং-বিঁদুষা-ঽঽচার্যা᳚-ন্তেবা॒সিনৌ । অন্যোন্যস্মৈ᳚ দ্রুহ্যা॒তাম্ । যো দ্রু॒হ্যতি । ভ্রশ্যতে স্ব॑র্গা-ল্লো॒কাত্ । ইত্যৃতু ম॑ণ্ডলা॒নি । সূর্য মণ্ডলা᳚ ন্যাখ্যা॒যিকাঃ । অত ঊর্ধ্বগ্ংস॑নির্ব॒চনাঃ ॥ 19 ॥
(নি॒জানু॑কাং॒ - ভব॑তি - দ্রুহ্যা॒তা-ম্পঞ্চ॑ চ)
অনুবাকঃ 7
আরোগো ভ্রাজঃ পটরঃ॑ পত॒ঙ্গঃ । স্বর্ণরো জ্যোতিষীমান্॑. বিভা॒সঃ । তে অস্মৈ সর্বে দিবমা॑তপ॒ন্তি । ঊর্জ-ন্দুহানা অনপস্ফুর॑ন্ত ই॒তি । কশ্য॑পো-ঽষ্ট॒মঃ । স মহামেরু-ন্ন॑ জহা॒তি । তস্যৈ॒ষা ভব॑তি । যত্তে॒ শিল্প॑-ঙ্কশ্যপ রোচ॒নাব॑ত্ । ই॒ন্দ্রি॒যাব॑-ত্পুষ্ক॒ল-ঞ্চি॒ত্রভা॑নু । যস্মি॒-ন্থ্সূর্যা॒ অর্পি॑তা-স্স॒প্ত সা॒কম্ ॥ 20 ॥
তস্মি-ন্রাজান-মধিবিশ্রযে॑মমি॒তি । তে অস্মৈ সর্বে কশ্যপা-জ্জ্যোতি॑-র্লভ॒ন্তে । তান্​থ্সোমঃ কশ্যপাদধি॑ নির্ধ॒মতি । ভ্রস্তা কর্ম কৃ॑দিবৈ॒বম্ ॥ প্রাণো জীবানীন্দ্রিয॑ জীবা॒নি । সপ্ত শীর্​ষ॑ণ্যাঃ প্রা॒ণাঃ । সূর্যা ই॑ত্যাচা॒র্যাঃ । অপশ্যমহ মেতান্-থ্সপ্ত সূ᳚র্যানি॒তি । পঞ্চকর্ণো॑ বাথ্স্যা॒যনঃ । সপ্তকর্ণ॑শ্চ প্লা॒ক্ষিঃ ॥ 21 ॥
আনুশ্রবিক এব নৌ কশ্য॑প ই॒তি । উভৌ॑ বেদ॒যিতে । ন হি শেকুমিব মহামে॑রু-ঙ্গ॒ন্তুম্ । অপশ্যমহমেত-থ্সূর্যমণ্ডল-ম্পরিব॑র্তমা॒নম্ । গা॒র্গ্যঃ প্রা॑ণত্রা॒তঃ । গচ্ছন্ত ম॑হামে॒রুম্ । এক॑ঞ্চাজ॒হতম্ । ভ্রাজপটর পত॑ঙ্গা নি॒হনে । তিষ্ঠন্না॑তপ॒ন্তি । তস্মা॑দি॒হ তপ্ত্রি॑ তপাঃ ॥ 22 ॥
অ॒মুত্রে॒তরে । তস্মা॑দি॒হা তপ্ত্রি॑ তপাঃ । তেষা॑মেষা॒ ভব॑তি । স॒প্ত সূর্যা॒ দিব॒-মনু॒ প্রবি॑ষ্টাঃ । তান॒ন্বেতি॑ প॒থিভি॑-র্দক্ষি॒ণাবান্॑ । তে অস্মৈ সর্বে ঘৃতমা॑তপ॒ন্তি । ঊর্জ-ন্দুহানা অনপস্ফুর॑ন্ত ই॒তি ॥ সপ্তর্ত্বিজ-স্সূর্যা ই॑ত্যাচা॒র্যাঃ । তেষা॑মেষা॒ ভব॑তি । স॒প্ত দিশো॒ নানা॑ সূর্যাঃ ॥ 23 ॥
স॒প্ত হোতা॑র ঋ॒ত্বিজঃ॑ । দেবা আদিত্যা॑ যে স॒প্ত । তেভি-স্সোমাভী রক্ষ॑ণ ই॒তি । তদ॑প্যাম্না॒যঃ । দিগ্ভ্রাজ ঋতূ᳚ন্ করো॒তি । এত॑যৈবা॒বৃতা ঽঽসহস্রসূর্যতাযা ইতি বৈ॑শম্পা॒যনঃ । তস্যৈ॒ষা ভব॑তি । যদ্দ্যাব॑ ইন্দ্র তে শ॒তগ্ং শ॒ত-ম্ভূমীঃ᳚ । উ॒ত স্যুঃ । ন ত্বা॑ বজ্রিন্​-থ্স॒হস্র॒গ্ং॒ সূর্যাঃ᳚ । 24 ॥
অনু ন জাতমষ্ট রোদ॑সী ই॒তি । নানা লিঙ্গত্বা-দৃতূনা-ন্নানা॑ সূর্য॒ত্বম্ ॥ অষ্টৌ তু ব্যবসি॑তা ই॒তি । সূর্যমণ্ডলা-ন্যষ্টা॑ত ঊ॒র্ধ্বম্ । তেষা॑মেষা॒ ভব॑তি ॥ চি॒ত্র-ন্দে॒বানা॒-মুদ॑গা॒দনী॑কম্ । চক্ষু॑-র্মি॒ত্রস্য॒ বরু॑ণস্যা॒গ্নেঃ । আ-ঽপ্রা॒ দ্যাবা॑ পৃথি॒বী অ॒ন্তরি॑ক্ষম্ । সূর্য আত্মা জগতস্তস্থু॑ষশ্চে॒তি ॥ 25 ॥
(সা॒কং - প্লা॒ক্ষি - স্তপ্ত্রি॑তপা॒ - নানা॑সূর্যাঃ॒ - সূর্যা॒ - +নব॑ চ)
অনুবাকঃ 8
ক্বেদমভ্র॑-ন্নিবি॒শতে । ক্বাযগ্ং॑ সং​বঁথ্স॒রো মি॑থঃ । ক্বাহঃ ক্বেয-ন্দে॑ব রা॒ত্রী । ক্ব মাসা ঋ॑তব॒-শ্শ্রিতাঃ ॥ অর্ধমাসা॑ মুহূ॒র্তাঃ । নিমেষাস্তু॑টিভিঃ॒ (নিমেষাস্ত্র॑টিভিঃ॒) সহ । ক্বেমা আপো নি॑বিশ॒ন্তে । য॒দীতো॑ যান্তি॒ সম্প্র॑তি ॥ কালা অফ্সু নি॑বিশ॒ন্তে । আ॒প-স্সূর্যে॑ স॒মাহি॑তাঃ । 26 ।
অভ্রা᳚ণ্য॒পঃ প্র॑পদ্য॒ন্তে । বি॒দ্যুথ্সূর্যে॑ স॒মাহি॑তা । অনবর্ণে ই॑মে ভূ॒মী । ই॒যঞ্চা॑সৌ চ॒ রোদ॑সী । কিগ্গ্​ স্বিদত্রান্ত॑রা ভূ॒তম্ । যে॒নেমে বি॑ধৃতে॒ উভে । বি॒ষ্ণুনা॑ বিধৃ॑তে ভূ॒মী । ই॒তি ব॑থ্সস্য॒ বেদ॑না । ইরা॑বতী ধেনু॒মতী॒ হি ভূ॒তম্ । সূ॒য॒ব॒সিনী॒ মনু॑ষে দশ॒স্যে᳚ । 27 ।
ব্য॑ষ্টভ্না॒-দ্রোদ॑সী॒ বিষ্ণ॑বে॒তে । দা॒ধর্থ॑ পৃথি॒বী-ম॒ভিতো॑ ম॒যূখৈঃ᳚ । কিন্ত-দ্বিষ্ণো র্বল॑মা॒হুঃ । কা॒ দীপ্তিঃ॑ কি-ম্প॒রায॑ণম্ । একো॑ য॒দ্ধা-র॑য দ্দে॒বঃ । রে॒জতী॑ রোদ॒সী উ॑ভে । বাতাদ্বিষ্ণো-র্ব॑ল মা॒হুঃ । অ॒ক্ষরা᳚-দ্দীপ্তি॒ রুচ্য॑তে । ত্রি॒পদা॒দ্ধার॑য-দ্দে॒বঃ । যদ্বিষ্ণো॑রেক॒-মুত্ত॑মম্ ॥ 28 ॥
অ॒গ্নযো॑ বায॑বশ্চৈ॒ব । এ॒তদ॑স্য প॒রায॑ণম্ । পৃচ্ছামি ত্বা প॑র-ম্মৃ॒ত্যুম্ । অ॒বম॑-ম্মদ্ধ্য॒মঞ্চ॑তুম্ । লো॒কঞ্চ॒ পুণ্য॑পাপা॒নাম্ । এ॒ত-ত্পৃ॑চ্ছামি॒ সম্প্র॑তি ॥ অ॒মুমা॑হুঃ প॑র-ম্মৃ॒ত্যুম্ । প॒বমা॑ন-ন্তু॒ মদ্ধ্য॑মম্ । অ॒গ্নিরে॒বাব॑মো মৃ॒ত্যুঃ । চ॒ন্দ্রমা᳚-শ্চতু॒রুচ্য॑তে ॥ 29 ॥
অ॒না॒ভো॒গাঃ প॑র-ম্মৃ॒ত্যুম্ । পা॒পা-স্সং॑​যঁন্তি॒ সর্ব॑দা । আভোগাস্ত্বেব॑ সং​যঁ॒ন্তি । য॒ত্র পু॑ণ্যকৃ॒তো জ॑নাঃ । ততো॑ ম॒দ্ধ্যম॑মায॒ন্তি । চ॒তুম॑গ্নিঞ্চ॒ সম্প্র॑তি । পৃচ্ছামি ত্বা॑ পাপ॒কৃতঃ । য॒ত্র যা॑তয॒তে য॑মঃ । ত্বন্নস্ত--দ্ব্রহ্ম॑-ন্প্রব্রূ॒হি । য॒দি বে᳚ত্থা-ঽস॒তো গৃ॑হান্ ॥ 30 ॥
ক॒শ্যপা॑ দুদি॑তা-স্সূ॒র্যাঃ । পা॒পান্নি॑র্ঘ্নন্তি॒ সর্ব॑দা । রোদস্যোরন্ত॑-র্দেশে॒ষু । তত্র ন্যস্যন্তে॑ বাস॒বৈঃ । তে ঽশরীরাঃ প্র॑পদ্য॒ন্তে । য॒থা ঽপু॑ণ্যস্য॒ কর্ম॑ণঃ । অপা᳚ণ্য॒পাদ॑ কেশা॒সঃ । ত॒ত্র তে॑-ঽযোনি॒জা জ॑নাঃ । মৃত্বা পুনর্মৃত্যু-মা॑পদ্য॒ন্তে । অ॒দ্যমা॑না-স্স্ব॒কর্ম॑ভিঃ । 31 ।
আশাতিকাঃ ক্রিম॑য ই॒ব । ততঃ পূযন্তে॑ বাস॒বৈঃ । অপৈ॑ত-ম্মৃ॒ত্যু-ঞ্জ॑যতি । য এ॒বং-বেঁদ॑ । স খল্বৈবং॑-বিঁদ্ব্রা॒হ্মণঃ । দী॒র্ঘশ্রু॑ত্তমো॒ ভব॑তি । কশ্য॑প॒স্যাতি॑থি॒-স্সিদ্ধগ॑মন॒-স্সিদ্ধাগ॑মনঃ । তস্যৈ॒ষা ভব॑তি ॥ আযস্মিন্᳚-থ্স॒প্ত বা॑স॒বাঃ । রোহ॑ন্তি পূ॒র্ব্যা॑ রুহঃ॑ । 32 ।
ঋষি॑র্​হ দীর্ঘ॒শ্রুত্ত॑মঃ । ইন্দ্রস্য ঘর্মো অতি॑থিরি॒তি । কশ্যপঃ পশ্য॑কো ভ॒বতি । যথ্সর্ব-ম্পরিপশ্যতী॑তি সৌ॒ক্ষ্ম্যাত্ । অথাগ্নে॑রষ্টপু॑রুষ॒স্য । তস্যৈ॒ষা ভব॑তি । অগ্নে॒ নয॑ সু॒পথা॑ রা॒যে অ॒স্মান্ । বিশ্বা॑নি দেব ব॒যুনা॑নি বি॒দ্বান্ । যু॒যো॒দ্ধ্য॑স্ম-জ্জু॑হুরা॒ণমেনঃ॑ । ভূযিষ্ঠান্তে নম উক্তিং-বিঁ॑ধেমে॒তি ॥ 33 ॥
(স॒মাহি॑তা - দশ॒স্যে॑ - উত্ত॑ম॒-মুচ্য॑তে-গৃহান্-থ্স্ব॒কর্ম॑ভিঃ-পূ॒র্ব্যা॑ রুহ॑-ই॒তি)
অনুবাকঃ 9
অগ্নিশ্চ জাত॑বেদা॒শ্চ । সহোজা অ॑জিরা॒প্রভুঃ । বৈশ্বানরো ন॑র্যাপা॒শ্চ । প॒ঙ্ক্তিরা॑ধাশ্চ॒ সপ্ত॑মঃ । বিসর্পেবা-ঽষ্ট॑মো-ঽগ্নী॒নাম্ । এতে-ঽষ্টৌ বসবঃ, ক্ষি॑তা ই॒তি । যথর্ত্বে-বাগ্নে-রর্চির্বর্ণ॑ বিশে॒ষাঃ । নীলার্চিশ্চ পীতকা᳚র্চিশ্চে॒তি । অথ বাযো-রেকাদশ-পুরুষস্যৈকাদশ॑স্ত্রীক॒স্য । প্রভ্রাজমানা ব্য॑বদা॒তাঃ ॥ 34 ॥
যাশ্চ বাসু॑কি বৈ॒দ্যুতাঃ । রজতাঃ পরু॑ষা-শ্শ্যা॒মাঃ । কপিলা অ॑তিলো॒হিতাঃ । ঊর্ধ্বা অবপ॑তন্তা॒শ্চ । বৈদ্যুত ই॑ত্যেকা॒দশ । নৈনং-বৈঁদ্যুতো॑ হিন॒স্তি । য এ॑বং-বেঁ॒দ । স হোবাচ ব্যাসঃ পা॑রাশ॒র্যঃ । বিদ্যুদ্বধমেবাহ-ম্মৃত্যুমৈ᳚চ্ছমি॒তি । ন ত্বকা॑মগ্ং হ॒ন্তি ॥ 35 ॥
য এ॑বং-বেঁ॒দ । অথ গ॑ন্ধর্ব॒গণাঃ । স্বান॒ ভ্রাট্ । অঙ্ঘা॑রি॒-র্বম্ভা॑রিঃ । হস্ত॒-স্সুহ॑স্তঃ । কৃশা॑নুর্​বি॒শ্বাব॑সুঃ । মূর্ধন্বান্-থ্সূ᳚র্যব॒র্চাঃ । কৃতিরিত্যেকাদশ গ॑ন্ধর্ব॒গণাঃ । দেবাশ্চ ম॑হাদে॒বাঃ । রশ্মযশ্চ দেবা॑ গর॒গিরঃ ॥ 36 ॥
নৈন-ঙ্গরো॑ হিন॒স্তি । য এ॑বং-বেঁ॒দ । গৌ॒রী মি॑মায সলি॒লানি॒ তক্ষ॑তী । এক॑পদী দ্বি॒পদী॒ সা চতু॑ষ্পদী । অ॒ষ্টাপ॑দী॒ নব॑পদী বভূ॒বুষী᳚ । সহস্রাক্ষরা পরমে ব্যো॑মন্নি॒তি । বাচো॑ বিশে॒ষণম্ । অথ নিগদ॑ব্যাখ্যা॒তাঃ । তাননুক্র॑মিষ্যা॒মঃ । ব॒রাহবঃ॑-স্বত॒পসঃ ॥ 37 ॥
বি॒দ্যু-ন্ম॑হসো॒ ধূপ॑যঃ । শ্বাপযো গৃহমেধা᳚শ্চেত্যে॒তে । যে॒ চেমে-ঽশি॑মিবি॒দ্বিষঃ । পর্জন্যা-স্সপ্ত পৃথিবীমভিব॑র্​ষ॒ন্তি । বৃষ্টি॑ভিরি॒তি । এতযৈব বিভক্তি বি॑পরী॒তাঃ । স॒প্তভি॒র্বাতৈ॑ রুদী॒রিতাঃ । অমূং-লোঁকা-নভিব॑র্​ষ॒ন্তি । তেষা॑মেষা॒ ভব॑তি । স॒মা॒ন-মে॒তদুদ॑কম্ ॥ 38 ॥
উ॒চ্চৈত্য॑ব॒ চাহ॑ভিঃ । ভূমি॑-ম্প॒র্জন্যা॒ জিন্ব॑ন্তি । দিব-ঞ্জিন্বন্-ত্যগ্ন॑য ই॒তি । যদক্ষ॑র-ম্ভূ॒তকৃ॑তম্ । বিশ্বে॑ দেবা উ॒পাস॑তে । ম॒হর্​ষি॑মস্য গো॒প্তার᳚ম্ । জ॒মদ॑গ্নি॒-মকু॑র্বত । জ॒মদ॑গ্নি॒-রাপ্যা॑যতে । ছন্দো॑ভি-শ্চতুরুত্ত॒রৈঃ । রাজ্ঞ॒-স্সোম॑স্য তৃ॒প্তাসঃ॑ ॥ 39 ॥
ব্রহ্ম॑ণা বী॒র্যা॑বতা । শি॒বা নঃ॑ প্র॒দিশো॒ দিশঃ॑ ॥ তচ্ছং॒​যোঁরা বৃ॑ণীমহে । গা॒তুং-যঁ॒জ্ঞায॑ । গা॒তুং-যঁ॒জ্ঞপ॑তযে । দৈবী᳚ স্ব॒স্তির॑স্তু নঃ । স্ব॒স্তি-র্মানু॑ষেভ্যঃ । ঊ॒র্ধ্ব-ঞ্জি॑গাতু ভেষ॒জম্ । শন্নো॑ অস্তু দ্বি॒পদে᳚ । শঞ্চতু॑ষ্পদে । সোমপা(3) অসোমপা(3) ইতি নিগদ॑ব্যাখ্যা॒তাঃ ॥ 40 ॥
(ব্য॒ব॒দা॒তা - হ॒ন্তি-গ॑র॒গির - স্ত॒পস - উদ॑কং - তৃপ্তাস॒ - শ্বতু॑ষ্পদ॒ এক॑-ঞ্চ)
অনুবাকঃ 10
স॒হ॒স্র॒বৃদি॑য-ম্ভূ॒মিঃ । প॒রং-ব্যোঁ॑ম স॒হস্র॑বৃত্ । অ॒শ্বিনা॑ ভুজ্যূ॑ নাস॒ত্যা । বি॒শ্বস্য॑ জগ॒তস্প॑তী ॥ জাযা ভূমিঃ প॑তির্ব্যো॒ম । মি॒থুন॑ন্তা অ॒তুর্য॑থুঃ । পুত্রো বৃহস্প॑তী রু॒দ্রঃ । স॒রমা॑ ইতি॑ স্ত্রীপু॒মম্ ॥ শু॒ক্রং-বাঁ॑ম॒ন্যদ্য॑জ॒তং-বাঁ॑ম॒ন্যত্ । বিষু॑রূপে॒ অহ॑নী॒ দ্যৌরি॑ব স্থঃ ॥ 41 ॥
বিশ্বা॒ হি মা॒যা অব॑থ-স্স্বধাবন্তৌ । ভ॒দ্রা বা᳚-ম্পূষণাবি॒হ রা॒তির॑স্তু । বাসা᳚ত্যৌ চি॒ত্রৌ জগ॑তো নি॒ধানৌ᳚ । দ্যাবা॑ভূমী চ॒রথঃ॑ স॒গ্ং॒ সখা॑যৌ । তাব॒শ্বিনা॑ রা॒সভা᳚শ্বা॒ হব॑-ম্মে । শু॒ভ॒স্প॒তী॒ আ॒গতগ্ং॑ সূ॒র্যযা॑ স॒হ । ত্যুগ্রো॑ হ ভু॒জ্যু-ম॑শ্বিনোদ মে॒ঘে । র॒যিন্ন কশ্চি॑-ন্মমৃ॒বাঁ(2) অবা॑হাঃ । তমূ॑হথু-র্নৌ॒ভিরা᳚ত্ম॒ন্-বতী॑ভিঃ । অ॒ন্ত॒রি॒ক্ষ॒ প্রুড্ভি॒র-পো॑দকাভিঃ ॥ 42 ॥
তি॒স্রঃ, ক্ষপ॒স্ত্রিরহা॑ ঽতি॒ব্রজ॑দ্ভিঃ । নাস॑ত্যা ভু॒জ্যুমূ॑হথুঃ পত॒ঙ্গৈঃ । স॒মু॒দ্রস্য॒ ধন্ব॑ন্না॒র্দ্রস্য॑ পা॒রে । ত্রি॒ভী রথৈ᳚-শ্শ॒তপ॑দ্ভি॒-ষ্ষড॑শ্বৈঃ । স॒বি॒তারং॒-বিঁত॑ন্বন্তম্ । অনু॑বদ্ধ্নাতি শাম্ব॒রঃ । আপপূর্​ষং-ব॑রশ্চৈ॒ব । স॒বিতা॑ ঽরেপ॒সো॑ ঽভবত্ । ত্যগ্ং সুতৃপ্তং-বিঁ॑দিত্বৈ॒ব । ব॒হুসো॑ম গি॒রং-বঁ॑শী ॥ 43 ॥
অন্বেতি তুগ্রো ব॑ক্রিযা॒ন্তম্ । আযসূযান্-থ্সোম॑তৃফ্সু॒ষু । স সঙ্গ্রাম-স্তমো᳚দ্যো-ঽত্যো॒তঃ । বাচো গাঃ পি॑পাতি॒ তত্ । স তদ্গোভি-স্স্তবা᳚ ঽত্যেত্য॒ন্যে । র॒ক্ষসা॑ ঽনন্বি॒তাশ্চ॑ যে । অ॒ন্বেতি॒ পরি॑বৃত্ত্যা॒-ঽস্তঃ । এ॒বমে॒তৌ স্থো॑ অশ্বিনা । তে এ॒তে দ্যুঃ॑ পৃথি॒ব্যোঃ । অহ॑রহ॒-র্গর্ভ॑ন্দধাথে ॥ 44 ॥
তযো॑ রে॒তৌ ব॒থ্সা ব॑হোরা॒ত্রে । পৃ॒থি॒ব্যা অহঃ॑ । দি॒বো রাত্রিঃ॑ । তা অবি॑সৃষ্টৌ । দম্প॑তী এ॒ব ভ॑বতঃ ॥ তযো॑ রে॒তৌ ব॒থ্সৌ । অ॒গ্নিশ্চা॑-দি॒ত্যশ্চ॑ । রা॒ত্রের্ব॒থ্সঃ । শ্বে॒ত আ॑দি॒ত্যঃ । অহ্নো॒-ঽগ্নিঃ ॥ 45 ॥
তা॒ম্রো অ॑রু॒ণঃ । তা অবি॑সৃষ্টৌ । দম্প॑তী এ॒ব ভ॑বতঃ ॥ তযো॑ রে॒তৌ ব॒থ্সৌ । বৃ॒ত্রশ্চ॑ বৈদ্যু॒তশ্চ॑ । অ॒গ্নের্বৃ॒ত্রঃ । বৈ॒দ্যুত॑ আদি॒ত্যস্য॑ । তা অবি॑সৃষ্টৌ । দম্প॑তী এ॒ব ভ॑বতঃ ॥ তযো॑ রে॒তৌ ব॒থ্সৌ ॥ 46 ॥
উ॒ষ্মা চ॑ নীহা॒রশ্চ॑ । বৃ॒ত্রস্যো॒ষ্মা । বৈ॒দ্যু॒তস্য॑ নীহা॒রঃ । তৌ তাবে॒ব প্রতি॑পদ্যেতে ॥ সেযগ্ং রাত্রী॑ গ॒র্ভিণী॑ পু॒ত্রেণ॒ সং​বঁ॑সতি । তস্যা॒ বা এ॒তদু॒ল্বণ᳚ম্ । যদ্রাত্রৌ॑ র॒শ্মযঃ॑ । যথা॒ গোর্গ॒র্ভিণ্যা॑ উ॒ল্বণ᳚ম্ । এ॒বমে॒তস্যা॑ উ॒ল্বণ᳚ম্ । প্রজযিষ্ণুঃ প্রজযা চ পশুভি॑শ্চ ভ॒বতি । য এ॑বং-বেঁ॒দ । এতমুদ্যন্ত-মপিয॑ন্তঞ্চে॒তি । আদিত্যঃ পুণ্য॑স্য ব॒থ্সঃ । অথ পবি॑ত্রাঙ্গি॒রসঃ ॥ 47 ॥
(স্থো - ঽপো॑দকাভি--র্ বশী - দধাথে - অ॒গ্নি - স্তযো॑ রে॒তৌ ব॒থ্সৌ - ভ॒বতি চ॒ত্বারি॑ চ)
অনুবাকঃ 11
প॒বিত্র॑বন্তঃ॒ পরি॒বাজ॒মাস॑তে । পি॒তৈষা᳚-ম্প্র॒ত্নো অ॒ভির॑ক্ষতি ব্র॒তম্ । ম॒হস্স॑মু॒দ্রং-বঁরু॑ণ স্তি॒রোদ॑ধে । ধীরা॑ ইচ্ছেকু॒র্​দ্ধরু॑ণেষ্বা॒রভ᳚ম্ । প॒বিত্র॑-ন্তে॒ বিত॑ত॒-ম্ব্রহ্ম॑ণ॒স্পতে᳚ । প্রভু॒র্গাত্রা॑ণি॒ পর্যে॑ষি বি॒শ্বতঃ॑ । অত॑প্ততনূ॒-র্ন তদা॒মো অ॑শ্নুতে । শৃ॒তাস॒ ইদ্বহ॑ন্-ত॒স্ত-থ্সমা॑শত । ব্র॒হ্মা দে॒বানা᳚ম্ । অস॑ত-স্স॒দ্যে তত॑ক্ষুঃ ॥ 48 ॥
ঋষ॑য-স্স॒প্তাত্রি॑শ্চ॒ যত্ । সর্বে-ঽত্রযো অ॑গস্ত্য॒শ্চ । নক্ষ॑ত্রৈ॒-শ্শঙ্কৃ॑তো ঽবসন্ন্ । অথ॑ সবিতু॒-শ্শ্যাবাশ্ব॒স্যা ঽবর্তি॑কামস্য । অ॒মী য ঋক্ষা॒ নিহি॑তা স উ॒চ্চা । নক্ত॒-ন্দদৃ॑শ্রে॒ কুহ॑চি॒দ্দিবে॑যুঃ । অদ॑ব্ধানি॒ বরু॑ণস্য ব্র॒তানি॑ । বি॒চা॒কশ॑-চ্চ॒ন্দ্রমা॒ নক্ষ॑ত্রমেতি । ত-থ্স॑বি॒তু-র্বরে᳚ণ্যম্ । ভর্গো॑ দে॒বস্য॑ ধীমহি ॥ 49 ।
ধিযো॒ যো নঃ॑ প্রচো॒দযা᳚ত্ ॥ তথ্স॑বি॒তু-র্বৃ॑ণীমহে । ব॒য-ন্দে॒বস্য॒ ভোজ॑নম্ । শ্রেষ্ঠগ্ং॑ সর্ব॒ধাত॑মম্ । তুর॒-ম্ভগ॑স্য ধীমহি । অপা॑গূহত সবিতা॒ তৃভীন্॑ । সর্বা᳚-ন্দি॒বো অন্ধ॑সঃ । নক্ত॑ন্ত;॒তান্য॑ভব-ন্দৃ॒শে । অস্থ্য॒স্থ্না সম্ভ॑বিষ্যামঃ ॥ নাম॒ নামৈ॒ব না॒ম মে᳚ ॥ 50 ॥
নপুগ্ংস॑ক॒-ম্পুমা॒গ্॒স্ত্র্য॑স্মি । স্থাব॑রো-ঽস্ম্যথ॒ জঙ্গ॑মঃ । য॒জে-ঽযক্ষি॒ যষ্টা॒হে চ॑ । মযা॑ ভূ॒তান্য॑যক্ষত । প॒শবো॑ মম॑ ভূতা॒নি । অনূবন্ধ্যো ঽস্ম্য॑হং-বিঁ॒ভুঃ । স্ত্রিযঃ॑ স॒তীঃ । তা উ॑ মে পু॒গ্ং॒স আ॑হুঃ । পশ্য॑দক্ষ॒ণ্বান্ন-বিচে॑তদ॒ন্ধঃ । ক॒বির্যঃ পু॒ত্র-স্স ই॒মা চি॑কেত ॥ 51 ॥
যস্তা বি॑জা॒না-থ্স॑বি॒তুঃ পি॒তা-ঽস॑ত্ । অ॒ন্ধো মণিম॑বিন্দত্ । তম॑নঙ্গুলি॒-রাব॑যত্ । অ॒গ্রী॒বঃ প্রত্য॑মুঞ্চত্ । তমজি॑হ্ব অ॒সশ্চ॑ত । ঊর্ধ্বমূল-ম॑বাক্ছা॒খম্ । বৃ॒ক্ষং-যাঁ॑ বেদ॒ সম্প্র॑তি । ন স জাতু জনঃ॑ শ্রদ্দ॒দ্ধ্যাত্ । মৃ॒ত্যুর্মা॑ মার॒যাদি॑তিঃ । হসিতগ্ং রুদি॑তঙ্গী॒তম্ ॥ 52 ॥
বীণা॑ পণ ব॒লাসি॑তম্ । মৃ॒তঞ্জী॒বঞ্চ॑ যত্কি॒ঞ্চিত্ । অ॒ঙ্গানি॑ স্নেব॒ বিদ্ধি॑ তত্ । অতৃ॑ষ্য॒গ্গ্॒স্তৃষ্য॑ ধ্যাযত্ । অ॒স্মাজ্জা॒তা মে॑ মিথূ॒ চরন্ন্॑ । পুত্রো নির্-ঋত্যা॑ বৈদে॒হঃ । অ॒চেতা॑ যশ্চ॒ চেত॑নঃ । স॒ ত-ম্মণিম॑বিন্দত্ । সো॑-ঽনঙ্গুলি॒রাব॑যত্ । সো॒-ঽগ্রী॒বঃ প্রত্য॑মুন্চত্ ॥ 53 ।
সো-ঽজি॑হ্বো অ॒সশ্চ॑ত । নৈতমৃষিং-বিঁদিত্বা নগ॑র-ম্প্র॒বিশেত্ । য॑দি প্র॒বিশেত্ । মি॒থৌ চরি॑ত্বা প্র॒বিশেত্ । তথ্সম্ভব॑স্য ব্র॒তম্ । আ॒ তম॑গ্নে র॒থন্তি॑ষ্ঠ । একা᳚শ্বমেক॒ যোজ॑নম্ । একচক্র॑-মেক॒ধুরম্ । বা॒ত ধ্রা॑জি গ॒তিং-বিঁ॑ভো । ন॒ রি॒ষ্যতি॑ ন ব্য॒থতে ॥ 54 ॥
না॒স্যাক্ষো॑ যাতু॒ সজ্জ॑তি । যচ্ছ্বেতা᳚-ন্রোহি॑তাগ্​শ্চা॒গ্নেঃ । র॒থে যু॑ক্ত্বা-ঽধি॒তিষ্ঠ॑তি । একযা চ দশভিশ্চ॑ স্বভূ॒তে । দ্বাভ্যা মিষ্টযে বিগ্ং॑শত্যা॒ চ । তিসৃভিশ্চ বহসে ত্রিগ্ং॑শতা॒ চ । নিযুদ্ভি-র্বাযবিহ তা॑ বিমু॒ঞ্চ ॥ 55 ॥
(তত॑ক্ষু--র্ ধীমহি - না॒ম মে॑ - চিকেত - গী॒তং - প্রত্য॑মুঞ্চ-দ্- ব্য॒থতে - +স॒প্ত চ॑)
অনুবাকঃ 12
আত॑নুষ্ব॒ প্রত॑নুষ্ব । উ॒দ্ধমাধ॑ম॒ সন্ধ॑ম । আদিত্যে চন্দ্র॑বর্ণা॒নাম্ । গর্ভ॒ মা ধে॑হি॒ যঃ পুমান্॑ । ই॒ত-স্সি॒ক্তগ্ং সূর্য॑গতম্ । চ॒ন্দ্রম॑সে॒ রস॑ঙ্কৃধি । বারাদ-ঞ্জন॑যা-গ্রে॒-ঽগ্নিম্ । য একো॑ রুদ্র॒ উচ্য॑তে । অ॒স॒-ঙ্খ্যা॒তা-স্স॑হস্রা॒ণি । স্ম॒র্যতে॑ ন চ॒ দৃশ্য॑তে ॥ 56 ॥
এ॒বমে॒তন্নি॑বোধত । আ ম॒ন্দ্রৈ-রি॑ন্দ্র॒ হরি॑ভিঃ । যা॒ হি ম॒যূর॑-রোমভিঃ । মাত্বা কেচিন্নিযে মুরি॑ন্ন পা॒শিনঃ । দ॒ধ॒ন্বেব॒ তা ই॑হি । মা ম॒ন্দ্রৈ-রি॑ন্দ্র॒ হরি॑ভিঃ । যা॒মি ম॒যূর॑ রোমভিঃ । মা মা কেচিন্নিযে মুরি॑ন্ন পা॒শিনঃ । নি॒ধ॒ন্বেব॒ তাঁ(2) ই॑মি । অণুভিশ্চ ম॑হদ্ভি॒শ্চ ॥ 57 ॥
নি॒ঘৃষ্বৈ॑ রস॒মাযু॑তৈঃ । কালৈর্-হরিত্ব॑মাপ॒ন্নৈঃ । ইন্দ্রাযা॑হি স॒হস্র॑ যুক্ । অ॒গ্নি-র্বি॒ভ্রাষ্টি॑ বসনঃ । বা॒যু-শ্শ্বেত॑সিকদ্রু॒কঃ । সং॒​বঁ॒থ্স॒রো বি॑ষূ॒ বর্ণৈঃ᳚ । নিত্যা॒স্তে ঽনুচ॑রাস্ত॒ব । সুব্রহ্মণ্যোগ্ং সুব্রহ্মণ্যোগ্ং সু॑ব্রহ্ম॒ণ্যোম্ । ইন্দ্রাগচ্ছ হরিব আগচ্ছ মে॑ধাতি॒থেঃ । মেষ বৃষণশ্ব॑স্য মে॒নে ॥ 58 ॥
গৌরাবস্কন্দিন্ন-হল্যা॑যৈ জা॒র । কৌশিক-ব্রাহ্মণ গৌতম॑ব্রুবা॒ণ । অ॒রু॒ণাশ্বা॑ ই॒হাগ॑তাঃ । বস॑বঃ পৃথিবি॒ ক্ষিতঃ॑ । অ॒ষ্টৌ দি॒গ্বাস॑সো॒ ঽগ্নযঃ॑ । অগ্নিশ্চ জাতবেদা᳚শ্চেত্যে॒তে । তাম্রাশ্বা᳚-স্তাম্র॒রথাঃ । তাম্রবর্ণা᳚ স্তথা॒-ঽসিতাঃ । দণ্ডহস্তাঃ᳚ খাদ॒গ্দতঃ । ইতো রুদ্রাঃ᳚ পরা॒ঙ্গতাঃ । 59 ।
উক্তগ্গ্​ স্থান-ম্প্রমাণঞ্চ॑ পুর॒ ইত । বৃহ॒স্পতি॑শ্চ সবি॒তা চ॑ । বি॒শ্বরূ॑পৈ-রি॒হাগ॑তাম্ । রথে॑নোদক॒বর্ত্ম॑না । অ॒ফ্সুষা॑ ইতি॒ তদ্দ্ব॑যোঃ । উক্তো বেষো॑ বাসা॒গ্ং॒সি চ । কালাবযবানা-মিতঃ॑ প্রতী॒জ্যা । বাসাত্যা॑ ইত্য॒শ্বিনোঃ । কো-ঽন্তরিক্ষে শব্দঙ্ক॑রোতী॒তি । বাসিষ্ঠ রৌহিণো মীমাগ্ং॑সা-ঞ্চ॒ক্রে । তস্যৈ॒ষা ভব॑তি ॥ বা॒শ্রেব॑ বি॒দ্যুদিতি॑ ॥ ব্রহ্ম॑ণ উ॒দর॑ণমসি । ব্রহ্ম॑ণ উদী॒রণ॑মসি ।ব্রহ্ম॑ণ আ॒স্তর॑ণমসি । ব্রহ্ম॑ণ উপ॒স্তর॑ণমসি ॥ 60 ॥
(দৃশ্য॑তে॒ - চ - মে॒নে - প॑রা॒-ঙ্গতা - শ্চ॒ক্রে ষট্ চ॑)
অনুবাকঃ 13 [অপ॑ক্রামত গর্ভি॒ণ্যঃ॑ ]
অ॒ষ্টযো॑নী-ম॒ষ্টপু॑ত্রাম্ । অ॒ষ্টপ॑ত্নী-মি॒মা-ম্মহী᳚ম্ । অ॒হং-বেঁদ॒ ন মে॑ মৃত্যুঃ । ন চামৃ॑ত্যুর॒ঘাহ॑রত্ । অ॒ষ্টযো᳚ন্য॒ষ্ট পু॑ত্রম্ । অ॒ষ্টপ॑দি॒দ-ম॒ন্তরি॑ক্ষম্ । অ॒হং-বেঁদ॒ ন মে॑ মৃত্যুঃ । ন চামৃ॑ত্যুর॒ঘাহ॑রত্ । অ॒ষ্টযো॑নী-ম॒ষ্টপু॑ত্রাম্ । অ॒ষ্টপ॑ত্নী-ম॒মূন্দিব᳚ম্ ॥ 61 ॥
অ॒হং-বেঁদ॒ ন মে॑ মৃত্যুঃ । ন চামৃ॑ত্যুর॒ঘাহ॑রত্ । সু॒ত্রামা॑ণ-ম্ম॒হীমূ॒ষু । অদি॑তি॒র্দ্যৌ-রদি॑তি-র॒ন্তরি॑ক্ষম্ । অদি॑তি র্মা॒তা স পি॒তা স পু॒ত্রঃ । বিশ্বে॑ দে॒বা অদি॑তিঃ॒ পঞ্চ॒ জনাঃ᳚ । অদি॑তি-র্জা॒ত-মদি॑তি॒-র্জনি॑ত্বম্ । অ॒ষ্টৌ পু॒ত্রাসো॒ অদি॑তেঃ । যে জা॒তা স্ত॒ন্বঃ॑ পরি॑ । দে॒বাঁ (2) উপ॑প্রৈ-থ্স॒প্তভিঃ॑ ॥ 62 ॥
প॒রা॒ মা॒র্তা॒ণ্ডমাস্য॑ত্ । স॒প্তভিঃ॑ পু॒ত্রৈ-রদি॑তিঃ । উপ॒ প্রৈ-ত্পূ॒র্ব্যং॑-যুঁগ᳚ম্ । প্র॒জাযৈ॑ মৃ॒ত্যবে ত॑ত্ । প॒রা॒ মা॒র্তা॒ণ্ড-মাভ॑র॒দিতি॑ । তাননুক্র॑মিষ্যা॒মঃ । মি॒ত্রশ্চ॒ বরু॑ণশ্চ । ধা॒তা চা᳚র্য॒মা চ॑ । অগ্ংশ॑শ্চ॒ ভগ॑শ্চ । ইন্দ্রশ্চ বিবস্বাগ্॑শ্চেত্যে॒তে । হি॒র॒ণ্য॒গ॒র্ভো হ॒গ্ং॒সস্শু॑চি॒ষত্ । ব্রহ্ম॑ জজ্ঞা॒ন-ন্তদি-ত্প॒দমিতি॑ । গ॒র্ভঃ প্রা॑জাপ॒ত্যঃ । অথ॒ পুরু॑ষ-স্স॒প্তপুরু॑ষঃ ॥ 63 ॥
[ য॒থা॒স্থা॒ন-ঙ্গ॑র্ভি॒ণ্যঃ॑ ]
(অ॒মূ-ন্দিবগ্ং॑ - স॒প্তভি॑ - রে॒তে চ॒ত্বারি॑ চ)
অনুবাকঃ 14
যো-ঽসৌ॑ ত॒পন্নু॒দেতি॑ । স সর্বে॑ষা-ম্ভূ॒তানা᳚-ম্প্রা॒ণানা॒দাযো॒দেতি॑ । মা মে᳚ প্র॒জাযা॒ মা প॑শূ॒নাম্ । মা মম॑ প্রা॒ণানা॒দাযোদ॑গাঃ । অ॒সৌ যো᳚ ঽস্ত॒মেতি॑ । স সর্বে॑ষা-ম্ভূ॒তানা᳚-ম্প্রা॒ণানা॒দাযা॒স্তমেতি॑ । মা মে᳚ প্র॒জাযা॒ মা প॑শূ॒নাম্ । মা মম॑ প্রা॒ণানা॒দাযা স্ত॑ঙ্গাঃ । অ॒সৌ য আ॒পূর্য॑তি । স সর্বে॑ষা-ম্ভূ॒তানা᳚-ম্প্রা॒ণৈ রা॒পূর্য॑তি । 64 ।
মা মে᳚ প্র॒জাযা॒ মা প॑শূ॒নাম্ । মা মম॑ প্রা॒ণৈ-রা॒পূরি॑ষ্ঠাঃ । অ॒সৌ যো॑-ঽপ॒ক্ষীয॑তি । স সর্বে॑ষা-ম্ভূ॒তানা᳚-ম্প্রা॒ণৈ-রপ॑ক্ষীযতি । মা মে᳚ প্র॒জাযা॒ মা প॑শূ॒নাম্ । মা মম॑ প্রা॒ণৈ-রপ॑ক্ষেষ্ঠাঃ । অ॒মূনি॒ নক্ষ॑ত্রাণি । সর্বে॑ষা-ম্ভূ॒তানা᳚-ম্প্রা॒ণৈরপ॑ প্রসর্পন্তি॒ চোথ্স॑র্পন্তি চ । মা মে᳚ প্র॒জাযা॒ মা প॑শূ॒নাম্ । মা মম॑ প্রা॒ণৈরপ॑ প্রসৃপত॒ মোথ্সৃ॑পত ॥ 65 ॥
ই॒মে মাসা᳚-শ্চার্ধমা॒সাশ্চ॑ । সর্বে॑ষা-ম্ভূ॒তানা᳚-ম্প্রা॒ণৈরপ॑ প্রসর্পন্তি॒ চোথ্স॑র্পন্তি চ । মা মে᳚ প্র॒জাযা॒ মা প॑শূ॒নাম্ । মা মম॑ প্রা॒ণৈরপ॑ প্রসৃপত॒ মোথ্সৃ॑পত । ই॒ম ঋ॒তবঃ॑ । সর্বে॑ষা-ম্ভূ॒তানা᳚-ম্প্রা॒ণৈরপ॑ প্রসর্পন্তি॒ চোথ্স॑র্পন্তি চ । মা মে᳚ প্র॒জাযা॒ মা প॑শূ॒নাম্ । মা মম॑ প্রা॒ণৈরপ॑ প্রসৃপত॒ মোথ্সৃ॑পত । অ॒যগ্ং সং॑​বঁথ্স॒রঃ । সর্বে॑ষা-ম্ভূ॒তানা᳚-ম্প্রা॒ণৈরপ॑ প্রসর্পতি॒ চোথ্স॑র্পতি চ ॥ 66 ॥
মা মে᳚ প্র॒জাযা॒ মা প॑শূ॒নাম্ । মা মম॑ প্রা॒ণৈরপ॑ প্রসৃপ॒ মোথ্সৃ॑প । ই॒দমহঃ॑ । সর্বে॑ষা-ম্ভূ॒তানা᳚-ম্প্রা॒ণৈ-রপ॑ প্রসর্পতি॒ চোথ্স॑র্পতি চ । মা মে᳚ প্র॒জাযা॒ মা প॑শূ॒নাম্ । মা মম॑ প্রা॒ণৈরপ॑ প্রসৃপ॒ মোথ্সৃ॑প । ই॒যগ্ং রাত্রিঃ॑ । সর্বে॑ষা-ম্ভূ॒তানা᳚-ম্প্রা॒ণৈ-রপ॑ প্রসর্পতি॒ চোথ্স॑র্পতি চ । মা মে᳚ প্র॒জাযা॒ মা প॑শূ॒নাম্ । মা মম॑ প্রা॒ণৈরপ॑ প্রসৃপ॒ মোথ্সৃ॑প । ঔ-ম্ভূর্ভুব॒স্স্বঃ॑ । এতদ্বো মিথুন-ম্মা নো মিথু॑নগ্ং রী॒ঢ্বম্ ॥ 67 ॥
(প্রা॒ণৈরা॒পূর্য॑তি॒-মোথ্সৃ॑পত॒-চোথ্স॑র্পতি চ॒ - মোথ্সৃ॑প॒ দ্বে চ॑)
অনুবাকঃ 15
অথাদিত্যস্যাষ্ট পু॑রুষ॒স্য । বসূনা মাদিত্যানাগ্​ স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি । রুদ্রাণা-মাদিত্যানাগ্​ স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি । আদিত্যানা-মাদিত্যানাগ্​ স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি । সতাগ্ং॑সত্যা॒নাম্ । আদিত্যানাগ্​ স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি । অভিধূন্বতা॑-মভি॒ঘ্নতাম্ । বাতব॑তা-ম্ম॒রুতাম্ । আদিত্যানাগ্​ স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি । ঋভূণা-মাদিত্যানাগ্​ স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি । বিশ্বেষা᳚-ন্দেবা॒নাম্ । আদিত্যানাগ্​ স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি । সং​বঁথ্সর॑স্য স॒বিতুঃ । আদিত্যস্য স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি । ঔ-ম্ভূর্ভুব॒স্স্বঃ॑ । রশ্মযো বো মিথুন-ম্মা নো মিথু॑নগ্ং রী॒ঢ্বম্ ॥ 68 ॥
(ঋভূণামাদিত্যানাগ্​ স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি ষট্চ॑)
অনুবাকঃ 16
আরোগস্য স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি । ভ্রাজস্য স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি । পটরস্য স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি । পতঙ্গস্য স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি । স্বর্ণরস্য স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি । জ্যোতিষীমতস্য স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি । বিভাসস্য স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি । কশ্যপস্য স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি । ঔ-ম্ভূর্ভুব॒স্স্বঃ॑ । আপো বো মিথুন-ম্মা নো মিথু॑নগ্ং রী॒ঢ্বম্ ॥ 69 ॥
(আরোগস্য দশ॑)
অনুবাকঃ 17
অথ বাযো-রেকাদশ-পুরুষস্যৈকাদশ॑-স্ত্রীক॒স্য ।
প্রভ্রাজমানানাগ্ং রুদ্রাণাগ্​ স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি ।
ব্যবদাতানাগ্ং রুদ্রাণাগ্​ স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি ।
বাসুকিবৈদ্যুতানাগ্ং রুদ্রাণাগ্​ স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি ।
রজতানাগ্ং রুদ্রাণাগ্​ স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি ।
পরুষাণাগ্ং রুদ্রাণাগ্​ স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি ।
শ্যামানাগ্ং রুদ্রাণাগ্​ স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি ।
কপিলানাগ্ং রুদ্রাণাগ্​ স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি ।
অতিলোহিতানাগ্ং রুদ্রাণাগ্​ স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি ।
ঊর্ধ্বানাগ্ং রুদ্রাণাগ্​ স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি ॥ 70 ॥
অবপতন্তানাগ্ং রুদ্রাণাগ্​ স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি ।
বৈদ্যুতানাগ্ং রুদ্রাণাগ্​ স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি ।
প্রভ্রাজমানীনাগ্ং রুদ্রাণীনাগ্​ স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি ।
ব্যবদাতীনাগ্ং রুদ্রাণীনাগ্​ স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি ।
বাসুকিবৈদ্যুতীনাগ্ং রুদ্রাণীনাগ্​ স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি ।
রজতানাগ্ং রুদ্রাণীনাগ্​ স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি ।
পরুষাণাগ্ং রুদ্রাণীনাগ্​ স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি ।
শ্যামানাগ্ং রুদ্রাণীনাগ্​ স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি ।
কপিলানাগ্ং রুদ্রাণীনাগ্​ স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি ।
অতিলোহিতীনাগ্ং রুদ্রাণীনাগ্​ স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি ।
ঊর্ধ্বানাগ্ং রুদ্রাণীনাগ্​ স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি ।
অবপতন্তীনাগ্ং রুদ্রাণীনাগ্​ স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি ।
বৈদ্যুতীনাগ্ং রুদ্রাণীনাগ্​ স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি ।
ঔ-ম্ভূর্ভুব॒স্স্বঃ॑ ।
রূপাণি বো মিথুন-ম্মা নো মিথু॑নগ্ং রী॒ঢ্বম্ ॥ 71 ॥
(ঊর্ধ্বানাগ্ং রুদ্রাণাগ্​ স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒ - ন্যতিলোহিতীনাগ্ং রুদ্রাণীনাগ্​ স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি পঞ্চ॑ চ)
অনুবাকঃ 18
অথাগ্নে॑রষ্ট পু॑রুষ॒স্য ॥ অগ্নেঃ পূর্ব-দিশ্যস্য স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি ।
জাতবেদস উপদিশ্যস্য স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি ।
সহোজসো দক্ষিণ-দিশ্যস্য স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি ।
অজিরাপ্রভব উপদিশ্যস্য স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি ।
বৈশ্বানরস্যাপরদিশ্যস্য স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি ।
নর্যাপস উপদিশ্যস্য স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি ।
পঙ্ক্তিরাধস উদগ্​দিশ্যস্য স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি ।
বিসর্পিণ উপদিশ্যস্য স্থানে স্বতেজ॑সা ভা॒নি ।
ঔ-ম্ভূর্ভুব॒স্স্বঃ॑ ।
দিশো বো মিথুন-ম্মা নো মিথু॑নগ্ং রী॒ঢ্বম্ ॥ 72 ॥
(স্ব॑রেক॑-ঞ্চ)
অনুবাকঃ 19
দক্ষিণপূর্ব-স্যান্দিশি বিস॑র্পী ন॒রকঃ । তস্মান্নঃ প॑রিপা॒হি । দক্ষিণা-পরস্যা-ন্দিশ্য বিস॑র্পী ন॒রকঃ । তস্মান্নঃ প॑রিপা॒হি । উত্তর-পূর্বস্যা-ন্দিশি বিষা॑দী ন॒রকঃ । তস্মান্নঃ প॑রিপা॒হি । উত্তরা-পরস্যা-ন্দিশ্য বিষা॑দী ন॒রকঃ । তস্মান্নঃ প॑রিপা॒হি । আ যস্মিন্থ্​সপ্ত বাসবা ইন্দ্রিযাণি শতক্রত॑ বিত্যে॒তে ॥ 73 ॥
(দক্ষিণপূর্বস্যা-ন্নব॑)
অনুবাকঃ 20
ই॒ন্দ্র॒ ঘো॒ষা বো॒ বসু॑ভিঃ পু॒রস্তা॒-দুপ॑দধতাম্ ।
মনো॑জবসো বঃ পি॒তৃভি॑-র্দক্ষিণ॒ত উপ॑দধতাম্ ।
প্রচে॑তা বো রু॒দ্রৈঃ প॒শ্চা-দুপ॑দধতাম্ ।
বি॒শ্বক॑র্মা ব আদি॒ত্যৈ-রু॑ত্তর॒ত উপ॑দধতাম্ ।
ত্বষ্টা॑ বো রূ॒পৈ-রু॒পরি॑ষ্টা॒-দুপ॑দধতাম্ । স্
অঞ্জ্ঞানং-বঃ ঁপ॑শ্চাদি॒তি । আ॒দি॒ত্য-স্সর্বো॒-ঽগ্নিঃ পৃ॑থি॒ব্যাম্ । বা॒যুর॒ন্তরি॑ক্ষে । সূর্যো॑ দি॒বি । চ॒ন্দ্রমা॑ দি॒ক্ষু । নক্ষ॑ত্রাণি॒ স্বলো॒কে । এ॒বা হ্যে॑ব । এ॒বা হ্য॑গ্নে । এ॒বা হি বা॑যো । এ॒বা হী᳚ন্দ্র । এ॒বা হি পূ॑ষন্ন্ । এ॒বা হি দে॑বাঃ ॥ 74 ॥
(দি॒ক্ষু স॒প্ত চ॑)
অনুবাকঃ 21
আপ॑মাপাম॒প-স্সর্বাঃ᳚ । অ॒স্মা-দ॒স্মাদি॒তো-ঽমুতঃ॑ । অ॒গ্নির্বা॒যুশ্চ॒ সূর্য॑শ্চ । স॒হ স॑ঞ্চস্ক॒রর্ধি॑যা । বা॒য্বশ্বা॑ রশ্মি॒ পত॑যঃ । মরী᳚চ্যাত্মানো॒ অদ্রু॑হঃ । দে॒বী র্ভু॑বন॒ সূব॑রীঃ । পু॒ত্র॒ব॒বায॑ মে সুত । মহানাম্নী-র্ম॑হামা॒নাঃ । ম॒হ॒সো ম॑হস॒স্স্বঃ॑ ॥ 75 ॥
দে॒বীঃ প॑র্জন্য॒ সূব॑রীঃ । পু॒ত্র॒ব॒বায॑ মে সুত । অ॒পাশ্ন্যু॑ষ্ণি-ম॒পা রক্ষঃ॑ । অ॒পাশ্ন্যু॑ষ্ণি-ম॒পা রঘ᳚ম্ । অপা᳚ঘ্রা॒মপ॑ চা॒বর্তি᳚ম্ । অপ॑ দে॒বীরি॒তো হি॑ত । বজ্র॑-ন্দে॒বীরজী॑তাগ্​শ্চ । ভুব॑ন-ন্দেব॒ সূব॑রীঃ । আ॒দি॒ত্যানদি॑তি-ন্দে॒বীম্ । যোনি॑নোর্ধ্ব-মু॒দীষ॑ত ॥ 76 ॥
ভ॒দ্র-ঙ্কর্ণে॑ভি-শ্শৃণু॒যাম॑ দেবাঃ । ভ॒দ্র-ম্প॑শ্যেমা॒ক্ষভি॒-র্যজ॑ত্রাঃ । স্থি॒রৈরঙ্গৈ᳚ স্তুষ্টু॒বাগ্ং স॑স্ত॒নূভিঃ॑ । ব্যশে॑ম দে॒বহি॑তং॒-যঁদাযুঃ॑ । স্ব॒স্তি ন॒ ইন্দ্রো॑ বৃ॒দ্ধশ্র॑বাঃ । স্ব॒স্তি নঃ॑ পূ॒ষা বি॒শ্ববে॑দাঃ । স্ব॒স্তি ন॒স্তার্ক্ষ্যো॒ অরি॑ষ্টনেমিঃ । স্ব॒স্তি নো॒ বৃহ॒স্পতি॑-র্দধাতু । কে॒তবো॒ অরু॑ণাসশ্চ । ঋ॒ষ॒যো বাত॑রশ॒নাঃ। প্র॒তি॒ষ্ঠাগ্ং শ॒তধা॑ হি । স॒মাহি॑তাসো সহস্র॒ধায॑সম্ ॥ শি॒বা ন॒-শ্শন্ত॑মা ভবন্তু । দি॒ব্যা আপ॒ ওষ॑ধযঃ ॥ সু॒মৃ॒ডী॒কা সর॑স্বতি । মাতে॒ ব্যো॑ম স॒ন্দৃশি॑ ॥ 77 ॥
(স্ব॑ - রু॒দীষ॑ত॒ - বাত॑রশ॒না-ষ্ষট্চ॑)
অনুবাকঃ 22
যো॑-ঽপা-ম্পুষ্পং॒-বেঁদ॑ । পুষ্প॑বা-ন্প্র॒জাবা᳚-ন্পশু॒মা-ন্ভ॑বতি । চ॒ন্দ্রমা॒ বা অ॒পা-ম্পুষ্প᳚ম্ । পুষ্প॑বা-ন্প্র॒জাবা᳚-ন্পশু॒মা-ন্ভ॑বতি । য এ॒বং-বেঁদ॑ ॥ যো॑-ঽপামা॒যত॑নং॒-বেঁদ॑ । আ॒যত॑নবা-ন্ভবতি । অ॒গ্নির্বা অ॒পামা॒যত॑নম্ । আ॒যত॑নবা-ন্ভবতি । যো᳚-ঽগ্নেরা॒যত॑নং॒-বেঁদ॑ ॥ 78 ॥
আ॒যত॑নবা-ন্ভবতি । আপো॒ বা অ॒গ্নেরা॒যত॑নম্ । আ॒যত॑নবা-ন্ভবতি । য এ॒বং-বেঁদ॑ । যো॑-ঽপামা॒যত॑নং॒-বেঁদ॑ । আ॒যত॑নবা-ন্ভবতি । বা॒যুর্বা অ॒পামা॒যত॑নম্ । আ॒যত॑নবা-ন্ভবতি । যো বা॒যোরা॒যত॑নং॒-বেঁদ॑ । আ॒যত॑নবা-ন্ভবতি ॥ 79 ॥
আপো॒ বৈ বা॒যোরা॒যত॑নম্ । আ॒যত॑নবা-ন্ভবতি । য এ॒বং-বেঁদ॑ ॥ যো॑-ঽপামা॒যত॑নং॒-বেঁদ॑ । আ॒যত॑নবা-ন্ভবতি । অ॒সৌ বৈ তপ॑ন্ন॒পা-মা॒যত॑নম্ । আ॒যত॑নবা-ন্ভবতি । যো॑-ঽমুষ্য॒-তপ॑ত আ॒যত॑নং॒-বেঁদ॑ । আ॒যত॑নবা-ন্ভবতি । আপো॒বা অ॒মুষ্য॒-তপ॑ত আ॒যত॑নম্ ॥ 80 ॥
আ॒যত॑নবা-ন্ভবতি । য এ॒বং-বেঁদ॑ । যো॑-ঽপামা॒যত॑নং॒-বেঁদ॑ । আ॒যত॑নবা-ন্ভবতি । চ॒ন্দ্রমা॒ বা অ॒পামা॒যত॑নম্ । আ॒যত॑নবা-ন্ভবতি । যশ্চ॒ন্দ্রম॑স আ॒যত॑নং॒-বেঁদ॑ । আ॒যত॑নবা-ন্ভবতি । আপো॒ বৈ চ॒ন্দ্রম॑স আ॒যত॑নম্ । আ॒যত॑নবা-ন্ভবতি ॥ 81 ॥
য এ॒বং-বেঁদ॑ ॥ যো॑-ঽপামা॒যত॑নং॒-বেঁদ॑ । আ॒যত॑নবা-ন্ভবতি । নক্ষ॑ত্রাণি॒ বা অ॒পামা॒যত॑নম্ । আ॒যত॑নবা-ন্ভবতি । যো নক্ষ॑ত্রাণা-মা॒যত॑নং॒-বেঁদ॑ । আ॒যত॑নবা-ন্ভবতি । আপো॒ বৈ নক্ষ॑ত্রাণা-মা॒যত॑নম্ । আ॒যত॑নবা-ন্ভবতি । য এ॒বং-বেঁদ॑ ॥ 82 ॥
যো॑-ঽপামা॒যত॑নং॒-বেঁদ॑ । আ॒যত॑নবা-ন্ভবতি । প॒র্জন্যো॒ বা অ॒পামা॒যত॑নম্ । আ॒যত॑নবা-ন্ভবতি । যঃ প॒র্জন্য॑-স্যা॒যত॑নং॒-বেঁদ॑ । আ॒যত॑নবা-ন্ভবতি । আপো॒ বৈ প॒র্জন্য॑-স্যা॒যত॑নম্ । আ॒যত॑নবা-ন্ভবতি । য এ॒বং-বেঁদ॑ । যো॑-ঽপামা॒যত॑নং॒-বেঁদ॑ ॥ 83 ॥
আ॒যত॑নবা-ন্ভবতি । সং॒​বঁ॒থ্স॒রো বা অ॒পামা॒যত॑নম্ । আ॒যত॑নবা-ন্ভবতি । য-স্সং॑​বঁথ্স॒র-স্যা॒যত॑নং॒-বেঁদ॑ । আ॒যত॑নবা-ন্ভবতি । আপো॒ বৈ সং॑​বঁথ্স॒র-স্যা॒যত॑নম্ । আ॒যত॑নবা-ন্ভবতি । য এ॒বং-বেঁদ॑ । যো᳚-ঽফ্সু নাব॒-ম্প্রতি॑ষ্ঠিতাং॒-বেঁদ॑ । প্রত্যে॒ব তি॑ষ্ঠতি । 84 ।
ই॒মে বৈ লো॒কা অ॒ফ্সু প্রতি॑ষ্ঠিতাঃ । তদে॒ষা-ঽভ্যনূ᳚ক্তা ।
অ॒পাগ্ং রস॒মুদ॑যগ্ংসন্ন্ । সূর্যে॑ শু॒ক্রগ্ং স॒মাভৃ॑তম্ । অ॒পাগ্ং রস॑স্য॒ যো রসঃ॑ । তং-বোঁ॑ গৃহ্ণা-ম্যুত্ত॒মমিতি॑ । ই॒মে বৈ লো॒কা অ॒পাগ্ং রসঃ॑ । তে॑-ঽমুষ্মি॑-ন্নাদি॒ত্যে স॒মাভ॑তাঃ । জা॒নু॒দ॒ঘ্নী-মু॑ত্তর-বে॒দীঙ্খা॒ত্বা । অ॒পা-ম্পূ॑রযি॒ত্বা গু॑ল্ফদ॒ঘ্নম্ ॥ 85 ।
পুষ্করপর্ণৈঃ পুষ্করদণ্ডৈঃ পুষ্করৈশ্চ॑ সগ্গ্​স্তী॒র্য । তস্মি॑ন্. বিহা॒যসে । অ॒গ্নি-ম্প্র॒ণীযো॑প-সমা॒ধায॑ । ব্র॒হ্ম॒বা॒দিনো॑ বদন্তি । কস্মা᳚-ত্প্রণী॒তে-ঽয-ম॒গ্নিশ্চী॒যতে᳚ । সাপ্প্র॑ণী॒তে-ঽযম॒ফ্সু হ্যয॑ঞ্চী॒যতে᳚ । অ॒সৌ ভুব॑নে॒-ঽপ্য-না॑হিতাগ্নি-রে॒তাঃ । তম॒ভিত॑ এ॒তা অ॒ভীষ্ট॑কা॒ উপ॑দধাতি । অ॒গ্নি॒হো॒ত্রে দ॑র্​শপূর্ণ-মা॒সযোঃ᳚ । প॒শু॒ব॒ন্ধে চা॑তুর্মা॒স্যেষু॑ ॥ 86 ॥
অথো॑ আহুঃ । সর্বে॑ষু যজ্ঞক্র॒তুষ্বিতি॑ । এ॒তদ্ধ॑ স্ম॒ বা আ॑হু-শ্শণ্ডি॒লাঃ । কম॒গ্নিঞ্চি॑নুতে । স॒ত্রি॒য-ম॒গ্নিঞ্চি॑ন্বা॒নঃ । সং॒​বঁ॒থ্স॒র-ম্প্র॒ত্যক্ষে॑ণ । কম॒গ্নিঞ্চি॑নুতে । সা॒বি॒ত্র-ম॒গ্নিঞ্চি॑ন্বা॒নঃ । অ॒মুমা॑দি॒ত্য-ম্প্র॒ত্যক্ষে॑ণ ॥ কম॒গ্নিঞ্চি॑নুতে ॥ 87 ।
না॒চি॒কে॒ত-ম॒গ্নিঞ্চি॑ন্বা॒নঃ । প্রা॒ণা-ন্প্র॒ত্যক্ষে॑ণ । কম॒গ্নিঞ্চি॑নুতে । চা॒তু॒র্॒হো॒ত্রি॒য-ম॒গ্নিঞ্চি॑ন্বা॒নঃ । ব্রহ্ম॑ প্র॒ত্যক্ষে॑ণ ॥ কম॒গ্নিঞ্চি॑নুতে । বৈ॒শ্ব॒সৃ॒জ-ম॒গ্নিঞ্চি॑ন্বা॒নঃ । শরী॑র-ম্প্র॒ত্যক্ষে॑ণ । কম॒গ্নিঞ্চি॑নুতে । উ॒পা॒নু॒বা॒ক্য॑মা॒শু-ম॒গ্নিঞ্চি॑ন্বা॒নঃ ॥ 88 ॥
ই॒মান্ ঁলো॒কা-ন্প্র॒ত্যক্ষে॑ণ ॥ কম॒গ্নিঞ্চি॑নুতে । ই॒মমা॑রুণ-কেতুক-ম॒গ্নিঞ্চি॑ন্বা॒ন ইতি॑ । য এ॒বাসৌ । ই॒তশ্চা॒-মুত॑শ্চা-ব্যতীপা॒তী । তমিতি॑ ॥ যো᳚-ঽগ্নের্মি॑থূ॒যা বেদ॑ । মি॒থু॒ন॒বা-ন্ভ॑বতি । আপো॒ বা অ॒গ্নের্মি॑থূ॒যাঃ । মি॒থু॒ন॒বা-ন্ভ॑বতি । য এ॒বং-বেঁদ॑ ॥ 89 ॥
(বেদ॑ - ভব - ত্যা॒যত॑নং - ভবতি॒ - বেদ॒ - বেদ॑ - তিষ্ঠতি - গুল্ফদ॒ঘ্নং - চা॑তুর্মা॒স্যে - ষ্ব॒মুমা॑দি॒ত্য-ম্প্র॒ত্যক্ষে॑ণ॒ কম॒গ্নি-ঞ্চি॑নুত - উপানুবা॒ক্য॑মা॒শুম॒গ্নি-ঞ্চি॑ন্বা॒নো - মি॑থূ॒যা মি॑থুন॒বা-ন্ভ॑ব॒ত্যেক॑-ঞ্চ)
অনুবাকঃ 23
আপো॒ বা ই॒দমা॑সন্-থ্সলি॒লমে॒ব । স প্র॒জাপ॑তি॒রেকঃ॑ পুষ্করপ॒র্ণে সম॑ভবত্ । তস্যান্ত॒-র্মন॑সি কাম॒-স্সম॑বর্তত । ই॒দগ্ং সৃ॑জেয॒মিতি॑ । তস্মা॒দ্য-ত্পুরু॑ষো॒ মন॑সা-ঽভি॒গচ্ছ॑তি । তদ্বা॒চা ব॑দতি । তত্কর্ম॑ণা করোতি । তদে॒ষা ঽভ্যনূ᳚ক্তা । কাম॒স্তদগ্রে॒ সম॑বর্ত॒তাধি॑ । মন॑সো॒ রেতঃ॑ প্রথ॒মং-যঁদাসী᳚ত্ ॥ 90 ॥
স॒তো বন্ধু॒মস॑তি॒ নির॑বিন্দন্ন্ । হৃ॒দি প্র॒তীষ্যা॑ ক॒বযো॑ মনী॒ষেতি॑ । উপৈ॑ন॒ন্তদুপ॑নমতি । য-ত্কা॑মো॒ ভব॑তি । য এ॒বং-বেঁদ॑ । স তপো॑-ঽতপ্যত । স তপ॑স্ত॒প্ত্বা । শরী॑রমধূনুত । তস্য॒ য-ন্মা॒গ্ং॒সমাসী᳚ত্ । ততো॑-ঽরু॒ণাঃ কে॒তবো॒ বাত॑রশ॒না ঋষ॑য॒ উদ॑তিষ্ঠন্ন্ ॥ 91 ॥
যে নখাঃ᳚ । তে বৈ॑খান॒সাঃ । যে বালাঃ᳚ । তে বা॑লখি॒ল্যাঃ । যো রসঃ॑ । সো॑-ঽপাম্ । অ॒ন্ত॒র॒তঃ কূ॒র্ম-ম্ভূ॒তগ্ং সর্প॑ন্তম্ । তম॑ব্রবীত্ । মম॒ বৈ ত্বং-মা॒গ্ং॒সা । সম॑ভূত্ ॥ 92 ॥
নেত্য॑ব্রবীত্ । পূর্ব॑মে॒বাহ-মি॒হাস॒মিতি॑ । তত্পুরু॑ষস্য পুরুষ॒ত্বম্ । স স॒হস্র॑শীর্​ষা॒ পুরু॑ষঃ । স॒হ॒স্রা॒ক্ষ-স্স॒হস্র॑পাত্ । ভূ॒ত্বোদ॑তিষ্ঠত্ । তম॑ব্রবীত্ । ত্বং-বৈঁ পূর্বগ্ং॑ সম॑ভূঃ । ত্বমি॒দ-ম্পূর্বঃ॑ কুরু॒ষ্বেতি॑ । স ই॒ত আ॒দাযাপঃ॑ ॥ 93 ॥
অ॒ঞ্জ॒লিনা॑ পু॒রস্তা॑-দু॒পাদ॑ধাত্ । এ॒বা হ্যে॒বেতি॑ । তত॑ আদি॒ত্য উদ॑তিষ্ঠত্ । সা প্রাচী॒ দিক্ । অথা॑রু॒ণঃ কে॒তু-র্দ॑ক্ষিণ॒ত উ॒পাদ॑ধাত্ । এ॒বা হ্যগ্ন॒ ইতি॑ । ততো॒ বা অ॒গ্নিরুদ॑তিষ্ঠত্ । সা দ॑ক্ষি॒ণা দিক্ । অথা॑রু॒ণঃ কে॒তুঃ প॒শ্চাদু॒পাদ॑ধাত্ । এ॒বা হি বাযো॒ ইতি॑ ॥ 94 ॥
ততো॑ বা॒যুরুদ॑তিষ্ঠত্ । সা প্র॒তীচী॒ দিক্ । অথা॑রু॒ণঃ কে॒তু-রু॑ত্তর॒ত উ॒পাদ॑ধাত্ । এ॒বা হীন্দ্রেতি॑ । ততো॒ বা ইন্দ্র॒ উদ॑তিষ্ঠত্ । সোদী॑চী॒ দিক্ । অথা॑রু॒ণঃ কে॒তু-র্মদ্ধ্য॑ উ॒পাদ॑ধাত্ । এ॒বা হি পূষ॒ন্নিতি॑ । ততো॒ বৈ পূ॒ষোদ॑তিষ্ঠত্ । সেযন্দিক্ । 95 ।
অথা॑রু॒ণঃ কে॒তুরু॒পরি॑ষ্টা-দু॒পাদ॑ধাত্ । এ॒বা হি দেবা॒ ইতি॑ । ততো॑ দেব মনু॒ষ্যাঃ পি॒তরঃ॑ । গ॒ন্ধ॒র্বা॒-ফ্স॒রস॒ শ্চোদ॑-তিষ্ঠন্ন্ । সোর্ধ্বা দিক্ । যা বি॒প্রুষো॑ বি॒পরা॑পতন্ন্ । তাভ্যো-ঽসু॑রা॒ রক্ষাগ্ং॑সি পিশা॒চাশ্চো-দ॑তিষ্ঠন্ন্ । তস্মা॒ত্তে পরা॑ভবন্ন্ । বি॒প্রুড্ভ্যো॒ হি তে সম॑ভবন্ন্ । তদে॒ষা-ঽভ্যনূ᳚ক্তা ॥ 96 ॥
আপো॑ হ॒ য-দ্বৃ॑হ॒তী-র্গর্ভ॒মাযন্ন্॑ । দক্ষ॒-ন্দধা॑না জ॒নয॑ন্তী-স্স্বয॒ম্ভুম্ । তত॑ ই॒মে-ঽদ্ধ্য-সৃ॑জ্যন্ত॒ সর্গাঃ᳚ । অদ্ভ্যো॒ বা ই॒দগ্ং সম॑ভূত্ । তস্মা॑দি॒দগ্ং সর্ব॒-ম্ব্রহ্ম॑ স্বয॒ভ্বিন্তি॑ । তস্মা॑দি॒দগ্ং সর্ব॒গ্ং॒ শিথি॑ল-মি॒বা ধ্রুব॑-মিবাভবত্ । প্র॒জাপ॑তি॒-র্বাব তত্ । আ॒ত্মনা॒-ঽঽত্মানং॑-বিঁ॒ধায॑ । তদে॒বানু॒ প্রাবি॑শত্ ॥ তদে॒ষা-ঽভ্যনূ᳚ক্তা ॥ 97 ॥
বি॒ধায॑ লো॒কান্. বি॒ধায॑ ভূ॒তানি॑ । বি॒ধায॒ সর্বাঃ᳚ প্র॒দিশো॒ দিশ॑শ্চ । প্র॒জাপ॑তিঃ প্রথম॒জা ঋ॒তস্য॑ । আ॒ত্মনা॒-ঽঽত্মা-ন॑ম॒ভি-সং​বিঁ॑বে॒শেতি॑ । সর্ব॑মে॒বেদমা॒প্ত্বা । সর্ব॑-মব॒রুদ্ধ্য॑ । তদে॒বানু॒ প্রবি॑শতি । য এ॒বং-বেঁদ॑ ॥ 98 ॥
(আসী॑ - দতিষ্ঠন্ - নভূ॒ - দপো॒ - বাযো॒ ইতি - সেয-ন্দিগ॒ - ভ্যনূ᳚ক্তা॒ - ঽভ্যনূ᳚ক্তা॒ -+-ঽষ্টৌ চ॑)
অনুবাকঃ 24
চতু॑ষ্টয্য॒ আপো॑ গৃহ্ণাতি । চ॒ত্বারি॒ বা অ॒পাগ্ং রূ॒পাণি॑ । মেঘো॑ বি॒দ্যুত্ । স্ত॒ন॒যি॒ত্নু-র্বৃ॒ষ্টিঃ । তান্যে॒বা ব॑রুন্ধে । আ॒তপ॑তি॒ বর্​ষ্যা॑ গৃহ্ণাতি । তাঃ পু॒রস্তা॒-দুপ॑দধাতি । এ॒তা বৈ ব্র॑হ্মবর্চ॒স্যা আপঃ॑ । মু॒খ॒ত এ॒ব ব্র॑হ্মবর্চ॒স-মব॑রুন্ধে । তস্মা᳚-ন্মুখ॒তো ব্র॑হ্মবর্চ॒সিত॑রঃ ॥ 99 ॥
কূপ্যা॑ গৃহ্ণাতি । তা দ॑ক্ষিণ॒ত উপ॑দধাতি । এ॒তা বৈ তে॑জ॒স্বিনী॒রাপঃ॑ । তেজ॑ এ॒বাস্য॑ দক্ষিণ॒তো দ॑ধাতি । তস্মা॒-দ্দক্ষি॒ণোর্ধ॑ ঽস্তেজ॒স্বিত॑রঃ । স্থা॒ব॒রা গৃ॑হ্ণাতি । তাঃ প॒শ্চাদুপ॑দধাতি । প্রতি॑ষ্ঠিতা॒ বৈ স্থা॑ব॒রাঃ । প॒শ্চাদে॒ব প্রতি॑তিষ্ঠতি । বহ॑ন্তী-র্গৃহ্ণাতি ॥ 100 ॥
তা উ॑ত্তর॒ত উপ॑দধাতি । ওজ॑সা॒ বা এ॒তা বহ॑ন্তীরি॒বো-দ্গ॑তীরি॒ব আকূজ॑তীরি॒ব ধাব॑ন্তীঃ । ওজ॑ এ॒বাস্যো᳚ত্তর॒তো দ॑ধাতি । তস্মা॒দুত্ত॒রো-ঽদ্ধ॑ ওজ॒স্বিত॑রঃ ॥ স॒ভাং॒র্যা গৃ॑হ্ণাতি । তা মদ্ধ্য॒ উপ॑দধাতি । ই॒যং-বৈঁ স॑ভাং॒র্যাঃ । অ॒স্যামে॒ব প্রতি॑তিষ্ঠতি । প॒ল্ব॒ল্যা গৃ॑হ্ণাতি । তা উ॒পরি॑ষ্টা-দু॒পাদ॑ধাতি ॥ 101 ।
অ॒সৌ বৈ প॑ল্ব॒ল্যাঃ । অ॒মুষ্যা॑মে॒ব প্রতি॑তিষ্ঠতি । দি॒ক্ষূপ॑দধাতি । দি॒ক্ষু বা আপঃ॑ । অন্নং॒-বাঁ আপঃ॑ । অ॒দ্ভ্যো বা অন্ন॑ঞ্জাযতে । যদে॒বাদ্ভ্যো-ঽন্ন॒-ঞ্জায॑তে । তদব॑রুন্ধে । তং-বাঁ এ॒তম॑রু॒ণাঃ কে॒তবো॒ বাত॑রশ॒না ঋষ॑যো-ঽচিন্বন্ন্ । তস্মা॑-দারুণ কে॒তুকঃ॑ ॥তদে॒ষা-ঽভ্যনূ᳚ক্তা ॥ কে॒তবো॒ অরু॑ণাসশ্চ । ঋ॒ষ॒যো বাত॑রশ॒নাঃ । প্র॒তি॒ষ্ঠাগ্ং শ॒তধা॑ হি । স॒মাহি॑তাসো সহস্র॒ধায॑স॒মিতি॑ । শ॒তশ॑শ্চৈ॒ব ঽস॒হস্র॑শশ্চ॒ প্রতি॑তিষ্ঠতি । য এ॒তম॒গ্নিঞ্চি॑নু॒তে । য উ॑চৈনমে॒বং-বেঁদ॑ ॥ 102 ॥
(ব্র॒হ্ম॒ব॒র্চ॒সিত॑রো॒ - বহ॑ন্তী-র্গৃহ্ণাতি॒ - তা উ॒পরি॑ষ্টাদু॒পাদ॑ধা - ত্যারুণকে॒তুকো॒-ঽষ্টৌ চ॑)
অনুবাকঃ 25
জা॒নু॒দ॒ঘ্নী-মু॑ত্তরবে॒দীঙ্খা॒ত্বা । অ॒পা-ম্পূ॑রযতি । অ॒পাগ্ং স॑র্ব॒ত্বায॑ । পু॒ষ্ক॒র॒প॒র্ণগ্ং রু॒ক্ম-ম্পুরু॑ষ॒-মিত্যুপ॑দধাতি । তপো॒ বৈ পু॑ষ্করপ॒র্ণম্ । স॒ত্যগ্ং রু॒ক্মঃ । অ॒মৃত॒-ম্পুরু॑ষঃ । এ॒তাব॒দ্বা বা᳚স্তি । যাব॑দে॒তত্ । যাব॑দে॒বাস্তি॑ ॥ 103 ॥
তদব॑রুন্ধে । কূ॒র্মমুপ॑দধাতি । অ॒পামে॒ব মেধ॒মব॑রুন্ধে । অথো᳚ স্ব॒র্গস্য॑ লো॒কস্য॒ সম॑ষ্ট্যৈ । আপ॑মাপাম॒প-স্সর্বাঃ᳚ । অ॒স্মাদ॒স্মা দি॒তো-ঽমুতঃ॑ । অ॒গ্নির্বা॒যুশ্চ॒ সূর্য॑শ্চ । স॒হ স॑ঞ্চস্ক॒রর্ধি॑যা॒ ইতি॑ । বা॒য্বশ্ব॑ রশ্মি॒পত॑যঃ । লো॒ক-ম্পৃ॑ণচ্ছি॒দ্র-ম্পৃ॑ণ ॥ 104 ॥
যাস্তি॒স্রঃ প॑রম॒জাঃ । ই॒ন্দ্র॒ঘো॒ষা বো॒ বসু॑ভিরে॒বা হ্যে॒বেতি॑ । পঞ্চ॒ চিত॑য॒ উপ॑দধাতি । পাঙ্ক্ত॒-ঽগ্নিঃ । যাবা॑নে॒বাগ্নিঃ । তঞ্চি॑নুতে । লো॒ক-ম্পৃ॑ণযা দ্বি॒তীযা॒-মুপ॑দধাতি । পঞ্চ॑পদা॒ বৈ বি॒রাট্ । তস্যা॒ বা ই॒য-ম্পাদঃ॑ । অ॒ন্তরি॑ক্ষ॒-ম্পাদঃ॑ । দ্যৌঃ পাদঃ॑ । দিশঃ॒ পাদঃ॑ । প॒রোর॑জাঃ॒ পাদঃ॑ । বি॒রাজ্যে॒ব প্রতি॑তিষ্ঠতি । য এ॒তম॒গ্নিঞ্চি॑নু॒তে । য উ॑চৈনমে॒বং-বেঁদ॑ ॥ 105 ॥
(অস্তি॑ - পৃণা॒ - ন্তরি॑ক্ষ॒-ম্পাদ॒-ষ্ষট্চ॑)
অনুবাকঃ 26
অ॒গ্নি-ম্প্র॒ণীযো॑প-সমা॒ধায॑ । তম॒ভিত॑ এ॒তা অ॒ভীষ্ট॑কা॒ উপ॑দধাতি । অ॒গ্নি॒হো॒ত্রে দ॑র্​শপূর্ণ-মা॒সযোঃ᳚ । প॒শু॒ব॒ন্ধে চা॑তুর্মা॒স্যেষু॑ । অথো॑ আহুঃ । সর্বে॑ষু যজ্ঞক্র॒তুষ্বিতি॑ । অথ॑ হস্মা হারু॒ণ-স্স্বা॑য॒ম্ভুবঃ॑ । সা॒বি॒ত্র-স্সর্বো॒-ঽগ্নি-রিত্যন॑নুষঙ্গ-ম্মন্যামহে । নানা॒ বা এ॒তেষাং᳚-বীঁ॒র্যা॑ণি ॥ কম॒গ্নিঞ্চি॑নুতে ॥ 106 ॥
স॒ত্রি॒য ম॒গ্নিঞ্চি॑ন্বা॒নঃ । কম॒গ্নিঞ্চি॑নুতে । সা॒বি॒ত্র ম॒গ্নিঞ্চি॑ন্বা॒নঃ । কম॒গ্নিঞ্চি॑নুতে । না॒চি॒কে॒ত ম॒গ্নিঞ্চি॑ন্বা॒নঃ । কম॒গ্নিঞ্চি॑নুতে । চা॒তু॒র্॒ হো॒ত্রি॒য-ম॒গ্নিঞ্চি॑ন্বা॒নঃ । কম॒গ্নিঞ্চি॑নুতে । বৈ॒শ্ব॒সৃ॒জ ম॒গ্নিঞ্চি॑ন্বা॒নঃ । কম॒গ্নিঞ্চি॑নুতে ॥ 107 ॥
উ॒পা॒নু॒বা॒ক্য॑-মা॒শু ম॒গ্নিঞ্চি॑ন্বা॒নঃ । কম॒গ্নিঞ্চি॑নুতে । ই॒মমা॑রুণ-কেতুক ম॒গ্নিঞ্চি॑ন্বা॒ন ইতি॑ ॥ বৃষা॒ বা অ॒গ্নিঃ । বৃষা॑ণৌ॒ সগ্গ্​স্ফা॑লযেত্ । হ॒ন্যেতা᳚স্য য॒জ্ঞঃ । তস্মা॒ন্নানু॒ষজ্যঃ॑ ॥ সোত্ত॑রবে॒দিষু॑ ক্র॒তুষু॑ চিন্বীত । উ॒ত্ত॒র॒বে॒দ্যাগ্​ হ্য॑গ্নিশ্চী॒যতে᳚ ॥ প্র॒জাকা॑মশ্চিন্বীত । 108 ।
প্রা॒জা॒প॒ত্যো বা এ॒ষো᳚-ঽগ্নিঃ । প্রা॒জা॒প॒ত্যাঃ প্র॒জাঃ । প্র॒জাবা᳚-ন্ভবতি । য এ॒বং-বেঁদ॑ । প॒শুকা॑মশ্চিন্বীত । স॒ঞ্জ্ঞানং॒-বাঁ এ॒ত-ত্প॑শূ॒নাম্ । যদাপঃ॑ । প॒শূ॒নামে॒ব স॒জ্ঞান্নে॒ ঽগ্নিঞ্চি॑নুতে । প॒শু॒মা-ন্ভ॑বতি । য এ॒বং-বেঁদ॑ ॥ 109 ॥
বৃষ্টি॑কামশ্চিন্বীত । আপো॒ বৈ বৃষ্টিঃ॑ । প॒র্জন্যো॒ বর্​ষু॑কো ভবতি । য এ॒বং-বেঁদ॑ । আ॒ম॒যা॒বী চি॑ন্বীত । আপো॒ বৈ ভে॑ষ॒জম্ । ভে॒ষ॒জ-মে॒বাস্মৈ॑ করোতি । সর্ব॒মাযু॑রেতি । অ॒ভি॒চরগ্গ্॑ শ্চিন্বীত । বজ্রো॒ বা আপঃ॑ ॥ 110 ॥
বজ্র॑মে॒ব ভ্রাতৃ॑ব্যেভ্যঃ॒ প্রহ॑রতি । স্তৃ॒ণু॒ত এ॑নম্ । তেজ॑স্কামো॒ যশ॑স্কামঃ । ব্র॒হ্ম॒ব॒র্চ॒সকা॑ম-স্স্ব॒র্গকা॑মশ্চিন্বীত । এ॒তা ব॒দ্বা বা᳚স্তি । যাব॑দে॒তত্ । যাব॑দে॒বাস্তি॑ । তদব॑রুন্ধে । তস্যৈ॒ তদ্ব্র॒তম্ । বর্​ষ॑তি॒ ন ধা॑বেত্ ॥ 111 ॥
অ॒মৃতং॒-বাঁ আপঃ॑ । অ॒মৃত॒স্যা-ন॑ন্তরিত্যৈ ॥ নাফ্সু-মূত্র॑পুরী॒ষঙ্কু॑র্যাত্ । ন নিষ্ঠী॑বেত্ । ন বি॒বস॑ন-স্স্নাযাত্ । গুহ্যো॒ বা এ॒ষো᳚-ঽগ্নিঃ । এ॒তস্যা॒গ্নে রন॑তি দাহায ॥ ন পু॑ষ্করপ॒র্ণানি॒ হির॑ণ্যং॒-বাঁ-ঽধি॒তিষ্ঠে᳚ত্ । এ॒তস্যা॒গ্নে-রন॑ভ্যারোহায ॥ ন কূর্ম॒স্যাশ্ঞী॑যাত্ । নোদ॒কস্যা॒-ঘাতু॑কা॒ন্যেন॑-মোদ॒কানি॑ ভবন্তি । অ॒ঘাতু॑কা॒ আপঃ॑ । য এ॒তম॒গ্নিঞ্চি॑নু॒তে । য উ॑চৈনমে॒বং-বেঁদ॑ ॥ 112 ॥
(চি॒নু॒তে॒ - চি॒নু॒তে॒ - প্র॒জাকা॑মশ্চিন্বীত॒-য এ॒বং-বেঁদা-পো॑-ধাবে॒-দশ্ঞী॑যাচ্চ॒ত্বারি॑ চ)
অনুবাকঃ 27
ই॒মা নু॑ক॒-ম্ভুব॑না সীষধেম । ইন্দ্র॑শ্চ॒ বিশ্বে॑চ দে॒বাঃ । য॒জ্ঞঞ্চ॑ নস্ত॒ন্বঞ্চ॑ প্র॒জাঞ্চ॑ । আ॒দি॒ত্যৈরিন্দঃ॑ স॒হ সী॑ষধাতু । আ॒দি॒ত্যৈরিন্দ্র॒-স্সগ॑ণো-ম॒রুদ্ভিঃ॑ । অ॒স্মাক॑-ম্ভূত্ববি॒তা ত॒নূনা᳚ম্ ॥ আপ্ল॑বস্ব॒ প্রপ্ল॑বস্ব । আ॒ণ্ডী ভ॑ব জ॒ মা মু॒হুঃ । সুখাদীন্দুঃ॑ খনি॒ধনাম্ । প্রতি॑মুঞ্চস্ব॒ স্বা-ম্পু॒রম্ ॥ 113 ॥
মরী॑চয-স্স্বাযম্ভু॒বাঃ । যে শ॑রী॒রাণ্য॑ কল্পযন্ন্ । তে তে॑ দে॒হঙ্ক॑ল্পযন্তু । মা চ॑ তে॒ খ্যা স্ম॑ তীরিষত্ । উত্তি॑ষ্ঠত॒ মা স্ব॑প্ত । অ॒গ্নি-মি॑চ্ছদ্ধ্ব॒-ম্ভার॑তাঃ । রাজ্ঞ॒-স্সোম॑স্য তৃ॒প্তাসঃ॑ । সূর্যে॑ণ স॒যুজো॑ষসঃ ॥ যুবা॑ সু॒বাসাঃ᳚ । অ॒ষ্টাচ॑ক্রা॒ নব॑দ্বারা ॥ 114 ॥
দে॒বানা॒-ম্পূর॑যো॒দ্ধ্যা । তস্যাগ্ং॑ হিরণ্ম॑যঃ কো॒শঃ । স্ব॒র্গো লো॒কো জ্যোতি॒ষা ঽঽবৃ॑তঃ । যো বৈ তা᳚-ম্ব্রহ্ম॑ণো বে॒দ । অ॒মৃতে॑নাবৃ॒তা-ম্পু॑রীম্ । তস্মৈ᳚ ব্রহ্ম চ॑ ব্রহ্মা॒ চ । আ॒যুঃ কীর্তি॑-ম্প্র॒জান্দ॑দুঃ ॥ বি॒ভ্রাজ॑মানা॒গ্ং॒ হরি॑ণীম্ । য॒শসা॑ সম্প॒রীবৃ॑তাম্ । পুরগ্ং॑ হিরণ্ম॑যী-ম্ব্র॒হ্মা ॥ 115 ॥
বি॒বেশা॑প॒রাজি॑তা ॥ পরাঙ্গেত্য॑ (পরাংঅত্য॑) জ্যাম॒যী । পরাঙ্গেত্য॑ (পরাংঅত্য॑) নাশ॒কী । ই॒হ চা॑মুত্র॑ চান্বে॒তি । বি॒দ্বা-ন্দে॑বাসু॒রানু॑ভ॒যান্ । যত্কু॑মা॒রী ম॒ন্দ্রয॑তে । য॒দ্যো॒ষিদ্য-ত্প॑তি॒ব্রতা᳚ । অরি॑ষ্টং॒-যঁত্কিঞ্চ॑ ক্রি॒যতে᳚ । অ॒গ্নি-স্তদনু॑ বেধতি । অ॒শৃতা॑স-শ্শৃ॑তাস॒শ্চ ॥ 116 ॥
য॒জ্বানো॒ যে-ঽপ্য॑য॒জ্বনঃ॑ । স্ব॑র্যন্তো॒ নাপে᳚ক্ষন্তে । ইন্দ্র॑-ম॒গ্নিঞ্চ॑ যে বি॒দুঃ । সিক॑তা ইব সং॒​যঁন্তি॑ । র॒শ্মিভিঃ॑-সমু॒দীরি॑তাঃ । অ॒স্মা-ল্লো॒কাদ॑-মুষ্মা॒চ্চ । ঋ॒ষিভি॑-রদাত্-পৃ॒শ্নিভিঃ॑ । অপে॑ত॒ বীত॒ বি চ॑ সর্প॒তাতঃ॑ । যে-ঽত্র॒ স্থ পু॑রা॒ণা যে চ॒ নূত॑নাঃ । অহো॑ভি-র॒দ্ভি-র॒ক্তুভি॒-র্ব্য॑ক্তম্ ॥ 117 ॥
য॒মো দ॑দাত্ব-ব॒সান॑মস্মৈ । নৃ মু॑ণন্তু নৃ পা॒ত্বর্যঃ॑ । অ॒কৃ॒ষ্টা যে চ॒ কৃষ্ট॑জাঃ । কু॒মারী॑ষু ক॒নীনী॑ষু । জা॒রিণী॑ষু চ॒ যে হি॒তাঃ । রেতঃ॑ পীতা॒ আণ্ড॑পীতাঃ । অঙ্গা॑রেষু চ॒ যে হু॒তাঃ । উ॒ভযা᳚-ন্পুত্র॑ পৌত্র॒কান্ । যু॒বে॒-ঽহং-যঁ॒মরাজ॑গান্ । শ॒তমিন্নু শ॒রদঃ॑ । অদো॒ যদ্ব্রহ্ম॑ বিল॒বম্ । পি॒তৃ॒ণাঞ্চ॑ য॒মস্য॑ চ । বরু॑ণ॒-স্যাশ্বি॑নো-র॒গ্নেঃ । ম॒রুতা᳚ঞ্চ বি॒হায॑সাম্ । কা॒ম॒প্র॒যব॑ণ-ম্মে অস্তু । স হ্যে॑বাস্মি॑ স॒নাত॑নঃ । ইতি নাকো ব্রহ্মিশ্রবো॑ রাযো॒ ধনম্ । পু॒ত্রানাপো॑ দে॒বীরি॒হাহি॑তা ॥ 118 ॥
(পু॒রং - নব॑দ্বারা - ব্র॒হ্মা - চ - ব্য॑ক্তগ্ং - শ॒রদো॒-ঽষ্টৌ চ॑)
অনুবাকঃ 28
বিশী᳚র্​ষ্ণী॒-ঙ্গৃদ্ধ্র॑-শীর্​ষ্ণীঞ্চ । অপেতো॑ নির্-ঋ॒তিগ্ং হ॑থঃ । পরিবাধগ্গ্​ শ্বে॑তকু॒ক্ষম্ । নি॒জঙ্ঘগ্ং॑ শব॒লোদ॑রম্ । স॒ তান্. বা॒চ্যায॑যা স॒হ । অগ্নে॒ নাশ॑য স॒ন্দৃশঃ॑ । ঈ॒র্​ষ্যা॒সূ॒যে বু॑ভু॒ক্ষাম্ । ম॒ন্যু-ঙ্কৃ॒ত্যা-ঞ্চ॑ দীধিরে । রথে॑ন কিগ্ংশু॒কাব॑তা । অগ্নে॒ নাশ॑য স॒ন্দৃশঃ॑ ॥ 119 ॥
(বিশী᳚র্​ষ্ণী॒-ন্দশ॑)
অনুবাকঃ 29
প॒র্জন্যা॑য॒ প্রগা॑যত । দি॒বস্পু॒ত্রায॑ মী॒ঢুষে᳚ । স নো॑ য॒বস॑মিচ্ছতু । ই॒দং-বঁচঃ॑ প॒র্জন্যা॑য স্ব॒রাজে᳚ । হৃ॒দো অ॒স্ত্বন্ত॑র॒ন্ত-দ্যু॑যোত । ম॒যো॒ভূর্বাতো॑ বি॒শ্বকৃ॑ষ্টয-স্সন্ত্ব॒স্মে । সু॒পি॒প্প॒লা ওষ॑ধী-র্দে॒বগো॑পাঃ । যো গর্ভ॒-মোষ॑ধীনাম্ । গবা᳚ঙ্কৃ॒ণোত্যর্ব॑তাম্ । প॒র্জন্যঃ॑ পুরু॒ষীণা᳚ম্ ॥ 120 ॥
(প॒র্জন্যা॑য॒ দশ॑)
অনুবাকঃ 30
পুন॑র্মামৈত্বিন্দ্রি॒যম্ । পুন॒রাযুঃ॒ পুন॒র্ভগঃ॑ । পুন॒-র্ব্রাহ্ম॑ণ-মৈতু মা । পুন॒-র্দ্রবি॑ণ মৈতু মা । যন্মে॒-ঽদ্য রেতঃ॑ পৃথি॒বীমস্কান্॑ । যদোষ॑ধীর॒প্যস॑র॒-দ্যদাপঃ॑ । ই॒দন্ত-ত্পুন॒রাদ॑দে । দী॒র্ঘা॒যু॒ত্বায॒ বর্চ॑সে । যন্মে॒ রেতঃ॒ প্রসি॑চ্যতে । যন্ম॒ আজা॑যতে॒ পুনঃ॑ । তেন॑ মাম॒মৃত॑-ঙ্কুরু । তেন॑ সুপ্র॒জস॑ঙ্কুরু ॥ 121 ॥
(পুন॒র্দ্বে চ॑)
অনুবাকঃ 31
অ॒দ্ভয-স্তিরো॒ধা জা॑যত । তব॑ বৈশ্রব॒ণ-স্স॑দা । তিরো॑ ধেহি সপ॒ত্নান্নঃ॑ । যে অপো॒-ঽশ্নন্তি॑ কেচ॒ন । ত্বা॒ষ্ট্রী-ম্মা॒যাং-বঁ᳚শ্রব॒ণঃ । রথগ্ং॑ সহস্র॒ বন্ধু॑রম্ । পু॒রু॒শ্চ॒ক্রগ্ং সহ॑স্রাশ্বম্ । আস্থা॒ যাযা॑হি নো ব॒লিম্ । যস্মৈ॑ ভূ॒তানি॑ ব॒লিমাব॑হন্তি । ধন॒ঙ্গাবো॒ হস্তি॒ হির॑ণ্য॒মশ্বান্॑ ॥ 122 ॥
অসা॑ম সুম॒তৌ য॒জ্ঞিয॑স্য । শ্রিয॒-ম্বিভ্র॒তো ঽন্ন॑মুখীং-বিঁ॒রাজ᳚ম্ । সু॒দ॒র্॒শ॒নে চ॑ ক্রৌ॒ঞ্চে চ॑ । মৈ॒না॒গে চ॑ ম॒হাগি॑রৌ । শ॒তদ্বা॒ট্টর॑গম॒ন্তা (স॒তদ্বা॒ট্টর॑গম॒ন্তা) । স॒গ্ং॒হার্য॒-ন্নগ॑র॒-ন্তব॑ । ইতি মন্ত্রাঃ᳚ । কল্পো॑-ঽত ঊ॒র্ধ্বম্ ॥ যদি॒ বলি॒গ্ং॒ হরে᳚ত্ । হি॒র॒ণ্য॒না॒ভযে॑ বিতু॒দযে॑ কৌবে॒রাযা॒য-ম্ব॑লিঃ ॥ 123 ॥
সর্বভূতাধিপতযে ন॑ম ই॒তি । অথ বলিগ্ং হৃত্বোপ॑তিষ্ঠে॒ত । ক্ষ॒ত্র-ঙ্ক্ষ॒ত্রং-বৈঁ᳚শ্রব॒ণঃ । ব্রাহ্মণা॑ বয॒গ্গ্॒ স্মঃ । নম॑স্তে অস্তু॒ মা মা॑ হিগ্ংসীঃ । অস্মা-ত্প্রবিশ্যান্ন॑মদ্ধী॒তি । অথ তমগ্নি-মা॑দধী॒ত । যস্মিন্নে তত্কর্ম প্র॑যুঞ্জী॒ত । তি॒রোধা॒ ভূঃ । তি॒রোধা॒ ভুবঃ॑ ॥ 124 ॥
তি॒রোধা॒-স্স্বঃ॑ । তি॒রোধা॒ ভূর্ভুব॒স্স্বঃ॑ । সর্বেষাং-লোঁকানা-মাধিপত্যে॑ সীদে॒তি । অথ তমগ্নি॑-মিন্ধী॒ত । যস্মিন্নে তত্কর্ম প্র॑যুঞ্জী॒ত । তি॒রোধা॒ ভূ-স্স্বাহা᳚ । তি॒রোধা॒ ভুব॒-স্স্বাহা᳚ । তি॒রোধা॒-স্স্বঃ॑ স্বাহা᳚ । তি॒রোধা॒ ভূর্ভুব॒স্স্ব॑স্স্বাহা᳚ । যস্মিন্নস্য কালে সর্বা আহুতীর্-হুতা॑ ভবে॒যুঃ ॥ 125 ॥
অপি ব্রাহ্মণ॑মুখী॒নাঃ । তস্মিন্নহ্নঃ কালে প্র॑যুঞ্জী॒ত । পরঃ॑ সু॒প্তজ॑নাদ্বে॒পি । মা স্ম প্রমাদ্যন্ত॑ মাদ্ধ্যা॒পযেত্ । সর্বার্থা᳚-স্সিদ্ধ্য॒ন্তে । য এ॑বং-বেঁ॒দ । ক্ষুদ্ধ্য-ন্নিদ॑মজা॒নতাম্ । সর্বার্থা ন॑ সিদ্ধ্য॒ন্তে । যস্তে॑ বি॒ঘাতু॑কো ভ্রা॒তা । মমান্তর্-হৃ॑দযে॒ শ্রিতঃ ॥ 126 ॥
তস্মা॑ ই॒মমগ্র॒ পিণ্ড॑ঞ্জুহোমি । স মে᳚-ঽর্থা॒-ন্মা বিব॑ধীত্ । মযি॒ স্বাহা᳚ ॥ রা॒জা॒ধি॒রা॒জায॑ প্রসহ্য সা॒হিনে᳚ । নমো॑ ব॒যং-বৈঁ᳚শ্রব॒ণায॑ কুর্মহে । স মে॒ কামা॒ন্ কাম॒ কামা॑য॒ মহ্য᳚ম্ । কা॒মে॒শ্ব॒রো বৈ᳚শ্রব॒ণো দ॑দাতু । কু॒বে॒রায॑ বৈশ্রব॒ণায॑ । ম॒হা॒রা॒জায॒ নমঃ॑ । কে॒তবো॒ অরু॑ণাসশ্চ । ঋ॒ষ॒যো বাত॑রশ॒নাঃ । প্র॒তি॒ষ্ঠাগ্ং শ॒তধা॑ হি । স॒মাহি॑তাসো সহস্র॒ধায॑সম্ । শি॒বা ন॒-শ্শন্ত॑মা ভবন্তু । দি॒ব্যা আপ॒ ওষ॑ধযঃ । সু॒মৃ॒ডী॒কা সর॑স্বতি । মা তে॒ ব্যো॑ম স॒ন্দৃশি॑ ॥ 127 ॥
(অশ্বা᳚ন্-বলি॒-র্ভুবো॑ - ভবে॒যুঃ - শ্রিত - শ্চ॑ স॒প্ত চ॑)
অনুবাকঃ 32
সং​বঁথ্সরমেত॑-দ্ব্রত॒ঞ্চরেত্ । দ্বৌ॑ বা মা॒সৌ । নিযম-স্স॑মাসে॒ন । তস্মি-ন্নিযম॑ বিশে॒ষাঃ । ত্রিষবণ-মুদকো॑পস্প॒র্॒শী । চতুর্থ কালপান॑ভক্ত॒-স্স্যাত্ । অহরহর্বা ভৈক্ষ॑মশ্ন॒যাত্ । ঔদুম্বরীভি-স্সমিদ্ভি-রগ্নি॑-ম্পরি॒চরেত্ । পুনর্মা মৈত্বিন্দ্রিয-মিত্যেতেনা-ঽনু॑বাকে॒ন । উদ্ধৃত পরিপূতাভিরদ্ভিঃ কার্য॑-ঙ্কুর্বী॒ত ॥ 128 ॥
অ॑সঞ্চ॒যবান্ । অগ্নযে বাযবে॑ সূর্যা॒য । ব্রহ্মণে প্র॑জাপ॒তযে । চন্দ্রমসে ন॑ক্ষত্রে॒ভ্যঃ । ঋতুভ্য-স্সং​বঁ॑থ্সরা॒য । বরুণা-যারুণাযেতি ব্র॑তহো॒মাঃ । প্র॒ব॒র্গ্যব॑দাদে॒শঃ । অরুণাঃ কা᳚ণ্ড ঋ॒ষযঃ ॥ অরণ্যে॑-ঽধীযী॒রন্ন্ । ভদ্রঙ্কর্ণেভিরিতি দ্বে॑ জপি॒ত্বা ॥ 129 ॥
মহানাম্নীভি-রুদকগ্ং সগ্গ্॑স্প॒র্​শ্য । তমাচা᳚র্যো দ॒দ্যাত্ । শিবান-শ্শন্তমে-ত্যোষধী॑রাল॒ভতে । সুমৃডীকে॑তি ভূ॒মিম্ । এবম॑পব॒র্গে । ধে॑নু-র্দ॒ক্ষিণা । কগ্ং সং​বাঁস॑শ্চ ক্ষৌ॒মম্ । অন্য॑দ্বা শু॒ক্লম্ । য॑থা শ॒ক্তি বা । এবগ্গ্​ স্বাদ্ধ্যায॑ ধর্মে॒ণ । অরণ্যে॑-ঽধীযী॒ত । তপস্বী পুণ্যো ভবতি তপস্বী পু॑ণ্যো ভ॒বতি ॥ 130 ॥
(কু॒র্বী॒ত - জ॑পি॒ত্বা - স্বাদ্ধ্যায॑ধর্মে॒ণ দ্বে চ॑)
অনুবাকানি
(ভ॒দ্রগ্গ্​ - স্মৃতিঃ॑ - সাক॒জান্না॒ - মক্ষ্য- তি॑তা॒ম্রা - ণ্য॑ত্যুর্ধ্বা॒ক্ষ - আরোগঃ - ক্বেদ - মগ্নিশ্চ - স॑হস্র॒বৃত্ - প॒বিত্র॑বন্ত॒ -আত॑নুষ্বা॒ -ষ্টযো॑নীং॒ - ঁযো-ঽসা॒ - বথাদিত্য - স্যারোগ-স্যাথ বাযো- রথাগ্নে॒--র্ দক্ষিণপূর্বস্যা - মি॑ন্দ্রঘো॒ষা ব॒-আপ॑মাপাং॒​যোঁ॑-ঽপা - মাপো॒ বৈ - চতু॑ষ্টয্যো - জানুদ॒ঘ্নী - ম॒গ্নি-ম্প্র॒ণীযে॒ - মা নু॑ কং॒ - ঁবিশী᳚র্​ষ্ণীং - প॒র্জন্যা॑য॒ - পুন॑ - র॒দ্ভ্যঃ -সং​বঁথ্সর-ন্দ্বাত্রিগ্ং॑শত্)
(ভদ্রং - তপস্বী পুণ্যো ভবতি তপস্বী পু॑ণ্যো ভ॒বতি)
॥ হরিঃ॑ ওম্ ॥
॥ কৃষ্ণ যজুর্বেদীয তৈত্তিরীয আরণ্যকে প্রথমঃ প্রপাঠকঃ (অরুণপ্রশ্নঃ) সমাপ্তঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
taittirīya āraṇyaka 1
ha॒riḥ॒ om ||
bhā॒ska॒rāya̭ vi॒dmahḙ mahaddyutika॒rāya̭ dhīmahi |
tanno̭ ādityaḥ praco॒dayā᳚t ||
o-mbha॒dra-ṅkarṇḙbhi-śśṛṇu॒yāma̭ devāḥ | bha॒dra-mpa̭śyemā॒kṣabhi॒-ryaja̭trāḥ | sthi॒rairaṅgai᳚stuṣṭu॒vāgṃ sa̭sta॒nūbhiḥ̭ | vyaśḙma de॒vahi̭taṃ॒-ya~dāyuḥ̭ | sva॒sti na॒ indro̭ vṛ॒ddhaśra̭vāḥ | sva॒sti naḥ̭ pū॒ṣā vi॒śvavḙdāḥ | sva॒sti na॒stārkṣyo॒ ari̭ṣṭanemiḥ | sva॒sti no॒ bṛha॒spati̭-rdadhātu ||
oṃ śānti॒-śśānti॒-śśāntiḥ̭ ||
anuvākaḥ 1
bha॒dra-ṅkarṇḙbhi-śśṛṇu॒yāma̭ devāḥ | bha॒dra-mpa̭śyemā॒kṣabhi॒-ryaja̭trāḥ | sthi॒rairaṅgai᳚stuṣṭu॒vāgṃ sa̭sta॒nūbhiḥ̭ | vyaśḙma de॒vahi̭taṃ॒-ya~dāyuḥ̭ | sva॒sti na॒ indro̭ vṛ॒ddhaśra̭vāḥ | sva॒sti naḥ̭ pū॒ṣā vi॒śvavḙdāḥ | sva॒sti na॒stārkṣyo॒ ari̭ṣṭanemiḥ | sva॒sti no॒ bṛha॒spati̭-rdadhātu | āpa̭māpāma॒pa-ssarvāḥ᳚ | a॒smā-da॒smā-di॒to-'mutaḥ̭ || 1 ||
a॒gnirvā॒yuśca॒ sūrya̭śca | sa॒ha sa̭ñca-ska॒rardhi̭yā | vā॒yvaśvā̭ raśmi॒pata̭yaḥ | marī᳚cyātmāno॒ adrṷhaḥ | de॒vī-rbhṷvana॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒tvāya̭ me suta | mahānāmnī-rma̭hāmā॒nāḥ | ma॒ha॒so ma̭hasa॒-ssvaḥ̭ | de॒vīḥ pa̭rjanya॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒tvāya̭ me suta || 2 ||
a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā rakṣaḥ̭ | a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā ragha᳚m | apā᳚ghrā॒mapa̭ cā॒varti᳚m | apa̭ de॒vīri॒to hi̭ta | vajra̭-nde॒vīrajī̭tāg​śca | bhuva̭na-ndeva॒sūva̭rīḥ | ā॒di॒tyānadi̭ti-nde॒vīm | yoni̭nordhva-mu॒dīṣa̭ta | śi॒vā na॒-śśanta̭mā bhavantu | di॒vyā āpa॒ oṣa̭dhayaḥ | su॒mṛ॒ḍī॒kā sara̭svati | mā te॒ vyo̭ma sa॒ndṛśi̭ || 3 ||
(a॒mutaḥ̭ - su॒ - tauṣa̭dhayo॒ dve ca̭ )
anuvākaḥ 2
smṛtiḥ̭ pra॒tyakṣa̭-maiti॒hya᳚m | anṷmāna-ścatuṣṭa॒yam | e॒tairādi̭tya maṇḍalam | sarvai̭reva॒ vidhā᳚syate | sūryo॒ marī̭ci॒māda̭tte | sarvasmā᳚-dbhuva̭nāda॒dhi | tasyāḥ pāka vi̭śeṣe॒ṇa | smṛ॒ta-ṅkā̭la vi॒śeṣa̭ṇam || na॒dīva॒ prabha̭vā-tkā॒cit | a॒kṣayyā᳚-thsyanda॒te ya̭thā || 4 ||
tānnadyo-'bhi sa̭māya॒nti | so॒ru-ssatī̭ na ni॒varta̭te | e॒vannā॒nā sa̭mutthā॒nāḥ | kā॒lā-ssaṃ̭​va~thsa॒ragg​ śri̭tāḥ | aṇuśaśca ma̭haśa॒śca | sarvḙ samava॒yantri̭ tam | sa tai᳚-ssa॒rvai-ssa̭māvi॒ṣṭaḥ | ū॒ru-ssa̭nna ni॒varta̭te | adhisaṃ​va~thsa̭raṃ-vi~॒dyāt | tadeva̭ lakṣa॒ṇe || 5 ||
aṇubhiśca ma̭hadbhi॒śca | sa॒mārṷ̄ḍhaḥ pra॒dṛśya̭te | saṃ​va~thsaraḥ pra̭tyakṣe॒ṇa | nā॒dhisa̭vaḥ pra॒dṛśya̭te | pa॒ṭaro̭ vikli̭dhaḥ pi॒ṅgaḥ | e॒ta-dva̭ruṇa॒ lakṣa̭ṇam | yatraita̭-dupa॒dṛśya̭te | sa॒hasra̭-ntatra॒ nīya̭te | ekagṃ hi śiro nā̭nā mu॒khe | kṛ॒thsna-nta̭dṛta॒ lakṣa̭ṇam || 6 ||
ubhayata-ssapte᳚ndriyā॒ṇi | ja॒lpita̭-ntveva॒ dihya̭te | śuklakṛṣṇe saṃ​va~̭thsara॒sya | dakṣiṇa vāma̭yoḥ pā॒r​śvayoḥ | tasyai॒ṣā bhava̭ti || śu॒kra-ntḙ a॒nyadya̭ja॒ta-ntḙ a॒nyat | viṣṷrūpe॒ aha̭nī॒ dyauri̭vāsi | viśvā॒ hi mā॒yā ava̭si svadhāvaḥ | bha॒drā tḙ pūṣanni॒ha rā॒tira॒stviti̭ | nātra॒ bhuva̭nam | na pū॒ṣā | na pa॒śavaḥ̭ | nāditya-ssaṃ​va~thsara eva pratyakṣeṇa priyata̭maṃ-vi~॒dyāt | etadvai saṃ​va~thsarasya priyata̭magṃ rū॒pam | yo-'sya mahānartha utpathsyamā̭no bha॒vati | ida-mpuṇya-ṅkṷruṣve॒ti | tamāhara̭ṇa-nda॒dyāt || 7 ||
(ya॒thā॒ - la॒kṣa॒ṇa - ṛ̭tu॒lakṣa̭ṇaṃ॒ - bhuva̭nagṃ sa॒pta ca̭)
anuvākaḥ 3
sā॒ka॒ñjānāgṃ̭ sa॒ptatha̭māhu-reka॒jam | ṣaḍṷdya॒mā ṛṣa̭yo deva॒jā iti̭ | teṣā̭mi॒ṣṭāni॒ vihi̭tāni dhāma॒śaḥ | sthā॒tre rḙjante॒ vikṛ̭tāni rūpa॒śaḥ | konṷ maryā॒ ami̭thitaḥ | sakhā॒ sakhā̭yamabravīt | jahā̭ko a॒smadī̭ṣate | yasti॒tyāja̭ sakhi॒vida॒gṃ॒ sakhā̭yam | na tasya̭ vā॒cyapi̭ bhā॒go a̭sti | yadīgṃ̭ śṛ॒ṇotya॒lakagṃ̭ śṛṇoti || 8 ||
na hi pra॒veda̭ sukṛ॒tasya॒ panthā॒miti̭ | ṛ॒tur-ṛ̭tunā nu॒dyamā̭naḥ | vina̭nādā॒bhidhā̭vaḥ | ṣaṣṭiśca trigṃśa̭kā va॒lgāḥ | śu॒klakṛ̭ṣṇau ca॒ ṣāṣṭi̭kau | sā॒rā॒ga॒va॒strai-rja॒rada̭kṣaḥ | va॒sa॒nto vasṷbhi-ssa॒ha | saṃ॒​va~॒thsa॒rasya̭ savi॒tuḥ | prai॒ṣa॒kṛ-tpra̭tha॒ma-ssmṛ̭taḥ | a॒mūnā॒daya̭-tetya॒nyān || 9 ||
a॒mūg​śca̭ pari॒rakṣa̭taḥ | e॒tā vā॒caḥ pra̭yujya॒nte | yatrai ta̭dupa॒dṛśya̭te || e॒tade॒va vi̭jānī॒yāt | pra॒māṇa̭-ṅkāla॒parya̭ye | vi॒śe॒ṣa॒ṇa-ntṷ vakṣyā॒maḥ | ṛ॒tūnā᳚-ntanni॒bodha̭ta || śuklavāsā̭ rudra॒gaṇaḥ | grī॒ṣmeṇā̭varta॒te sa̭ha | ni॒jaha̭-npṛthi̭vīgṃ sa॒rvām || 10 ||
jyo॒tiṣā᳚ 'prati॒khyena̭ saḥ | vi॒śva॒rū॒pāṇi̭ vāsā॒gṃ॒si | ā॒di॒tyānā᳚-nni॒bodha̭ta | saṃ​va~thsarīṇa̭-ṅkarma॒phalam | var​ṣābhi-rda̭datā॒gṃ॒ saha | aduḥkho̭ duḥkha ca̭kṣuri॒va | tadmā̭ pīta iva॒ dṛśya̭te | śītenā᳚ vyatha̭yanni॒va | ru॒ruda̭kṣa iva॒ dṛśya̭te || hlādayate᳚ jvala̭taścai॒va | śā॒myata̭ścāsya॒ cakṣṷṣī | yāvai prajā bhra̭gg​śya॒nte | saṃ​va~thsarāttā bhra̭gg​śya॒nte || yāḥ॒ prati̭tiṣṭha॒nti | saṃ​va~thsare tāḥ prati̭tiṣṭha॒nti | va॒r॒ṣābhya̭ itya॒rthaḥ || 11 ||
(śṛ॒ṇo॒ - tya॒nyānth - sa॒rvā - me॒va ṣaṭca̭)
anuvākaḥ 4
akṣi̭duḥ॒khotthi̭tasyai॒va | vi॒prasa̭nne ka॒nīni̭ke | āṅkte cādga̭ṇa-nnā॒sti | ṛ॒bhūṇā᳚-ntanni॒bodha̭ta | ka॒na॒kā॒bhāni̭ vāsā॒gṃ॒si | a॒hatā̭ni ni॒bodha̭ta | annamaśrnīta̭ mṛjmī॒ta | a॒haṃ-vo~̭ jīva॒napra̭daḥ | e॒tā vā॒caḥ pra̭yujya॒nte | śa॒radya̭tropa॒ dṛśya̭te || 12 ||
abhidhūnvanto-'bhighna̭nta i॒va | vā॒tava̭nto ma॒rudga̭ṇāḥ | amuto jetumiṣumṷkhami॒va | sannaddhā-ssaha da̭dṛśe॒ ha | apaddhvastai-rvastiva̭rṇairi॒va | vi॒śi॒khāsaḥ̭ kapa॒rdinaḥ |akruddhasya yothsya̭māna॒sya | kṛ॒ddhasyḙva॒ lohi̭nī | hemataścakṣṷṣī vi॒dyāt | a॒kṣṇayoḥ᳚, kṣipa॒ṇori̭va || 13 ||
durbhikṣa-ndeva̭loke॒ṣu | ma॒nūnā̭muda॒ka-ṅgṛ̭he | e॒tā vā॒caḥ pra̭vada॒ntīḥ | vai॒dyuto̭ yānti॒ śaiśi̭rīḥ | tā a॒gniḥ pava̭mānā॒ anvai᳚kṣata | i॒ha jī̭vi॒kāma-pa̭ripaśyann | tasyai॒ṣā bhava̭ti | i॒heha vaḥ̭ svata॒pasaḥ | marṷta॒-ssūrya̭tvacaḥ | śarma̭ sa॒prathā॒ āvṛ̭ṇe || 14 ||
(dṛśya̭ta - i॒vā - vṛ̭ṇe)
anuvākamj 5
ati̭ tā॒mrāṇi̭ vāsā॒gṃ॒si | a॒ṣṭiva̭jri śa॒taghni̭ ca | viśve devā vipra̭hara॒nti | a॒gniji̭hva a॒saśca̭ta | naiva devo̭ na ma॒rtyaḥ | na rājā va̭ruṇo॒ vibhuḥ | nāgni-rnendro na pa̭vamā॒naḥ | mā॒tṛkka̭cca na॒ vidya̭te | di॒vyasyaikā॒ dhanṷrārtniḥ | pṛ॒thi॒vyāmapa̭rā śri॒tā || 15 ||
tasyendro vamri̭rūpe॒ṇa | dha॒nurjyā̭-machi॒nathsva̭yam | tadi̭ndra॒dhanṷritya॒jyam | a॒bhrava̭rṇeṣu॒ cakṣa̭te | etadeva śaṃ​yo~-rbār​ha̭spatya॒sya | e॒ta-drṷdrasya॒ dhanuḥ | ru॒drasya̭ tveva॒ dhanṷrārtniḥ | śira॒ utpi̭peṣa | sa pra̭va॒rgyo̭-'bhavat | tasmā॒-dya-ssapra̭va॒rgyeṇa̭ ya॒jñena॒ yaja̭te | ru॒drasya॒ sa śiraḥ॒ prati̭dadhāti | nainagṃ̭ ru॒dra ārṷko bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 16 ||
(śri॒tā - yaja̭te॒ trīṇi̭ ca)
anuvākaḥ 6
a॒tyū॒rdhvā॒kṣo-'ti̭raścāt | śiśi̭raḥ pra॒dṛśya̭te | naiva rūpa-nna̭ vāsā॒gṃ॒si | na cakṣuḥ̭ prati॒dṛśya̭te | a॒nyonya॒-ntu na̭ higg​srā॒taḥ | sa॒ta sta̭-ddeva॒lakṣa̭ṇam | lohito-'kṣṇi śā̭raśī॒r​ṣṇiḥ | sū॒ryasyo̭daya॒na-mpra̭ti | tva-ṅkaroṣi̭ nyañja॒likām | tva॒-ṅkaro̭ṣi ni॒jānṷkām || 17 ||
nijānukāme᳚ nyañja॒likā | amī vāca-mupāsa̭tāmi॒ti | tasmai sarva ṛtavo̭ nama॒nte | maryādā karatvā-tpra̭puro॒dhām | brāhmaṇa̭ āpno॒ti | ya ḙvaṃ-ve~॒da | sa khalu saṃ​va~thsara etai-ssenānī̭bhi-ssa॒ha | indrāya sarvān-kāmāna̭bhiva॒hati | sa dra॒phsaḥ | tasyai॒ṣā bhava̭ti || 18 ||
ava̭ dra॒phso agṃ̭śa॒matī̭matiṣṭhat | i॒yā॒naḥ kṛ॒ṣṇo da॒śabhiḥ̭ sa॒hasraiḥ᳚ | āva॒rta-mindra॒-śśacyā॒ dhama̭ntam | upasnuhi ta-nnṛmaṇā-matha̭drāmi॒ti | etayai vendra-ssalā vṛ̭kyā sa॒ha | asurā-npa̭rivṛ॒ścati | pṛthi̭vya॒gṃ॒ śuma̭tī | tāma॒nva-va̭sthita-ssaṃ​va~thsa॒ro di॒vañca̭ | naivaṃ-vi~duṣā-''cāryā᳚-ntevā॒sinau | anyonyasmai᳚ druhyā॒tām | yo dru॒hyati | bhraśyate sva̭rgā-llo॒kāt | ityṛtu ma̭ṇḍalā॒ni | sūrya maṇḍalā᳚ nyākhyā॒yikāḥ | ata ūrdhvagṃsa̭nirva॒canāḥ || 19 ||
(ni॒jānṷkāṃ॒ - bhava̭ti - druhyā॒tā-mpañca̭ ca)
anuvākaḥ 7
ārogo bhrājaḥ paṭaraḥ̭ pata॒ṅgaḥ | svarṇaro jyotiṣīmāṋ. vibhā॒saḥ | te asmai sarve divamā̭tapa॒nti | ūrja-nduhānā anapasphura̭nta i॒ti | kaśya̭po-'ṣṭa॒maḥ | sa mahāmeru-nna̭ jahā॒ti | tasyai॒ṣā bhava̭ti | yatte॒ śilpa̭-ṅkaśyapa roca॒nāva̭t | i॒ndri॒yāva̭-tpuṣka॒la-ñci॒trabhā̭nu | yasmi॒-nthsūryā॒ arpi̭tā-ssa॒pta sā॒kam || 20 ||
tasmi-nrājāna-madhiviśrayḙmami॒ti | te asmai sarve kaśyapā-jjyoti̭-rlabha॒nte | tān​thsomaḥ kaśyapādadhi̭ nirdha॒mati | bhrastā karma kṛ̭divai॒vam || prāṇo jīvānīndriya̭ jīvā॒ni | sapta śīr​ṣa̭ṇyāḥ prā॒ṇāḥ | sūryā i̭tyācā॒ryāḥ | apaśyamaha metān-thsapta sū᳚ryāni॒ti | pañcakarṇo̭ vāthsyā॒yanaḥ | saptakarṇa̭śca plā॒kṣiḥ || 21 ||
ānuśravika eva nau kaśya̭pa i॒ti | ubhaṷ veda॒yite | na hi śekumiva mahāmḙru-ṅga॒ntum | apaśyamahameta-thsūryamaṇḍala-mpariva̭rtamā॒nam | gā॒rgyaḥ prā̭ṇatrā॒taḥ | gacchanta ma̭hāme॒rum | eka̭ñcāja॒hatam | bhrājapaṭara pata̭ṅgā ni॒hane | tiṣṭhannā̭tapa॒nti | tasmā̭di॒ha taptri̭ tapāḥ || 22 ||
a॒mutre॒tare | tasmā̭di॒hā taptri̭ tapāḥ | teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti | sa॒pta sūryā॒ diva॒-manu॒ pravi̭ṣṭāḥ | tāna॒nveti̭ pa॒thibhi̭-rdakṣi॒ṇāvāṋ | te asmai sarve ghṛtamā̭tapa॒nti | ūrja-nduhānā anapasphura̭nta i॒ti || saptartvija-ssūryā i̭tyācā॒ryāḥ | teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti | sa॒pta diśo॒ nānā̭ sūryāḥ || 23 ||
sa॒pta hotā̭ra ṛ॒tvijaḥ̭ | devā ādityā̭ ye sa॒pta | tebhi-ssomābhī rakṣa̭ṇa i॒ti | tada̭pyāmnā॒yaḥ | digbhrāja ṛtū᳚n karo॒ti | eta̭yaivā॒vṛtā ''sahasrasūryatāyā iti vai̭śampā॒yanaḥ | tasyai॒ṣā bhava̭ti | yaddyāva̭ indra te śa॒tagṃ śa॒ta-mbhūmīḥ᳚ | u॒ta syuḥ | na tvā̭ vajrin​-thsa॒hasra॒gṃ॒ sūryāḥ᳚ | 24 ||
anu na jātamaṣṭa roda̭sī i॒ti | nānā liṅgatvā-dṛtūnā-nnānā̭ sūrya॒tvam || aṣṭau tu vyavasi̭tā i॒ti | sūryamaṇḍalā-nyaṣṭā̭ta ū॒rdhvam | teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti || ci॒tra-nde॒vānā॒-muda̭gā॒danī̭kam | cakṣṷ-rmi॒trasya॒ varṷṇasyā॒gneḥ | ā-'prā॒ dyāvā̭ pṛthi॒vī a॒ntari̭kṣam | sūrya ātmā jagatastasthṷṣaśce॒ti || 25 ||
(sā॒kaṃ - plā॒kṣi - staptri̭tapā॒ - nānā̭sūryāḥ॒ - sūryā॒ - +nava̭ ca)
anuvākaḥ 8
kvedamabhra̭-nnivi॒śate | kvāyagṃ̭ saṃ​va~thsa॒ro mi̭thaḥ | kvāhaḥ kveya-ndḙva rā॒trī | kva māsā ṛ̭tava॒-śśritāḥ || ardhamāsā̭ muhū॒rtāḥ | nimeṣāstṷṭibhiḥ॒ (nimeṣāstra̭ṭibhiḥ॒) saha | kvemā āpo ni̭viśa॒nte | ya॒dīto̭ yānti॒ sampra̭ti || kālā aphsu ni̭viśa॒nte | ā॒pa-ssūryḙ sa॒māhi̭tāḥ | 26 |
abhrā᳚ṇya॒paḥ pra̭padya॒nte | vi॒dyuthsūryḙ sa॒māhi̭tā | anavarṇe i̭me bhū॒mī | i॒yañcā̭sau ca॒ roda̭sī | kigg​ svidatrānta̭rā bhū॒tam | ye॒neme vi̭dhṛte॒ ubhe | vi॒ṣṇunā̭ vidhṛ̭te bhū॒mī | i॒ti va̭thsasya॒ veda̭nā | irā̭vatī dhenu॒matī॒ hi bhū॒tam | sū॒ya॒va॒sinī॒ manṷṣe daśa॒sye᳚ | 27 |
vya̭ṣṭabhnā॒-droda̭sī॒ viṣṇa̭ve॒te | dā॒dhartha̭ pṛthi॒vī-ma॒bhito̭ ma॒yūkhaiḥ᳚ | kinta-dviṣṇo rbala̭mā॒huḥ | kā॒ dīptiḥ̭ ki-mpa॒rāya̭ṇam | eko̭ ya॒ddhā-ra̭ya dde॒vaḥ | re॒jatī̭ roda॒sī ṷbhe | vātādviṣṇo-rba̭la mā॒huḥ | a॒kṣarā᳚-ddīpti॒ rucya̭te | tri॒padā॒ddhāra̭ya-dde॒vaḥ | yadviṣṇo̭reka॒-mutta̭mam || 28 ||
a॒gnayo̭ vāya̭vaścai॒va | e॒tada̭sya pa॒rāya̭ṇam | pṛcchāmi tvā pa̭ra-mmṛ॒tyum | a॒vama̭-mmaddhya॒mañca̭tum | lo॒kañca॒ puṇya̭pāpā॒nām | e॒ta-tpṛ̭cchāmi॒ sampra̭ti || a॒mumā̭huḥ pa̭ra-mmṛ॒tyum | pa॒vamā̭na-ntu॒ maddhya̭mam | a॒gnire॒vāva̭mo mṛ॒tyuḥ | ca॒ndramā᳚-ścatu॒rucya̭te || 29 ||
a॒nā॒bho॒gāḥ pa̭ra-mmṛ॒tyum | pā॒pā-ssaṃ̭​ya~nti॒ sarva̭dā | ābhogāstveva̭ saṃ​ya~॒nti | ya॒tra pṷṇyakṛ॒to ja̭nāḥ | tato̭ ma॒ddhyama̭māya॒nti | ca॒tuma̭gniñca॒ sampra̭ti | pṛcchāmi tvā̭ pāpa॒kṛtaḥ | ya॒tra yā̭taya॒te ya̭maḥ | tvannasta--dbrahma̭-nprabrū॒hi | ya॒di ve᳚tthā-'sa॒to gṛ̭hān || 30 ||
ka॒śyapā̭ dudi̭tā-ssū॒ryāḥ | pā॒pānni̭rghnanti॒ sarva̭dā | rodasyoranta̭-rdeśe॒ṣu | tatra nyasyantḙ vāsa॒vaiḥ | te 'śarīrāḥ pra̭padya॒nte | ya॒thā 'pṷṇyasya॒ karma̭ṇaḥ | apā᳚ṇya॒pāda̭ keśā॒saḥ | ta॒tra tḙ-'yoni॒jā ja̭nāḥ | mṛtvā punarmṛtyu-mā̭padya॒nte | a॒dyamā̭nā-ssva॒karma̭bhiḥ | 31 |
āśātikāḥ krima̭ya i॒va | tataḥ pūyantḙ vāsa॒vaiḥ | apai̭ta-mmṛ॒tyu-ñja̭yati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sa khalvaivaṃ̭-vi~dbrā॒hmaṇaḥ | dī॒rghaśrṷttamo॒ bhava̭ti | kaśya̭pa॒syāti̭thi॒-ssiddhaga̭mana॒-ssiddhāga̭manaḥ | tasyai॒ṣā bhava̭ti || āyasmin᳚-thsa॒pta vā̭sa॒vāḥ | roha̭nti pū॒rvyā̭ ruhaḥ̭ | 32 |
ṛṣi̭r​ha dīrgha॒śrutta̭maḥ | indrasya gharmo ati̭thiri॒ti | kaśyapaḥ paśya̭ko bha॒vati | yathsarva-mparipaśyatī̭ti sau॒kṣmyāt | athāgnḙraṣṭapṷruṣa॒sya | tasyai॒ṣā bhava̭ti | agne॒ naya̭ su॒pathā̭ rā॒ye a॒smān | viśvā̭ni deva va॒yunā̭ni vi॒dvān | yu॒yo॒ddhya̭sma-jjṷhurā॒ṇamenaḥ̭ | bhūyiṣṭhānte nama uktiṃ-vi~̭dheme॒ti || 33 ||
(sa॒māhi̭tā - daśa॒syḙ - utta̭ma॒-mucya̭te-gṛhān-thsva॒karma̭bhiḥ-pū॒rvyā̭ ruha̭-i॒ti)
anuvākaḥ 9
agniśca jāta̭vedā॒śca | sahojā a̭jirā॒prabhuḥ | vaiśvānaro na̭ryāpā॒śca | pa॒ṅktirā̭dhāśca॒ sapta̭maḥ | visarpevā-'ṣṭa̭mo-'gnī॒nām | ete-'ṣṭau vasavaḥ, kṣi̭tā i॒ti | yathartve-vāgne-rarcirvarṇa̭ viśe॒ṣāḥ | nīlārciśca pītakā᳚rciśce॒ti | atha vāyo-rekādaśa-puruṣasyaikādaśa̭strīka॒sya | prabhrājamānā vya̭vadā॒tāḥ || 34 ||
yāśca vāsṷki vai॒dyutāḥ | rajatāḥ parṷṣā-śśyā॒māḥ | kapilā a̭tilo॒hitāḥ | ūrdhvā avapa̭tantā॒śca | vaidyuta i̭tyekā॒daśa | nainaṃ-vai~dyuto̭ hina॒sti | ya ḙvaṃ-ve~॒da | sa hovāca vyāsaḥ pā̭rāśa॒ryaḥ | vidyudvadhamevāha-mmṛtyumai᳚cchami॒ti | na tvakā̭magṃ ha॒nti || 35 ||
ya ḙvaṃ-ve~॒da | atha ga̭ndharva॒gaṇāḥ | svāna॒ bhrāṭ | aṅghā̭ri॒-rbambhā̭riḥ | hasta॒-ssuha̭staḥ | kṛśā̭nur​vi॒śvāva̭suḥ | mūrdhanvān-thsū᳚ryava॒rcāḥ | kṛtirityekādaśa ga̭ndharva॒gaṇāḥ | devāśca ma̭hāde॒vāḥ | raśmayaśca devā̭ gara॒giraḥ || 36 ||
naina-ṅgaro̭ hina॒sti | ya ḙvaṃ-ve~॒da | gau॒rī mi̭māya sali॒lāni॒ takṣa̭tī | eka̭padī dvi॒padī॒ sā catṷṣpadī | a॒ṣṭāpa̭dī॒ nava̭padī babhū॒vuṣī᳚ | sahasrākṣarā parame vyo̭manni॒ti | vāco̭ viśe॒ṣaṇam | atha nigada̭vyākhyā॒tāḥ | tānanukra̭miṣyā॒maḥ | va॒rāhavaḥ̭-svata॒pasaḥ || 37 ||
vi॒dyu-nma̭haso॒ dhūpa̭yaḥ | śvāpayo gṛhamedhā᳚ścetye॒te | ye॒ ceme-'śi̭mivi॒dviṣaḥ | parjanyā-ssapta pṛthivīmabhiva̭r​ṣa॒nti | vṛṣṭi̭bhiri॒ti | etayaiva vibhakti vi̭parī॒tāḥ | sa॒ptabhi॒rvātai̭ rudī॒ritāḥ | amūṃ-lo~kā-nabhiva̭r​ṣa॒nti | teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti | sa॒mā॒na-me॒taduda̭kam || 38 ||
u॒ccaitya̭va॒ cāha̭bhiḥ | bhūmi̭-mpa॒rjanyā॒ jinva̭nti | diva-ñjinvan-tyagna̭ya i॒ti | yadakṣa̭ra-mbhū॒takṛ̭tam | viśvḙ devā u॒pāsa̭te | ma॒har​ṣi̭masya go॒ptāra᳚m | ja॒mada̭gni॒-makṷrvata | ja॒mada̭gni॒-rāpyā̭yate | chando̭bhi-ścaturutta॒raiḥ | rājña॒-ssoma̭sya tṛ॒ptāsaḥ̭ || 39 ||
brahma̭ṇā vī॒ryā̭vatā | śi॒vā naḥ̭ pra॒diśo॒ diśaḥ̭ || tacchaṃ॒​yo~rā vṛ̭ṇīmahe | gā॒tuṃ-ya~॒jñāya̭ | gā॒tuṃ-ya~॒jñapa̭taye | daivī᳚ sva॒stira̭stu naḥ | sva॒sti-rmānṷṣebhyaḥ | ū॒rdhva-ñji̭gātu bheṣa॒jam | śanno̭ astu dvi॒pade᳚ | śañcatṷṣpade | somapā(3) asomapā(3) iti nigada̭vyākhyā॒tāḥ || 40 ||
(vya॒va॒dā॒tā - ha॒nti-ga̭ra॒gira - sta॒pasa - uda̭kaṃ - tṛptāsa॒ - śvatṷṣpada॒ eka̭-ñca)
anuvākaḥ 10
sa॒ha॒sra॒vṛdi̭ya-mbhū॒miḥ | pa॒raṃ-vyo~̭ma sa॒hasra̭vṛt | a॒śvinā̭ bhujyṷ̄ nāsa॒tyā | vi॒śvasya̭ jaga॒taspa̭tī || jāyā bhūmiḥ pa̭tirvyo॒ma | mi॒thuna̭ntā a॒turya̭thuḥ | putro bṛhaspa̭tī ru॒draḥ | sa॒ramā̭ iti̭ strīpu॒mam || śu॒kraṃ-vā~̭ma॒nyadya̭ja॒taṃ-vā~̭ma॒nyat | viṣṷrūpe॒ aha̭nī॒ dyauri̭va sthaḥ || 41 ||
viśvā॒ hi mā॒yā ava̭tha-ssvadhāvantau | bha॒drā vā᳚-mpūṣaṇāvi॒ha rā॒tira̭stu | vāsā᳚tyau ci॒trau jaga̭to ni॒dhānau᳚ | dyāvā̭bhūmī ca॒rathaḥ̭ sa॒gṃ॒ sakhā̭yau | tāva॒śvinā̭ rā॒sabhā᳚śvā॒ hava̭-mme | śu॒bha॒spa॒tī॒ ā॒gatagṃ̭ sū॒ryayā̭ sa॒ha | tyugro̭ ha bhu॒jyu-ma̭śvinoda me॒ghe | ra॒yinna kaści̭-nmamṛ॒vā~(2) avā̭hāḥ | tamṷ̄hathu-rnau॒bhirā᳚tma॒n-vatī̭bhiḥ | a॒nta॒ri॒kṣa॒ pruḍbhi॒ra-po̭dakābhiḥ || 42 ||
ti॒sraḥ, kṣapa॒strirahā̭ 'ti॒vraja̭dbhiḥ | nāsa̭tyā bhu॒jyumṷ̄hathuḥ pata॒ṅgaiḥ | sa॒mu॒drasya॒ dhanva̭nnā॒rdrasya̭ pā॒re | tri॒bhī rathai᳚-śśa॒tapa̭dbhi॒-ṣṣaḍa̭śvaiḥ | sa॒vi॒tāraṃ॒-vi~ta̭nvantam | anṷbaddhnāti śāmba॒raḥ | āpapūr​ṣaṃ-ba̭raścai॒va | sa॒vitā̭ 'repa॒so̭ 'bhavat | tyagṃ sutṛptaṃ-vi~̭ditvai॒va | ba॒huso̭ma gi॒raṃ-va~̭śī || 43 ||
anveti tugro va̭kriyā॒ntam | āyasūyān-thsoma̭tṛphsu॒ṣu | sa saṅgrāma-stamo᳚dyo-'tyo॒taḥ | vāco gāḥ pi̭pāti॒ tat | sa tadgobhi-sstavā᳚ 'tyetya॒nye | ra॒kṣasā̭ 'nanvi॒tāśca̭ ye | a॒nveti॒ pari̭vṛttyā॒-'staḥ | e॒vame॒tau stho̭ aśvinā | te e॒te dyuḥ̭ pṛthi॒vyoḥ | aha̭raha॒-rgarbha̭ndadhāthe || 44 ||
tayo̭ re॒tau va॒thsā va̭horā॒tre | pṛ॒thi॒vyā ahaḥ̭ | di॒vo rātriḥ̭ | tā avi̭sṛṣṭau | dampa̭tī e॒va bha̭vataḥ || tayo̭ re॒tau va॒thsau | a॒gniścā̭-di॒tyaśca̭ | rā॒trerva॒thsaḥ | śve॒ta ā̭di॒tyaḥ | ahno॒-'gniḥ || 45 ||
tā॒mro a̭ru॒ṇaḥ | tā avi̭sṛṣṭau | dampa̭tī e॒va bha̭vataḥ || tayo̭ re॒tau va॒thsau | vṛ॒traśca̭ vaidyu॒taśca̭ | a॒gnervṛ॒traḥ | vai॒dyuta̭ ādi॒tyasya̭ | tā avi̭sṛṣṭau | dampa̭tī e॒va bha̭vataḥ || tayo̭ re॒tau va॒thsau || 46 ||
u॒ṣmā ca̭ nīhā॒raśca̭ | vṛ॒trasyo॒ṣmā | vai॒dyu॒tasya̭ nīhā॒raḥ | tau tāve॒va prati̭padyete || seyagṃ rātrī̭ ga॒rbhiṇī̭ pu॒treṇa॒ saṃ​va~̭sati | tasyā॒ vā e॒tadu॒lbaṇa᳚m | yadrātraṷ ra॒śmayaḥ̭ | yathā॒ gorga॒rbhiṇyā̭ u॒lbaṇa᳚m | e॒vame॒tasyā̭ u॒lbaṇa᳚m | prajayiṣṇuḥ prajayā ca paśubhi̭śca bha॒vati | ya ḙvaṃ-ve~॒da | etamudyanta-mapiya̭ntañce॒ti | ādityaḥ puṇya̭sya va॒thsaḥ | atha pavi̭trāṅgi॒rasaḥ || 47 ||
(stho - 'po̭dakābhi--r vaśī - dadhāthe - a॒gni - stayo̭ re॒tau va॒thsau - bha॒vati ca॒tvāri̭ ca)
anuvākaḥ 11
pa॒vitra̭vantaḥ॒ pari॒vāja॒māsa̭te | pi॒taiṣā᳚-mpra॒tno a॒bhira̭kṣati vra॒tam | ma॒hassa̭mu॒draṃ-va~rṷṇa sti॒roda̭dhe | dhīrā̭ iccheku॒r​ddharṷṇeṣvā॒rabha᳚m | pa॒vitra̭-nte॒ vita̭ta॒-mbrahma̭ṇa॒spate᳚ | prabhu॒rgātrā̭ṇi॒ paryḙṣi vi॒śvataḥ̭ | ata̭ptatanū॒-rna tadā॒mo a̭śnute | śṛ॒tāsa॒ idvaha̭n-ta॒sta-thsamā̭śata | bra॒hmā de॒vānā᳚m | asa̭ta-ssa॒dye tata̭kṣuḥ || 48 ||
ṛṣa̭ya-ssa॒ptātri̭śca॒ yat | sarve-'trayo a̭gastya॒śca | nakṣa̭trai॒-śśaṅkṛ̭to 'vasann | atha̭ savitu॒-śśyāvāśva॒syā 'varti̭kāmasya | a॒mī ya ṛkṣā॒ nihi̭tā sa u॒ccā | nakta॒-ndadṛ̭śre॒ kuha̭ci॒ddivḙyuḥ | ada̭bdhāni॒ varṷṇasya vra॒tāni̭ | vi॒cā॒kaśa̭-cca॒ndramā॒ nakṣa̭trameti | ta-thsa̭vi॒tu-rvare᳚ṇyam | bhargo̭ de॒vasya̭ dhīmahi || 49 |
dhiyo॒ yo naḥ̭ praco॒dayā᳚t || tathsa̭vi॒tu-rvṛ̭ṇīmahe | va॒ya-nde॒vasya॒ bhoja̭nam | śreṣṭhagṃ̭ sarva॒dhāta̭mam | tura॒-mbhaga̭sya dhīmahi | apā̭gūhata savitā॒ tṛbhīṋ | sarvā᳚-ndi॒vo andha̭saḥ | nakta̭nta;॒tānya̭bhava-ndṛ॒śe | asthya॒sthnā sambha̭viṣyāmaḥ || nāma॒ nāmai॒va nā॒ma me᳚ || 50 ||
napugṃsa̭ka॒-mpumā॒g॒strya̭smi | sthāva̭ro-'smyatha॒ jaṅga̭maḥ | ya॒je-'yakṣi॒ yaṣṭā॒he ca̭ | mayā̭ bhū॒tānya̭yakṣata | pa॒śavo̭ mama̭ bhūtā॒ni | anūbandhyo 'smya̭haṃ-vi~॒bhuḥ | striyaḥ̭ sa॒tīḥ | tā ṷ me pu॒gṃ॒sa ā̭huḥ | paśya̭dakṣa॒ṇvānna-vicḙtada॒ndhaḥ | ka॒viryaḥ pu॒tra-ssa i॒mā ci̭keta || 51 ||
yastā vi̭jā॒nā-thsa̭vi॒tuḥ pi॒tā-'sa̭t | a॒ndho maṇima̭vindat | tama̭naṅguli॒-rāva̭yat | a॒grī॒vaḥ pratya̭muñcat | tamaji̭hva a॒saśca̭ta | ūrdhvamūla-ma̭vākchā॒kham | vṛ॒kṣaṃ-yā~̭ veda॒ sampra̭ti | na sa jātu janaḥ̭ śradda॒ddhyāt | mṛ॒tyurmā̭ māra॒yādi̭tiḥ | hasitagṃ rudi̭taṅgī॒tam || 52 ||
vīṇā̭ paṇa va॒lāsi̭tam | mṛ॒tañjī॒vañca̭ yatki॒ñcit | a॒ṅgāni̭ sneva॒ viddhi̭ tat | atṛ̭ṣya॒gg॒stṛṣya̭ dhyāyat | a॒smājjā॒tā mḙ mithū॒ caranṋ | putro nir-ṛtyā̭ vaide॒haḥ | a॒cetā̭ yaśca॒ ceta̭naḥ | sa॒ ta-mmaṇima̭vindat | so̭-'naṅguli॒rāva̭yat | so॒-'grī॒vaḥ pratya̭muncat || 53 |
so-'ji̭hvo a॒saśca̭ta | naitamṛṣiṃ-vi~ditvā naga̭ra-mpra॒viśet | ya̭di pra॒viśet | mi॒thau cari̭tvā pra॒viśet | tathsambhava̭sya vra॒tam | ā॒ tama̭gne ra॒thanti̭ṣṭha | ekā᳚śvameka॒ yoja̭nam | ekacakra̭-meka॒dhuram | vā॒ta dhrā̭ji ga॒tiṃ-vi~̭bho | na॒ ri॒ṣyati̭ na vya॒thate || 54 ||
nā॒syākṣo̭ yātu॒ sajja̭ti | yacchvetā᳚-nrohi̭tāg​ścā॒gneḥ | ra॒the yṷktvā-'dhi॒tiṣṭha̭ti | ekayā ca daśabhiśca̭ svabhū॒te | dvābhyā miṣṭaye vigṃ̭śatyā॒ ca | tisṛbhiśca vahase trigṃ̭śatā॒ ca | niyudbhi-rvāyaviha tā̭ vimu॒ñca || 55 ||
(tata̭kṣu--r dhīmahi - nā॒ma mḙ - ciketa - gī॒taṃ - pratya̭muñca-d- vya॒thate - +sa॒pta ca̭)
anuvākaḥ 12
āta̭nuṣva॒ prata̭nuṣva | u॒ddhamādha̭ma॒ sandha̭ma | āditye candra̭varṇā॒nām | garbha॒ mā dhḙhi॒ yaḥ pumāṋ | i॒ta-ssi॒ktagṃ sūrya̭gatam | ca॒ndrama̭se॒ rasa̭ṅkṛdhi | vārāda-ñjana̭yā-gre॒-'gnim | ya eko̭ rudra॒ ucya̭te | a॒sa॒-ṅkhyā॒tā-ssa̭hasrā॒ṇi | sma॒ryatḙ na ca॒ dṛśya̭te || 56 ||
e॒vame॒tanni̭bodhata | ā ma॒ndrai-ri̭ndra॒ hari̭bhiḥ | yā॒ hi ma॒yūra̭-romabhiḥ | mātvā kecinniye muri̭nna pā॒śinaḥ | da॒dha॒nveva॒ tā i̭hi | mā ma॒ndrai-ri̭ndra॒ hari̭bhiḥ | yā॒mi ma॒yūra̭ romabhiḥ | mā mā kecinniye muri̭nna pā॒śinaḥ | ni॒dha॒nveva॒ tā~(2) i̭mi | aṇubhiśca ma̭hadbhi॒śca || 57 ||
ni॒ghṛṣvai̭ rasa॒māyṷtaiḥ | kālair-haritva̭māpa॒nnaiḥ | indrāyā̭hi sa॒hasra̭ yuk | a॒gni-rvi॒bhrāṣṭi̭ vasanaḥ | vā॒yu-śśveta̭sikadru॒kaḥ | saṃ॒​va~॒thsa॒ro vi̭ṣū॒ varṇaiḥ᳚ | nityā॒ste 'nuca̭rāsta॒va | subrahmaṇyogṃ subrahmaṇyogṃ sṷbrahma॒ṇyom | indrāgaccha hariva āgaccha mḙdhāti॒theḥ | meṣa vṛṣaṇaśva̭sya me॒ne || 58 ||
gaurāvaskandinna-halyā̭yai jā॒ra | kauśika-brāhmaṇa gautama̭bruvā॒ṇa | a॒ru॒ṇāśvā̭ i॒hāga̭tāḥ | vasa̭vaḥ pṛthivi॒ kṣitaḥ̭ | a॒ṣṭau di॒gvāsa̭so॒ 'gnayaḥ̭ | agniśca jātavedā᳚ścetye॒te | tāmrāśvā᳚-stāmra॒rathāḥ | tāmravarṇā᳚ stathā॒-'sitāḥ | daṇḍahastāḥ᳚ khāda॒gdataḥ | ito rudrāḥ᳚ parā॒ṅgatāḥ | 59 |
uktagg​ sthāna-mpramāṇañca̭ pura॒ ita | bṛha॒spati̭śca savi॒tā ca̭ | vi॒śvarṷ̄pai-ri॒hāga̭tām | rathḙnodaka॒vartma̭nā | a॒phsuṣā̭ iti॒ taddva̭yoḥ | ukto veṣo̭ vāsā॒gṃ॒si ca | kālāvayavānā-mitaḥ̭ pratī॒jyā | vāsātyā̭ itya॒śvinoḥ | ko-'ntarikṣe śabdaṅka̭rotī॒ti | vāsiṣṭha rauhiṇo mīmāgṃ̭sā-ñca॒kre | tasyai॒ṣā bhava̭ti || vā॒śreva̭ vi॒dyuditi̭ || brahma̭ṇa u॒dara̭ṇamasi | brahma̭ṇa udī॒raṇa̭masi |brahma̭ṇa ā॒stara̭ṇamasi | brahma̭ṇa upa॒stara̭ṇamasi || 60 ||
(dṛśya̭te॒ - ca - me॒ne - pa̭rā॒-ṅgatā - śca॒kre ṣaṭ ca̭)
anuvākaḥ 13 [apa̭krāmata garbhi॒ṇyaḥ̭ ]
a॒ṣṭayo̭nī-ma॒ṣṭapṷtrām | a॒ṣṭapa̭tnī-mi॒mā-mmahī᳚m | a॒haṃ-ve~da॒ na mḙ mṛtyuḥ | na cāmṛ̭tyura॒ghāha̭rat | a॒ṣṭayo᳚nya॒ṣṭa pṷtram | a॒ṣṭapa̭di॒da-ma॒ntari̭kṣam | a॒haṃ-ve~da॒ na mḙ mṛtyuḥ | na cāmṛ̭tyura॒ghāha̭rat | a॒ṣṭayo̭nī-ma॒ṣṭapṷtrām | a॒ṣṭapa̭tnī-ma॒mūndiva᳚m || 61 ||
a॒haṃ-ve~da॒ na mḙ mṛtyuḥ | na cāmṛ̭tyura॒ghāha̭rat | su॒trāmā̭ṇa-mma॒hīmū॒ṣu | adi̭ti॒rdyau-radi̭ti-ra॒ntari̭kṣam | adi̭ti rmā॒tā sa pi॒tā sa pu॒traḥ | viśvḙ de॒vā adi̭tiḥ॒ pañca॒ janāḥ᳚ | adi̭ti-rjā॒ta-madi̭ti॒-rjani̭tvam | a॒ṣṭau pu॒trāso॒ adi̭teḥ | ye jā॒tā sta॒nvaḥ̭ pari̭ | de॒vā~ (2) upa̭prai-thsa॒ptabhiḥ̭ || 62 ||
pa॒rā॒ mā॒rtā॒ṇḍamāsya̭t | sa॒ptabhiḥ̭ pu॒trai-radi̭tiḥ | upa॒ prai-tpū॒rvyaṃ̭-yu~ga᳚m | pra॒jāyai̭ mṛ॒tyave ta̭t | pa॒rā॒ mā॒rtā॒ṇḍa-mābha̭ra॒diti̭ | tānanukra̭miṣyā॒maḥ | mi॒traśca॒ varṷṇaśca | dhā॒tā cā᳚rya॒mā ca̭ | agṃśa̭śca॒ bhaga̭śca | indraśca vivasvāg̭ścetye॒te | hi॒ra॒ṇya॒ga॒rbho ha॒gṃ॒sasśṷci॒ṣat | brahma̭ jajñā॒na-ntadi-tpa॒damiti̭ | ga॒rbhaḥ prā̭jāpa॒tyaḥ | atha॒ purṷṣa-ssa॒ptapurṷṣaḥ || 63 ||
[ ya॒thā॒sthā॒na-ṅga̭rbhi॒ṇyaḥ̭ ]
(a॒mū-ndivagṃ̭ - sa॒ptabhi̭ - re॒te ca॒tvāri̭ ca)
anuvākaḥ 14
yo-'saṷ ta॒pannu॒deti̭ | sa sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇānā॒dāyo॒deti̭ | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇānā॒dāyoda̭gāḥ | a॒sau yo᳚ 'sta॒meti̭ | sa sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇānā॒dāyā॒stameti̭ | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇānā॒dāyā sta̭ṅgāḥ | a॒sau ya ā॒pūrya̭ti | sa sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai rā॒pūrya̭ti | 64 |
mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇai-rā॒pūri̭ṣṭhāḥ | a॒sau yo̭-'pa॒kṣīya̭ti | sa sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai-rapa̭kṣīyati | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇai-rapa̭kṣeṣṭhāḥ | a॒mūni॒ nakṣa̭trāṇi | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpanti॒ cothsa̭rpanti ca | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpata॒ mothsṛ̭pata || 65 ||
i॒me māsā᳚-ścārdhamā॒sāśca̭ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpanti॒ cothsa̭rpanti ca | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpata॒ mothsṛ̭pata | i॒ma ṛ॒tavaḥ̭ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpanti॒ cothsa̭rpanti ca | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpata॒ mothsṛ̭pata | a॒yagṃ saṃ̭​va~thsa॒raḥ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpati॒ cothsa̭rpati ca || 66 ||
mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpa॒ mothsṛ̭pa | i॒damahaḥ̭ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai-rapa̭ prasarpati॒ cothsa̭rpati ca | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpa॒ mothsṛ̭pa | i॒yagṃ rātriḥ̭ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai-rapa̭ prasarpati॒ cothsa̭rpati ca | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpa॒ mothsṛ̭pa | au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ | etadvo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 67 ||
(prā॒ṇairā॒pūrya̭ti॒-mothsṛ̭pata॒-cothsa̭rpati ca॒ - mothsṛ̭pa॒ dve ca̭)
anuvākaḥ 15
athādityasyāṣṭa pṷruṣa॒sya | vasūnā mādityānāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni | rudrāṇā-mādityānāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni | ādityānā-mādityānāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni | satāgṃ̭satyā॒nām | ādityānāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni | abhidhūnvatā̭-mabhi॒ghnatām | vātava̭tā-mma॒rutām | ādityānāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni | ṛbhūṇā-mādityānāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni | viśveṣā᳚-ndevā॒nām | ādityānāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni | saṃ​va~thsara̭sya sa॒vituḥ | ādityasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ | raśmayo vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 68 ||
(ṛbhūṇāmādityānāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni ṣaṭca̭)
anuvākaḥ 16
ārogasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | bhrājasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | paṭarasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | pataṅgasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | svarṇarasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | jyotiṣīmatasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | vibhāsasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | kaśyapasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ | āpo vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 69 ||
(ārogasya daśa̭)
anuvākaḥ 17
atha vāyo-rekādaśa-puruṣasyaikādaśa̭-strīka॒sya |
prabhrājamānānāgṃ rudrāṇāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vyavadātānāgṃ rudrāṇāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vāsukivaidyutānāgṃ rudrāṇāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
rajatānāgṃ rudrāṇāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
paruṣāṇāgṃ rudrāṇāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
śyāmānāgṃ rudrāṇāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
kapilānāgṃ rudrāṇāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
atilohitānāgṃ rudrāṇāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
ūrdhvānāgṃ rudrāṇāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni || 70 ||
avapatantānāgṃ rudrāṇāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vaidyutānāgṃ rudrāṇāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
prabhrājamānīnāgṃ rudrāṇīnāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vyavadātīnāgṃ rudrāṇīnāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vāsukivaidyutīnāgṃ rudrāṇīnāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
rajatānāgṃ rudrāṇīnāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
paruṣāṇāgṃ rudrāṇīnāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
śyāmānāgṃ rudrāṇīnāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
kapilānāgṃ rudrāṇīnāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
atilohitīnāgṃ rudrāṇīnāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
ūrdhvānāgṃ rudrāṇīnāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
avapatantīnāgṃ rudrāṇīnāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vaidyutīnāgṃ rudrāṇīnāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ |
rūpāṇi vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 71 ||
(ūrdhvānāgṃ rudrāṇāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ - nyatilohitīnāgṃ rudrāṇīnāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni pañca̭ ca)
anuvākaḥ 18
athāgnḙraṣṭa pṷruṣa॒sya || agneḥ pūrva-diśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
jātavedasa upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
sahojaso dakṣiṇa-diśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
ajirāprabhava upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vaiśvānarasyāparadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
naryāpasa upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
paṅktirādhasa udag​diśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
visarpiṇa upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ |
diśo vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 72 ||
(sva̭reka̭-ñca)
anuvākaḥ 19
dakṣiṇapūrva-syāndiśi visa̭rpī na॒rakaḥ | tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi | dakṣiṇā-parasyā-ndiśya visa̭rpī na॒rakaḥ | tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi | uttara-pūrvasyā-ndiśi viṣā̭dī na॒rakaḥ | tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi | uttarā-parasyā-ndiśya viṣā̭dī na॒rakaḥ | tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi | ā yasminth​sapta vāsavā indriyāṇi śatakrata̭ vitye॒te || 73 ||
(dakṣiṇapūrvasyā-nnava̭)
anuvākaḥ 20
i॒ndra॒ gho॒ṣā vo॒ vasṷbhiḥ pu॒rastā॒-dupa̭dadhatām |
mano̭javaso vaḥ pi॒tṛbhi̭-rdakṣiṇa॒ta upa̭dadhatām |
pracḙtā vo ru॒draiḥ pa॒ścā-dupa̭dadhatām |
vi॒śvaka̭rmā va ādi॒tyai-rṷttara॒ta upa̭dadhatām |
tvaṣṭā̭ vo rū॒pai-ru॒pari̭ṣṭā॒-dupa̭dadhatām | s
añjñānaṃ-vaḥ ~pa̭ścādi॒ti | ā॒di॒tya-ssarvo॒-'gniḥ pṛ̭thi॒vyām | vā॒yura॒ntari̭kṣe | sūryo̭ di॒vi | ca॒ndramā̭ di॒kṣu | nakṣa̭trāṇi॒ svalo॒ke | e॒vā hyḙva | e॒vā hya̭gne | e॒vā hi vā̭yo | e॒vā hī᳚ndra | e॒vā hi pṷ̄ṣann | e॒vā hi dḙvāḥ || 74 ||
(di॒kṣu sa॒pta ca̭)
anuvākaḥ 21
āpa̭māpāma॒pa-ssarvāḥ᳚ | a॒smā-da॒smādi॒to-'mutaḥ̭ | a॒gnirvā॒yuśca॒ sūrya̭śca | sa॒ha sa̭ñcaska॒rardhi̭yā | vā॒yvaśvā̭ raśmi॒ pata̭yaḥ | marī᳚cyātmāno॒ adrṷhaḥ | de॒vī rbhṷvana॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒vāya̭ me suta | mahānāmnī-rma̭hāmā॒nāḥ | ma॒ha॒so ma̭hasa॒ssvaḥ̭ || 75 ||
de॒vīḥ pa̭rjanya॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒vāya̭ me suta | a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā rakṣaḥ̭ | a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā ragha᳚m | apā᳚ghrā॒mapa̭ cā॒varti᳚m | apa̭ de॒vīri॒to hi̭ta | vajra̭-nde॒vīrajī̭tāg​śca | bhuva̭na-ndeva॒ sūva̭rīḥ | ā॒di॒tyānadi̭ti-nde॒vīm | yoni̭nordhva-mu॒dīṣa̭ta || 76 ||
bha॒dra-ṅkarṇḙbhi-śśṛṇu॒yāma̭ devāḥ | bha॒dra-mpa̭śyemā॒kṣabhi॒-ryaja̭trāḥ | sthi॒rairaṅgai᳚ stuṣṭu॒vāgṃ sa̭sta॒nūbhiḥ̭ | vyaśḙma de॒vahi̭taṃ॒-ya~dāyuḥ̭ | sva॒sti na॒ indro̭ vṛ॒ddhaśra̭vāḥ | sva॒sti naḥ̭ pū॒ṣā vi॒śvavḙdāḥ | sva॒sti na॒stārkṣyo॒ ari̭ṣṭanemiḥ | sva॒sti no॒ bṛha॒spati̭-rdadhātu | ke॒tavo॒ arṷṇāsaśca | ṛ॒ṣa॒yo vāta̭raśa॒nāḥ| pra॒ti॒ṣṭhāgṃ śa॒tadhā̭ hi | sa॒māhi̭tāso sahasra॒dhāya̭sam || śi॒vā na॒-śśanta̭mā bhavantu | di॒vyā āpa॒ oṣa̭dhayaḥ || su॒mṛ॒ḍī॒kā sara̭svati | māte॒ vyo̭ma sa॒ndṛśi̭ || 77 ||
(sva̭ - ru॒dīṣa̭ta॒ - vāta̭raśa॒nā-ṣṣaṭca̭)
anuvākaḥ 22
yo̭-'pā-mpuṣpaṃ॒-ve~da̭ | puṣpa̭vā-npra॒jāvā᳚-npaśu॒mā-nbha̭vati | ca॒ndramā॒ vā a॒pā-mpuṣpa᳚m | puṣpa̭vā-npra॒jāvā᳚-npaśu॒mā-nbha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | a॒gnirvā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yo᳚-'gnerā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ || 78 ||
ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vā a॒gnerā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | vā॒yurvā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yo vā॒yorā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati || 79 ||
āpo॒ vai vā॒yorā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | a॒sau vai tapa̭nna॒pā-mā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yo̭-'muṣya॒-tapa̭ta ā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒vā a॒muṣya॒-tapa̭ta ā॒yata̭nam || 80 ||
ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | ca॒ndramā॒ vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yaśca॒ndrama̭sa ā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai ca॒ndrama̭sa ā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati || 81 ||
ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | nakṣa̭trāṇi॒ vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yo nakṣa̭trāṇā-mā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai nakṣa̭trāṇā-mā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 82 ||
yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | pa॒rjanyo॒ vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yaḥ pa॒rjanya̭-syā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai pa॒rjanya̭-syā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ || 83 ||
ā॒yata̭navā-nbhavati | saṃ॒​va~॒thsa॒ro vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya-ssaṃ̭​va~thsa॒ra-syā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai saṃ̭​va~thsa॒ra-syā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | yo᳚-'phsu nāva॒-mprati̭ṣṭhitāṃ॒-ve~da̭ | pratye॒va ti̭ṣṭhati | 84 |
i॒me vai lo॒kā a॒phsu prati̭ṣṭhitāḥ | tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā |
a॒pāgṃ rasa॒muda̭yagṃsann | sūryḙ śu॒kragṃ sa॒mābhṛ̭tam | a॒pāgṃ rasa̭sya॒ yo rasaḥ̭ | taṃ-vo~̭ gṛhṇā-myutta॒mamiti̭ | i॒me vai lo॒kā a॒pāgṃ rasaḥ̭ | tḙ-'muṣmi̭-nnādi॒tye sa॒mābha̭tāḥ | jā॒nu॒da॒ghnī-mṷttara-ve॒dīṅkhā॒tvā | a॒pā-mpṷ̄rayi॒tvā gṷlphada॒ghnam || 85 |
puṣkaraparṇaiḥ puṣkaradaṇḍaiḥ puṣkaraiśca̭ sagg​stī॒rya | tasmi̭n. vihā॒yase | a॒gni-mpra॒ṇīyo̭pa-samā॒dhāya̭ | bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | kasmā᳚-tpraṇī॒te-'ya-ma॒gniścī॒yate᳚ | sāppra̭ṇī॒te-'yama॒phsu hyaya̭ñcī॒yate᳚ | a॒sau bhuva̭ne॒-'pya-nā̭hitāgni-re॒tāḥ | tama॒bhita̭ e॒tā a॒bhīṣṭa̭kā॒ upa̭dadhāti | a॒gni॒ho॒tre da̭r​śapūrṇa-mā॒sayoḥ᳚ | pa॒śu॒ba॒ndhe cā̭turmā॒syeṣṷ || 86 ||
atho̭ āhuḥ | sarvḙṣu yajñakra॒tuṣviti̭ | e॒taddha̭ sma॒ vā ā̭hu-śśaṇḍi॒lāḥ | kama॒gniñci̭nute | sa॒tri॒ya-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | saṃ॒​va~॒thsa॒ra-mpra॒tyakṣḙṇa | kama॒gniñci̭nute | sā॒vi॒tra-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | a॒mumā̭di॒tya-mpra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute || 87 |
nā॒ci॒ke॒ta-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | prā॒ṇā-npra॒tyakṣḙṇa | kama॒gniñci̭nute | cā॒tu॒r॒ho॒tri॒ya-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | brahma̭ pra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute | vai॒śva॒sṛ॒ja-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | śarī̭ra-mpra॒tyakṣḙṇa | kama॒gniñci̭nute | u॒pā॒nu॒vā॒kya̭mā॒śu-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ || 88 ||
i॒mān ~lo॒kā-npra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute | i॒mamā̭ruṇa-ketuka-ma॒gniñci̭nvā॒na iti̭ | ya e॒vāsau | i॒taścā॒-muta̭ścā-vyatīpā॒tī | tamiti̭ || yo᳚-'gnermi̭thū॒yā veda̭ | mi॒thu॒na॒vā-nbha̭vati | āpo॒ vā a॒gnermi̭thū॒yāḥ | mi॒thu॒na॒vā-nbha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 89 ||
(veda̭ - bhava - tyā॒yata̭naṃ - bhavati॒ - veda॒ - veda̭ - tiṣṭhati - gulphada॒ghnaṃ - cā̭turmā॒sye - ṣva॒mumā̭di॒tya-mpra॒tyakṣḙṇa॒ kama॒gni-ñci̭nuta - upānuvā॒kya̭mā॒śuma॒gni-ñci̭nvā॒no - mi̭thū॒yā mi̭thuna॒vā-nbha̭va॒tyeka̭-ñca)
anuvākaḥ 23
āpo॒ vā i॒damā̭san-thsali॒lame॒va | sa pra॒jāpa̭ti॒rekaḥ̭ puṣkarapa॒rṇe sama̭bhavat | tasyānta॒-rmana̭si kāma॒-ssama̭vartata | i॒dagṃ sṛ̭jeya॒miti̭ | tasmā॒dya-tpurṷṣo॒ mana̭sā-'bhi॒gaccha̭ti | tadvā॒cā va̭dati | tatkarma̭ṇā karoti | tade॒ṣā 'bhyanū᳚ktā | kāma॒stadagre॒ sama̭varta॒tādhi̭ | mana̭so॒ retaḥ̭ pratha॒maṃ-ya~dāsī᳚t || 90 ||
sa॒to bandhu॒masa̭ti॒ nira̭vindann | hṛ॒di pra॒tīṣyā̭ ka॒vayo̭ manī॒ṣeti̭ | upai̭na॒ntadupa̭namati | ya-tkā̭mo॒ bhava̭ti | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sa tapo̭-'tapyata | sa tapa̭sta॒ptvā | śarī̭ramadhūnuta | tasya॒ ya-nmā॒gṃ॒samāsī᳚t | tato̭-'ru॒ṇāḥ ke॒tavo॒ vāta̭raśa॒nā ṛṣa̭ya॒ uda̭tiṣṭhann || 91 ||
ye nakhāḥ᳚ | te vai̭khāna॒sāḥ | ye vālāḥ᳚ | te vā̭lakhi॒lyāḥ | yo rasaḥ̭ | so̭-'pām | a॒nta॒ra॒taḥ kū॒rma-mbhū॒tagṃ sarpa̭ntam | tama̭bravīt | mama॒ vai tvaṃ-mā॒gṃ॒sā | sama̭bhūt || 92 ||
netya̭bravīt | pūrva̭me॒vāha-mi॒hāsa॒miti̭ | tatpurṷṣasya puruṣa॒tvam | sa sa॒hasra̭śīr​ṣā॒ purṷṣaḥ | sa॒ha॒srā॒kṣa-ssa॒hasra̭pāt | bhū॒tvoda̭tiṣṭhat | tama̭bravīt | tvaṃ-vai~ pūrvagṃ̭ sama̭bhūḥ | tvami॒da-mpūrvaḥ̭ kuru॒ṣveti̭ | sa i॒ta ā॒dāyāpaḥ̭ || 93 ||
a॒ñja॒linā̭ pu॒rastā̭-du॒pāda̭dhāt | e॒vā hye॒veti̭ | tata̭ ādi॒tya uda̭tiṣṭhat | sā prācī॒ dik | athā̭ru॒ṇaḥ ke॒tu-rda̭kṣiṇa॒ta u॒pāda̭dhāt | e॒vā hyagna॒ iti̭ | tato॒ vā a॒gniruda̭tiṣṭhat | sā da̭kṣi॒ṇā dik | athā̭ru॒ṇaḥ ke॒tuḥ pa॒ścādu॒pāda̭dhāt | e॒vā hi vāyo॒ iti̭ || 94 ||
tato̭ vā॒yuruda̭tiṣṭhat | sā pra॒tīcī॒ dik | athā̭ru॒ṇaḥ ke॒tu-rṷttara॒ta u॒pāda̭dhāt | e॒vā hīndreti̭ | tato॒ vā indra॒ uda̭tiṣṭhat | sodī̭cī॒ dik | athā̭ru॒ṇaḥ ke॒tu-rmaddhya̭ u॒pāda̭dhāt | e॒vā hi pūṣa॒nniti̭ | tato॒ vai pū॒ṣoda̭tiṣṭhat | seyandik | 95 |
athā̭ru॒ṇaḥ ke॒turu॒pari̭ṣṭā-du॒pāda̭dhāt | e॒vā hi devā॒ iti̭ | tato̭ deva manu॒ṣyāḥ pi॒taraḥ̭ | ga॒ndha॒rvā॒-phsa॒rasa॒ ścoda̭-tiṣṭhann | sordhvā dik | yā vi॒pruṣo̭ vi॒parā̭patann | tābhyo-'sṷrā॒ rakṣāgṃ̭si piśā॒cāśco-da̭tiṣṭhann | tasmā॒tte parā̭bhavann | vi॒pruḍbhyo॒ hi te sama̭bhavann | tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā || 96 ||
āpo̭ ha॒ ya-dbṛ̭ha॒tī-rgarbha॒māyanṋ | dakṣa॒-ndadhā̭nā ja॒naya̭ntī-ssvaya॒mbhum | tata̭ i॒me-'ddhya-sṛ̭jyanta॒ sargāḥ᳚ | adbhyo॒ vā i॒dagṃ sama̭bhūt | tasmā̭di॒dagṃ sarva॒-mbrahma̭ svaya॒bhvinti̭ | tasmā̭di॒dagṃ sarva॒gṃ॒ śithi̭la-mi॒vā dhruva̭-mivābhavat | pra॒jāpa̭ti॒-rvāva tat | ā॒tmanā॒-''tmānaṃ̭-vi~॒dhāya̭ | tade॒vānu॒ prāvi̭śat || tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā || 97 ||
vi॒dhāya̭ lo॒kān. vi॒dhāya̭ bhū॒tāni̭ | vi॒dhāya॒ sarvāḥ᳚ pra॒diśo॒ diśa̭śca | pra॒jāpa̭tiḥ prathama॒jā ṛ॒tasya̭ | ā॒tmanā॒-''tmā-na̭ma॒bhi-saṃ​vi~̭ve॒śeti̭ | sarva̭me॒vedamā॒ptvā | sarva̭-mava॒ruddhya̭ | tade॒vānu॒ pravi̭śati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 98 ||
(āsī̭ - datiṣṭhan - nabhū॒ - dapo॒ - vāyo॒ iti - seya-ndiga॒ - bhyanū᳚ktā॒ - 'bhyanū᳚ktā॒ -+-'ṣṭau ca̭)
anuvākaḥ 24
catṷṣṭayya॒ āpo̭ gṛhṇāti | ca॒tvāri॒ vā a॒pāgṃ rū॒pāṇi̭ | megho̭ vi॒dyut | sta॒na॒yi॒tnu-rvṛ॒ṣṭiḥ | tānye॒vā va̭rundhe | ā॒tapa̭ti॒ var​ṣyā̭ gṛhṇāti | tāḥ pu॒rastā॒-dupa̭dadhāti | e॒tā vai bra̭hmavarca॒syā āpaḥ̭ | mu॒kha॒ta e॒va bra̭hmavarca॒sa-mava̭rundhe | tasmā᳚-nmukha॒to bra̭hmavarca॒sita̭raḥ || 99 ||
kūpyā̭ gṛhṇāti | tā da̭kṣiṇa॒ta upa̭dadhāti | e॒tā vai tḙja॒svinī॒rāpaḥ̭ | teja̭ e॒vāsya̭ dakṣiṇa॒to da̭dhāti | tasmā॒-ddakṣi॒ṇordha̭ 'steja॒svita̭raḥ | sthā॒va॒rā gṛ̭hṇāti | tāḥ pa॒ścādupa̭dadhāti | prati̭ṣṭhitā॒ vai sthā̭va॒rāḥ | pa॒ścāde॒va prati̭tiṣṭhati | vaha̭ntī-rgṛhṇāti || 100 ||
tā ṷttara॒ta upa̭dadhāti | oja̭sā॒ vā e॒tā vaha̭ntīri॒vo-dga̭tīri॒va ākūja̭tīri॒va dhāva̭ntīḥ | oja̭ e॒vāsyo᳚ttara॒to da̭dhāti | tasmā॒dutta॒ro-'ddha̭ oja॒svita̭raḥ || sa॒bhāṃ॒ryā gṛ̭hṇāti | tā maddhya॒ upa̭dadhāti | i॒yaṃ-vai~ sa̭bhāṃ॒ryāḥ | a॒syāme॒va prati̭tiṣṭhati | pa॒lva॒lyā gṛ̭hṇāti | tā u॒pari̭ṣṭā-du॒pāda̭dhāti || 101 |
a॒sau vai pa̭lva॒lyāḥ | a॒muṣyā̭me॒va prati̭tiṣṭhati | di॒kṣūpa̭dadhāti | di॒kṣu vā āpaḥ̭ | annaṃ॒-vā~ āpaḥ̭ | a॒dbhyo vā anna̭ñjāyate | yade॒vādbhyo-'nna॒-ñjāya̭te | tadava̭rundhe | taṃ-vā~ e॒tama̭ru॒ṇāḥ ke॒tavo॒ vāta̭raśa॒nā ṛṣa̭yo-'cinvann | tasmā̭-dāruṇa ke॒tukaḥ̭ ||tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā || ke॒tavo॒ arṷṇāsaśca | ṛ॒ṣa॒yo vāta̭raśa॒nāḥ | pra॒ti॒ṣṭhāgṃ śa॒tadhā̭ hi | sa॒māhi̭tāso sahasra॒dhāya̭sa॒miti̭ | śa॒taśa̭ścai॒va 'sa॒hasra̭śaśca॒ prati̭tiṣṭhati | ya e॒tama॒gniñci̭nu॒te | ya ṷcainame॒vaṃ-ve~da̭ || 102 ||
(bra॒hma॒va॒rca॒sita̭ro॒ - vaha̭ntī-rgṛhṇāti॒ - tā u॒pari̭ṣṭādu॒pāda̭dhā - tyāruṇake॒tuko॒-'ṣṭau ca̭)
anuvākaḥ 25
jā॒nu॒da॒ghnī-mṷttarave॒dīṅkhā॒tvā | a॒pā-mpṷ̄rayati | a॒pāgṃ sa̭rva॒tvāya̭ | pu॒ṣka॒ra॒pa॒rṇagṃ ru॒kma-mpurṷṣa॒-mityupa̭dadhāti | tapo॒ vai pṷṣkarapa॒rṇam | sa॒tyagṃ ru॒kmaḥ | a॒mṛta॒-mpurṷṣaḥ | e॒tāva॒dvā vā᳚sti | yāva̭de॒tat | yāva̭de॒vāsti̭ || 103 ||
tadava̭rundhe | kū॒rmamupa̭dadhāti | a॒pāme॒va medha॒mava̭rundhe | atho᳚ sva॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai | āpa̭māpāma॒pa-ssarvāḥ᳚ | a॒smāda॒smā di॒to-'mutaḥ̭ | a॒gnirvā॒yuśca॒ sūrya̭śca | sa॒ha sa̭ñcaska॒rardhi̭yā॒ iti̭ | vā॒yvaśva̭ raśmi॒pata̭yaḥ | lo॒ka-mpṛ̭ṇacchi॒dra-mpṛ̭ṇa || 104 ||
yāsti॒sraḥ pa̭rama॒jāḥ | i॒ndra॒gho॒ṣā vo॒ vasṷbhire॒vā hye॒veti̭ | pañca॒ cita̭ya॒ upa̭dadhāti | pāṅkta॒-'gniḥ | yāvā̭ne॒vāgniḥ | tañci̭nute | lo॒ka-mpṛ̭ṇayā dvi॒tīyā॒-mupa̭dadhāti | pañca̭padā॒ vai vi॒rāṭ | tasyā॒ vā i॒ya-mpādaḥ̭ | a॒ntari̭kṣa॒-mpādaḥ̭ | dyauḥ pādaḥ̭ | diśaḥ॒ pādaḥ̭ | pa॒rora̭jāḥ॒ pādaḥ̭ | vi॒rājye॒va prati̭tiṣṭhati | ya e॒tama॒gniñci̭nu॒te | ya ṷcainame॒vaṃ-ve~da̭ || 105 ||
(asti̭ - pṛṇā॒ - ntari̭kṣa॒-mpāda॒-ṣṣaṭca̭)
anuvākaḥ 26
a॒gni-mpra॒ṇīyo̭pa-samā॒dhāya̭ | tama॒bhita̭ e॒tā a॒bhīṣṭa̭kā॒ upa̭dadhāti | a॒gni॒ho॒tre da̭r​śapūrṇa-mā॒sayoḥ᳚ | pa॒śu॒ba॒ndhe cā̭turmā॒syeṣṷ | atho̭ āhuḥ | sarvḙṣu yajñakra॒tuṣviti̭ | atha̭ hasmā hāru॒ṇa-ssvā̭ya॒mbhuvaḥ̭ | sā॒vi॒tra-ssarvo॒-'gni-rityana̭nuṣaṅga-mmanyāmahe | nānā॒ vā e॒teṣāṃ᳚-vī~॒ryā̭ṇi || kama॒gniñci̭nute || 106 ||
sa॒tri॒ya ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | sā॒vi॒tra ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | nā॒ci॒ke॒ta ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | cā॒tu॒r॒ ho॒tri॒ya-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | vai॒śva॒sṛ॒ja ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute || 107 ||
u॒pā॒nu॒vā॒kya̭-mā॒śu ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | i॒mamā̭ruṇa-ketuka ma॒gniñci̭nvā॒na iti̭ || vṛṣā॒ vā a॒gniḥ | vṛṣā̭ṇau॒ sagg​sphā̭layet | ha॒nyetā᳚sya ya॒jñaḥ | tasmā॒nnānu॒ṣajyaḥ̭ || sotta̭rave॒diṣṷ kra॒tuṣṷ cinvīta | u॒tta॒ra॒ve॒dyāg​ hya̭gniścī॒yate᳚ || pra॒jākā̭maścinvīta | 108 |
prā॒jā॒pa॒tyo vā e॒ṣo᳚-'gniḥ | prā॒jā॒pa॒tyāḥ pra॒jāḥ | pra॒jāvā᳚-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | pa॒śukā̭maścinvīta | sa॒ñjñānaṃ॒-vā~ e॒ta-tpa̭śū॒nām | yadāpaḥ̭ | pa॒śū॒nāme॒va sa॒jñānne॒ 'gniñci̭nute | pa॒śu॒mā-nbha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 109 ||
vṛṣṭi̭kāmaścinvīta | āpo॒ vai vṛṣṭiḥ̭ | pa॒rjanyo॒ var​ṣṷko bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | ā॒ma॒yā॒vī ci̭nvīta | āpo॒ vai bhḙṣa॒jam | bhe॒ṣa॒ja-me॒vāsmai̭ karoti | sarva॒māyṷreti | a॒bhi॒caragg̭ ścinvīta | vajro॒ vā āpaḥ̭ || 110 ||
vajra̭me॒va bhrātṛ̭vyebhyaḥ॒ praha̭rati | stṛ॒ṇu॒ta ḙnam | teja̭skāmo॒ yaśa̭skāmaḥ | bra॒hma॒va॒rca॒sakā̭ma-ssva॒rgakā̭maścinvīta | e॒tā va॒dvā vā᳚sti | yāva̭de॒tat | yāva̭de॒vāsti̭ | tadava̭rundhe | tasyai॒ tadvra॒tam | var​ṣa̭ti॒ na dhā̭vet || 111 ||
a॒mṛtaṃ॒-vā~ āpaḥ̭ | a॒mṛta॒syā-na̭ntarityai || nāphsu-mūtra̭purī॒ṣaṅkṷryāt | na niṣṭhī̭vet | na vi॒vasa̭na-ssnāyāt | guhyo॒ vā e॒ṣo᳚-'gniḥ | e॒tasyā॒gne rana̭ti dāhāya || na pṷṣkarapa॒rṇāni॒ hira̭ṇyaṃ॒-vā~-'dhi॒tiṣṭhe᳚t | e॒tasyā॒gne-rana̭bhyārohāya || na kūrma॒syāśñī̭yāt | noda॒kasyā॒-ghātṷkā॒nyena̭-moda॒kāni̭ bhavanti | a॒ghātṷkā॒ āpaḥ̭ | ya e॒tama॒gniñci̭nu॒te | ya ṷcainame॒vaṃ-ve~da̭ || 112 ||
(ci॒nu॒te॒ - ci॒nu॒te॒ - pra॒jākā̭maścinvīta॒-ya e॒vaṃ-ve~dā-po̭-dhāve॒-daśñī̭yācca॒tvāri̭ ca)
anuvākaḥ 27
i॒mā nṷka॒-mbhuva̭nā sīṣadhema | indra̭śca॒ viśvḙca de॒vāḥ | ya॒jñañca̭ nasta॒nvañca̭ pra॒jāñca̭ | ā॒di॒tyairindaḥ̭ sa॒ha sī̭ṣadhātu | ā॒di॒tyairindra॒-ssaga̭ṇo-ma॒rudbhiḥ̭ | a॒smāka̭-mbhūtvavi॒tā ta॒nūnā᳚m || āpla̭vasva॒ prapla̭vasva | ā॒ṇḍī bha̭va ja॒ mā mu॒huḥ | sukhādīnduḥ̭ khani॒dhanām | prati̭muñcasva॒ svā-mpu॒ram || 113 ||
marī̭caya-ssvāyambhu॒vāḥ | ye śa̭rī॒rāṇya̭ kalpayann | te tḙ de॒haṅka̭lpayantu | mā ca̭ te॒ khyā sma̭ tīriṣat | utti̭ṣṭhata॒ mā sva̭pta | a॒gni-mi̭cchaddhva॒-mbhāra̭tāḥ | rājña॒-ssoma̭sya tṛ॒ptāsaḥ̭ | sūryḙṇa sa॒yujo̭ṣasaḥ || yuvā̭ su॒vāsāḥ᳚ | a॒ṣṭāca̭krā॒ nava̭dvārā || 114 ||
de॒vānā॒-mpūra̭yo॒ddhyā | tasyāgṃ̭ hiraṇma̭yaḥ ko॒śaḥ | sva॒rgo lo॒ko jyoti॒ṣā ''vṛ̭taḥ | yo vai tā᳚-mbrahma̭ṇo ve॒da | a॒mṛtḙnāvṛ॒tā-mpṷrīm | tasmai᳚ brahma ca̭ brahmā॒ ca | ā॒yuḥ kīrti̭-mpra॒jānda̭duḥ || vi॒bhrāja̭mānā॒gṃ॒ hari̭ṇīm | ya॒śasā̭ sampa॒rīvṛ̭tām | puragṃ̭ hiraṇma̭yī-mbra॒hmā || 115 ||
vi॒veśā̭pa॒rāji̭tā || parāṅgetya̭ (parāṃatya̭) jyāma॒yī | parāṅgetya̭ (parāṃatya̭) nāśa॒kī | i॒ha cā̭mutra̭ cānve॒ti | vi॒dvā-ndḙvāsu॒rānṷbha॒yān | yatkṷmā॒rī ma॒ndraya̭te | ya॒dyo॒ṣidya-tpa̭ti॒vratā᳚ | ari̭ṣṭaṃ॒-ya~tkiñca̭ kri॒yate᳚ | a॒gni-stadanṷ vedhati | a॒śṛtā̭sa-śśṛ̭tāsa॒śca || 116 ||
ya॒jvāno॒ ye-'pya̭ya॒jvanaḥ̭ | sva̭ryanto॒ nāpe᳚kṣante | indra̭-ma॒gniñca̭ ye vi॒duḥ | sika̭tā iva saṃ॒​ya~nti̭ | ra॒śmibhiḥ̭-samu॒dīri̭tāḥ | a॒smā-llo॒kāda̭-muṣmā॒cca | ṛ॒ṣibhi̭-radāt-pṛ॒śnibhiḥ̭ | apḙta॒ vīta॒ vi ca̭ sarpa॒tātaḥ̭ | ye-'tra॒ stha pṷrā॒ṇā ye ca॒ nūta̭nāḥ | aho̭bhi-ra॒dbhi-ra॒ktubhi॒-rvya̭ktam || 117 ||
ya॒mo da̭dātva-va॒sāna̭masmai | nṛ mṷṇantu nṛ pā॒tvaryaḥ̭ | a॒kṛ॒ṣṭā ye ca॒ kṛṣṭa̭jāḥ | ku॒mārī̭ṣu ka॒nīnī̭ṣu | jā॒riṇī̭ṣu ca॒ ye hi॒tāḥ | retaḥ̭ pītā॒ āṇḍa̭pītāḥ | aṅgā̭reṣu ca॒ ye hu॒tāḥ | u॒bhayā᳚-nputra̭ pautra॒kān | yu॒ve॒-'haṃ-ya~॒marāja̭gān | śa॒taminnu śa॒radaḥ̭ | ado॒ yadbrahma̭ vila॒bam | pi॒tṛ॒ṇāñca̭ ya॒masya̭ ca | varṷṇa॒-syāśvi̭no-ra॒gneḥ | ma॒rutā᳚ñca vi॒hāya̭sām | kā॒ma॒pra॒yava̭ṇa-mme astu | sa hyḙvāsmi̭ sa॒nāta̭naḥ | iti nāko brahmiśravo̭ rāyo॒ dhanam | pu॒trānāpo̭ de॒vīri॒hāhi̭tā || 118 ||
(pu॒raṃ - nava̭dvārā - bra॒hmā - ca - vya̭ktagṃ - śa॒rado॒-'ṣṭau ca̭)
anuvākaḥ 28
viśī᳚r​ṣṇī॒-ṅgṛddhra̭-śīr​ṣṇīñca | apeto̭ nir-ṛ॒tigṃ ha̭thaḥ | paribādhagg​ śvḙtaku॒kṣam | ni॒jaṅghagṃ̭ śaba॒loda̭ram | sa॒ tān. vā॒cyāya̭yā sa॒ha | agne॒ nāśa̭ya sa॒ndṛśaḥ̭ | ī॒r​ṣyā॒sū॒ye bṷbhu॒kṣām | ma॒nyu-ṅkṛ॒tyā-ñca̭ dīdhire | rathḙna kigṃśu॒kāva̭tā | agne॒ nāśa̭ya sa॒ndṛśaḥ̭ || 119 ||
(viśī᳚r​ṣṇī॒-ndaśa̭)
anuvākaḥ 29
pa॒rjanyā̭ya॒ pragā̭yata | di॒vaspu॒trāya̭ mī॒ḍhuṣe᳚ | sa no̭ ya॒vasa̭micchatu | i॒daṃ-va~caḥ̭ pa॒rjanyā̭ya sva॒rāje᳚ | hṛ॒do a॒stvanta̭ra॒nta-dyṷyota | ma॒yo॒bhūrvāto̭ vi॒śvakṛ̭ṣṭaya-ssantva॒sme | su॒pi॒ppa॒lā oṣa̭dhī-rde॒vago̭pāḥ | yo garbha॒-moṣa̭dhīnām | gavā᳚ṅkṛ॒ṇotyarva̭tām | pa॒rjanyaḥ̭ puru॒ṣīṇā᳚m || 120 ||
(pa॒rjanyā̭ya॒ daśa̭)
anuvākaḥ 30
puna̭rmāmaitvindri॒yam | puna॒rāyuḥ॒ puna॒rbhagaḥ̭ | puna॒-rbrāhma̭ṇa-maitu mā | puna॒-rdravi̭ṇa maitu mā | yanme॒-'dya retaḥ̭ pṛthi॒vīmaskāṋ | yadoṣa̭dhīra॒pyasa̭ra॒-dyadāpaḥ̭ | i॒danta-tpuna॒rāda̭de | dī॒rghā॒yu॒tvāya॒ varca̭se | yanme॒ retaḥ॒ prasi̭cyate | yanma॒ ājā̭yate॒ punaḥ̭ | tena̭ māma॒mṛta̭-ṅkuru | tena̭ supra॒jasa̭ṅkuru || 121 ||
(puna॒rdve ca̭)
anuvākaḥ 31
a॒dbhaya-stiro॒dhā jā̭yata | tava̭ vaiśrava॒ṇa-ssa̭dā | tiro̭ dhehi sapa॒tnānnaḥ̭ | ye apo॒-'śnanti̭ keca॒na | tvā॒ṣṭrī-mmā॒yāṃ-va~᳚śrava॒ṇaḥ | rathagṃ̭ sahasra॒ vandhṷram | pu॒ru॒śca॒kragṃ saha̭srāśvam | āsthā॒ yāyā̭hi no ba॒lim | yasmai̭ bhū॒tāni̭ ba॒limāva̭hanti | dhana॒ṅgāvo॒ hasti॒ hira̭ṇya॒maśvāṋ || 122 ||
asā̭ma suma॒tau ya॒jñiya̭sya | śriya॒-mbibhra॒to 'nna̭mukhīṃ-vi~॒rāja᳚m | su॒da॒r॒śa॒ne ca̭ krau॒ñce ca̭ | mai॒nā॒ge ca̭ ma॒hāgi̭rau | śa॒tadvā॒ṭṭara̭gama॒ntā (sa॒tadvā॒ṭṭara̭gama॒ntā) | sa॒gṃ॒hārya॒-nnaga̭ra॒-ntava̭ | iti mantrāḥ᳚ | kalpo̭-'ta ū॒rdhvam || yadi॒ bali॒gṃ॒ hare᳚t | hi॒ra॒ṇya॒nā॒bhayḙ vitu॒dayḙ kaube॒rāyā॒ya-mba̭liḥ || 123 ||
sarvabhūtādhipataye na̭ma i॒ti | atha baligṃ hṛtvopa̭tiṣṭhe॒ta | kṣa॒tra-ṅkṣa॒traṃ-vai~᳚śrava॒ṇaḥ | brāhmaṇā̭ vaya॒gg॒ smaḥ | nama̭ste astu॒ mā mā̭ higṃsīḥ | asmā-tpraviśyānna̭maddhī॒ti | atha tamagni-mā̭dadhī॒ta | yasminne tatkarma pra̭yuñjī॒ta | ti॒rodhā॒ bhūḥ | ti॒rodhā॒ bhuvaḥ̭ || 124 ||
ti॒rodhā॒-ssvaḥ̭ | ti॒rodhā॒ bhūrbhuva॒ssvaḥ̭ | sarveṣāṃ-lo~kānā-mādhipatyḙ sīde॒ti | atha tamagni̭-mindhī॒ta | yasminne tatkarma pra̭yuñjī॒ta | ti॒rodhā॒ bhū-ssvāhā᳚ | ti॒rodhā॒ bhuva॒-ssvāhā᳚ | ti॒rodhā॒-ssvaḥ̭ svāhā᳚ | ti॒rodhā॒ bhūrbhuva॒ssva̭ssvāhā᳚ | yasminnasya kāle sarvā āhutīr-hutā̭ bhave॒yuḥ || 125 ||
api brāhmaṇa̭mukhī॒nāḥ | tasminnahnaḥ kāle pra̭yuñjī॒ta | paraḥ̭ su॒ptaja̭nādve॒pi | mā sma pramādyanta̭ māddhyā॒payet | sarvārthā᳚-ssiddhya॒nte | ya ḙvaṃ-ve~॒da | kṣuddhya-nnida̭majā॒natām | sarvārthā na̭ siddhya॒nte | yastḙ vi॒ghātṷko bhrā॒tā | mamāntar-hṛ̭daye॒ śritaḥ || 126 ||
tasmā̭ i॒mamagra॒ piṇḍa̭ñjuhomi | sa me᳚-'rthā॒-nmā viva̭dhīt | mayi॒ svāhā᳚ || rā॒jā॒dhi॒rā॒jāya̭ prasahya sā॒hine᳚ | namo̭ va॒yaṃ-vai~᳚śrava॒ṇāya̭ kurmahe | sa me॒ kāmā॒n kāma॒ kāmā̭ya॒ mahya᳚m | kā॒me॒śva॒ro vai᳚śrava॒ṇo da̭dātu | ku॒be॒rāya̭ vaiśrava॒ṇāya̭ | ma॒hā॒rā॒jāya॒ namaḥ̭ | ke॒tavo॒ arṷṇāsaśca | ṛ॒ṣa॒yo vāta̭raśa॒nāḥ | pra॒ti॒ṣṭhāgṃ śa॒tadhā̭ hi | sa॒māhi̭tāso sahasra॒dhāya̭sam | śi॒vā na॒-śśanta̭mā bhavantu | di॒vyā āpa॒ oṣa̭dhayaḥ | su॒mṛ॒ḍī॒kā sara̭svati | mā te॒ vyo̭ma sa॒ndṛśi̭ || 127 ||
(aśvā᳚n-bali॒-rbhuvo̭ - bhave॒yuḥ - śrita - śca̭ sa॒pta ca̭)
anuvākaḥ 32
saṃ​va~thsarameta̭-dvrata॒ñcaret | dvaṷ vā mā॒sau | niyama-ssa̭māse॒na | tasmi-nniyama̭ viśe॒ṣāḥ | triṣavaṇa-mudako̭paspa॒r॒śī | caturtha kālapāna̭bhakta॒-ssyāt | aharaharvā bhaikṣa̭maśna॒yāt | audumbarībhi-ssamidbhi-ragni̭-mpari॒caret | punarmā maitvindriya-mityetenā-'nṷvāke॒na | uddhṛta paripūtābhiradbhiḥ kārya̭-ṅkurvī॒ta || 128 ||
a̭sañca॒yavān | agnaye vāyavḙ sūryā॒ya | brahmaṇe pra̭jāpa॒taye | candramase na̭kṣatre॒bhyaḥ | ṛtubhya-ssaṃ​va~̭thsarā॒ya | varuṇā-yāruṇāyeti vra̭taho॒māḥ | pra॒va॒rgyava̭dāde॒śaḥ | aruṇāḥ kā᳚ṇḍa ṛ॒ṣayaḥ || araṇyḙ-'dhīyī॒rann | bhadraṅkarṇebhiriti dvḙ japi॒tvā || 129 ||
mahānāmnībhi-rudakagṃ sagg̭spa॒r​śya | tamācā᳚ryo da॒dyāt | śivāna-śśantame-tyoṣadhī̭rāla॒bhate | sumṛḍīkḙti bhū॒mim | evama̭pava॒rge | dhḙnu-rda॒kṣiṇā | kagṃ saṃ​vā~sa̭śca kṣau॒mam | anya̭dvā śu॒klam | ya̭thā śa॒kti vā | evagg​ svāddhyāya̭ dharme॒ṇa | araṇyḙ-'dhīyī॒ta | tapasvī puṇyo bhavati tapasvī pṷṇyo bha॒vati || 130 ||
(ku॒rvī॒ta - ja̭pi॒tvā - svāddhyāya̭dharme॒ṇa dve ca̭)
anuvākāni
(bha॒dragg​ - smṛtiḥ̭ - sāka॒jānnā॒ - makṣya- ti̭tā॒mrā - ṇya̭tyurdhvā॒kṣa - ārogaḥ - kveda - magniśca - sa̭hasra॒vṛt - pa॒vitra̭vanta॒ -āta̭nuṣvā॒ -ṣṭayo̭nīṃ॒ - ~yo-'sā॒ - vathāditya - syāroga-syātha vāyo- rathāgne॒--r dakṣiṇapūrvasyā - mi̭ndragho॒ṣā va॒-āpa̭māpāṃ॒​yo~̭-'pā - māpo॒ vai - catṷṣṭayyo - jānuda॒ghnī - ma॒gni-mpra॒ṇīye॒ - mā nṷ kaṃ॒ - ~viśī᳚r​ṣṇīṃ - pa॒rjanyā̭ya॒ - puna̭ - ra॒dbhyaḥ -saṃ​va~thsara-ndvātrigṃ̭śat)
(bhadraṃ - tapasvī puṇyo bhavati tapasvī pṷṇyo bha॒vati)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya āraṇyake prathamaḥ prapāṭhakaḥ (aruṇapraśnaḥ) samāptaḥ ||