📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
6.91 যুদ্ধকাণ্ড - একনবতিতম সর্গঃ
6.91 Yuddhakanda - Ekanavatitama Sargah
Valmiki Bengali
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে যুদ্ধকাণ্ডম্ ।
অথ একনবতিতমস্সর্গঃ ।
স হতাশ্বোমহাতেজাভূমৌতিষ্ঠন্নিশাচরঃ ।
ইন্দ্রজিত্পরমক্রুদ্ধস্সজজ্বালতেজসা ॥ 1 ॥
তৌধবনিনৌজিঘাংসন্তবন্যোন্যমিষুভির্ভৃশম্ ।
বিজযেনাভিনিষ্ক্রান্তৌবনেগজবৃষাবিব ॥ 2 ॥
নিবর্হযন্তশ্চান্যোন্যন্তেরাক্ষ্বনৌকসঃ ।
ভর্তারং ন জহুর্যুদ্ধেসম্পতন্তস্ততস্ততঃ ॥ 3 ॥
ততস্তান্ রাক্ষসান্ সর্বান্ হর্ষযন্ রাবণাত্মজঃ ।
স্তুবানোহর্ষমাণশ্চৈদংবচনমব্রবীত্ ॥ 4 ॥
তমসাবহুলেনেমাস্সম্সক্তাংসর্বতোদিশঃ ।
নেহবিজ্ঞাযতেস্বোবাপরোবারক্ষসোত্তমাঃ ॥ 5 ॥
ধৃষ্টম্ভবন্তোযুধ্যন্তুহরীণাম্মোহনাযবৈ ।
অহন্তুরথমাস্থাযআগমিষ্যামিসংযুগে ॥ 6 ॥
তথাভবন্তঃকুর্বন্তুযথেমেহিবনৌকসঃ ।
ন যুধ্যেযুর্দুরাত্মানঃপ্রবিষ্টেনগরম্মযি ॥ 7 ॥
ইত্যুক্ত্বারাবণসুতোবঞ্চযিত্বাবনৌকসঃ ।
প্রবিবেশপুরীংলঙ্কাংরথহেতোরমিত্রহা ॥ 8 ॥
স রথম্ভূষযিত্বাথরুচিরংহেমভূষিতম্ ।
প্রাসাসিশরসংযুক্তংযুক্তম্পরমবাজিভিঃ ॥ 9 ॥
অধিষ্ঠিতংহযজ্ঞেনসূতেনাপ্তোপদেশিনা ।
আরুরোহমহাতেজারাবণিঃসমতিঞ্জিযঃ ॥ 10 ॥
স রাক্ষসগণৈর্মুখ্যৈর্বৃতোমন্দোদরীসুতঃ ।
নির্যযৌনগরাবদীরঃকৃতান্তবলচোদিতঃ ॥ 11 ॥
সোঽভিনিষ্ক্রম্যনগরাদিন্দ্রজিত্পরবীরহা ।
অভ্যযাজ্ঞবনৈরশ্বৈর্লক্ষ্মণংসবিভীষণম্ ॥ 12 ॥
ততোরথস্থমালোক্যসৌমত্রীরাবণাত্মজম্ ।
বানরাশ্চমহাবীর্যারাক্ষসশ্চবিভীষণঃ ॥ 13 ॥
বিস্মযম্পরমঞ্জগ্মুর্লাঘবাত্তস্যধীমতঃ ।
রাবণিশ্চাপিসঙ্ক্রুদ্ধোরণেবানরযূথপান্ ॥ 14 ॥
পাতযামাসবাণৌঘৈঃশতশোঽথসহস্রশঃ ।
মণ্ডলীকৃতধনূরাবণিঃসমতিঞ্জযঃ ॥ 15 ॥
হরীনভ্যহনত্কৃদ্ধঃপরংলাঘবমাস্থিতঃ ।
তেবধ্যমানাহরযোনারাচৈর্ভীমবিক্রমৈঃ ॥ 16 ॥
সৌমিত্রিংশরণম্প্রাপ্তাঃপ্রজাপতিমিবপ্রজাঃ ।
ততঃসমরকোপেনজ্বলিতোরঘুনন্দনঃ ॥ 17 ॥
চিচ্ছেদকার্মুকন্তস্যদর্শযন্ পাণিলাঘবম্ ।
সোন্যঽত্কার্মুকং মাদাযসজ্জঞ্চক্রেত্বরন্নিব ॥ 18 ॥
তদপ্যস্যত্রিভির্বাণৈর্লক্ষ্মণোনিরকৃন্তত ।
অথৈবঞ্ছিন্নধন্বানমাশীবিষবিষোপমৈঃ ॥ 19 ॥
বিব্যাধোরসিসৌমিত্রীরাবণিম্পঞ্চভিঃশরৈঃ ।
তেতস্যকাযন্নির্ভিদ্যমহাকার্মুকনিস্সৃতাঃ ॥ 20 ॥
নিপেতুর্ধরণীম্বাণারক্তাইবমহোরগাঃ ।
ভিন্নবর্মারুধিরংবমন্বক্ত্রেণরাবণিঃ ॥ 21 ॥
জগ্রাহকার্মুকশ্রেষ্ঠন্দৃঢজ্যম্বলবত্তরম্ ।
সঃলক্ষ্মণংসমুদ্ধিশ্যপরংলাঘবমাশ্রিতঃ ॥ 22 ॥
ববর্ষশরবর্ষাণিবর্ষাণীবপুরন্দরঃ ।
মুক্তমিন্দ্রজিতাতত্তুশরবর্ষমরিন্দমঃ ॥ 23 ॥
অবারযদসম্ভ্রান্তোলক্ষ্মণঃসুদুরাসদম্ ।
সন্দর্শযামাসতদারাবণিংরঘুনন্দনঃ ॥ 24 ॥
অসম্ব্রান্তোমহাতেজেস্তদদ্ভুতমিবাভবত্ ।
তস্তান্ রাক্ষসান্ সর্বাংস্ত্রিভিরেকৈকমাহবে ॥ 25 ॥
অবিধ্যত্পরমক্রুদ্ধশ্শীঘ্রাস্ত্রংসম্প্রদর্শযন্ ।
রাক্ষসেন্দ্রসুতঞ্চাপিবাণৌঘৈস্সমতাডযত্ ॥ 26 ॥
সোঽতিবিদ্ধোবলবতাশত্রুণাশত্রুঘাতিনা ।
অসক্তম্প্রেষযামাসলক্ষ্মণাযবহূন্ শরান্ ॥ 27 ॥
তানপ্রাপ্তান্ শিতৈর্ভাণৈশ্চিচ্ছেদপরবীরহা ।
সারথেরস্য চ রণেরথিবোরঘুসত্তমঃ ॥ 28 ॥
শিরোজহারধর্মাত্মাভল্লেনানতপর্বণা ।
সূতাস্তেহযাস্তত্ররথমূহুরবিক্লবাঃ ॥ 29 ॥
মণ্ডলান্যভিধাবন্তস্তদদ্ভুতমিবাভবত্ ।
অমর্ষবশমাপন্নঃসৌমিত্রির্দৃঢবিক্রমঃ ॥ 30 ॥
প্রত্যবিদ্ধ্যদ্ধযাংস্তস্যশরৈর্বিত্রাসযন্ রণে ।
অমর্ষমাণস্তত্কর্মরাবণস্যসুতোবলী ॥ 31 ॥
বিব্যাথদশভির্বাণৈস্সৌমিত্রিন্তমমর্ষণম্ ।
তেতস্যবজ্রপ্রতিমাঃশরাস্সর্পবিষোপমাঃ ॥ 32 ॥
বিলযঞ্জগ্মুরাগত্যকবচঙ্কাঞ্চনপ্রভম্ ।
অভ্যেদ্যকবচম্মত্বালক্ষ্মণংরাবণাত্মজঃ ॥ 33 ॥
ললাটেলক্ষ্মণম্বাণৈস্সুপুঙ্খৈস্ত্রিভিরিন্দ্রজিত্ ।
অবিধ্যত্পরমক্রুদ্ধঃশীঘ্রমস্ত্রম্প্রদর্শযন্ ॥ 34 ॥
তৈঃপৃষত্কৈর্ললাটস্থৈশ্শুশুভেরঘুনন্দনঃ ।
রণাগ্রেসমরশ্লাঘীত্রিশৃঙ্গৈবপর্বতঃ ॥ 35 ॥
স তথাহ্যর্দিতোবাণৈরাক্ষসেনতদামৃধে ।
তমাশুপ্রতিবিব্যাধলক্ষ্মণঃপঞ্চভিঃশরৈঃ ॥ 36 ॥
বিকৃষ্বেন্দ্রজিতোযুদ্ধেবদনেশুভকুণ্ডলে ।
লক্ষ্মণেন্দ্রজিতৌবীরৌমহাবলশরাসনৌ ॥ 37 ॥
অন্যোন্যঞ্জঘ্নতুর্বাণৈর্বিশিখৈর্মীবিক্রমৌ ।
ততঃশোণিতদিগ্ধাঙ্গৌলক্ষ্মণেন্দজিতাবুভৌ ॥ 38 ॥
রণেতৌরাজতুর্বীরৌপুষ্পিতাবিবকিংশুকৌ ।
তৌপরস্পরমভ্যেত্যসর্বগাত্রেষুধবনিনৌ ॥ 39 ॥
ঘোরৈর্বিব্যধতুর্ভাণৈঃকৃতভাবাবুভৌজযে ।
ততঃসমরকোপেনসম্বৃতোরাবণাত্মজঃ ॥ 40 ॥
বিভীষণন্ত্রিভির্বাণৈর্বিব্যাথবদনেশুভে ।
অযোমুখৈস্ত্রিভির্বিদ্ধ্বারাক্ষসেন্দ্রংবিভীষণম্ ॥ 41 ॥
একৈকেনাভিবিব্যাথতান্সর্বান্ হরিযূথপান্ ।
তস্মৈদৃঢতরঙ্ক্রুদ্ধোজঘানগদযাহযান্ ॥ 42 ॥
বিভীষণোমহাতেজারাবণেস্সদুরাত্মনঃ ।
পহতাশ্বাদবাপ্লুত্যরথান্নিহতসারথেঃ ॥ 43 ॥
রথশক্তিম্মহাতেজাঃপিতৃব্যাযমুমোচ হ ।
তামাপততনীংসম্প্রেক্ষ্যসুমিত্রানন্দবর্ধনঃ ॥ 44 ॥
চিচ্ছেদনিশিতৈর্বাণৈর্ধশথাপাতযদ্ভুবি ।
তস্মৈদৃঢতনুঃক্রুদ্ধোহতাশ্বাযবিভীষণঃ ॥ 45 ॥
বজ্রস্পর্শসমান্ পঞ্চসসর্জোরসিসাযকান্ ।
তেতস্যকাযম্ভিত্বাতুরুক্মপুঙ্খানিমিত্তগাঃ ॥ 46 ॥
বভূবুর্লোহিতাদিগ্ধারক্তাইবমহোরগাঃ ।
সঃপিতৃব্যস্যসঙ্ক্রুদ্ধঃইন্দ্রজিচ্ছরমাদদে ॥ 47 ॥
উত্তমংরক্ষসাম্মধ্যেযমদত্তম্মহাবলম্ ।
তংসমীক্ষ্যমহাতেজামহেষুন্তেনসংহিতম্ ॥ 48 ॥
লক্ষ্মণোঽপ্যাদদেবাণমদ্যভদীমপরাক্রমঃ ।
কুবেরেণস্বযংস্বপ্নেযদ্দত্তমমিতাত্মনা ॥ 49 ॥
দুর্জযন্দুর্বিষহ্যং চ সেন্দ্রৈরপিসুরাসুরৈঃ ।
তযোস্তুধনুষীশ্রেষ্ঠেবাহুভিঃপরিঘোপমৈঃ ॥ 50 ॥
বিকৃষ্যমাণেবলবত্ ক্রৌঞ্চবিবচুকূজতুঃ ।
তাভ্যান্তুধনুষিশ্রেষ্ঠেসংসিতৌসাযকোত্তমৌ ॥ 51 ॥
বিকৃষ্যমাণেবীরাভ্যাম্ভৃশঞ্জজ্বলতুঃশ্রিযা ।
তৌভাসযন্তাবাকাশন্ধনুর্ভ্যাংবিশিখৌচ্যুতৌ ॥ 52 ॥
মুখেনমুখমাহত্যসন্নিপেততুরোজসা ।
সন্নিপাতস্তযোশ্চাসীচ্ছরযোর্ঘোররূপযোঃ ॥ 53 ॥
সধূমবিস্ফুলিঙ্গশ্চতজ্জোঽনগির্দারুণোঽভবত্ ।
তৌমহাগ্রহসঙ্কাশাবন্যোন্যংসন্নিপত্য চ ॥ 54 ॥
সঙ্গ্রামেশতধাযাতৌমেদিন্যাঞ্চৈবপেততুঃ ।
শরৌপ্রতিহতৌদৃষ্টবাতাবুভৌরণমূর্ধনি ॥ 55 ॥
ব্রীডিতৌজাতরোষৌ চ লক্ষ্মণেন্দ্রজিতৌতদা ।
সুসংরর্ব্ধস্তুসৌমিত্রিরস্ত্রংবারুমাদদে ॥ 56 ॥
রৌদ্রম্মহেন্দ্রজিদ্যুদ্ধেঽপ্যসৃজদ্যুদ্ধনিষ্ঠিতঃ ।
তেনতদ্বিহতংশস্ত্রংবারুণম্পরমাদ্ভুতম্ ॥ 57 ॥
ততঃক্রুদ্ধোমহাতেজাইন্দ্রজিত্সমিতিঞ্জযঃ ।
আগ্নেযংসন্দধেদীপ্তং স লোকংসঙ্ক্ষিপন্নিব ॥ 58 ॥
সৌরেণাস্ত্রণতবদীরোলক্ষ্মণঃপর্যবারযত্ ।
অস্ত্রন্নিবারিতন্দৃষ্টবারাবণিঃক্রোথমূর্ছিতঃ ॥ 59 ॥
আদদেনিশিতম্বাণমাসুরংশত্রুদারুণম্ ।
তস্মাচ্চাপাদ্বিনিষ্পেতুর্ভাস্বরাঃকূটমুদ্গরাঃ ॥ 60 ॥
শূলানি চ মুশুণ্ড্যশ্চগদাঃখঙ্গাঃ পরশ্বথাঃ ।
তদ্দৃষ্টবালক্ষ্মণঃসঙ্খ্যেঘোরমস্ত্রংসুদারুণম্ ॥ 61 ॥
অবার্যংসর্বভূতানাংসর্বশস্ত্রবিদারণম্ ।
মহেশ্বরেণদ্যুতিমাংস্তদস্ত্রম্প্রত্যবারযত্ ॥ 62 ॥
তযোঃসমুতুলংযুদ্ধংসম্বভূবারোমহর্ষণম্ ।
গগনস্থানিভূতানিলক্ষ্মণম্পর্যবারযন্ ॥ 63 ॥
ভৈরবাভিরুতেভীমেযুদ্ধেবানরক্ষসাম্ ।
ভূতৈর্বহুভিরাকাশংবিস্মিতৈরাবৃতম্বভৌ ॥ 64 ॥
ঋষযঃপিতরোদেবাগন্ধর্বগরুডোরগাঃ ।
শতক্রতুম্পুরস্কৃত্যররক্ষুর্লক্ষ্মণংরণে ॥ 65 ॥
অথান্যম্মার্গণশ্রেষ্ঠংসন্দধেরাঘবানুজঃ ।
হুতাশনসমস্পর্শংরাবণাত্মজদারণম্ ॥ 66 ॥
সুপত্রমনুবৃত্তাঙ্গংসুপর্বাণংসুসংস্থিতম্ ।
সুবর্ণবিকৃতংবীরশ্শরীরান্তকরংশরম্ ॥ 67 ॥
দুরাবারন্দুর্বিষহংরাক্ষসানাম্ভযাবহম্ ।
আশীবিষবিষপ্রখ্যন্দেবসঙ্ঘৈঃসমর্চিতম্ ॥ 68 ॥
যেনশক্রোমহাতেজাদানবানজত্প্রভুঃ ।
পুরাদেবাসুরেযুদ্ধেবীর্যবান্ হরিবাহনঃ ॥ 69 ॥
তদৈন্দ্রমস্ত্রংসৌমিত্রিঃসম্যুগেষ্বপরাজিতম্ ।
শরশ্রেষ্ঠন্ধনুঃ শ্রেষ্ঠেবিকর্ষন্নিদমিব্রবীত্ ॥ 70 ॥
লক্ষ্মীবান্ লক্ষ্মণোবাক্যমর্থসাধকমাত্মনঃ ।
ধর্মাত্মাসত্যসন্ধশ্চরামোদাশরথির্যতি ॥ 71 ॥
পৌরুষেচাপ্রতিদ্বন্দ্বঃশরৈনঞ্জসিরাবণিম্ ।
ইত্যুক্ত্বাবাণমাকর্ণংবিকৃষ্যতমজিহ্মগম্ ॥ 72 ॥
লক্ষ্মণঃসমরেবীরঃসসর্জেন্দ্রজিতম্প্রতি ।
ঐন্দ্রাস্ত্রেণসমাযুজ্যলক্ষ্মণঃপরবীরহা ॥ 73 ॥
ততশিরঃসশিরস্ত্রাণংশ্রীমজ্জ্বলিতকুণ্ডলম্ ।
প্রমথ্যেন্দ্রজিতঃকাযাত্পাতযামাসভূতলে ॥ 74 ॥
তদ্রাক্ষসতনূজস্যভিন্নস্কন্ধংশিরোমহত্ ।
তপনীযনিভম্ভূমৌদদৃশেরুধিরোক্ষিতম্ ॥ 75 ॥
হতঃ স নিপপাতাথধরণ্যাংরাবণাত্মজঃ ।
কবচীসশিরস্ত্রাণোবিদ্ধস্থশরাসনঃ ॥ 76 ॥
চুক্রুশুস্তেততঃসর্বেবানরাঃসবিভীষণাঃ ।
হৃষ্যন্তোনিহতেতস্মিন্ দেবাবৃত্রবধেযথা ॥ 77 ॥
অথান্তরিক্ষেভূতানামৃষীণাং চ মহাত্মনাম্ ।
জজ্ঞেঽথজযসন্নাদোগন্ধর্বাপ্সরসামপি ॥ 78 ॥
পতিতন্তমভিজ্ঞাযরাক্ষসীসামহাচমূঃ ।
বধ্যমানাদিশোভেজেহরিভির্জিতকাশিভিঃ ॥ 79 ॥
বানরৈর্বধ্যমানাস্তেশস্ত্রানুত্সৃজ্যরাক্ষসাঃ ।
লঙ্কামভিমুখাস্সস্রুর্ভ্রষ্টসঞ্জ্ঞাঃপ্রধাবিতাঃ ॥ 80 ॥
দুদ্রুবুর্ভহুধাভীতারাক্ষসাশ্শতশোদিশঃ ।
ত্যক্ত্বাপ্রহরণান্সর্বেপট্টসাসিপরশ্বধান্ ॥ 81 ॥
কেচিল্লঙ্কাম্পরিত্রস্তাঃবিষ্টাবানরার্দিতাঃ ।
সমুদ্রেপতিতাঃকেচিত্কেচিত্পর্বতমাশ্রিতাঃ ॥ 82 ॥
হতমিন্দ্রজিতন্দৃষ্টবাশযানং চ রণক্ষিতৌ ।
রাক্ষসানাংসহস্রেষু ন কশ্চিত্প্রত্যদৃশ্যত ॥ 83 ॥
যথাস্তঙ্গতআদিত্যেনাবতিষ্ঠন্তিরশ্মযঃ ।
তথাতস্মিন্নিপতিতেরাক্ষসাস্তেগতাদিশঃ ॥ 84 ॥
শান্তরশ্মিরিবাদিত্যোনির্বাণৈবপাবকঃ ।
বভূব স মহাবাহুর্ব্যপাস্তগতজীবিতঃ ॥ 85 ॥
প্রশান্তপীডাবহুলোবিনষ্টারিঃপ্রহর্ষবান্ ।
বভূবলোকঃপতিতেরাক্ষসেন্দ্রসুতোতদা ॥ 86 ॥
হর্ষং চ শক্রোভগবান্ সহসর্বৈর্মহর্ষিভিঃ ।
জগামনিহতেতস্মিন্রাক্ষসেপাপকর্মণি ॥ 87 ॥
আকাশেচাপিদেবানাংশুশ্রুবেদুন্দুভিস্বনঃ ।
নৃত্যদ্ভিরপ্সরোভিশ্চগন্ধর্বৈশ্চমহাত্মভিঃ ॥ 88 ॥
ববর্ষুঃপুষ্পবর্ষাণিতদদ্ভুতমিবাভবত্ ।
প্রশশংসুর্হতেতস্মিন্রাক্ষসেক্রূরকর্মণি ॥ 89 ॥
শুদ্ধাআপোনভশ্চৈবজহৃষুর্দেবদানবাঃ ।
আজগ্মুঃপতিতেতস্মিন্সর্বলোকভযাবহে ॥ 90 ॥
ঊচুশ্চসহিতাস্তুষ্টাদেবগন্ধর্বদানবাঃ ।
বিজ্বরাশ্শান্তকলুষাব্রাহ্মণাবিচরন্ত্বিতি ॥ 91 ॥
ততোঽভ্যনন্দন্সম্হৃষ্টাস্সমরেহরিযূথপাঃ ।
তমপ্রতিবলন্দৃষ্টবাহতন্নৈরৃতপুঙ্গবম্ ॥ 92 ॥
বিভীষণোহনূমাংশ্চজাম্ববাংশ্চর্ক্ষযূথপঃ ।
বিজযেনাভিনন্দন্তসুষ্টুবুশ্চাপিলক্ষ্মণম্ ॥ 93 ॥
ক্ষ্বেলন্তশ্চপ্লবন্তশ্চগর্জন্তশ্চপ্লবঙ্গমাঃ ।
লব্দলক্ষারঘুসুতম্পরিবার্যোপতস্থিরে ॥ 94 ॥
লাঙ্গূলানিপ্রবিধ্যন্তস্স্ফোটযন্তশ্চবানরাঃ ।
লক্ষ্মণোজযতীত্যেবংবাক্যংবিশ্রাবযংস্তদা ॥ 95 ॥
অন্যোন্যং চ সমালশিষ্যহরযোহৃষ্টমানসাঃ ।
চক্রুরুচ্চাবগুণারাঘবাশ্রযসজাঃ কথাঃ ॥ 96 ॥
তদসুকরমথাভিবীক্ষ্যহৃষ্টাঃপ্রিযসুহৃদোযুধিলক্ষ্মণস্যকর্ম ।
পরমমুপলভন্মনঃপ্রহর্ষংবিনিহতমিন্দ্ররিপুন্নিশম্যদেবাঃ ॥ 97 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে যুদ্ধকাণ্ডে একনবতিতমস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekanavatitamassargaḥ |
sa hatāśvomahātejābhūmautiṣṭhanniśācaraḥ |
indrajitparamakruddhassajajvālatejasā || 1 ||
taudhavaninaujighāṃsantavanyonyamiṣubhirbhṛśam |
vijayenābhiniṣkrāntauvanegajavṛṣāviva || 2 ||
nibarhayantaścānyonyanterākṣvanaukasaḥ |
bhartāraṃ na jahuryuddhesampatantastatastataḥ || 3 ||
tatastān rākṣasān sarvān harṣayan rāvaṇātmajaḥ |
stuvānoharṣamāṇaścaidaṃvacanamabravīt || 4 ||
tamasābahulenemāssamsaktāṃsarvatodiśaḥ |
nehavijñāyatesvovāparovārakṣasottamāḥ || 5 ||
dhṛṣṭambhavantoyudhyantuharīṇāmmohanāyavai |
ahanturathamāsthāyaāgamiṣyāmisaṃyuge || 6 ||
tathābhavantaḥkurvantuyathemehivanaukasaḥ |
na yudhyeyurdurātmānaḥpraviṣṭenagarammayi || 7 ||
ityuktvārāvaṇasutovañcayitvāvanaukasaḥ |
praviveśapurīṃlaṅkāṃrathahetoramitrahā || 8 ||
sa rathambhūṣayitvātharuciraṃhemabhūṣitam |
prāsāsiśarasaṃyuktaṃyuktamparamavājibhiḥ || 9 ||
adhiṣṭhitaṃhayajñenasūtenāptopadeśinā |
ārurohamahātejārāvaṇiḥsamatiñjiyaḥ || 10 ||
sa rākṣasagaṇairmukhyairvṛtomandodarīsutaḥ |
niryayaunagarāvadīraḥkṛtāntabalacoditaḥ || 11 ||
so'bhiniṣkramyanagarādindrajitparavīrahā |
abhyayājñavanairaśvairlakṣmaṇaṃsavibhīṣaṇam || 12 ||
tatorathasthamālokyasaumatrīrāvaṇātmajam |
vānarāścamahāvīryārākṣasaścavibhīṣaṇaḥ || 13 ||
vismayamparamañjagmurlāghavāttasyadhīmataḥ |
rāvaṇiścāpisaṅkruddhoraṇevānarayūthapān || 14 ||
pātayāmāsabāṇaughaiḥśataśo'thasahasraśaḥ |
maṇḍalīkṛtadhanūrāvaṇiḥsamatiñjayaḥ || 15 ||
harīnabhyahanatkṛddhaḥparaṃlāghavamāsthitaḥ |
tevadhyamānāharayonārācairbhīmavikramaiḥ || 16 ||
saumitriṃśaraṇamprāptāḥprajāpatimivaprajāḥ |
tataḥsamarakopenajvalitoraghunandanaḥ || 17 ||
cicchedakārmukantasyadarśayan pāṇilāghavam |
sonya'tkārmukaṃ mādāyasajjañcakretvaranniva || 18 ||
tadapyasyatribhirbāṇairlakṣmaṇonirakṛntata |
athaivañchinnadhanvānamāśīviṣaviṣopamaiḥ || 19 ||
vivyādhorasisaumitrīrāvaṇimpañcabhiḥśaraiḥ |
tetasyakāyannirbhidyamahākārmukanissṛtāḥ || 20 ||
nipeturdharaṇīmbāṇāraktāivamahoragāḥ |
bhinnavarmārudhiraṃvamanvaktreṇarāvaṇiḥ || 21 ||
jagrāhakārmukaśreṣṭhandṛḍhajyambalavattaram |
saḥlakṣmaṇaṃsamuddhiśyaparaṃlāghavamāśritaḥ || 22 ||
vavarṣaśaravarṣāṇivarṣāṇīvapurandaraḥ |
muktamindrajitātattuśaravarṣamarindamaḥ || 23 ||
avārayadasambhrāntolakṣmaṇaḥsudurāsadam |
sandarśayāmāsatadārāvaṇiṃraghunandanaḥ || 24 ||
asambrāntomahātejestadadbhutamivābhavat |
tastān rākṣasān sarvāṃstribhirekaikamāhave || 25 ||
avidhyatparamakruddhaśśīghrāstraṃsampradarśayan |
rākṣasendrasutañcāpibāṇaughaissamatāḍayat || 26 ||
so'tividdhobalavatāśatruṇāśatrughātinā |
asaktampreṣayāmāsalakṣmaṇāyabahūn śarān || 27 ||
tānaprāptān śitairbhāṇaiścicchedaparavīrahā |
sāratherasya ca raṇerathivoraghusattamaḥ || 28 ||
śirojahāradharmātmābhallenānataparvaṇā |
sūtāstehayāstatrarathamūhuraviklabāḥ || 29 ||
maṇḍalānyabhidhāvantastadadbhutamivābhavat |
amarṣavaśamāpannaḥsaumitrirdṛḍhavikramaḥ || 30 ||
pratyaviddhyaddhayāṃstasyaśarairvitrāsayan raṇe |
amarṣamāṇastatkarmarāvaṇasyasutobalī || 31 ||
vivyāthadaśabhirbāṇaissaumitrintamamarṣaṇam |
tetasyavajrapratimāḥśarāssarpaviṣopamāḥ || 32 ||
vilayañjagmurāgatyakavacaṅkāñcanaprabham |
abhyedyakavacammatvālakṣmaṇaṃrāvaṇātmajaḥ || 33 ||
lalāṭelakṣmaṇambāṇaissupuṅkhaistribhirindrajit |
avidhyatparamakruddhaḥśīghramastrampradarśayan || 34 ||
taiḥpṛṣatkairlalāṭasthaiśśuśubheraghunandanaḥ |
raṇāgresamaraślāghītriśṛṅgaivaparvataḥ || 35 ||
sa tathāhyarditobāṇairākṣasenatadāmṛdhe |
tamāśuprativivyādhalakṣmaṇaḥpañcabhiḥśaraiḥ || 36 ||
vikṛṣvendrajitoyuddhevadaneśubhakuṇḍale |
lakṣmaṇendrajitauvīraumahābalaśarāsanau || 37 ||
anyonyañjaghnaturbāṇairviśikhairmīvikramau |
tataḥśoṇitadigdhāṅgaulakṣmaṇendajitāvubhau || 38 ||
raṇetaurājaturvīraupuṣpitāvivakiṃśukau |
tauparasparamabhyetyasarvagātreṣudhavaninau || 39 ||
ghorairvivyadhaturbhāṇaiḥkṛtabhāvāvubhaujaye |
tataḥsamarakopenasamvṛtorāvaṇātmajaḥ || 40 ||
vibhīṣaṇantribhirbāṇairvivyāthavadaneśubhe |
ayomukhaistribhirviddhvārākṣasendraṃvibhīṣaṇam || 41 ||
ekaikenābhivivyāthatānsarvān hariyūthapān |
tasmaidṛḍhataraṅkruddhojaghānagadayāhayān || 42 ||
vibhīṣaṇomahātejārāvaṇessadurātmanaḥ |
pahatāśvādavāplutyarathānnihatasāratheḥ || 43 ||
rathaśaktimmahātejāḥpitṛvyāyamumoca ha |
tāmāpatatanīṃsamprekṣyasumitrānandavardhanaḥ || 44 ||
cicchedaniśitairbāṇairdhaśathāpātayadbhuvi |
tasmaidṛḍhatanuḥkruddhohatāśvāyavibhīṣaṇaḥ || 45 ||
vajrasparśasamān pañcasasarjorasisāyakān |
tetasyakāyambhitvāturukmapuṅkhānimittagāḥ || 46 ||
babhūvurlohitādigdhāraktāivamahoragāḥ |
saḥpitṛvyasyasaṅkruddhaḥindrajiccharamādade || 47 ||
uttamaṃrakṣasāmmadhyeyamadattammahābalam |
taṃsamīkṣyamahātejāmaheṣuntenasaṃhitam || 48 ||
lakṣmaṇo'pyādadebāṇamadyabhadīmaparākramaḥ |
kubereṇasvayaṃsvapneyaddattamamitātmanā || 49 ||
durjayandurviṣahyaṃ ca sendrairapisurāsuraiḥ |
tayostudhanuṣīśreṣṭhebāhubhiḥparighopamaiḥ || 50 ||
vikṛṣyamāṇebalavat krauñcavivacukūjatuḥ |
tābhyāntudhanuṣiśreṣṭhesaṃsitausāyakottamau || 51 ||
vikṛṣyamāṇevīrābhyāmbhṛśañjajvalatuḥśriyā |
taubhāsayantāvākāśandhanurbhyāṃviśikhaucyutau || 52 ||
mukhenamukhamāhatyasannipetaturojasā |
sannipātastayoścāsīccharayorghorarūpayoḥ || 53 ||
sadhūmavisphuliṅgaścatajjo'nagirdāruṇo'bhavat |
taumahāgrahasaṅkāśāvanyonyaṃsannipatya ca || 54 ||
saṅgrāmeśatadhāyātaumedinyāñcaivapetatuḥ |
śaraupratihataudṛṣṭavātāvubhauraṇamūrdhani || 55 ||
vrīḍitaujātaroṣau ca lakṣmaṇendrajitautadā |
susaṃrarbdhastusaumitrirastraṃvārumādade || 56 ||
raudrammahendrajidyuddhe'pyasṛjadyuddhaniṣṭhitaḥ |
tenatadvihataṃśastraṃvāruṇamparamādbhutam || 57 ||
tataḥkruddhomahātejāindrajitsamitiñjayaḥ |
āgneyaṃsandadhedīptaṃ sa lokaṃsaṅkṣipanniva || 58 ||
saureṇāstraṇatavadīrolakṣmaṇaḥparyavārayat |
astrannivāritandṛṣṭavārāvaṇiḥkrothamūrchitaḥ || 59 ||
ādadeniśitambāṇamāsuraṃśatrudāruṇam |
tasmāccāpādviniṣpeturbhāsvarāḥkūṭamudgarāḥ || 60 ||
śūlāni ca muśuṇḍyaścagadāḥkhaṅgāḥ paraśvathāḥ |
taddṛṣṭavālakṣmaṇaḥsaṅkhyeghoramastraṃsudāruṇam || 61 ||
avāryaṃsarvabhūtānāṃsarvaśastravidāraṇam |
maheśvareṇadyutimāṃstadastrampratyavārayat || 62 ||
tayoḥsamutulaṃyuddhaṃsambabhūvāromaharṣaṇam |
gaganasthānibhūtānilakṣmaṇamparyavārayan || 63 ||
bhairavābhirutebhīmeyuddhevānarakṣasām |
bhūtairbahubhirākāśaṃvismitairāvṛtambabhau || 64 ||
ṛṣayaḥpitarodevāgandharvagaruḍoragāḥ |
śatakratumpuraskṛtyararakṣurlakṣmaṇaṃraṇe || 65 ||
athānyammārgaṇaśreṣṭhaṃsandadherāghavānujaḥ |
hutāśanasamasparśaṃrāvaṇātmajadāraṇam || 66 ||
supatramanuvṛttāṅgaṃsuparvāṇaṃsusaṃsthitam |
suvarṇavikṛtaṃvīraśśarīrāntakaraṃśaram || 67 ||
durāvārandurviṣahaṃrākṣasānāmbhayāvaham |
āśīviṣaviṣaprakhyandevasaṅghaiḥsamarcitam || 68 ||
yenaśakromahātejādānavānajatprabhuḥ |
purādevāsureyuddhevīryavān harivāhanaḥ || 69 ||
tadaindramastraṃsaumitriḥsamyugeṣvaparājitam |
śaraśreṣṭhandhanuḥ śreṣṭhevikarṣannidamibravīt || 70 ||
lakṣmīvān lakṣmaṇovākyamarthasādhakamātmanaḥ |
dharmātmāsatyasandhaścarāmodāśarathiryati || 71 ||
pauruṣecāpratidvandvaḥśarainañjasirāvaṇim |
ityuktvābāṇamākarṇaṃvikṛṣyatamajihmagam || 72 ||
lakṣmaṇaḥsamarevīraḥsasarjendrajitamprati |
aindrāstreṇasamāyujyalakṣmaṇaḥparavīrahā || 73 ||
tataśiraḥsaśirastrāṇaṃśrīmajjvalitakuṇḍalam |
pramathyendrajitaḥkāyātpātayāmāsabhūtale || 74 ||
tadrākṣasatanūjasyabhinnaskandhaṃśiromahat |
tapanīyanibhambhūmaudadṛśerudhirokṣitam || 75 ||
hataḥ sa nipapātāthadharaṇyāṃrāvaṇātmajaḥ |
kavacīsaśirastrāṇoviddhasthaśarāsanaḥ || 76 ||
cukruśustetataḥsarvevānarāḥsavibhīṣaṇāḥ |
hṛṣyantonihatetasmin devāvṛtravadheyathā || 77 ||
athāntarikṣebhūtānāmṛṣīṇāṃ ca mahātmanām |
jajñe'thajayasannādogandharvāpsarasāmapi || 78 ||
patitantamabhijñāyarākṣasīsāmahācamūḥ |
vadhyamānādiśobhejeharibhirjitakāśibhiḥ || 79 ||
vānarairvadhyamānāsteśastrānutsṛjyarākṣasāḥ |
laṅkāmabhimukhāssasrurbhraṣṭasañjñāḥpradhāvitāḥ || 80 ||
dudruvurbhahudhābhītārākṣasāśśataśodiśaḥ |
tyaktvāpraharaṇānsarvepaṭṭasāsiparaśvadhān || 81 ||
kecillaṅkāmparitrastāḥviṣṭāvānarārditāḥ |
samudrepatitāḥkecitkecitparvatamāśritāḥ || 82 ||
hatamindrajitandṛṣṭavāśayānaṃ ca raṇakṣitau |
rākṣasānāṃsahasreṣu na kaścitpratyadṛśyata || 83 ||
yathāstaṅgataādityenāvatiṣṭhantiraśmayaḥ |
tathātasminnipatiterākṣasāstegatādiśaḥ || 84 ||
śāntaraśmirivādityonirvāṇaivapāvakaḥ |
babhūva sa mahābāhurvyapāstagatajīvitaḥ || 85 ||
praśāntapīḍābahulovinaṣṭāriḥpraharṣavān |
babhūvalokaḥpatiterākṣasendrasutotadā || 86 ||
harṣaṃ ca śakrobhagavān sahasarvairmaharṣibhiḥ |
jagāmanihatetasminrākṣasepāpakarmaṇi || 87 ||
ākāśecāpidevānāṃśuśruvedundubhisvanaḥ |
nṛtyadbhirapsarobhiścagandharvaiścamahātmabhiḥ || 88 ||
vavarṣuḥpuṣpavarṣāṇitadadbhutamivābhavat |
praśaśaṃsurhatetasminrākṣasekrūrakarmaṇi || 89 ||
śuddhāāponabhaścaivajahṛṣurdevadānavāḥ |
ājagmuḥpatitetasminsarvalokabhayāvahe || 90 ||
ūcuścasahitāstuṣṭādevagandharvadānavāḥ |
vijvarāśśāntakaluṣābrāhmaṇāvicarantviti || 91 ||
tato'bhyanandansamhṛṣṭāssamarehariyūthapāḥ |
tamapratibalandṛṣṭavāhatannairṛtapuṅgavam || 92 ||
vibhīṣaṇohanūmāṃścajāmbavāṃścarkṣayūthapaḥ |
vijayenābhinandantasuṣṭuvuścāpilakṣmaṇam || 93 ||
kṣvelantaścaplavantaścagarjantaścaplavaṅgamāḥ |
labdalakṣāraghusutamparivāryopatasthire || 94 ||
lāṅgūlānipravidhyantassphoṭayantaścavānarāḥ |
lakṣmaṇojayatītyevaṃvākyaṃviśrāvayaṃstadā || 95 ||
anyonyaṃ ca samālaśiṣyaharayohṛṣṭamānasāḥ |
cakruruccāvaguṇārāghavāśrayasajāḥ kathāḥ || 96 ||
tadasukaramathābhivīkṣyahṛṣṭāḥpriyasuhṛdoyudhilakṣmaṇasyakarma |
paramamupalabhanmanaḥpraharṣaṃvinihatamindraripunniśamyadevāḥ || 97 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekanavatitamassargaḥ ||