📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
6.65 যুদ্ধকাণ্ড - পঞ্চষষ্টিতম সর্গঃ
6.65 Yuddhakanda - Panchashashtitama Sargah
Valmiki Bengali
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে যুদ্ধকাণ্ডম্ ।
অথ পঞ্চষষ্টিতমস্সর্গঃ ।
স তথোক্তস্তুনির্ভর্ত্স্যকুম্ভকর্ণোমহোদরম্ ।
অব্রবীদ্রাক্ষসশ্রেষ্ঠম্ভ্রাতরংরাবণন্ততঃ ॥ 1 ॥
সোঽহন্তবভযঙ্ঘোরংবধাত্তস্যদুরাত্মনঃ ।
রামস্যাদ্যপ্রমার্জামিনির্বৈরোহিসুখীভব ॥ 2 ॥
গর্জন্তি ন বৃথাশূরানির্জলাইবতোযদাঃ ।
পশ্যসম্পদ্যমানন্তুগর্জিতংযুধিকর্মণা ॥ 3 ॥
ন মর্ষযন্তিচাত্মানংসম্ভাবযতিনাত্মনা ।
অদর্শযিত্বাশূরাস্তুকর্মকুর্বন্তিদুষ্করম্ ॥ 4 ॥
বিক্লবানামবুদ্ধীনাংরাজ্ঞাপণ্ডিতমানিনাম্ ।
শ্রৃণ্বতাসদিতমিদন্ত্বাদ্বিধানাম্মহোদর ॥ 5 ॥
যুদ্ধেকাপুরুষৈর্নিত্যম্ভবদ্ভিঃপ্রিযবাদিভিঃ ।
রাজানমনুগচ্ছদ্ভিঃসর্বঙ্কৃত্যমোদ্ধিসাদিতম্ ॥ 6 ॥
রাজশেষাকৃতালঙ্কাক্ষীণঃকোশোবলংহতম্ ।
রাজানমিমমাসাদ্যসুহৃচচিহ্নমমিত্রকম্ ॥ 7 ॥
এষনির্যাম্যহংযুদ্ধমুদ্যতশ্শত্রুনির্জযে ।
দুর্নযম্ভবতামদ্যসমীকর্তুম্মিহাহবে ॥ 8 ॥
এবমুক্তবতোবাক্যঙ্কুম্ভকর্ণস্যধীমতঃ ।
প্রত্যুবাচততোবাক্যম্প্রহসন্রাক্ষসাধিপঃ ॥ 9 ॥
মহোদরোঽযংরামাত্তুপরিত্রস্তো ন সংশযঃ ।
ন হিরোচযতেতাত যুদ্ধংযুদ্ধবিশারদ ॥ 10 ॥
কশ্চিন্মেত্বত্সমোনাস্তিসৌহৃদেনবলেন চ ।
গচ্ছশত্রুবধাযত্বঙ্কুম্ভকর্ণজযায চ ॥ 11 ॥
তস্মাত্তুশত্রুনাশার্থম্ভবান্সম্বোধিতোমযা ।
অযংহিকালস্সুহৃদাংরাক্ষসানামরিন্দম ॥ 12 ॥
তদ্গচ্ছ শূলমাদায পাশহস্ত ইবান্তকঃ ।
বানরান্ রাজপুত্রৌ চ ভক্ষযাদিত্যতেজসৌ ॥ 13 ॥
সমালোক্যতুতেরূপংবিদ্রবিষ্যন্তিবানরাঃ ।
রামলক্ষ্মণযোশ্চাপিহৃদযেপ্রস্ফুটিষ্যতঃ ॥ 14 ॥
এবমুক্ত্বামহাতেজাঃকুম্ভকর্ণম্মহাবলম্ ।
পুনর্জাতমিবাত্মানম্মেনেরাক্ষসপুঙ্গবঃ ॥ 15 ॥
কুম্ভকর্ণবলাভিজ্ঞো জানংস্তস্য পরাক্রমম্ ।
বভূব মুদিতো রাজা শশাঙ্ক ইব নির্মলঃ ॥ 16 ॥
ইত্যেবমুক্তঃসম্হৃষ্টোনির্জগামমহাবলঃ ।
রাজ্ঞস্তুবচনংশ্রুত্বাকুম্ভকর্ণস্সমুদ্যতঃ ॥ 17 ॥
আদদেনিশিতংশূলংবেগাচ্ছত্রুনিবর্হণম্ ।
সর্বকালাযসন্দীপ্তন্তপ্তকাঞ্চনভূষণম্ ॥ 18 ॥
ইন্দ্রাশনিসমম্ভীমংবজ্রপ্রতিমগৌরবম্ ।
দেবদানবগন্ধর্বযক্ষপন্নগসূদনম্ ॥ 19 ॥
রক্তমাল্যম্মহাধামংস্বতশ্চোদ্গতপাবকম্ ।
আদাযনিশিতংশূলংশত্রুশোণিতরঞ্জিতম্ ॥ 20 ॥
কুম্ভকর্ণোমহাতেজারাবণংবাক্যমব্রবীত্ ।
গমিষ্যাম্যহমেকাকীতিষ্ঠত্বিহবলম্মম ॥ 21 ॥
অদ্যতান্ ক্ষুভিতান্ ক্রুদ্ধোভক্ষযিষ্যামিবানরান্ ।
কুম্ভকর্ণবচশ্শ্রুত্বারাবণোবাক্যমব্রবীত্ ॥ 22 ॥
সৈন্যৈঃপরিবৃতোগচ্ছশূলমুদ্গতপাণিভিঃ ।
বানরাহিমহাত্মানশ্শীঘ্রাস্সব্যবসাযিনঃ ॥ 23 ॥
একাকিনম্প্রমত্তংবানযেযুদ্ধশনৈঃক্ষ্যম্ ।
তস্মাত্পরমদুর্ধর্ষৈঃ সৈন্যৈঃপরিবৃতোব্রজ ॥ 24 ॥
রক্ষসামহিতংসর্বংশত্রুপক্ষন্নিষূদয ।
অথাসনাত্সমুত্পত্যস্রজং মণিকৃতান্তরাম্ ॥ 25 ॥
আববন্ধমহাতেজাঃকুম্ভকর্ণস্যরাবণঃ ।
অঙ্গদান্যঙ্গুলীবেষ্টান্বরাণ্যাভরণানি চ ॥ 26 ॥
হারং চ শ্শিসঙ্কাশমাববন্দমহাত্মনঃ ।
দিব্যানি চ সুগন্ধীনিমাল্যদামানিরাবণঃ ॥ 27 ॥
শ্রোত্রিচাসঞ্জযামাসশ্রীমতীচাস্যকুণ্ডলে ।
কাঞ্চনাঙ্গদকেযূরোনিষ্কাভরণভূষিতঃ ॥ 28 ॥
কুম্ভকর্ণোবৃহত্কর্ণস্সুহুতোঽগ্নিরিবাবভৌ ।
শ্রোণীসূত্রেণমহতামেচকেনব্যরাজত ॥ 29 ॥
অমৃতোত্পাদনেনদ্ধোভুজঙ্গেনেবমন্দরঃ ।
স কাঞ্চনম্ভারসহন্নিবাতংবিদ্যুত্প্রভন্দীপ্তমিবাত্মভাসা ।
আবধ্যমানঃকবচংররাজসন্ধ্যাভ্রসম্বীতরাজঃ ॥ 30 ॥
সর্বাভরণনদ্ধাঙ্গঃ শূলপাণিঃ স রাক্ষসঃ ।
ত্রিবিক্রমকৃতোত্সাহো নারাযণ ইবাবভৌ ॥ 31 ॥
ভ্রাতরংসম্পরিষ্বজ্যকৃত্বাচাপিপ্রদক্ষিণম্ ।
প্রণম্যশিরসাতস্মৈসম্প্রতস্থেমহাবলঃ ॥ 32 ॥
নিষ্পতন্তম্মহাকাযম্মহানাদম্মহাবলম্ ।
তমাশীর্ভিঃপ্রশস্তাভিঃপ্রেষযামাসরাবণঃ ॥ 33 ॥
শঙ্খদুন্দুভিনির্ঘোষৈস্সৈন্যৈশ্চাপিবরাযুথৈঃ ।
তঙ্গজৈশ্চতুরঙ্গৈশ্চস্যন্দনৈশ্চাম্বুদস্বনৈঃ ॥ 34 ॥
অনুজগ্মুর্মহাত্মানং রথিনো রথিনাং বরম্ ।
সর্পৈরুষ্ট্রৈঃখরৈরশ্বৈস্সিম্হদ্বিপমৃগদ্বিজৈঃ ।
অনুজগ্মুশ্চতঙ্ঘোরঙ্কুম্ভকর্ণম্মহাবলম্ ॥ 35 ॥
স পুষ্পবর্ষৈরবকীর্যমাণোধৃতাতপত্রঃশিতশূলপাণিঃ ।
মদোত্কটঃশোণিতগন্ধমত্তোবিনির্যযৌদাবনদেবশত্রুঃ ॥ 36 ॥
পদাতযশ্চবহবোমহানাদামহাবলাঃ ।
অন্বযূরাক্ষসাভীমাভীমাক্ষাশ্শস্ত্রপাণযঃ ॥ 37 ॥
রক্তাক্ষাস্সুমহাকাযানীলাঞ্চনচযোপমাঃ ।
শূলানুদ্যম্যখডগাংশ্চনিশিতাংশ্চপরশ্বধান্ ॥ 38 ॥
বহুব্যামাংশ্চপরিঘান্গদাশ্চমুসলানি চ ।
তালস্কন্ধাংশ্চবিপুলান্ক্ষেপণীযান্দুরাসদান্ ॥ 39 ॥
অথান্যদ্বপুরাদাযদারুণংরোমহর্ষণম্ ।
নিষ্পপাতমহাতেজাঃকুম্ভকর্ণোমহাবলঃ ॥ 40 ॥
ধনুঃশতপরীণাহঃ স ষট্ছত্রসমুচ্ছ্রিতঃ ।
রৌদ্রঃশকটচক্রাক্ষোমহাপর্বতসন্নিভঃ ॥ 41 ॥
সন্নিপত্য চ রক্ষাংসিদগ্ধশৈলোপমামহান্ ।
কুম্ভকর্ণোমহাবক্ত্রঃপ্রহসন্নিদমব্রবীত্ ॥ 42 ॥
অদ্যবানরমুখ্যানান্তানিযূথানিভাগশ ।
নির্দহিষ্যামিসঙ্খ্রুদ্ধশ্শলাভানিবপাবকঃ ॥ 43 ॥
নাপরাধ্যন্তিমেকামংবানরাঃ বনচারিণঃ ।
জাতিরস্মদ্বিধানাংসাপুরোদ্যানবিভূষণম্ ॥ 44 ॥
পুররোধস্যমূলন্তুরাঘবস্সহলক্ষ্মণঃ ।
হতেতস্মিন্ হতংসর্বন্তংবধিষ্যামিসংযুগে ॥ 45 ॥
এবং তস্য ব্রুবাণস্য কুম্ভকর্ণস্য রাক্ষসাঃ ।
নাদং চক্রুর্মহাঘোরং কম্পযন্ত ইবার্ণবম্ ॥ 46 ॥
তস্যনিষ্পততস্তূর্ণঙ্কুম্ভকর্ণস্যধীমতঃ ।
বভূবুর্ঘোররূপাণিনিমিত্তানিসমন্ততঃ ॥ 47 ॥
উল্কাশনিযুতামেঘাবভূবুর্গর্ধভারুণাঃ ।
সসাগরবনাচৈববসুধাসমকম্পত ॥ 48 ॥
ঘোররূপাশ্শিবানেদুস্সজ্বালকবলৈর্মুখৈঃ ।
মণ্ডলান্যপসব্যানিববন্ধুশ্চবিহঙ্গমাঃ ॥ 49 ॥
নিষ্পপাত চ গৃধ্রোমালেবাঽস্যপথিগচ্ছতঃ ।
প্রাস্ফুরন্নযনঞ্চাস্যসব্যোবাহুশ্চকম্পত ॥ 50 ॥
নিষ্পপাততদাচোল্কাজ্বলন্তীভীমনিশ্শ্বনা ।
আদিত্যোনিষ্প্রভশ্চাসীন্নপ্রবাতি চ ঽনিলঃ ॥ 51 ॥
অচিন্তযন্মহোত্পাতানুদিতান্রোমহর্ষণান্ ।
নির্যযৌকুম্ভকর্ণস্তুকৃতান্তবলচোদিতঃ ॥ 52 ॥
ন লঙ্ঘযিত্বাপ্রাকারম্পদ্ভ্যাম্পর্বতসন্নিভঃ ।
দদর্শাভ্রঘনপ্রখ্যংবানরানীকমদ্ভুতম্ ॥ 53 ॥
তেদৃষ্টবারাক্ষসশ্রেষ্ঠংবানরাঃপর্বতোপমম্ ।
বাযুনুন্নাইবঘনাযযুস্সর্বাদিশস্তদা ॥ 54 ॥
তদ্বানরানীকমতিপ্রচণ্ডন্দিশোদ্রবদ্ভিন্নমবাভ্রজালম্ ।
স কুম্ভকর্ণস্সমবেক্ষ্যহর্ষান্ননাদভূযোঘনবদ্ঘনাভঃ ॥ 55 ॥
তেতস্যঘোরন্নিনদন্নিশম্যযথানিনাদন্দিবিবারিদস্য ।
পেতুর্ধরণ্যাম্বহবঃপ্লবঙ্গানিকৃত্তমূলাইবশালবৃক্ষাঃ ॥ 56 ॥
বিপুলপরিঘবান্ স কুম্ভকর্ণোরিপুনিধনাযবিনিস্পৃতোত্মা ।
কপিষণভযমাদদত্সুভীমম্প্রভুরিবদণ্ডবান্যুগান্তে ॥ 57 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে যুদ্ধকাণ্ডে পঞ্চষষ্টিতমস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha pañcaṣaṣṭitamassargaḥ |
sa tathoktastunirbhartsyakumbhakarṇomahodaram |
abravīdrākṣasaśreṣṭhambhrātaraṃrāvaṇantataḥ || 1 ||
so'hantavabhayaṅghoraṃvadhāttasyadurātmanaḥ |
rāmasyādyapramārjāminirvairohisukhībhava || 2 ||
garjanti na vṛthāśūrānirjalāivatoyadāḥ |
paśyasampadyamānantugarjitaṃyudhikarmaṇā || 3 ||
na marṣayanticātmānaṃsambhāvayatinātmanā |
adarśayitvāśūrāstukarmakurvantiduṣkaram || 4 ||
viklabānāmabuddhīnāṃrājñāpaṇḍitamāninām |
śrṛṇvatāsaditamidantvādvidhānāmmahodara || 5 ||
yuddhekāpuruṣairnityambhavadbhiḥpriyavādibhiḥ |
rājānamanugacchadbhiḥsarvaṅkṛtyamoddhisāditam || 6 ||
rājaśeṣākṛtālaṅkākṣīṇaḥkośobalaṃhatam |
rājānamimamāsādyasuhṛcacihnamamitrakam || 7 ||
eṣaniryāmyahaṃyuddhamudyataśśatrunirjaye |
durnayambhavatāmadyasamīkartummihāhave || 8 ||
evamuktavatovākyaṅkumbhakarṇasyadhīmataḥ |
pratyuvācatatovākyamprahasanrākṣasādhipaḥ || 9 ||
mahodaro'yaṃrāmāttuparitrasto na saṃśayaḥ |
na hirocayatetāta yuddhaṃyuddhaviśārada || 10 ||
kaścinmetvatsamonāstisauhṛdenabalena ca |
gacchaśatruvadhāyatvaṅkumbhakarṇajayāya ca || 11 ||
tasmāttuśatrunāśārthambhavānsambodhitomayā |
ayaṃhikālassuhṛdāṃrākṣasānāmarindama || 12 ||
tadgaccha śūlamādāya pāśahasta ivāntakaḥ |
vānarān rājaputrau ca bhakṣayādityatejasau || 13 ||
samālokyatuterūpaṃvidraviṣyantivānarāḥ |
rāmalakṣmaṇayoścāpihṛdayeprasphuṭiṣyataḥ || 14 ||
evamuktvāmahātejāḥkumbhakarṇammahābalam |
punarjātamivātmānammenerākṣasapuṅgavaḥ || 15 ||
kumbhakarṇabalābhijño jānaṃstasya parākramam |
babhūva mudito rājā śaśāṅka iva nirmalaḥ || 16 ||
ityevamuktaḥsamhṛṣṭonirjagāmamahābalaḥ |
rājñastuvacanaṃśrutvākumbhakarṇassamudyataḥ || 17 ||
ādadeniśitaṃśūlaṃvegācchatrunibarhaṇam |
sarvakālāyasandīptantaptakāñcanabhūṣaṇam || 18 ||
indrāśanisamambhīmaṃvajrapratimagauravam |
devadānavagandharvayakṣapannagasūdanam || 19 ||
raktamālyammahādhāmaṃsvataścodgatapāvakam |
ādāyaniśitaṃśūlaṃśatruśoṇitarañjitam || 20 ||
kumbhakarṇomahātejārāvaṇaṃvākyamabravīt |
gamiṣyāmyahamekākītiṣṭhatvihabalammama || 21 ||
adyatān kṣubhitān kruddhobhakṣayiṣyāmivānarān |
kumbhakarṇavacaśśrutvārāvaṇovākyamabravīt || 22 ||
sainyaiḥparivṛtogacchaśūlamudgatapāṇibhiḥ |
vānarāhimahātmānaśśīghrāssavyavasāyinaḥ || 23 ||
ekākinampramattaṃvānayeyuddhaśanaiḥkṣyam |
tasmātparamadurdharṣaiḥ sainyaiḥparivṛtovraja || 24 ||
rakṣasāmahitaṃsarvaṃśatrupakṣanniṣūdaya |
athāsanātsamutpatyasrajaṃ maṇikṛtāntarām || 25 ||
ābabandhamahātejāḥkumbhakarṇasyarāvaṇaḥ |
aṅgadānyaṅgulīveṣṭānvarāṇyābharaṇāni ca || 26 ||
hāraṃ ca śśisaṅkāśamābabandamahātmanaḥ |
divyāni ca sugandhīnimālyadāmānirāvaṇaḥ || 27 ||
śrotricāsañjayāmāsaśrīmatīcāsyakuṇḍale |
kāñcanāṅgadakeyūroniṣkābharaṇabhūṣitaḥ || 28 ||
kumbhakarṇobṛhatkarṇassuhuto'gnirivābabhau |
śroṇīsūtreṇamahatāmecakenavyarājata || 29 ||
amṛtotpādanenaddhobhujaṅgenevamandaraḥ |
sa kāñcanambhārasahannivātaṃvidyutprabhandīptamivātmabhāsā |
ābadhyamānaḥkavacaṃrarājasandhyābhrasamvītarājaḥ || 30 ||
sarvābharaṇanaddhāṅgaḥ śūlapāṇiḥ sa rākṣasaḥ |
trivikramakṛtotsāho nārāyaṇa ivābabhau || 31 ||
bhrātaraṃsampariṣvajyakṛtvācāpipradakṣiṇam |
praṇamyaśirasātasmaisampratasthemahābalaḥ || 32 ||
niṣpatantammahākāyammahānādammahābalam |
tamāśīrbhiḥpraśastābhiḥpreṣayāmāsarāvaṇaḥ || 33 ||
śaṅkhadundubhinirghoṣaissainyaiścāpivarāyuthaiḥ |
taṅgajaiścaturaṅgaiścasyandanaiścāmbudasvanaiḥ || 34 ||
anujagmurmahātmānaṃ rathino rathināṃ varam |
sarpairuṣṭraiḥkharairaśvaissimhadvipamṛgadvijaiḥ |
anujagmuścataṅghoraṅkumbhakarṇammahābalam || 35 ||
sa puṣpavarṣairavakīryamāṇodhṛtātapatraḥśitaśūlapāṇiḥ |
madotkaṭaḥśoṇitagandhamattoviniryayaudāvanadevaśatruḥ || 36 ||
padātayaścabahavomahānādāmahābalāḥ |
anvayūrākṣasābhīmābhīmākṣāśśastrapāṇayaḥ || 37 ||
raktākṣāssumahākāyānīlāñcanacayopamāḥ |
śūlānudyamyakhaḍagāṃścaniśitāṃścaparaśvadhān || 38 ||
bahuvyāmāṃścaparighāngadāścamusalāni ca |
tālaskandhāṃścavipulānkṣepaṇīyāndurāsadān || 39 ||
athānyadvapurādāyadāruṇaṃromaharṣaṇam |
niṣpapātamahātejāḥkumbhakarṇomahābalaḥ || 40 ||
dhanuḥśataparīṇāhaḥ sa ṣaṭchatrasamucchritaḥ |
raudraḥśakaṭacakrākṣomahāparvatasannibhaḥ || 41 ||
sannipatya ca rakṣāṃsidagdhaśailopamāmahān |
kumbhakarṇomahāvaktraḥprahasannidamabravīt || 42 ||
adyavānaramukhyānāntāniyūthānibhāgaśa |
nirdahiṣyāmisaṅkhruddhaśśalābhānivapāvakaḥ || 43 ||
nāparādhyantimekāmaṃvānarāḥ vanacāriṇaḥ |
jātirasmadvidhānāṃsāpurodyānavibhūṣaṇam || 44 ||
purarodhasyamūlanturāghavassahalakṣmaṇaḥ |
hatetasmin hataṃsarvantaṃvadhiṣyāmisaṃyuge || 45 ||
evaṃ tasya bruvāṇasya kumbhakarṇasya rākṣasāḥ |
nādaṃ cakrurmahāghoraṃ kampayanta ivārṇavam || 46 ||
tasyaniṣpatatastūrṇaṅkumbhakarṇasyadhīmataḥ |
babhūvurghorarūpāṇinimittānisamantataḥ || 47 ||
ulkāśaniyutāmeghābabhūvurgardhabhāruṇāḥ |
sasāgaravanācaivavasudhāsamakampata || 48 ||
ghorarūpāśśivānedussajvālakabalairmukhaiḥ |
maṇḍalānyapasavyānibabandhuścavihaṅgamāḥ || 49 ||
niṣpapāta ca gṛdhromālevā'syapathigacchataḥ |
prāsphurannayanañcāsyasavyobāhuścakampata || 50 ||
niṣpapātatadācolkājvalantībhīmaniśśvanā |
ādityoniṣprabhaścāsīnnapravāti ca 'nilaḥ || 51 ||
acintayanmahotpātānuditānromaharṣaṇān |
niryayaukumbhakarṇastukṛtāntabalacoditaḥ || 52 ||
na laṅghayitvāprākārampadbhyāmparvatasannibhaḥ |
dadarśābhraghanaprakhyaṃvānarānīkamadbhutam || 53 ||
tedṛṣṭavārākṣasaśreṣṭhaṃvānarāḥparvatopamam |
vāyununnāivaghanāyayussarvādiśastadā || 54 ||
tadvānarānīkamatipracaṇḍandiśodravadbhinnamavābhrajālam |
sa kumbhakarṇassamavekṣyaharṣānnanādabhūyoghanavadghanābhaḥ || 55 ||
tetasyaghoranninadanniśamyayathāninādandivivāridasya |
peturdharaṇyāmbahavaḥplavaṅgānikṛttamūlāivaśālavṛkṣāḥ || 56 ||
vipulaparighavān sa kumbhakarṇoripunidhanāyavinispṛtotmā |
kapiṣaṇabhayamādadatsubhīmamprabhurivadaṇḍavānyugānte || 57 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe pañcaṣaṣṭitamassargaḥ ||