📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
6.59 যুদ্ধকাণ্ড - একোনষষ্টিতম সর্গঃ
6.59 Yuddhakanda - Ekonashashtitama Sargah
Valmiki Bengali
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে যুদ্ধকাণ্ডম্ ।
অথ একোনষষ্টিতমস্সর্গঃ ।
তস্মিন্হতেরাক্ষসসৈন্যপালেপ্লবঙ্গমানামৃষভেণযুদ্ধে ।
ভীমযুধংসাগরতুল্যবেগংবিদুদ্রুবেরাক্ষসরাজসৈন্যম্ ॥ 1 ॥
গত্বাঽথরক্ষোধিপতেশ্শশংসুস্সেনাপতিম্পাবকসূনুশস্তম্ ।
তচ্ছাপিতেষাংবচনন্নিশম্যরক্ষোধিপঃক্রোধবশঞ্জগাম ॥ 2 ॥
সঙ্ খ্যেপ্রহস্তন্নিহতন্নিশম্যশোকার্দিতঃক্রোধপরীতচেতাঃ ।
উবাচতান্রাক্ষসযূথমুখ্যানিন্দ্রোযথানির্জরযোথমুখ্যান্ ॥ 3 ॥
নাবজ্ঞারিপবেকার্যাযৈরিন্দ্রবলসূদনঃ ।
সূদিতস্সৈন্যপালোমেসানুযাত্রস্সকুঞ্জরঃ ॥ 4 ॥
সোঽহংরিপুবিনাশাযবিজযাযাবিচারযন্ ।
স্বযমেবগমিষ্যামিরণশীর্ষন্তদদ্ভুতম্ ॥ 5 ॥
অদ্যতদ্বানরানীকংরামঞ্চসহলক্ষ্মণম্ ।
নির্দহিষ্যামিবাণৌঘৈর্বনন্দীপ্স্সৈরিবানগিভিঃ ॥ 6 ॥
সএবমুক্ত্বাজ্বলনপ্রকাশংরথন্তুরঙ্গোত্তমরাজযুক্তম্ ।
প্রকাশমানংবপুষাজ্বলন্তংসমারুরোহামররাজশত্রুঃ ॥ 7 ॥
স শন্খ ভেরী পটহ প্রণাদৈর্ ।
আস্ফোটিত ক্ষ্বেডিত সিম্হ নাদৈহ্ ।
পুণ্যৈহ্ স্তবৈশ্ চ অপ্য্ অভিপূজ্যমানস্ ।
স্তদা যযৌ রাক্ষস রাজ মুখ্যহ্ ॥ 8 ॥
স নীলজীমূতনিকাশরূপৈ ।
র্মাংস অশনৈহ্ পাবক দীপ্ত নেত্রৈহ্ ।
বভৌ বৃতো রাক্ষস রাজ মুখ্যৈর্ ।
ভূতৈর্ বৃতো রুদ্র;ইব অমর ঈশহ্ ॥ 9 ॥
ততোনগর্যাস্সহসামহৌজানিষ্ক্রম্যতদ্বানরসৈন্যমুগ্রম্ ।
মহার্ণবাভ্রস্তনিতন্দদর্শসমুদ্যতম্পাদপশৈলহস্তম্ ॥ 10 ॥
তদ্রাক্ষসানীকমতিপ্রচণ্ডমালোক্যরামোভুজগেন্দ্রবাহুঃ ।
বিভীষণংশস্ত্রভৃতাংবরিষ্ঠমুবাচসেবানুগতঃপৃথুশ্রীঃ ॥ 11 ॥
নানাপতাকধ্বজশস্ত্রজুষ্টম্প্রাসাসিশূলাযুথবজ্রজুষ্টম্ ।
কস্যেদমক্ষোভ্যমভীরুজুষ্টম্মহেন্দ্রোপমনাগজুষ্টম্ ॥ 12 ॥
ততস্তুরামস্যনিশম্যবাক্যংবিভীষণংশ্শক্রসমানবীর্যঃ ।
শশংসরামস্যবলপ্রবেগম্মহাত্মনাংরাক্ষসপুঙ্গবানাম্ ॥ 13 ॥
যোঽসৌগজস্কন্ধগতোমহাত্মানবোদিতার্কোপমতাম্রবক্ত্রঃ ।
প্রকম্পযন্নাগশিরোঽভ্যুপৈতিহ্যকম্পনন্ত্বেনমবেহিরাজন্ ॥ 14 ॥
যো অসৌ রথস্থো মৃগ রাজ কেতুর্ ।
ধূন্বন্ ধনুহ্ শক্র ধনুহ্ প্রকাশম্ ।
করী ইব ভাত্য্ উগ্র বিবৃত্ত দম্ষ্ট্রহ্ ।
স;ইন্দ্রজিন্ নাম বর প্রধানহ্ ॥ 15 ॥
যশ্চৈষব্নিধ্যাস্তমহেন্দ্রকল্পোধন্বীরথস্থোঽতিরথোতিবীরঃ ।
বিষ্পারযন্ চাপমতুল্যমানন্নাম্নাতিকাযোঽতিবিবৃদ্ধকাযঃ ॥ 16 ॥
যোঽসৌনবার্কোদিততাম্রচক্ষুরারুহ্যঘণ্টানিনদপ্রণাদম্ ।
গজঙ্খরঙ্গর্জতিবৈমহাত্মামহোদরোনামসএষঃবীরঃ ॥ 17 ॥
যোঽসৌহযঙ্কাঞ্চনচিত্রভাণ্ডমারুহ্যসন্ধ্যাভ্রগিরিপ্রকাশম্ ।
প্রাসংসমুদ্যম্যমরীচিনদ্ধম্পিশাচএষোঽশনিতুল্যবেগঃ ॥ 18 ॥
যশ্চৈষশূলন্নিশিতম্প্রগৃহ্যবিদ্যুত্প্রভঙ্কিঙ্করবজ্রবেগম্ ।
বৃষেন্দ্রমাস্থাযগিরিপ্রকাশমাযাতিযোঽসৌত্রিশিরাযশস্বী ॥ 19 ॥
অসৌচজীমূতনিকাশরূপঃকুম্ভঃপৃথুব্যূঢসুজাতবক্ষাঃ ।
সমাহিতঃপন্নগরাজকেতুর্বিষ্পারযন্যাতিধনুর্বিধূন্বন্ ॥ 20 ॥
যশ্চৈষজাম্বূনদবজ্রজুষ্টন্দীপ্তংসধূমম্পরিঘম্প্রগৃহ্য ।
আযাতিরক্ষোবলকেতুভূতঃসোঽসৌনিকুম্ভোঽদ্ভুতঘোরকর্মা ॥ 21 ॥
যশ্চৈষচাপাসিশরৌঘজুষ্টম্পতাকিনম্পাবকদীপ্তরূপম্ ।
রথংসমাস্থাযবিভাত্যুদগ্রোনরান্তকোঽসৌনগশৃঙ্গযোধী ॥ 22 ॥
যশ্চৈষনানাবিধঘোররূপৈর্ব্যাঘ্রোষ্ট্রনাগেন্দ্রমৃগাশ্ববক্ত্রৈঃ ।
ভূতৈর্বৃতোভাতিবিবৃত্তনেত্স্রৈসোঽসৌসুরাণামপিদর্পহন্তা ॥ 23 ॥
যত্র এতদ্ ইন্দু প্রতিমং বিভাতিচ্ ।
চত্ত্রং সিতং সূক্ষ্ম শলাকং অগ্র্যম্ ।
অত্র এষ রক্ষো অধিপতির্ মহাত্মা ।
ভূতৈর্ বৃতো রুদ্র;ইব অবভাতি ॥ 24 ॥
অসৌ কিরীটী চল কুণ্ডল আস্যো ।
নাগ ইন্দ্র বিন্ধ্য উপম ভীম কাযহ্ ।
মহা ইন্দ্র বৈবস্বত দর্প হন্তা ।
রক্ষো অধিপহ্ সূর্য;ইব অবভাতি ॥ 25 ॥
প্রত্যুবাচততোরামোবিভীষণমরিন্দম্ ।
অহোদীপ্তমহাতেজারাবণোরাক্ষসেশ্বরঃ ॥ 26 ॥
আদিত্য;ইব দুষ্প্রেক্ষ্যো রশ্মিভির্ ভাতি রাবণহ্ ।
সুব্যক্তং লক্ষযে হ্য্ অস্য রূপং তেজহ্ সমাবৃতম্ ॥ 27 ॥
দেবদানববীরাণাংবপুর্নৈবংবিধম্ভবেত্ ।
যাদৃশংরাক্ষসেন্দ্রস্যবপুরেতত্প্রকাশতে ॥ 28 ॥
সর্বেপর্বতসঙ্কাশাস্সর্বেপর্বতযোধিনঃ ।
সর্বেদীপ্তাযুধধরাযোধাশ্চাস্যমহোজসঃ ॥ 29 ॥
ভাতিরক্ষোরাজোঽসৌপ্রদীপ্ত্তৈর্ভীমবিক্রমৈঃ ।
ভূতৈঃপরিবৃতস্তীক্ষ্ণৈর্দেহবদ্ভিরিবান্তকঃ ॥ 30 ॥
দিষ্ট্যাঽযমদ্যপাপাত্মামমদৃষ্টিপথঙ্গতঃ ।
অদ্যক্রোধংবিমোক্ষ্যামিসীতাহরণসম্ভবম্ ॥ 31 ॥
এবমুক্ত্বাততোরামোধনুরাদাযবীর্যবান্ ।
লক্ষ্মণানুচরস্তস্থৌসমুদ্ধৃত্যশরোত্তমম্ ॥ 32 ॥
ততঃসরক্ষোধিপতির্মহাত্মারক্ষাংসিতান্যাহমহাবলানি ।
দ্বারেষুচর্যাগৃহগোপুরেষুসুনির্বৃতাস্তিষ্ঠতনির্বিশঙ্কাঃ ॥ 33 ॥
হাঽগতম্মাংসহিতম্ভবদ্ভির্বনৌকসশ্ছিদ্রমিদংবিদিত্বা ।
শূন্যাপুরীন্দুষ্প্রসহাম্প্রমথ্যপ্রধর্ষযেযুস্সহসাসমেতাঃ ॥ 34 ॥
বিসর্জযিত্বাসচিবাংস্ততস্তান্গতেষুরক্ষস্সুযথানিযোগম্ ।
ব্যচারযদ্বানরসাগরৌঘম্মহাঝষঃপূর্ণমিবার্ণবৌঘম্ ॥ 35 ॥
তমাপতন্তংসহসাসমীক্ষ্যদীপ্তেষুচাপংযুধিরাক্ষসেন্দ্রম্ ।
মহত্সমুত্পাট্যমহীধরাগ্রন্দুদ্রাবরক্ষোধিপতিংহরীশঃ ॥ 36 ॥
তচ্ছৈলশৃঙ্গম্বহুবৃক্ষসানুম্প্রগৃহ্যচিক্ষেপনিশাচরায ।
তমাপতন্তংসহসাসমীক্ষ্যচিচ্ছেদবাণৈস্তপনীযপুঙ্খৈঃ ॥ 37 ॥
তস্মিন্ প্রবৃদ্ধোত্তমসানুবৃক্ষেশৃঙ্গেবিকীর্ণেপতিতেপৃথিব্যাম্ ।
মহাহিকল্পংশরমন্তকাভংসমাদধেরাক্ষসলোকনাথঃ ॥ 38 ॥
সতঙ্গৃহীত্বাঽনিলতুল্যবেগংসবিস্ফুলিঙ্গজ্বলনপ্রকাশম্ ।
বাণম্মহেন্দ্রাশনিতুল্যবেগঞ্চিক্ষেপসুগ্রীববধাযরুষ্টঃ ॥ 39 ॥
সসাযকোরাবণবাহুমুক্তঃশক্রাশনিপ্রখ্যবপুশ্শিতাগ্রঃ ।
সুগ্রীবমাসাদ্যবিভেদবেগাদ্গুহেরিতাক্রৌঞ্চমিবোগ্রশক্তিঃ ॥ 40 ॥
সসাযকার্তোবিপরীতচেতাঃকূজন্পৃথিব্যান্নিপপাতবীরঃ ।
তম্প্রেক্ষ্যভূমৌপতিতংবিসঞ্জ্ঞন্নেদুঃপ্রহৃষ্টাযুধিযাতুধানাঃ ॥ 41 ॥
ততোগবাক্ষোগবযস্সুদংষ্ট্রস্ত্বথর্ষভোজ্যোতিমুখোনলশ্চ ।
শৈলান্ সমুত্পাট্যবিবৃদ্ধকাযাঃপ্রদুদ্রুবুস্তম্প্রতিরাক্ষসেন্দ্রম্ ॥ 42 ॥
তেষাম্প্রহারান্ সচকারমোঘান্ রক্ষোধিপোবাণশতৈঃশিতাগ্রৈঃ ।
তান্বানরেন্দ্রানপিবাণজালৈর্বিভেদজাম্বূনদচিত্রপুঙ্খৈঃ ॥ 43 ॥
তেবানরেন্দ্রাস্ত্রিদশারিবাণৈর্ভিন্নানিপেতুর্ভুবিভীমকাযাঃ ।
ততস্তুতদ্বানরসৈন্যমুগ্রম্প্রচ্ছাদযামাসসবাণজালৈঃ ॥ 44 ॥
তেবধ্যমানাঃপতিতাঃপ্রবীরানানদ্যমানাভযশল্যবিদ্ধাঃ ।
শাখামৃগারাবণসাযকার্তাজগ্মুশ্শরণ্যংশরণংস্মরামম্ ॥ 45 ॥
ততো মহাত্মা স ধনুর্ ধনুষ্মান্ ।
আদায রামহ্ সহরা জগাম ।
তং লক্ষ্মণহ্ প্রান্জলির্ অভ্যুপেত্য ।
উবাচ বাক্যং পরম অর্থ যুক্তম্ ॥ 46 ॥
কামমার্যস্সুপর্যাপ্তোবধাযাস্যদুরাত্মনঃ ।
বিধমিষ্যাম্যহঞ্চৈতমনুজানীহিমাংবিভো ॥ 47 ॥
তমব্রবীন্মহাতেজারামস্সত্যপরাক্রমঃ ।
গচ্ছযত্নপরশ্চাপিভবলক্ষ্মণ সংযুগে ॥ 48 ॥
রাবণোহিমহাবীর্যোরণেঽদ্ভুতপরাক্রমঃ ।
ত্রৈলোক্যেনাপিসঙ্ক্রুদ্ধোদুষ্প্রসহ্যোনসংশযঃ ॥ 49 ॥
তস্যচ্ছিদ্রাণিমার্গস্বস্বচ্ছিদ্রাণিচলক্ষ্য ।
চক্ষুষাধনুষাযত্না প্রক্ষাত্মানংসমাহিতঃ ॥ 50 ॥
রাঘবস্যবচশ্শ্রুত্বাসপরিষ্বজ্যাভিপূজ্যচ ।
অভিবাদ্যতত্ রামংযযৌসৌমিত্রিরাহবম্ ॥ 51 ॥
সরাবণংবারণহস্তবাহুন্দদর্শভীমোদ্যতদীপ্তচাপম্ ।
প্রচ্ছাদযন্তংশরবৃষ্টিজালৈস্তান্বানরাভনিন্নবিকীর্ণদেহান্ ॥ 52 ॥
তমালোক্যমহাতেজাহনূমান্মারুতাত্মজঃ ।
নিবার্যশরজালানিপ্রদুদ্রাবসরাবণম্ ॥ 53 ॥
রথন্তস্যসমাসাদ্যবাহুমুদ্যম্যদক্ষিণম্ ।
ত্রাসযন্রাবণন্ধীমান্হনূমান্বাক্যমব্রবীত্ ॥ 54 ॥
দেবদানবগন্ধর্বাযক্ষাশ্চসহরাক্ষৈসৈঃ ।
অবশ্যন্তুত্বযাভগ্নাবানরেভ্যস্তুতেভযম্ ॥ 55 ॥
এষমেদক্ষিণোবাহুঃপঞ্চশাখঃসমুদ্যতঃ ।
বিধমিষ্যতিতেদেহাদ্ভূতাত্মানঞ্চিরোষিতম্ ॥ 56 ॥
শ্রুত্বাহনুমতোবাক্যংরাবণোভীমবিক্রমঃ ।
সংরক্তনযনঃক্রোধাদিদংবচনমব্রবীত্ ॥ 57 ॥
ক্ষিপ্রম্প্রহরনিঃশঙ্কংস্থিরাঙ্কীর্তিমবাপ্নুহি ।
ততস্ত্বাঞ্জ্ঞাতবিক্রান্তন্নাশযিষ্যামিবানর ॥ 58 ॥
রাবণস্যবচশ্শ্রুত্বাবাযুসূনুর্বচোঽব্রবীত্ ।
প্রহৃতংহিমযাপূর্বমক্ষন্তবসুতন্তব ॥ 59 ॥
এবমুক্তোমহাতেজারাবণোরাক্ষসেশ্বরঃ ।
আজঘানানিলসুতন্তলেনোরসিবীর্যবান্ ॥ 60 ॥
সতলাভিহতস্তেনচচালচমুহুর্মুহুঃ ।
স্থিত্বামুহূর্তন্তেজস্বীস্থৈর্যঙ্কৃত্বামহামতিঃ ॥ 61 ॥
আজঘানাভিসঙ্কৃদ্ধস্তলেনৈবামরদ্বিষম্ ।
ততস্ততেনাভিহতোবানরেণমহাত্মনা ॥ 62 ॥
দশগ্রীবঃসমাধূতোযথাভূমিচলেঽচলঃ ।
সঙ্গ্রামেতন্তথাদৃষ্টবারাবণন্তলতাডিতম্ ॥ 63 ॥
ঋষযোবানরাঃসিদ্ধানেদুর্দেবাস্সহাসুরৈঃ ।
অথাঽশ্বাস্যমহাতেজারাবণোবাক্যমব্রবীত্ ॥ 64 ॥
সাধুবানর বীর্যেণশ্লাঘনীযোঽসিমেরিপুঃ ।
রাবণেনৈবমুক্তস্তুমারুতির্বাক্যমব্রবীত্ ॥ 65 ॥
ধিগস্তুমমবীর্যেণযস্ত্বঞ্জীবসিরাবণ ।
সকৃত্তুপ্রহরেদানীন্দুর্ভুদ্ধে কিংবিকত্থসে ॥ 66 ॥
ততস্ত্বাম্মামিকামুষ্টির্নযিষ্যতিযমক্ষযম্ ।
তোমারতিবাক্যেনকোধস্তস্যতদাঽজ্বলত্ ॥ 67 ॥
সংরক্তনযনোযত্নান্মুষ্টিমুদ্যম্যদক্ষিণম্ ।
পাতযামাসবেগেনবানরোরসিবীর্যবান্ ॥ 68 ॥
হনূমান্ বক্ষসিব্যূঢেসঞ্চচালহতঃপুনঃ ।
বিহ্বলন্তুতদাদৃষ্টবাহনূমন্তম্মহাবলম্ ॥ 69 ॥
রথেনাতিরথশশীঘ্রন্নীলম্প্রতিসমভ্যগাত্ ।
রাক্ষসানামধিপতির্ধশগ্রীবঃপ্রতাপবান্ ॥ 70 ॥
পন্নগপ্রতিমৈর্ভীমৈঃপরমর্মাভিভেদিভিঃ ।
শরৈরাদীপযামাসনীলংহরিচমূপতিম্ ॥ 71 ॥
সশরৌঘসমাযস্তোনীলঃকপিচমূপতিঃ ।
করেণেকৈনেশৈলাগ্রংরক্ষোধিপতযেঽসৃজত্ ॥ 72 ॥
হনূমানপিতেজস্বীসমাশ্বস্তোমহামনাঃ ।
বিপ্রেক্ষমাণোযুদ্ধেপ্সুস্সরোষমিদমব্রবীত্ ॥ 73 ॥
নীলেনসহসংযুক্তংরাবণংরাক্ষসেশ্বরম্ ।
অন্যেনযুদ্যমানস্যনযুক্তমভিধাবনম্ ॥ 74 ॥
রাবণোঽপিমহাতেজাস্তঞ্চ্ছৃঙ্গংসপ্তভিঃশরৈঃ ।
আজঘানসুতীক্ষ্ণাগ্রৈস্তদ্বিকীর্ণম্পপাতহ ॥ 75 ॥
তদ্বিকীর্ণঙ্গিরেশ্শৃঙ্গন্দৃষ্টবাহরিচমূপতিঃ ।
কালানগিরিবজজ্বালকোপেনপরবীরহা ॥ 76 ॥
সোঽশ্বকর্ণান্ধান্ শালাংশ্চূতাশ্চাপিসুপুষ্পিতান্ ।
অন্যাংশ্চবিবিধান্ বৃক্ষান্নীলশ্চিক্ষেপসংযুগে ॥ 77 ॥
সতান্বৃক্ষান্ সমাসাদ্যপ্রতিচিচ্ছেদরাবণঃ ।
অভ্যবর্ষত্সুঘোরেণশরবর্ষেণপাবকিম্ ॥ 78 ॥
অভিবৃষ্টশ্শরৌঘেণমেঘেনেবমহাবলঃ ।
হ্রস্বঙ্কৃত্বাততোরূপন্ধ্বজাগ্রেনিপপাতহ ॥ 79 ॥
পাবকাত্মজমালোক্যধ্বজাগ্রেসমবস্থিতম্ ।
জজ্বালরাবণঃক্রোধাত্ততোনীলোননাদচ ॥ 80 ॥
ধ্বজাগ্রেধনুষশ্চাগ্রেকিরীটাগ্রেচতংহরিম্ ।
লক্ষ্মণোঽথহনূমাংশ্চদৃষ্টবারামশ্চবিস্মিতাঃ ॥ 81 ॥
রাবণোঽপিমহাতেজাঃকপিলাঘববিস্মিতঃ ।
অস্ত্রমাহারযামাসদীপ্তমাগ্নেযমদ্ভুতম্ ॥ 82 ॥
ততস্তেচুক্রুশুর্হৃষ্টালব্দলক্ষাঃপ্লবঙ্গমাঃ ।
নীললাঘবসম্ভ্রান্তন্দৃষ্টবারাবণমাহবে ॥ 83 ॥
বানরাণাঞ্চনাদেবসংরব্দোরাবণস্তদা ।
সম্ভ্রমাবিষ্টহৃদযোনকিঞ্চিত্প্রত্যপদ্যত ॥ 84 ॥
আগ্নেযেনাধসংযুক্তঙ্গৃহীত্বারাবণশ্শরম্ ।
ধ্বজশীর্ষস্থিতংসীলমুদৈক্ষতনিশাচরঃ ॥ 85 ॥
ততোঽব্রবীন্মহাতেজারাবণোরাক্ষসেশ্বরঃ ।
কপেলাঘবযুক্তোঽসিমাযযাপরযাঽনযা ॥ 86 ॥
জীবিতঙ্খলুরক্ষস্বযদিশক্তোঽপিবানর ।
তানিতান্যাত্মরূপাণিসৃজসিত্বমনেকশঃ ॥ 87 ॥
তথাপিত্বাম্মযামুক্তস্সাযোকোঽস্ত্রপ্রযোজিতঃ ।
জীবিতম্পরিরক্ষন্তঞ্জীবিতাদ্ভ্রংশযিষ্যতি ॥ 88 ॥
এবমুক্ত্বামহাবাহূরাবণোরাক্ষসেশ্বরঃ ।
সন্ধাযবাণমস্ত্রণচমূপতিমতাডযত্ ॥ 89 ॥
সোঽস্ত্রযুক্তেনবাণেননীলোবক্ষসিতাডিতঃ ।
নির্ধহ্যমানস্সহসানিপপাতমহীতলে ॥ 90 ॥
পিতৃমহাত্ম্যসংযোগাত্মনশ্চাপিতেজসা ।
জানুভ্যানুপতদ্ভূমৌনতুপ্রাণৈর্ব্যযুজ্যত ॥ 91 ॥
বিসঞ্জ্ঞংবানরন্দৃষ্টবাদশগ্রীবোরণোত্সুকঃ ।
রথেনাম্বুদনাদেনসৌমিত্রিমভিদুদ্রুবে ॥ 92 ॥
আসাদ্যরণমধ্যেতংবারযিত্বাস্থিতোজ্বলন্ ।
ধনুর্বিষ্ফারযামাসকম্পযন্নিবমেদিনীম্ ॥ 93 ॥
তমাহসৌমিত্রিরদীনসত্ত্বোবিষ্ফারযন্তন্ধনুরপ্রমেযম্ ।
অভ্যেহিমামদ্যনিশাচরেন্দ্রনবানরাংস্ত্বপ্রতিযোদ্ধুমর্হঃ ॥ 94 ॥
সতস্যবাক্যম্প্রতিপূর্ণঘোষঞ্জ্যাশব্দমুগ্রঞ্চনিশম্যরাজা ।
আসাদ্যসৌমিত্রিমবস্থিতন্তঙ্কোপান্বিতোবাচমুবাচরক্ষঃ ॥ 95 ॥
দিষ্ট্যাসিমেরাঘব দৃষ্টিমার্গম্প্রাপ্তোঽন্তগামীবিপরীতবুদ্ধিঃ ।
অস্মিন্ ক্ষণেযাস্যসিমৃত্যুদেশংসম্পাদ্যমানোমমবাণজালৈঃ ॥ 96 ॥
তমাহসৌমিত্রিরবিস্মযানোগর্জন্তমুদ্বৃত্তসিতাগ্রদংষ্ট্রম্ ।
রাজন্নগর্জন্তিমহাপ্রভাবাবিকত্থসেপাপকৃতাংবরিষ্ঠ ॥ 97 ॥
জানামিবীর্যন্তবরাক্ষসেন্দ্রবলম্প্রতাপঞ্চপরাক্রমঞ্চ ।
অবস্থিতোঽহংশরচাপপাণিরাগচ্ছকিম্মোঘবিকত্থনেন ॥ 98 ॥
সএবমুক্তঃকুপিতস্সসর্জরক্ষোথিপস্সপ্তশরান্ সুপুঙ্খান্ ।
তান্লক্ষ্মণঃকাঞ্চনচিত্রিপুঙ্খৈশ্চিচ্ছেদবাণৈর্নিশিতাগ্রধারৈঃ ॥ 99 ॥
তান্ প্রেক্ষমাণস্সহসানিকৃত্তানিকৃত্তভোগানিবপন্নগেন্দ্রান্ ।
লঙ্কেশ্বরঃক্রোধবশঞ্জগামসসর্জচান্যান্নিশিতান্পৃষত্কান্ ॥ 100 ॥
সবাণবর্ষন্তুববর্ষতীব্রংরামানুজঃকার্মুকসম্প্রযুক্তম্ ।
ক্ষুরার্ধচন্দ্রোত্তমকর্ণিভল্লৈঃশরাংশ্চচিচ্ছেদনচুক্ষুভেচ ॥ 101 ॥
সবাণজালান্যথতানিতানিমোঘানিপশ্যংস্ত্রিদশারিরাজঃ ।
বিসিস্মিযেলক্ষ্মণলাঘবেনপুনশ্চবাণান্নিশিতান্মুমোচ ॥ 102 ॥
সলক্ষ্মণশ্চাপিশরান্ শিতাগ্রান্মহেন্দ্রতুল্যোঽশনিতুল্যবেগান্ ।
সন্ধাযচাপেজ্বলনপ্রকাশান্ সসর্জরক্ষোধিপতের্বধায ॥ 103 ॥
সতান্ প্রচিচ্ছেদহিরাক্ষসেন্দ্রঃছিত্বাচতন্লক্ষ্মণমাজঘান ।
শরেণকালাগ্নিসমপ্রভেণস্বযম্ভুদত্তেনললাটদেশে ॥ 104 ॥
সলক্ষ্মণোরাবণসাযকার্তশ্চচালচাপংশিধিলম্প্রগৃহ্য ।
পুনশ্চসঞ্জ্ঞাম্প্রতিলভ্যকৃচ্ছ্রাচ্চিচ্ছেদচাপন্ত্রিদশেন্দ্রশত্রো ॥ 105 ॥
নিকৃত্তচাপন্ত্রিভিরাজঘানবাণৈস্তদাদাশরথিশ্শিতাগ্রৈঃ ।
সসাযকার্তোবিচচালরাজাকৃচ্ছ্রাচ্ছসঞ্জ্ঞাম্পুনরাসসাদ ॥ 106 ॥
সকৃত্তচাপঃশরতাডিতশ্চমেদার্দ্রগাত্রোরুধিরাবসিক্তঃ ।
জগ্রাহশক্তিংস্বযমুগ্রশক্তিস্স্বযম্ভুদত্তাংযুধিদেবশত্রুঃ ॥ 107 ॥
সতাংসধূমানলসন্নিকাশাংবিত্রাসনীংসংযতিবানরাণাম্ ।
চিক্ষেপশক্তিন্তরসাজ্বলন্তীংসৌমিত্রযেরাক্ষসরাষ্ট্রনাথঃ ॥ 108 ॥
তামাপতন্তীম্ভরতানুজোঽস্ত্রৈর্জঘানবাণৈশ্চহুতাগ্নিকল্পৈঃ ।
তথাপিসাতস্যবিবেশশক্তির্ভুজান্তরন্দাশরথের্বিশালম্ ॥ 109 ॥
সশক্তিমান্ শক্তিসমাহতঃসন্ প্রজজ্বালমুহুঃরঘুপ্রবীরঃ ।
তংবিহ্বলন্তংসহসাভ্যুপেত্যজগ্রাহরাজাতরসাভুজাভ্যাম্ ॥ 110 ॥
হিমবান্ মন্দরোমেরুস্তৈলোক্যংবাসহামরৈঃ ।
শক্যম্ভুজাভ্যামুদ্ধর্তুন্নসঙ্ খ্যেভরতানুজঃ ॥ 111 ॥
শক্ত্যাব্রাহ্ম্যাহিসৌমিত্রিস্তাডিতাস্তুস্তনান্তরে ।
বিষ্ণোরচিন্যন্ত্যংস্বম্ভাগমাত্মানম্প্রত্যনুস্মরত্ ॥ 112 ॥
ততোদানবদর্পঘ্নংসৌমিত্রিন্দেবকণ্টকঃ ।
তম্পীডযিত্বাবাহুভ্যান্নপ্রভুর্লঙ্ঘনেঽভবত্ ॥ 113 ॥
অথবাযুসুতঃক্রুদ্ধোরাবণংসমভিদ্রবত্ ।
আজঘানোরসিক্রুদ্ধোবজ্রকল্পেনমুষ্টিনা ॥ 114 ॥
তেনমুষ্টিপ্রহারেণরাবণোরাক্ষসেশ্বরঃ ।
জানুভ্যামপতদ্ভূমৌচচালচপপাতচ ॥ 115 ॥
আস্যৈশ্চ নেত্রৈঃ শ্রবণৈঃ পপাত রুধিরং বহু ।
বিঘার্ণমানো নিশ্চেষ্টো রথোপস্থ উপাচিশত্ ॥ 116 ॥
বিসঞ্জ্ঞোমূর্চ্ছ্রিতশ্চাসীন্নচস্থানংসমালভত্ ।
বিসঞ্জ্ঞংরাবণন্দৃষ্টবাসমরেভীমবিক্রমম্ ॥ 117 ॥
ঋষযোবানরাশ্চৈবনেদুর্দেবাস্সবাসবাঃ ।
হনূমানপিতেজস্বীলক্ষ্মণংরাবণার্ধিতম্ ॥ 118 ॥
আনযদ্রাঘবাভ্যাশম্বাহুভ্যাম্পরিগৃহ্যতম্ ।
বাযুসূনোঃসুহৃত্ত্বেনভক্ত্যাপরমযাচসঃ ॥ 119 ॥
শত্রূণামপ্রকম্প্যোঽপিলঘুত্বমগমত্কপেঃ ।
তংসমুত্সৃজ্যসাশক্তিঃসৌমিত্রিংযুধিদুর্জযম্ ॥ 120 ॥
রাবণস্যরথেতস্মিন্ স্থানম্পুনরুপাগতা ।
আশ্বস্তশ্চনিশল্যশ্চলক্ষ্মণশ্শত্রুসূদনঃ ॥ 121 ॥
বিষ্ণোর্ভাগমমীমাংস্যমাত্মানম্প্রত্যনুস্মরন্ ।
রাবণোঽপিমহাতেজাঃপ্রাপ্যসঞ্জ্ঞাম্মহাহবে ॥ 122 ॥
আদদেনিশিতান্ বাণান্ জগ্রাহচমহদ্ধমঃ ।
নিপাতিতমহাবীরান্দ্রবন্তীংবানরীঞ্চমূম্ ॥ 123 ॥
রাঘবস্তুরণেদৃষ্টবারাবণংসমভিদ্রবত্ ।
অথৈবমুপসঙ্গম্যহনূমান্বাক্যমব্রবীত্ ॥ 124 ॥
মমপৃষ্ঠংসমারুহ্যরাক্ষসংশাস্তুমর্হসি ।
বিষ্ণুর্যথাগরুত্মন্তম্বলবন্তংসমাহিতঃ ॥ 125 ॥
তচ্ছ্রুত্বারাঘবোবাক্যংবাযুপুত্রেণভাষিতম্ ।
আরুরোহমহাশূরম্বলবন্তম্মহাকপিম্ ॥ 126 ॥
রথস্থংরাবণংসঙ্ খ্যেদদর্শমনুজাধিপঃ ।
তমালোক্যমহাতেজাঃপ্রদুদ্রাবসরাঘবঃ ॥ 127 ॥
বৈরোচনিবক্রুদ্ধোবিষ্ণুরভ্যুদ্যতাযুধঃ ।
জ্যাশব্দমকরোত্তীব্রংবজ্রনিষ্পেষনিস্বনম্ ॥ 128 ॥
গিরাগম্ভীরযারামোরাক্ষসেন্দ্রমুবাচহ ।
তিষ্ঠতিষ্ঠমমত্বংহিকৃত্বাবিপ্রিযমীদৃশম্ ॥ 129 ॥
ক্বনুরাক্ষসশার্দূল গতোমোক্ষমবাপ্স্যসি ।
যদীন্দ্রবৈবস্বতভাস্করান্বাস্বযম্ভুবৈশ্বানরশঙ্করান্বা ।
গমিষ্যসিত্বন্দশবাদিশোবাতথাপিমেনাদ্যগতোবিমোক্ষ্যসে ॥ 130 ॥
যশ্চৈষ শক্ত্যা নিহতস্ত্বযাদ্য ।
গচ্ছন্বিষাদং সহসাভ্যুপেত্য ।
স এষ রক্ষোগণরাজ মৃত্যুঃ ।
সপুত্রপৌত্রস্য তবাদ্য যুদ্ধে ॥ 131 ॥
এতেনচাত্যদ্ভুতদর্শনানিশরৈর্জবস্থানকৃতালযানি ।
চতুর্ধশান্যাত্তবরাযুধানিরক্ষঃসহস্রাণিনিষূদিতানি ॥ 132 ॥
রাঘবস্যবচশ্শ্রুত্বারাক্ষসেন্দ্রোমহাবলঃ ।
বাযুপুত্রম্মহাবেগংবহন্তংরাঘবংরণে ॥ 133 ॥
রোষেণমহতাবিষ্টঃপূর্ববৈরমনুস্মরন্ ।
আজঘানশরৈর্দীপ্স্সৈঃকালানলশিখোপমৈঃ ॥ 134 ॥
রাক্ষসেনাহবেতস্যতাডিতস্যাপিসাযকৈঃ ।
স্বভাবতেজোযুক্তস্যভূযস্তেজোঽভ্যবর্ধত ॥ 135 ॥
ততোরামোমহাতেজারাবণেনকৃতব্রণম্ ।
দৃষ্টবাপ্লবগশার্দূলঙ্ক্রোধস্যবশমেযিবান্ ॥ 136 ॥
তস্যাভিসঙ্ক্রম্যরথংসচক্রংসাশ্বধ্বজচ্ছত্রমহাপতাকম্ ।
সসারথিংসাশনিশূলখডগংরামঃপ্রচিচ্ছেদশরৈস্সুপুঙ্খৈঃ ॥ 137 ॥
অথেন্দ্রশত্রুন্তরসাজঘানবাণেনবজ্রাশনিসন্নিভেন ।
ভুজান্তরেব্যূঢসুজাতরূপেবজ্রেণমেরুম্ভগবানিবেন্দ্রঃ ॥ 138 ॥
যোবজ্রপাতশনিসন্নিপাতান্নচক্ষুভেনাপিচচালরাজা ।
সরামবাণাভিহতোভৃশার্তশ্চচালচাপঞ্চমুমোচবীরঃ ॥ 139 ॥
তংবিহ্বলন্তম্প্রসমীক্ষ্যরামস্সমাদদেদীপ্তমথার্থচন্দ্রম্ ।
তেনার্কবর্ণংসহসাকিরীটঞ্চিচ্ছেদরক্ষোধিপতের্মহাত্মা ॥ 140 ॥
তন্নির্বিষাশীবিষসন্নিকাশংশান্তার্চিষংসূর্যমিবাপ্রকাশম্ ।
গতশ্রিযঙ্কৃত্তকিরীটকূটমুবাচরামোযুধিরাক্ষসেন্দ্রম্ ॥ 141 ॥
কৃতং ত্বযা কর্ম মহত্সুভীমম্ ।
হতপ্রবীরশ্চ কৃতস্ত্বযাহম্ ।
তস্মাত্পরিশ্রান্ত ইতি ব্যবস্য ।
ন্ন ত্বাং শরৈর্মঋত্যুবশং নযামি ॥ 142 ॥
গচ্ছানুজানামিরণার্ধিতস্ত্বম্প্রবিশ্যরাত্রিঞ্চররাজলঙ্কাম্ ।
আশ্বস্যনির্যাহিরথীচধন্বীতদাবলম্প্রেক্ষ্যসিমেরথস্থঃ ॥ 143 ॥
সএবমুক্তোহতদর্পহর্ষোনিকৃত্তচাপশ্চহতাশ্বসূতঃ ।
শরার্দিতঃকৃত্তমহাকিরীটোবিবেশলঙ্কাংসহসাস্মরাজা ॥ 144 ॥
প্রবিষ্টেরজনীচরেন্দ্রেমহাবলেদাববদেবশত্রৌ ।
হরীন্ বিশল্যান্ সহলক্ষ্মণেনচকাররামঃপরমাহবাগ্রে ॥ 145 ॥
তস্মিন্প্রভন্নেত্রিদশেন্দ্রশতৌসুরাসুরাভূতগণাদিশশ্চ ।
সসাগরাস্সর্ষিমহোরগাশ্চতথৈবভূম্যম্বুচরাশ্চপ্রহৃষ্টাঃ ॥ 146 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে যুদ্ধকাণ্ডে একোনষষ্টিতমস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekonaṣaṣṭitamassargaḥ |
tasminhaterākṣasasainyapāleplavaṅgamānāmṛṣabheṇayuddhe |
bhīmayudhaṃsāgaratulyavegaṃvidudruverākṣasarājasainyam || 1 ||
gatvā'tharakṣodhipateśśaśaṃsussenāpatimpāvakasūnuśastam |
tacchāpiteṣāṃvacananniśamyarakṣodhipaḥkrodhavaśañjagāma || 2 ||
saṅ khyeprahastannihatanniśamyaśokārditaḥkrodhaparītacetāḥ |
uvācatānrākṣasayūthamukhyānindroyathānirjarayothamukhyān || 3 ||
nāvajñāripavekāryāyairindrabalasūdanaḥ |
sūditassainyapālomesānuyātrassakuñjaraḥ || 4 ||
so'haṃripuvināśāyavijayāyāvicārayan |
svayamevagamiṣyāmiraṇaśīrṣantadadbhutam || 5 ||
adyatadvānarānīkaṃrāmañcasahalakṣmaṇam |
nirdahiṣyāmibāṇaughairvanandīpssairivānagibhiḥ || 6 ||
saevamuktvājvalanaprakāśaṃrathanturaṅgottamarājayuktam |
prakāśamānaṃvapuṣājvalantaṃsamārurohāmararājaśatruḥ || 7 ||
sa śankha bherī paṭaha praṇādair |
āsphoṭita kṣveḍita simha nādaih |
puṇyaih stavaiś ca apy abhipūjyamānas |
stadā yayau rākṣasa rāja mukhyah || 8 ||
sa nīlajīmūtanikāśarūpai |
rmāṃsa aśanaih pāvaka dīpta netraih |
babhau vṛto rākṣasa rāja mukhyair |
bhūtair vṛto rudra;iva amara īśah || 9 ||
tatonagaryāssahasāmahaujāniṣkramyatadvānarasainyamugram |
mahārṇavābhrastanitandadarśasamudyatampādapaśailahastam || 10 ||
tadrākṣasānīkamatipracaṇḍamālokyarāmobhujagendrabāhuḥ |
vibhīṣaṇaṃśastrabhṛtāṃvariṣṭhamuvācasevānugataḥpṛthuśrīḥ || 11 ||
nānāpatākadhvajaśastrajuṣṭamprāsāsiśūlāyuthavajrajuṣṭam |
kasyedamakṣobhyamabhīrujuṣṭammahendropamanāgajuṣṭam || 12 ||
tatasturāmasyaniśamyavākyaṃvibhīṣaṇaṃśśakrasamānavīryaḥ |
śaśaṃsarāmasyabalapravegammahātmanāṃrākṣasapuṅgavānām || 13 ||
yo'saugajaskandhagatomahātmānavoditārkopamatāmravaktraḥ |
prakampayannāgaśiro'bhyupaitihyakampanantvenamavehirājan || 14 ||
yo asau rathastho mṛga rāja ketur |
dhūnvan dhanuh śakra dhanuh prakāśam |
karī iva bhāty ugra vivṛtta damṣṭrah |
sa;indrajin nāma vara pradhānah || 15 ||
yaścaiṣavnidhyāstamahendrakalpodhanvīrathastho'tirathotivīraḥ |
viṣpārayan cāpamatulyamānannāmnātikāyo'tivivṛddhakāyaḥ || 16 ||
yo'saunavārkoditatāmracakṣurāruhyaghaṇṭāninadapraṇādam |
gajaṅkharaṅgarjativaimahātmāmahodaronāmasaeṣaḥvīraḥ || 17 ||
yo'sauhayaṅkāñcanacitrabhāṇḍamāruhyasandhyābhragiriprakāśam |
prāsaṃsamudyamyamarīcinaddhampiśācaeṣo'śanitulyavegaḥ || 18 ||
yaścaiṣaśūlanniśitampragṛhyavidyutprabhaṅkiṅkaravajravegam |
vṛṣendramāsthāyagiriprakāśamāyātiyo'sautriśirāyaśasvī || 19 ||
asaucajīmūtanikāśarūpaḥkumbhaḥpṛthuvyūḍhasujātavakṣāḥ |
samāhitaḥpannagarājaketurviṣpārayanyātidhanurvidhūnvan || 20 ||
yaścaiṣajāmbūnadavajrajuṣṭandīptaṃsadhūmamparighampragṛhya |
āyātirakṣobalaketubhūtaḥso'saunikumbho'dbhutaghorakarmā || 21 ||
yaścaiṣacāpāsiśaraughajuṣṭampatākinampāvakadīptarūpam |
rathaṃsamāsthāyavibhātyudagronarāntako'saunagaśṛṅgayodhī || 22 ||
yaścaiṣanānāvidhaghorarūpairvyāghroṣṭranāgendramṛgāśvavaktraiḥ |
bhūtairvṛtobhātivivṛttanetsraiso'sausurāṇāmapidarpahantā || 23 ||
yatra etad indu pratimaṃ vibhātic |
cattraṃ sitaṃ sūkṣma śalākaṃ agryam |
atra eṣa rakṣo adhipatir mahātmā |
bhūtair vṛto rudra;iva avabhāti || 24 ||
asau kirīṭī cala kuṇḍala āsyo |
nāga indra vindhya upama bhīma kāyah |
mahā indra vaivasvata darpa hantā |
rakṣo adhipah sūrya;iva avabhāti || 25 ||
pratyuvācatatorāmovibhīṣaṇamarindam |
ahodīptamahātejārāvaṇorākṣaseśvaraḥ || 26 ||
āditya;iva duṣprekṣyo raśmibhir bhāti rāvaṇah |
suvyaktaṃ lakṣaye hy asya rūpaṃ tejah samāvṛtam || 27 ||
devadānavavīrāṇāṃvapurnaivaṃvidhambhavet |
yādṛśaṃrākṣasendrasyavapuretatprakāśate || 28 ||
sarveparvatasaṅkāśāssarveparvatayodhinaḥ |
sarvedīptāyudhadharāyodhāścāsyamahojasaḥ || 29 ||
bhātirakṣorājo'saupradīpttairbhīmavikramaiḥ |
bhūtaiḥparivṛtastīkṣṇairdehavadbhirivāntakaḥ || 30 ||
diṣṭyā'yamadyapāpātmāmamadṛṣṭipathaṅgataḥ |
adyakrodhaṃvimokṣyāmisītāharaṇasambhavam || 31 ||
evamuktvātatorāmodhanurādāyavīryavān |
lakṣmaṇānucarastasthausamuddhṛtyaśarottamam || 32 ||
tataḥsarakṣodhipatirmahātmārakṣāṃsitānyāhamahābalāni |
dvāreṣucaryāgṛhagopureṣusunirvṛtāstiṣṭhatanirviśaṅkāḥ || 33 ||
hā'gatammāṃsahitambhavadbhirvanaukasaśchidramidaṃviditvā |
śūnyāpurīnduṣprasahāmpramathyapradharṣayeyussahasāsametāḥ || 34 ||
visarjayitvāsacivāṃstatastāngateṣurakṣassuyathāniyogam |
vyacārayadvānarasāgaraughammahājhaṣaḥpūrṇamivārṇavaugham || 35 ||
tamāpatantaṃsahasāsamīkṣyadīpteṣucāpaṃyudhirākṣasendram |
mahatsamutpāṭyamahīdharāgrandudrāvarakṣodhipatiṃharīśaḥ || 36 ||
tacchailaśṛṅgambahuvṛkṣasānumpragṛhyacikṣepaniśācarāya |
tamāpatantaṃsahasāsamīkṣyacicchedabāṇaistapanīyapuṅkhaiḥ || 37 ||
tasmin pravṛddhottamasānuvṛkṣeśṛṅgevikīrṇepatitepṛthivyām |
mahāhikalpaṃśaramantakābhaṃsamādadherākṣasalokanāthaḥ || 38 ||
sataṅgṛhītvā'nilatulyavegaṃsavisphuliṅgajvalanaprakāśam |
bāṇammahendrāśanitulyavegañcikṣepasugrīvavadhāyaruṣṭaḥ || 39 ||
sasāyakorāvaṇabāhumuktaḥśakrāśaniprakhyavapuśśitāgraḥ |
sugrīvamāsādyabibhedavegādguheritākrauñcamivograśaktiḥ || 40 ||
sasāyakārtoviparītacetāḥkūjanpṛthivyānnipapātavīraḥ |
tamprekṣyabhūmaupatitaṃvisañjñanneduḥprahṛṣṭāyudhiyātudhānāḥ || 41 ||
tatogavākṣogavayassudaṃṣṭrastvatharṣabhojyotimukhonalaśca |
śailān samutpāṭyavivṛddhakāyāḥpradudruvustampratirākṣasendram || 42 ||
teṣāmprahārān sacakāramoghān rakṣodhipobāṇaśataiḥśitāgraiḥ |
tānvānarendrānapibāṇajālairbibhedajāmbūnadacitrapuṅkhaiḥ || 43 ||
tevānarendrāstridaśāribāṇairbhinnānipeturbhuvibhīmakāyāḥ |
tatastutadvānarasainyamugrampracchādayāmāsasabāṇajālaiḥ || 44 ||
tevadhyamānāḥpatitāḥpravīrānānadyamānābhayaśalyaviddhāḥ |
śākhāmṛgārāvaṇasāyakārtājagmuśśaraṇyaṃśaraṇaṃsmarāmam || 45 ||
tato mahātmā sa dhanur dhanuṣmān |
ādāya rāmah saharā jagāma |
taṃ lakṣmaṇah prānjalir abhyupetya |
uvāca vākyaṃ parama artha yuktam || 46 ||
kāmamāryassuparyāptovadhāyāsyadurātmanaḥ |
vidhamiṣyāmyahañcaitamanujānīhimāṃvibho || 47 ||
tamabravīnmahātejārāmassatyaparākramaḥ |
gacchayatnaparaścāpibhavalakṣmaṇa saṃyuge || 48 ||
rāvaṇohimahāvīryoraṇe'dbhutaparākramaḥ |
trailokyenāpisaṅkruddhoduṣprasahyonasaṃśayaḥ || 49 ||
tasyacchidrāṇimārgasvasvacchidrāṇicalakṣya |
cakṣuṣādhanuṣāyatnā prakṣātmānaṃsamāhitaḥ || 50 ||
rāghavasyavacaśśrutvāsapariṣvajyābhipūjyaca |
abhivādyatat rāmaṃyayausaumitrirāhavam || 51 ||
sarāvaṇaṃvāraṇahastabāhundadarśabhīmodyatadīptacāpam |
pracchādayantaṃśaravṛṣṭijālaistānvānarābhaninnavikīrṇadehān || 52 ||
tamālokyamahātejāhanūmānmārutātmajaḥ |
nivāryaśarajālānipradudrāvasarāvaṇam || 53 ||
rathantasyasamāsādyabāhumudyamyadakṣiṇam |
trāsayanrāvaṇandhīmānhanūmānvākyamabravīt || 54 ||
devadānavagandharvāyakṣāścasaharākṣaisaiḥ |
avaśyantutvayābhagnāvānarebhyastutebhayam || 55 ||
eṣamedakṣiṇobāhuḥpañcaśākhaḥsamudyataḥ |
vidhamiṣyatitedehādbhūtātmānañciroṣitam || 56 ||
śrutvāhanumatovākyaṃrāvaṇobhīmavikramaḥ |
saṃraktanayanaḥkrodhādidaṃvacanamabravīt || 57 ||
kṣiprampraharaniḥśaṅkaṃsthirāṅkīrtimavāpnuhi |
tatastvāñjñātavikrāntannāśayiṣyāmivānara || 58 ||
rāvaṇasyavacaśśrutvāvāyusūnurvaco'bravīt |
prahṛtaṃhimayāpūrvamakṣantavasutantava || 59 ||
evamuktomahātejārāvaṇorākṣaseśvaraḥ |
ājaghānānilasutantalenorasivīryavān || 60 ||
satalābhihatastenacacālacamuhurmuhuḥ |
sthitvāmuhūrtantejasvīsthairyaṅkṛtvāmahāmatiḥ || 61 ||
ājaghānābhisaṅkṛddhastalenaivāmaradviṣam |
tatastatenābhihatovānareṇamahātmanā || 62 ||
daśagrīvaḥsamādhūtoyathābhūmicale'calaḥ |
saṅgrāmetantathādṛṣṭavārāvaṇantalatāḍitam || 63 ||
ṛṣayovānarāḥsiddhānedurdevāssahāsuraiḥ |
athā'śvāsyamahātejārāvaṇovākyamabravīt || 64 ||
sādhuvānara vīryeṇaślāghanīyo'simeripuḥ |
rāvaṇenaivamuktastumārutirvākyamabravīt || 65 ||
dhigastumamavīryeṇayastvañjīvasirāvaṇa |
sakṛttupraharedānīndurbhuddhe kiṃvikatthase || 66 ||
tatastvāmmāmikāmuṣṭirnayiṣyatiyamakṣayam |
tomārativākyenakodhastasyatadā'jvalat || 67 ||
saṃraktanayanoyatnānmuṣṭimudyamyadakṣiṇam |
pātayāmāsavegenavānarorasivīryavān || 68 ||
hanūmān vakṣasivyūḍhesañcacālahataḥpunaḥ |
vihvalantutadādṛṣṭavāhanūmantammahābalam || 69 ||
rathenātirathaśaśīghrannīlampratisamabhyagāt |
rākṣasānāmadhipatirdhaśagrīvaḥpratāpavān || 70 ||
pannagapratimairbhīmaiḥparamarmābhibhedibhiḥ |
śarairādīpayāmāsanīlaṃharicamūpatim || 71 ||
saśaraughasamāyastonīlaḥkapicamūpatiḥ |
kareṇekaineśailāgraṃrakṣodhipataye'sṛjat || 72 ||
hanūmānapitejasvīsamāśvastomahāmanāḥ |
viprekṣamāṇoyuddhepsussaroṣamidamabravīt || 73 ||
nīlenasahasaṃyuktaṃrāvaṇaṃrākṣaseśvaram |
anyenayudyamānasyanayuktamabhidhāvanam || 74 ||
rāvaṇo'pimahātejāstañcchṛṅgaṃsaptabhiḥśaraiḥ |
ājaghānasutīkṣṇāgraistadvikīrṇampapātaha || 75 ||
tadvikīrṇaṅgireśśṛṅgandṛṣṭavāharicamūpatiḥ |
kālānagirivajajvālakopenaparavīrahā || 76 ||
so'śvakarṇāndhān śālāṃścūtāścāpisupuṣpitān |
anyāṃścavividhān vṛkṣānnīlaścikṣepasaṃyuge || 77 ||
satānvṛkṣān samāsādyapraticicchedarāvaṇaḥ |
abhyavarṣatsughoreṇaśaravarṣeṇapāvakim || 78 ||
abhivṛṣṭaśśaraugheṇameghenevamahābalaḥ |
hrasvaṅkṛtvātatorūpandhvajāgrenipapātaha || 79 ||
pāvakātmajamālokyadhvajāgresamavasthitam |
jajvālarāvaṇaḥkrodhāttatonīlonanādaca || 80 ||
dhvajāgredhanuṣaścāgrekirīṭāgrecataṃharim |
lakṣmaṇo'thahanūmāṃścadṛṣṭavārāmaścavismitāḥ || 81 ||
rāvaṇo'pimahātejāḥkapilāghavavismitaḥ |
astramāhārayāmāsadīptamāgneyamadbhutam || 82 ||
tatastecukruśurhṛṣṭālabdalakṣāḥplavaṅgamāḥ |
nīlalāghavasambhrāntandṛṣṭavārāvaṇamāhave || 83 ||
vānarāṇāñcanādevasaṃrabdorāvaṇastadā |
sambhramāviṣṭahṛdayonakiñcitpratyapadyata || 84 ||
āgneyenādhasaṃyuktaṅgṛhītvārāvaṇaśśaram |
dhvajaśīrṣasthitaṃsīlamudaikṣataniśācaraḥ || 85 ||
tato'bravīnmahātejārāvaṇorākṣaseśvaraḥ |
kapelāghavayukto'simāyayāparayā'nayā || 86 ||
jīvitaṅkhalurakṣasvayadiśakto'pivānara |
tānitānyātmarūpāṇisṛjasitvamanekaśaḥ || 87 ||
tathāpitvāmmayāmuktassāyoko'straprayojitaḥ |
jīvitamparirakṣantañjīvitādbhraṃśayiṣyati || 88 ||
evamuktvāmahābāhūrāvaṇorākṣaseśvaraḥ |
sandhāyabāṇamastraṇacamūpatimatāḍayat || 89 ||
so'strayuktenabāṇenanīlovakṣasitāḍitaḥ |
nirdhahyamānassahasānipapātamahītale || 90 ||
pitṛmahātmyasaṃyogātmanaścāpitejasā |
jānubhyānupatadbhūmaunatuprāṇairvyayujyata || 91 ||
visañjñaṃvānarandṛṣṭavādaśagrīvoraṇotsukaḥ |
rathenāmbudanādenasaumitrimabhidudruve || 92 ||
āsādyaraṇamadhyetaṃvārayitvāsthitojvalan |
dhanurviṣphārayāmāsakampayannivamedinīm || 93 ||
tamāhasaumitriradīnasattvoviṣphārayantandhanuraprameyam |
abhyehimāmadyaniśācarendranavānarāṃstvapratiyoddhumarhaḥ || 94 ||
satasyavākyampratipūrṇaghoṣañjyāśabdamugrañcaniśamyarājā |
āsādyasaumitrimavasthitantaṅkopānvitovācamuvācarakṣaḥ || 95 ||
diṣṭyāsimerāghava dṛṣṭimārgamprāpto'ntagāmīviparītabuddhiḥ |
asmin kṣaṇeyāsyasimṛtyudeśaṃsampādyamānomamabāṇajālaiḥ || 96 ||
tamāhasaumitriravismayānogarjantamudvṛttasitāgradaṃṣṭram |
rājannagarjantimahāprabhāvāvikatthasepāpakṛtāṃvariṣṭha || 97 ||
jānāmivīryantavarākṣasendrabalampratāpañcaparākramañca |
avasthito'haṃśaracāpapāṇirāgacchakimmoghavikatthanena || 98 ||
saevamuktaḥkupitassasarjarakṣothipassaptaśarān supuṅkhān |
tānlakṣmaṇaḥkāñcanacitripuṅkhaiścicchedabāṇairniśitāgradhāraiḥ || 99 ||
tān prekṣamāṇassahasānikṛttānikṛttabhogānivapannagendrān |
laṅkeśvaraḥkrodhavaśañjagāmasasarjacānyānniśitānpṛṣatkān || 100 ||
sabāṇavarṣantuvavarṣatīvraṃrāmānujaḥkārmukasamprayuktam |
kṣurārdhacandrottamakarṇibhallaiḥśarāṃścacicchedanacukṣubheca || 101 ||
sabāṇajālānyathatānitānimoghānipaśyaṃstridaśārirājaḥ |
visismiyelakṣmaṇalāghavenapunaścabāṇānniśitānmumoca || 102 ||
salakṣmaṇaścāpiśarān śitāgrānmahendratulyo'śanitulyavegān |
sandhāyacāpejvalanaprakāśān sasarjarakṣodhipatervadhāya || 103 ||
satān pracicchedahirākṣasendraḥchitvācatanlakṣmaṇamājaghāna |
śareṇakālāgnisamaprabheṇasvayambhudattenalalāṭadeśe || 104 ||
salakṣmaṇorāvaṇasāyakārtaścacālacāpaṃśidhilampragṛhya |
punaścasañjñāmpratilabhyakṛcchrāccicchedacāpantridaśendraśatro || 105 ||
nikṛttacāpantribhirājaghānabāṇaistadādāśarathiśśitāgraiḥ |
sasāyakārtovicacālarājākṛcchrācchasañjñāmpunarāsasāda || 106 ||
sakṛttacāpaḥśaratāḍitaścamedārdragātrorudhirāvasiktaḥ |
jagrāhaśaktiṃsvayamugraśaktissvayambhudattāṃyudhidevaśatruḥ || 107 ||
satāṃsadhūmānalasannikāśāṃvitrāsanīṃsaṃyativānarāṇām |
cikṣepaśaktintarasājvalantīṃsaumitrayerākṣasarāṣṭranāthaḥ || 108 ||
tāmāpatantīmbharatānujo'strairjaghānabāṇaiścahutāgnikalpaiḥ |
tathāpisātasyaviveśaśaktirbhujāntarandāśaratherviśālam || 109 ||
saśaktimān śaktisamāhataḥsan prajajvālamuhuḥraghupravīraḥ |
taṃvihvalantaṃsahasābhyupetyajagrāharājātarasābhujābhyām || 110 ||
himavān mandaromerustailokyaṃvāsahāmaraiḥ |
śakyambhujābhyāmuddhartunnasaṅ khyebharatānujaḥ || 111 ||
śaktyābrāhmyāhisaumitristāḍitāstustanāntare |
viṣṇoracinyantyaṃsvambhāgamātmānampratyanusmarat || 112 ||
tatodānavadarpaghnaṃsaumitrindevakaṇṭakaḥ |
tampīḍayitvābāhubhyānnaprabhurlaṅghane'bhavat || 113 ||
athavāyusutaḥkruddhorāvaṇaṃsamabhidravat |
ājaghānorasikruddhovajrakalpenamuṣṭinā || 114 ||
tenamuṣṭiprahāreṇarāvaṇorākṣaseśvaraḥ |
jānubhyāmapatadbhūmaucacālacapapātaca || 115 ||
āsyaiśca netraiḥ śravaṇaiḥ papāta rudhiraṃ bahu |
vighārṇamāno niśceṣṭo rathopastha upāciśat || 116 ||
visañjñomūrcchritaścāsīnnacasthānaṃsamālabhat |
visañjñaṃrāvaṇandṛṣṭavāsamarebhīmavikramam || 117 ||
ṛṣayovānarāścaivanedurdevāssavāsavāḥ |
hanūmānapitejasvīlakṣmaṇaṃrāvaṇārdhitam || 118 ||
ānayadrāghavābhyāśambāhubhyāmparigṛhyatam |
vāyusūnoḥsuhṛttvenabhaktyāparamayācasaḥ || 119 ||
śatrūṇāmaprakampyo'pilaghutvamagamatkapeḥ |
taṃsamutsṛjyasāśaktiḥsaumitriṃyudhidurjayam || 120 ||
rāvaṇasyarathetasmin sthānampunarupāgatā |
āśvastaścaniśalyaścalakṣmaṇaśśatrusūdanaḥ || 121 ||
viṣṇorbhāgamamīmāṃsyamātmānampratyanusmaran |
rāvaṇo'pimahātejāḥprāpyasañjñāmmahāhave || 122 ||
ādadeniśitān bāṇān jagrāhacamahaddhamaḥ |
nipātitamahāvīrāndravantīṃvānarīñcamūm || 123 ||
rāghavasturaṇedṛṣṭavārāvaṇaṃsamabhidravat |
athaivamupasaṅgamyahanūmānvākyamabravīt || 124 ||
mamapṛṣṭhaṃsamāruhyarākṣasaṃśāstumarhasi |
viṣṇuryathāgarutmantambalavantaṃsamāhitaḥ || 125 ||
tacchrutvārāghavovākyaṃvāyuputreṇabhāṣitam |
ārurohamahāśūrambalavantammahākapim || 126 ||
rathasthaṃrāvaṇaṃsaṅ khyedadarśamanujādhipaḥ |
tamālokyamahātejāḥpradudrāvasarāghavaḥ || 127 ||
vairocanivakruddhoviṣṇurabhyudyatāyudhaḥ |
jyāśabdamakarottīvraṃvajraniṣpeṣanisvanam || 128 ||
girāgambhīrayārāmorākṣasendramuvācaha |
tiṣṭhatiṣṭhamamatvaṃhikṛtvāvipriyamīdṛśam || 129 ||
kvanurākṣasaśārdūla gatomokṣamavāpsyasi |
yadīndravaivasvatabhāskarānvāsvayambhuvaiśvānaraśaṅkarānvā |
gamiṣyasitvandaśavādiśovātathāpimenādyagatovimokṣyase || 130 ||
yaścaiṣa śaktyā nihatastvayādya |
gacchanviṣādaṃ sahasābhyupetya |
sa eṣa rakṣogaṇarāja mṛtyuḥ |
saputrapautrasya tavādya yuddhe || 131 ||
etenacātyadbhutadarśanāniśarairjavasthānakṛtālayāni |
caturdhaśānyāttavarāyudhānirakṣaḥsahasrāṇiniṣūditāni || 132 ||
rāghavasyavacaśśrutvārākṣasendromahābalaḥ |
vāyuputrammahāvegaṃvahantaṃrāghavaṃraṇe || 133 ||
roṣeṇamahatāviṣṭaḥpūrvavairamanusmaran |
ājaghānaśarairdīpssaiḥkālānalaśikhopamaiḥ || 134 ||
rākṣasenāhavetasyatāḍitasyāpisāyakaiḥ |
svabhāvatejoyuktasyabhūyastejo'bhyavardhata || 135 ||
tatorāmomahātejārāvaṇenakṛtavraṇam |
dṛṣṭavāplavagaśārdūlaṅkrodhasyavaśameyivān || 136 ||
tasyābhisaṅkramyarathaṃsacakraṃsāśvadhvajacchatramahāpatākam |
sasārathiṃsāśaniśūlakhaḍagaṃrāmaḥpracicchedaśaraissupuṅkhaiḥ || 137 ||
athendraśatruntarasājaghānabāṇenavajrāśanisannibhena |
bhujāntarevyūḍhasujātarūpevajreṇamerumbhagavānivendraḥ || 138 ||
yovajrapātaśanisannipātānnacakṣubhenāpicacālarājā |
sarāmabāṇābhihatobhṛśārtaścacālacāpañcamumocavīraḥ || 139 ||
taṃvihvalantamprasamīkṣyarāmassamādadedīptamathārthacandram |
tenārkavarṇaṃsahasākirīṭañcicchedarakṣodhipatermahātmā || 140 ||
tannirviṣāśīviṣasannikāśaṃśāntārciṣaṃsūryamivāprakāśam |
gataśriyaṅkṛttakirīṭakūṭamuvācarāmoyudhirākṣasendram || 141 ||
kṛtaṃ tvayā karma mahatsubhīmam |
hatapravīraśca kṛtastvayāham |
tasmātpariśrānta iti vyavasya |
nna tvāṃ śarairmaṛtyuvaśaṃ nayāmi || 142 ||
gacchānujānāmiraṇārdhitastvampraviśyarātriñcararājalaṅkām |
āśvasyaniryāhirathīcadhanvītadābalamprekṣyasimerathasthaḥ || 143 ||
saevamuktohatadarpaharṣonikṛttacāpaścahatāśvasūtaḥ |
śarārditaḥkṛttamahākirīṭoviveśalaṅkāṃsahasāsmarājā || 144 ||
praviṣṭerajanīcarendremahābaledāvavadevaśatrau |
harīn viśalyān sahalakṣmaṇenacakārarāmaḥparamāhavāgre || 145 ||
tasminprabhannetridaśendraśatausurāsurābhūtagaṇādiśaśca |
sasāgarāssarṣimahoragāścatathaivabhūmyambucarāścaprahṛṣṭāḥ || 146 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekonaṣaṣṭitamassargaḥ ||